discussienota duurzame Wmo versie 1.2 def

Discussienota Duurzame Wmo

2 april 2024

Discussienota Duurzame Wmo

Discussienota Duurzame Wmo

INHOUDSOPGAVE

Inleiding .............................................................................................. 1 A. Uitgangspunten ................................................................................. 3 B. De Wmo in het kort ............................................................................. 5 C. Ontwikkeling populatie en arbeidsmarkt................................................... 7 D. De Wmo-voorzieningen nader beschouwd .............................................. 11 E. Financiën ....................................................................................... 15 F. Beleidsopties ................................................................................... 18 G. Discussie ....................................................................................... 29 Bijlage 1. Wat is al vastgelegd ................................................................. 30

Discussienota Duurzame Wmo

Inleiding In 2023 kreeg bijna 1 op de 6 huishoudens en 1 op de 10 inwoners in Enschede een voorziening op grond van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo)1. Dit aandeel zal de komende jaren niet kleiner worden. De inwoners tussen de 65 en 80 jaar zijn de grootste groep die gebruik maakt van de Wmo voorzieningen. De demografische prognose laat zien dat deze groep de komende jaren groter wordt. De vergrijzing is één van de grote veranderingen van de komende decennia, met brede impact op de samenleving. Niet alleen het aantal ouderen neemt toe, maar het aandeel 80+’ers in die groep stijgt ook. Dat noemen we “dubbele vergrijzing”. Daarnaast is er ook een groep inwoners die op jongere leeftijd ondersteuning en begeleiding nodig heeft om mee te kunnen doen. Een groep inwoners die (tijdelijk) kampt met mentale en/of fysieke beperkingen. Ook hebben gemeenten in de afgelopen jaren een grotere verantwoordelijkheid gekregen voor personen met verward gedrag en is er een grotere rol voor het lokale wijkteam om aan te sluiten/samen te werken met de eerstelijns verzekeringszorg (zoals huisartsen). Voor onze inwoners is het belangrijk dat zij, als het nodig is, ondersteuning krijgen om zo lang mogelijk zelfstandig thuis te kunnen blijven wonen en mee te kunnen doen aan de samenleving.

Ons streven is en blijft om dat op een warme, sociale en menselijke manier te doen zoals we met “de menselijke maat” hebben afgesproken. Tegelijkertijd staat de betaalbaarheid van de Wmo steeds meer onder druk en lopen de personeelstekorten in zorg & welzijn de komende jaren op. De effecten van het toenemende aantal inwoners dat ondersteuning nodig heeft, de toenemende complexiteit en intensiteit van hulpvragen en de onvoldoende personeelscapaciteit worden steeds voelbaarder. Dat plaatst ons voor uitdagingen die we in deze discussienota2 met u willen delen. De opgave waar we als gemeente voor staan: “Hoe blijven we de Wmo op een warme, sociale en menselijke manier uitvoeren en houden we dat betaalbaar en uitvoerbaar?” De uitkomsten van de bespreking van deze discussienota met uw raad vertalen we naar een strategienota die we 10 juni 2024 aan uw raad voorleggen.

1

2

Bron: Twentse monitor sociaal domein Deze nota legt de focus op de lokale Wmo. De zogenaamde centrumgemeentetaken: Beschermd Wonen en Maatschap-

pelijke Opvang, worden in deze discussienota buiten beschouwing gelaten.

Discussienota Duurzame Wmo

1

Totstandkoming van deze discussienota Om te komen tot deze discussienota zijn er verschillende stappen ondernomen. Naast literatuuronderzoek en analyse van cijfers is er geïnvesteerd in het betrekken van diverse kennisdragers; ervaringsdeskundigen (cliënten), cliëntondersteuners, uitvoering, beleid en experts. In de afgelopen maanden hebben we met hen veel gesprekken gevoerd om tot een duurzame Wmo te komen. Daarnaast hebben we twee werkbijeenkomsten georganiseerd waar we de vraagstukken, analyse en mogelijke oplossingen samen hebben verkend en besproken. De uitkomsten ervan zijn verwerkt in deze nota. Daarnaast hebben we met de leden van de werkgroep toegankelijkheid en de werkgroep Wmo van de BAS een aantal keer gesproken over de opgave. En van gedachten gewisseld over de kansen en de bedreigingen. Op 9 november 2023 is het proces om te komen tot een discussienota duurzame Wmo gestart met een bijeenkomst waarin de opgave rondom de uitvoering van de Wmo is verkend. In een brainstorm over hoe het er in 2035 uit zou kunnen zien is gediscussieerd over mogelijke richtingen en verwachte veranderingen. Deelnemers hieraan waren: beleid en uitvoerende medewerkers en vertegenwoordigers vanuit zorgaanbieders. Aanzet tot vernieuwing.

Op 29 februari 2024 hebben professionals uit het veld, vertegenwoordigers van de bewonersadviesraad, medewerkers van de kennisinstellingen UT-Saxion-ROC Twente, zorgaanbieders en beleidsadviseurs van de gemeente zich gebogen over de vraag hoe we de praktijk van de Wmo kunnen vernieuwen. Het ging over ondersteuning organiseren, voorzieningen binnen het voorliggende veld van algemene voorzieningen Wmo, collectieve voorzieningen, normaliseren, sterkere sociale basis op buurt en straatniveau, vitaal & gezond, zorg & technologie. Dat heeft geleid tot een aantal aanzetten om te komen tot vernieuwing en het aanbod van de kennisinstellingen om samen op te trekken in het ontwerpen en uitwerken van projecten. Vervolg Op basis van deze discussienota en het gesprek met uw raad sturen we uw raad de definitieve voorstellen voor de strategie duurzame Wmo. Leeswijzer De discussienota is als volgt opgebouwd. In hoofdstuk A beschrijven we de uitgangspunten waarmee we van start zijn gegaan. Hoofdstuk B gaat over waar de Wmo voor staat en wat dat in de praktijk betekent. Hoofstuk C gaat over de ontwikkeling van de populatie en arbeidsmarkt. In hoofdstuk D worden de Wmo-voorzieningen nader beschouwd. De financiën worden in hoofdstuk E op een rij gezet. De verbeterkansen staan genoemd in hoofdstuk F.

We sluiten in hoofdstuk G af met een aantal discussiepunten aan uw raad waarmee u ons richting(en) meegeeft voor het vervolg dat we u in de strategienota aanbieden.

Discussienota Duurzame Wmo

2

A. Uitgangspunten Voordat we nader ingaan op de ontwikkelingen en de analyse gaan we in op het kader dat de gemeente in de afgelopen jaren op het sociale domein heeft geformuleerd en uitgedragen. Dat kader kunnen we vervatten in zes uitgangspunten, die hierna worden toegelicht.

Warm en sociaal De relatie tussen gemeente en inwoners is één van de belangrijkste pijlers waarop wij ons werk doen. Dat geldt zeker als inwoners zich melden met een ondersteuningsvraag. We kijken samen met de inwoners op welke manier we steun kunnen bieden. Zo dichtbij als mogelijk, rekening houdend met de individuele omstandigheden. Menselijke waardigheid en duurzaam perspectief zijn onze kernwaarden, zoals vastgelegd in onze visie “opgave inclusief Enschede”. Evenals doen wat nodig is en samenwerken vanuit de denk- en leefwereld van onze inwoners. Het uitgangspunt is dat we de Wmo warm en sociaal uitvoeren.

Menselijke Maat Op 8 maart 2021 is uw gemeenteraad unaniem akkoord gegaan met een extern onderzoek naar maatwerk in de uitvoering van de Wmo en de Participatiewet. Citaat uit het initiatiefvoorstel: Er leven zorgen over de vraag of de uitvoering van deze wetten voldoende rekening houdt met de individuele omstandigheden van de mensen. Neemt het college daarbij ook de ruimte om naar individuele omstandigheden te kijken? Ook na gesprekken tussen het gemeentebestuur en betrokkenen zijn deze zorgen blijven bestaan. In het gesprek tussen de gemeenteraad en het college waren beide het eens dat het verstandig is om nu een aantal deskundigen van buiten de gemeente in te schakelen. De hierop ingestelde commissie Vonk constateert dat de gemeente in de eerste helft van het laatste decennium een streng beleid heeft gevoerd op het terrein van de Participatiewet en de Wmo, met nadelige gevolgen voor kwetsbare inwoners die een beroep moeten doen op de gemeenschap.

De aanbevelingen van de commissie Vonk zijn nagenoeg geheel overgenomen in een unaniem gesteunde motie waarin onder meer het college wordt opgedragen:  Om te werken vanuit een nieuwe mensvisie met een duidelijke waardenoriëntatie waarbij de menselijke maat een centrale rol speelt;  Te voorkomen dat burgers belastende bezwaarschriftprocedures moeten doorlopen, “doe het in één keer goed!” De richtlijnen die we met elkaar hebben afgesproken in de discussie “menselijke maat” zijn belangrijke uitgangspunten voor de uitvoering van de Wmo.

Gedeelde verantwoordelijkheid De houdbaarheid van de Wmo is niet een verantwoordelijkheid van de gemeente Enschede alleen. De samenleving speelt daarin ook een belangrijke rol. De overheid en de zorg kunnen nooit wat de samenleving wel kan: liefdevol naar elkaar omzien en zorgen voor gemeenschapszin. Vanuit dit perspectief moeten we antwoord vinden op de vraag hoe we de ondersteuning en zorg lokaal organiseren en wat we verwachten van onze inwoners. Vragen waarop we antwoorden willen vinden in een maatschappelijke dialoog. Veel inwoners zijn al vrijwilliger en mantelzorger. We hebben als gemeente een belangrijke verantwoordelijkheid om hierop toe te voegen, te faciliteren en/of belemmeringen weg te nemen. We moeten met z’n allen aan de slag. Ook de landelijke overheid en de zorgorganisaties spelen een rol om te komen tot een houdbare Wmo. Het is een uitdaging die overal op de agenda staat, niet alleen in Enschede.

Discussienota Duurzame Wmo

3

Waken voor maakbaarheid Het leven is niet maakbaar en past niet in wiskundige formules. We kunnen niet al het lijden of ongemak wegnemen. De Wmo is een voorziening die onze inwoners moet ondersteunen als ze door omstandigheden of ouderdom vastlopen. Waken voor maakbaarheid betekent ook realistisch zijn wat we als gemeente wel, maar ook niet kunnen beïnvloeden. Als inwoners recht hebben op een Wmo-voorziening, dan zal de gemeente daarvoor moeten zorgen. Evenmin kunnen we de autonome kostenstijgingen als gevolg van inflatie en loonontwikkeling bij de zorgverleners een halt toeroepen. Dat wil niet zeggen dat er geen ruimte is om samen te kijken naar verbeterkansen. Die liggen er zeker naar onze mening. Maar dat vraagt om visie, vasthoudendheid en lange adem waarbij harde garanties niet op voorhand zijn te geven. We vinden het belangrijk dat onze inwoners op het vangnet van de Wmo kunnen blijven rekenen.

Eén gemeente De vragen voor ondersteuning van inwoners zijn divers en vragen een brede blik en analyse en een multidisciplinaire aanpak. De Wmo heeft veel verbindingen met andere onderdelen van de gemeentelijke uitvoering. Denk aan de inzet op gezondheid en sport & bewegen, wijkgericht werken, het thema vergrijzing, de woonzorgvisie ouderen, de opdracht van welzijn en de wijkteams, enzovoort. We willen die samenhang niet uit het oog verliezen en rekening houden met de uitgangspunten en doelen van beleid op deze verwante beleidsterreinen.

Uitvoerbaar en betaalbaar De Wmo is een openeinderegeling. Dat betekent dat als inwoners aangewezen zijn op ondersteuning gemeenten ervoor moeten zorgen dat zij die ondersteuning ook daadwerkelijk krijgen. Arbeidsmarktkrapte leidt ertoe dat minder mensen beschikbaar zijn om die ondersteuning ook daadwerkelijk te leveren. Daarnaast zien we ook dat de uitgaven niet de gelijke pas lopen met de rijksbijdragen. Voor het eerst sinds de invoering van de Wmo in 2015 verwachten we over 2023 een negatief jaarresultaat op de Wmo lokale maatwerkvoorzieningen. De jaren voor 2023 is het gelukt om financiële taakstellingen te realiseren én binnen de begrote budgetten te opereren. Al met al is duidelijk dat we werk te doen hebben. We willen dat de Wmo een betaalbare regeling blijft. En dat we in een situatie van ernstige schaarste de beschikbare professionals zo goed mogelijk inzetten. Dat wordt een enorme opgave, die ook veel van onze samenleving gaat vragen.

Discussienota Duurzame Wmo

4

B. De Wmo in het kort Waar gaat de Wet maatschappelijke ondersteuning over en wat betekent dat in de praktijk? Hieronder geven we een korte schets van het doel van de wet en hoe we daar in Enschede uitvoering aan geven.

De Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo 2015) De Wmo is per 2015 ingegaan. De wet heeft als doel ervoor te zorgen dat inwoners zo lang mogelijk zelfstandig thuis kunnen blijven wonen en mee kunnen doen aan de samenleving. Inwoners kunnen ondersteuning krijgen als dat op eigen kracht niet (meer) lukt en hiervoor ook geen hulp vanuit het sociale netwerk kan worden gekregen. Ons uitgangspunt hierbij is: lichte ondersteuning waar mogelijk, zwaardere zorg en ondersteuning waar nodig. Die Wmo ondersteuning kan van alles inhouden, zoals:  woningaanpassing zoals een traplift of aangepaste badkamer  hulpmiddelen zoals scootmobielen en rolstoelen  individuele- of groepsbegeleiding  ondersteuning in het huishouden  hulp bij vervoer, zoals de Regiotaxi  begeleid wonen Deze voorzieningen noemen we individuele maatwerkvoorzieningen. Toegang Sinds de decentralisaties van de Participatiewet, Jeugdwet en de Wmo in 2015 is de gemeente Enschede, net als andere gemeenten, verantwoordelijk om het stelsel van zorg en ondersteuning voor haar inwoners te organiseren. Wijkteams nemen hier een centrale positie in. Enschede heeft ervoor gekozen om negen stadsdeelgerichte wijkteams te vormen. Alle wijkteammedewerkers zijn gemandateerd voor de uitvoering van de Jeugdwet en de Wmo. Verder zijn er op tien plekken verspreid over de stad wijkwijzers.

Hier kunnen de inwoners ook terecht voor vragen over Wmo, hulp of zorg. Als op de één of andere manier duidelijk wordt dat het mensen niet meer lukt om op eigen kracht zelfstandig te blijven wonen en/of deel te nemen aan de maatschappij dan vormt zich een vraag om ondersteuning. Rechtstreeks, of via familie of bijvoorbeeld de huisarts, komen inwoners terecht bij de wijkwijzers, het wijkteam of de gemeente (via de Frontoffice). Dit kan door binnen te lopen, of door te bellen of via de mail. Samen met vrijwilligers of professionals wordt nagegaan welke stappen gezet kunnen worden om te helpen. Dat kan resulteren in een Wmo-melding. Onderzoek Als een Wmo-melding binnenkomt werken we in de wijkteams volgens het stappenplan zoals dat door de Centrale Raad van Beroep is gedefinieerd. De stappen zijn: Stap 1: Na de melding dient eerst de precieze hulpvraag te worden geduid. Stap 2: Vervolgens moet bepaald worden wat –kort gezegd– de beperkingen in de zelfredzaamheid en participatie zijn. Stap 3: Als deze beide vragen op papier staan, kan (en moet) inzicht worden verkregen in de aard en omvang van de door de gemeente te organiseren noodzakelijke maatschappelijke ondersteuning.

Stap 4: Daarna moeten de eigen kracht, gebruikelijke hulp, mantelzorg, hulp uit het sociale netwerk en algemene voorzieningen in kaart gebracht worden, althans moet bezien worden of –en zo ja: in welke mate– deze aanwezig zijn.

Discussienota Duurzame Wmo

5

Stap 5: Vervolgens dient geconcludeerd te worden of er voor de gemeente uiteindelijk nog iets te compenseren overblijft. Stap 6: Zo nodig wordt in het individuele geval specifieke deskundigheid ingeschakeld. Op deze manier zorgen we ervoor dat onze inwoners oplossingen krijgen aangereikt en zo nodig een maatwerkvoorziening krijgen. Bredere reikwijdte Voor de volledigheid, de Wmo houdt méér in dan het verstrekken van maatwerkvoorzieningen aan onze inwoners. In de Wmo is ook vastgelegd dat de gemeente zoveel mogelijk moet voorkomen dat inwoners op maatschappelijke ondersteuning zijn aangewezen door te investeren in preventie. De volgende opgaven worden in de wet beschreven:  het bevorderen van de sociale samenhang, veiligheid en leefbaarheid  het bevorderen van toegankelijkheid voor mensen met een beperking  het voorkomen en bestrijden van huiselijk geweld  mantelzorgers en vrijwilligers in staat stellen hun taken uit te voeren  het zoveel mogelijk voorkomen dat inwoners op maatschappelijke ondersteuning zijn aangewezen  algemene voorzieningen te bieden voor maatschappelijke ondersteuning We bezien in deze discussienota vanuit de hele breedte de mogelijkheden om invloed uit te oefenen op het stelsel voor uitvoering van de Wmo.

De wet, de bedoeling, de ontwikkeling De Wmo gaat niet uit van rechten en aanspraken van het individu, maar gaat uit van voorzieningen en van compensatie ter bevordering van de participatie en zelfredzaamheid in het dagelijks leven van de inwoner. Het uitgangspunt hierbij is: lichtere ondersteuning waar mogelijk, zwaardere zorg en ondersteuning waar nodig. Gemeenten kregen daarvoor beleidsruimte om vorm en inhoud te geven aan de wet. Echter, de afgelopen 9 jaar is de wet op verschillende niveaus en vanuit verschillende perspectieven gecentraliseerd. Voorbeelden:  Het door het parlement ingestelde abonnementstarief  Algemene Maatregel van Bestuur die gemeenten verplicht een reële prijs te hanteren  Regels over inkoop & aanbesteding  Regels over de “toegang” tot de Wmo  Regels over cliëntondersteuning  Bindende uitspraken van de Centrale Raad van Beroep Mede hierdoor is lokale beïnvloedingsruimte op de individuele maatwerkvoorzieningen flink beperkt. Zo is er geen ruimte om onderdelen “algemeen gebruikelijk” te verklaren en daarmee buiten het voorzieningenpakket te plaatsen3. In de volgende twee hoofdstukken gaan we nader in op :  de ontwikkeling van de vraag naar ondersteuning van inwoners;  de ontwikkeling van het aanbod van voorzieningen.

3

Bron: “historische analyse van de Wmo” januari 2024 van ministerie vws en vng) file (overheid.nl)

Discussienota Duurzame Wmo

6

C. Ontwikkeling populatie en arbeidsmarkt In dit hoofdstuk wordt inzicht gegeven in hoe de vraag naar ondersteuning vanuit inwoners zich heeft ontwikkeld en wordt een vergelijking gemaakt met andere gemeenten.

Huidig gebruik naar leeftijd In het volgende diagram ziet u een overzicht van de leeftijdscategorieën in Enschede die gebruik maken van Wmo-voorzieningen.

Unieke cliënten Wmo op leeftijd (2023) 99 jaar en ouder

29

80 tot 99 jaar

3.672

65 tot 80 jaar

4.295

40 tot 65 jaar

3.584

24 tot 40 jaar

1.401

18 tot 24 jaar

485

0 tot 18 jaar

158 -

500

1.000 1.500 2.000 2.500 3.000 3.500 4.000 4.500 5.000

Bron: Enschedees informatiesysteem, COGNOS, 27-10-2023 Het overgrote deel van de inwoners die gebruik maken van Wmo maatwerkvoorzieningen is ouder dan 40 jaar, respectievelijk 65 jaar. Voeg daarbij de cijfers over de vergrijzing: het aandeel 65-plussers wordt steeds groter, ook in absolute zin, en mensen worden steeds ouder.

Enschede kent een hoger gebruik dan andere gemeenten Enschede kent een relatief hoog aantal inwoners met een Wmo maatwerkvoorziening4 vergeleken met andere steden tussen de 100.000 en 300.000 inwoners. Hieronder ziet u een grafische weergave. De gegevens dateren uit 2023, de getallen zijn per 1000 inwoners.

4

In bovenstaande diagram zijn alleen de voorzieningen opgenomen die zich laten vergelijken met de

landelijke cijfers. Door de verschillende lokale registraties is dit niet voor alle maatwerkvoorzieningen mogelijk.

Discussienota Duurzame Wmo

7

Beeld t.o.v. landelijk 100.000 - 300.000 inwoners 11

Begeleiding Dagbesteding Woonvoorzieningen Rolstoelen Vervoersdiensten Vervoersvoorzieningen Ondersteuning Huishouden

3 5

10 910 9

19 15

0

5

10

15

Landelijk

20

44

27 26

19

25

30

38 35

40

45

50

Enschede

Hoe is de afwijking te verklaren Enschede kent in verhouding meer chronisch zieken, verminderde mobiliteit, lage mate van gezond bewegen en veel eenzaamheid, met als gevolg een groter beroep op ondersteuning. Dit zorgt ook voor negatievere scores op gezondheid en sociale participatie (eenzaamheid) en een hoger percentage van de bevolking dat zich de gangbare levensstandaard niet kan veroorloven (materiële deprivatie). Dit komt tot uitdrukking in de SES-WOA score. De sociaaleconomische status (SES), gebaseerd op Welvaart, Opleiding en Arbeid (WOA), is een indicator om de maatschappelijke positie van personen of huishoudens te bepalen. De gemiddelde SES WOA-score in Nederland is 0. We zien dat Enschede ruim negatiever scoort dan de andere grote gemeentes. We zien ook dat dit, met uitzondering van het buitengebied, voor alle wijken en buurten in geheel Enschede van toepassing is. Hierna de SES-WOA score per CBS wijk (en het aandeel arbeidsongeschiktheid).

SES-WOA score per CBS wijk Enschede

-0,5



-0,4

-0,3

-0,2

-0,1

0

0,1

0,2

Wijk 09 Landelijk gebied en kernen

Wijk 08 Glanerbrug en omgeving

Wijk 07 Bedrijfsterreinen Enschede-West

Wijk 06 Enschede-Zuid

Wijk 05 Ribbelt - Stokhorst

Wijk 04 Enschede-Noord

Wijk 03 Twekkelerveld - T.H.T.

Wijk 02 Boswinkel - Stadsveld

Wijk 01 Hogeland - Velve

Wijk 00 Binnensingelgebied

0,3

0,4

Hierin is te zien dat de SES-WOA score alleen in het landelijk gebied en kernen boven de 0 is. In de andere gebieden is het negatief. Dit beeld uit de SES-WOA score per wijk komt overeen met de gegevens die we in 2021 – 2022 hebben verzameld over de staat van de buurten in onze stad(sdelen).

Discussienota Duurzame Wmo

8

Een andere indicator betreft het aantal inwoners met een arbeidsongeschiktheidsuitkering. Enschede kent ook een relatief hoog aantal mensen met een arbeidsongeschiktheidsuitkering, en dus beperkingen. Dat hangt ongetwijfeld samen met gezondheidskenmerken. Hieronder het aantal personen met een arbeidsongeschiktheidsuitkering (AO) afgezet tegen totalen in Nederland en Overijssel (bron CBS-rapport 2019).

Beschikbaarheid personeel De druk in de zorg (en jeugdhulp) is hoog. Er zijn steeds meer inwoners die zorg nodig hebben, maar het aantal mensen dat zorg verleent kan niet even hard meegroeien. Dagelijks zoeken zorgaanbieders naar oplossingen zodat de zorg door kan gaan. Ook zien we de inspanningen van de zorgmedewerker om iedereen adequaat te helpen. Het arbeidsmarkttekort is blijvend. De druk is nu al hoog en bij ongewijzigd beleid neemt tussen 2025 en 2030 het tekort aan personeel nog verder toe. Zie hiervoor onderstaand figuur.

Onderstaand citaat uit een brief d.d. 13 oktober 2022 van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd en Nederlandse Zorgautoriteit aan de ministers van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, onderstreept bovenstaande en leert ook welke opdracht er is.

Discussienota Duurzame Wmo

9

“De kwaliteit en de toegankelijkheid van de zorg in Nederland staan onder toenemende druk. We zien dat de disbalans tussen zorgvraag en zorgaanbod snel groeit. De stijgende zorgvraag gaat niet gepaard met een toename van het aantal mensen dat in de zorg werkt.” Deze ontwikkeling is herkenbaar in Enschede en reeds voelbaar. In februari heeft u van ons een raadsbrief ontvangen over de arbeidsmarkt ondersteuning huishouden. De aanleiding voor deze brief was tweeledig. Onze gecontracteerde aanbieders melden ons dat ze in toenemende mate door personele problematiek moeite hebben de planning rond te krijgen en de inwoner te bedienen. Tegelijkertijd lopen de wachttijden bij de toegang op. Hier liggen meerdere oorzaken aan ten grondslag, waaronder personeelskrapte, maar ook toenemende complexiteit van de hulpvraag. Personeel in de zorg & ondersteuning, zowel in de uitvoering als in de ontwikkeling (beleid) wordt voor Enschede grotendeels opgeleid bij onze kennisinstellingen ROC, Saxion en UT. Alle reden om te zorgen voor een goede samenwerking (bijvoorbeeld in stages en projecten) om daarmee Enschede als toekomstige werkplek te promoten. Daarvoor geeft een programmatische samenwerking met de kennisinstellingen mogelijkheden.

Discussienota Duurzame Wmo

10

D. De Wmo-voorzieningen nader beschouwd In dit hoofdstuk geven we meer actuele informatie over de verschillende Wmo-maatwerkvoorzieningen en de algemene Wmo-voorzieningen, waarbij ook inzicht wordt gegeven in gebruik en kosten over de afgelopen 4 jaar.

Ondersteuning huishouden Als een inwoner niet in staat is om zelf of met hulp van zijn sociale netwerk zijn huis voldoende schoon en leefbaar te houden kan het nodig zijn om ondersteuning huishouden in te zetten. Indicaties voor ondersteuning huishouden (OH) worden afgegeven op basis van het aantal uren per week, met ruimte voor flexibel maatwerk waarbij expliciet rekening gehouden wordt met de situatie van onze inwoners. Met ingang van 1 januari 2024 is het volgende veranderd: 1. De financiering vindt nu plaats volgens PxQ (= prijs per uur) en niet langer op alleen resultaat; 2. We zijn van twee tarieven (basis en basis mét regie) overgegaan naar één tarief; 3. Voor het indiceren van het benodigde aantal uren/minuten wordt het HHM-normenkader 2019 met aanvullende instructie 2022 gehanteerd; de totaal geïndiceerde tijd wordt op 5 minuten naar boven afgerond: a. alle inwoners die nu nog een resultaatbeschikking hebben (schoon en leefbaar huis) worden opnieuw geïndiceerd en ontvangen een nieuwe beschikking. Hier trekken we heel 2024 voor uit b. Een inwoner ontvangt een beschikking. Daarna stemmen de inwoner en de zorgaanbieder onderling af hoe, wanneer, etc. de huishoudelijke ondersteuning plaatsvindt. Enschede heeft 14 aanbieders gecontracteerd om vanaf 1 januari 2024 OH te leveren. De inwoner heeft de vrijheid om zelf te kiezen voor een aanbieder.

Het is ook mogelijk om met een persoonsgebonden budget (pgb) zelf deze huishoudelijke hulp in te kopen. Dit kan bij een professionele aanbieder waar we geen contract mee hebben, een ZZP-er of door iemand uit het eigen sociale netwerk. Gebruik OH

OH basismodule 25.000.000 20.000.000 15.000.000 10.000.000 5.000.000 Uitgaven Unieke clienten

2020

2021

2022

2023

16.061.293

16.674.900

18.065.000

20.153.200

5.563

5.847

6.089

6.254

6.400 6.200 6.000 5.800 5.600 5.400 5.200

We zien hier dat het aantal inwoners dat een beroep doet op de zorg is gestegen met 12,4% in 4 jaar. De uitgaven zijn gestegen met 25%. Dit heeft te maken met de genoemde stijging van het volume én gestegen tarieven. De gemeenten zijn door rijksbeleid verplicht om reële tarieven te betalen en dat betekent dat CAO-verhogingen, inflatie en andere kosten worden doorberekend.

Discussienota Duurzame Wmo

11

Hulpmiddelen, woon- en vervoersvoorzieningen Hulpmiddelen Met hulpmiddelen bedoelen we rolstoelen, scootmobielen, toilet- en douchevoorzieningen, drempelhulpen, kinderhulpmiddelen (buggy’s/autostoelen/vijfpuntsgordel), aangepaste (driewiel/tandem) fietsen. Er zijn contracten met drie leveranciers (Meyra, Medipoint en Welzorg). Losse woonvoorzieningen We plaatsen een heel scala aan losse woonvoorzieningen, zoals trapliften, deurautomaten, tilliften en toilet- en douchehulpmiddelen. Er wordt per situatie gekeken naar de beste mogelijkheid en de partij die het snelste kan leveren. In 2023 hebben we het contract trapliften opnieuw aanbesteed. Daarbij is er sprake van een versimpeling binnen de types trapliften die geplaatst worden. Woningaanpassingen Woningaanpassingen betreffen vaste woonvoorzieningen, variërend van het drempelvrij maken van een huis tot het realiseren van een slaap- en badkamer op begane grond. Er wordt gewerkt met een landelijk geaccepteerd normenkader (Casadata) en we bieden de mogelijkheid dat de inwoner onder eigen regie de aanpassing laat uitvoeren door een zelf te kiezen partij of dat de aanpassing onder regie van de gemeente wordt uitgevoerd. Vervoer Regiotaxi en dagbesteding Er is één vervoerder voor de Regiotaxi. Inwoners betalen een relatief klein bedrag per kilometer en de gemeente vult het overige deel aan.

Per 1 augustus 2023 is het nieuwe contract ingegaan voor vervoer naar dagbesteding. De grootste verandering is de opbouw van het tarief. Eerder werd er gefactureerd met een vaste ritprijs, gebaseerd op een per perceel gemiddeld aantal kilometers. In het nieuwe contract wordt er gefactureerd op basis van de daadwerkelijk gereden kilometers. Voor Enschede is dit relatief voordelig, want inwoners rijden met name binnen onze eigen gemeentegrens. Dit voordelige effect wordt door de hoge indexatie percentages gedempt. Gebruik hulpmiddelen, wonen, vervoer

Ontwikkeling Hulpmiddelen, Wonen, Vervoer 7.650

12.000.000

7.600

10.000.000

7.550

Astitel

8.000.000

7.500

6.000.000

7.450 7.400

4.000.000

7.350 2.000.000 Uitgaven Unieke clienten

7.300 2020

2021

2022

2023

7.590.158

7.329.100

8.485.800

9.605.600

7.611

7.475

7.403

7.489

7.250

We zien dat het aantal inwoners dat een beroep doet op deze voorzieningen niet is gestegen en zelfs gedaald. Dat vraagt nader onderzoek.

Discussienota Duurzame Wmo

12

Voor vervoer geldt er relatief meer mensen gebruik maken van de Regiotaxi, maar dat het aantal kilometers wat er gereisd wordt relatief laag blijft. Voor hulpmiddelen is er geen eenduidige verklaring. Zo zien we dat meer en meer hulpmiddelen ook op de markt vrij verkrijgbaar zijn zoals scootmobielen en driewielers. Het is voorstelbaar dat meer inwoners zelf in deze vorm van ondersteuning voorzien en geen beroep doen op de Wmo. De daling van 1,6% ten opzichte van 2020 van het aantal unieke cliënten staat tegenover een stijging van de kosten van bijna 27%. Dit is grotendeels te verklaren door de hogere kosten van materialen, technologische innovaties van hulpmiddelen en hogere personeelskosten.

Dagbesteding, begeleiding, wonen en verblijf Inwoners zijn soms niet in staat om op eigen kracht deel te nemen aan de samenleving vanwege ziekte, beperking of leeftijd. In die gevallen kan de Wmo ondersteunen in het bieden van dagbesteding. Ook komt het voor dat iemand niet of slecht in staat is om zelf regie te voeren over algemene dagelijkse zaken zoals persoonlijke verzorging, huishouding, boodschappen en dergelijke. Maar het kan ook gaan om sociale zelfredzaamheid. Dan komt ondersteuning in de vorm van begeleiding aan de orde. Daarnaast is er een kleine groep inwoners met de grondslag licht verstandelijke beperking, die aangewezen zijn op een beschermde woonvorm. Gebruik dagbesteding, begeleiding en wonen

Dagbesteding, Begeleiding en Wonen 25.000.000

3.700 3.650

Astitel

20.000.000

3.600 3.550

15.000.000

3.500 10.000.000

3.450 3.400

5.000.000

3.350 Uitgaven Unieke clienten

2020

2021

2022

2023

18.569.828

20.696.500

20.476.000

23.316.900

3.449

3.597

3.671

3.634

3.300

De stijging van het aantal unieke cliënten is ruim 5% ten opzichte van 2020; en we zien dat de zorgduur en intensiteit stijgt, de ondersteuningsvragen zijn complexer omdat mensen langer zelfstandig thuis wonen en bij het ouder worden meervoudige beperkingen hebben. We zien dat in meer situaties regie moet worden toegevoegd omdat inwoners niet in staat zijn om zelf voldoende structuur aan te brengen in het leven. Verder zien we ook dat er meer uren en langer zorg en ondersteuning nodig zijn. Dit is in lijn met de dubbele vergrijzing. Dit vertaalt zich dan ook in een hogere stijging van de kosten van ruim 25% in vier jaar tijd. Daarbij is er ook hier sprake van indexatie en tariefstijgingen.

Algemene Wmo-voorzieningen Een algemene Wmo-voorziening is het aanbod van diensten of activiteiten dat, zonder voorafgaand onderzoek naar behoeften, persoonskenmerken en eigen mogelijkheden, toegankelijk is voor een vooraf duidelijk omschreven doelgroep, en dat is gericht op maatschappelijke ondersteuning.

Discussienota Duurzame Wmo

13

Een algemene voorziening wordt gefinancierd middels een subsidie. Vooraf wordt een businesscase opgesteld. Dit moet inzichtelijk maken wat het doel is, welke resultaten behaald moeten worden en welk effect de voorziening financieel heeft. De aanvraag, subsidieverlening moet voldoen aan de vereisten die zijn vastgelegd in de subsidie verordening algemene voorzieningen 2015 We kennen in Enschede op dit moment de volgende algemene voorzieningen die worden gefinancierd vanuit de Wmo en in een aantal gevallen ook deels vanuit de Participatiewet. Het is een lange lijst die over het algemeen gericht is op een specifieke doelgroep voor begeleiding en dagbesteding. Organisatie

Type

Humanitas Onder Dak – Algemene voorziening

Individuele begeleiding

Humanitas Onder Dak – Performance Factory

(Arbeidsmatige) dagbesteding

Humanitas Onder Dak – Pension Vredenberg

Begeleiding, Regelen dagelijkse zaken

Leger des Heils – Algemene voorziening

Individuele begeleiding, gezinsaanpak en dagbesteding

Leger des Heils – VIP-traject

(Arbeidsmatige) dagbesteding

Stichting Surplus

(Arbeidsmatige) aanbesteding

Livio – Algemene voorziening

Dagbesteding

De Viermarken

Dagbesteding

De Posten

Dagbesteding

Tetem

Dagbesteding

Estinea

Dagbesteding/Regelen dagelijkse zaken

Liberein

Dagbesteding

Livio – Thuisbegeleiding

Regelen dagelijkse zaken

Humanitas/Oost

Begeleiding individueel/gezin

Avanti Wilskracht

Kracht van Verenigingen

De Tubanters

Kracht van Verenigingen

Hospice en Leendert Vriel

Schoonmaak

Ixta Noa – Ervaringsdeskundige

Deskundigheidsbevordering

Ixta Noa – Inloop GGZ

Inloopvoorziening

Mediant – Intensieve vrijwillige begeleiding

Ondersteuning

Mediant – Inloop GGZ

Inloopvoorziening

Algemene Wmo-voorzieningen worden ontwikkeld vanwege verschillende redenen. Het sluit soms beter aan op de behoeften van inwoners en we willen het beroep op maatwerkvoorzieningen verminderen. Wanneer bestaande maatwerkvoorzieningen worden omgeslagen naar algemene voorzieningen is het financiële effect goed in kaart te brengen. Maar het blijft lastig om dit te koppelen aan het (hopelijk verminderd) gebruik op maatwerkvoorzieningen.

Discussienota Duurzame Wmo

14

E. Financiën In dit hoofdstuk geven we u inzicht in de ontwikkeling van de begroting en de realisatie van de Wmo-maatwerkvoorzieningen5. Dit wordt gevolgd door een analyse van de oorzaken van het geprognotiseerde tekort voor 2023.

Jaarresultaat 2023 Voor het eerst sinds de invoering van de Wmo in 2015 verwachten we over 2023 een negatief jaarresultaat op de Wmo lokale maatwerkvoorzieningen. De jaren voor 2023 is het gelukt om financiële taakstellingen te realiseren én binnen de begrote budgetten te opereren.

Het verwachte financiële resultaat in 2023 van de Wmo lokale maatwerkvoorzieningen bedraagt circa min € 5.000.000,-. Het verwachte resultaat voor Enschede op Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang bedraagt circa plus € 4.000.000,- waardoor per saldo een relatief gering tekort overblijft over 2023. Dat laat onverlet dat de financiële houdbaarheid voor de middellange termijn een forse opgave is en vraagt om visie en maatregelen.

5

De meer algemene taken zoals sociale samenhang, veiligheid, leefbaarheid, toegankelijkheid en preventie zijn in 2007 toegevoegd aan de Wmo waarmee de Welzijnswet is komen te vervallen. Er is aan deze algemene taken geen specifieke uitkering toegevoegd aan het gemeentefonds. De Welzijnswet kende immers ook geen specifiek budget, de gemeenten werden en worden geacht uitvoering te geven aan deze verantwoordelijkheden uit de algemene middelen, c.q. de algemene uitkering gemeentefonds. De onderdelen Beschermd Wonen en Maatschappelijk Opvang uit de Wmo vallen onder de centrumgemeentetaak van Enschede en kennen hun eigen regime. Deze taken bestaan uit de Wmo-voorzieningen voor wonen, begeleiding en dagbesteding voor een specifieke doelgroep.

Discussienota Duurzame Wmo

15

Ondersteuning lokaal Wmo, prognose 2023 (in euro)

Ondersteuning Lokaal Wmo

BEGROOT

REALISATIE

Afwijking

Consultatie & diagnostiek OB 1 dagbesteding OB 2 dagbesteding & begeleiding Wonen & Verblijf (dakjes) LTA (specialistische functies) Persoons Gebonden Budget

5.000 8.112.500 9.650.000 1.620.000 144.000 1.865.200

5.300 8.872.400 10.864.200 1.878.200 194.800 1.502.000

-300 -759.900 -1.214.200 -258.200 -50.800 363.200

Totaal dagbesteding, begeleiding, w&v Rolstoelen Vervoersdiensten Vervoersvoorzieningen Woondiensten Woonvoorzieningen (woningaanpassingen)

21.396.700 1.574.867 1.727.300 3.097.653 10.000 3.192.481

23.316.900 1.501.300 2.487.000 2.909.300 2.708.000

-1.920.200 73.567 -759.700 188.353 10.000 484.481

Totaal Hulpmiddelen & Diensten

9.602.300

9.605.600

-3.300

OH Extra hygiëne Wasverzorging Maaltijden Regie Zorg Kind PGB

16.670.000 195.000 1.950.000 27.500 185.000 1.000 710.000

17.377.300 185.100 1.818.500 31.300 166.100 900 574.000

-707.300 9.900 131.500 -3.800 18.900 100 136.000

Totaal Huishoudelijke Ondersteuning

19.738.500

20.153.200

-414.700

Collectieve voorzieningen Wmo

5.085.191

4.985.800

99.391

Eigen Bijdrage Effect AMvB reële tarieven Materieel budget Bijdrage Regio OH (CM) Doorbelastingen

-1.622.000 22.000 23.995 35.000 4.839.549

-1.467.100 2.390.000 15.000 33.659 5.199.700

-154.900 -2.368.000 8.995 1.341 -360.151

Totaal Ondersteuning Lokaal Wmo

59.121.236

64.232.759

-5.111.523

Onderverdeling prognose resultaat 2023 maatwerkvoorzieningen

Verhouding uitgaven 2023 5.320.600 9.850.600 23.367.100 20.110.100

Totaal diverse specifieke voorzieningen WMO

Totaal Hulpmiddelen & Diensten

Totaal Huishoudelijke Ondersteuning

Totaal OB1 en 2, wonen & verblijf

Discussienota Duurzame Wmo

16

Analyse van het verwachte resultaat 2023 Het geprognotiseerde tekort op de Wmo wordt voor een belangrijk deel veroorzaakt door factoren waar we als gemeente geen invloed op hebben. De effecten van de reële tarieven die we verplicht moeten volgen is conform de algemene maatregel van bestuur (AMvB). De doorberekening van de inflatie en het abonnementstarief eigen bijdrage kunnen we lokaal niet beïnvloeden. In het volgende hoofdstuk ‘Beleidsopties’ wordt ingegaan op de mogelijkheden om invloed uit te oefenen op volumegroei en zorgverzwaring.

ANALYSE ONDERSTEUNING LOKAAL (WMO)

Harde effecten

Effect reële prijs

-2.368.000

Effect inflatie

-930.000

Minder EB

-155.000

Tariefseffect Volumegroei & Zorgverzwaring

Zachte effecten

Personeel

TOTAAL RESULTAAT 2023

-3.453.000

68%

-1.660.000

32%

-1.300.000 -360.000

-5.110.000

*bedragen zijn afgerond op duizendtallen

Eigen bijdrage inwoners Sinds 2019 is er een abonnementstarief. Iedereen die gebruik maakt van de Wmo betaalt € 20,60 per maand. Dit is onafhankelijk van de hoogte van het inkomen. Hier is veel protest op vanuit de gemeenten. Het gebruik van ondersteuning huishouding (OH) is sindsdien met 10% gestegen, zie https://www.gemeente.nu/sociaal/wmo/gebruik-huishoudelijke-hulp-via-wmo-stijgt-fors/. De tekorten van gemeenten lopen hierdoor alleen maar op. Het rijk heeft mede naar aanleiding hiervan besloten om de eigen bijdrage voor alle Wmo voorzieningen weer inkomensafhankelijk te maken. De invoerdatum is 1 jaar opgeschoven. Ondanks het demissionaire kabinet gaan de voorbereidingen voor de invoering per 1-1-’26 gewoon door. De Tweede Kamer heeft dit onderwerp niet controversieel verklaard. Het wetsvoorstel is inmiddels in de ambtelijke consultatie geweest. Op dit moment loopt de uitvoeringstoets van VNG Realisatie. De verwachting is dat het herinvoeren van de inkomensafhankelijke eigen bijdrage financieel slechts een kleine plus gaat opleveren ten opzichte van nu. De verklaring hiervoor is dat we inschatten dat niet veel inwoners van Enschede die van Wmo voorzieningen gebruikmaken een hoog inkomen hebben. Verder zijn er ook nog extra uitvoeringskosten bij de uitvoering van deze wijziging.

Discussienota Duurzame Wmo

17

F. Beleidsopties In dit hoofdstuk gaan we in op de lokale beïnvloedingsruimte en waar we verbeterkansen zien. Eerst een meer algemene beschouwing over (on)mogelijkheden en kanttekeningen, vervolgens een aantal beleidsopties. Sommige zijn al min of meer in gang gezet en vragen om versterking. Een aantal andere opties vragen om concrete opdrachten. Op de volumegroei en de zorgverzwaring kunnen we (proberen) invloed uit te oefenen. De gemeente kan de toegang verscherpen en daarmee het volume proberen te beheersen. En daarnaast sturen op minder intensieve en langere (duurdere) zorg. Dat roept naast de genoemde uitgangspunten tegelijkertijd vragen op over juridische houdbaarheid. Relevanter en passender is de vraag of we in staat zijn om voorwaarden te scheppen zodat onze inwoners gezonder en vitaler kunnen blijven (of worden), elkaar meer kunnen ondersteunen en daardoor minder intensief én later een beroep doen op zorg en ondersteuning. Sturen op personeelskosten is vooral een theoretische mogelijkheid. De werkdruk is reeds toegenomen door de stijgende vraag en de benodigde inzet op preventie. In dit hoofdstuk beogen we in beeld te brengen waar de mogelijke beleidskeuzes liggen en hoe dit geconcretiseerd zou kunnen worden. Daarmee geven we uw raad een beeld van de mogelijkheden en hopen we bij u richting te kunnen ophalen voor de definitie strategienota duurzame Wmo.

Algemeen Lopende contracten en aanbesteding De afgelopen anderhalf jaar zijn voor alle maatwerkvoorzieningen nieuwe aanbestedingstrajecten afgerond of in gang gezet. Om die reden kan op korte termijn niet éénzijdig worden afgeweken van de kaders en voorwaarden voor contractering. Kort overzicht: a) Ondersteuning Huishouden: aanbesteed in 2023, op 01-01-2024 zijn de nieuwe contracten met 14 aanbieders gestart; b) Woonvoorzieningen, woningaanpassingen: trapliften is in 2023 opnieuw aanbesteed; c) Nieuwe verordening Maatschappelijke ondersteuning 2024; d) Vervoersdiensten: regiotaxi is aanbesteed in 2023, nieuw contract gaat in per 01-08-2024, vervoer dagbesteding aanbesteed in 2023, nieuw contract per 01-08-2023; e) Begeleiding en dagbesteding: aanbestedingsprocedure 2024 loopt, nieuwe contracten gaan gelden vanaf 2025; f) Wonen & verblijf voor mensen met licht verstandelijke beperking: aanbesteding 2024 loopt, nieuwe contracten gaan gelden vanaf 2025. Kanttekening: er zijn en worden bij Ondersteuning Huishouden en Begeleiding en dagbesteding geen volumeverplichtingen aangegaan waardoor er voldoende ruimte is om ervaringen op te doen met vernieuwingsexperimenten. Daar is bewust voor gekozen. In de bestekken is expliciet opgenomen dat we gedurende de contractperiode proefprojecten starten en ontwikkelen.

Dit is samen met de aanbieders gericht op meer onderlinge samenwerking tussen aanbieders en realisering van aansluiting met en op het voorliggende veld. Gebiedsgericht werken, sterke sociale basis in buurten Als we iets willen veranderen in de Wmo, dan zullen we radicaal moeten durven kijken. Radicaal naar de manier waarop we in onze stad de hulp en ondersteuning organiseren.

Discussienota Duurzame Wmo

18

Wij zijn van mening dat we toe moeten werken naar een gebiedsgerichte aanpak van de hulp in het sociaal domein. Op dit moment wordt een bestuurlijke opdracht voorbereid om dit concreet uit te werken en ervaring op te doen in aantal wijken. Deze aanpak moet gaan helpen om opwaartse druk naar claims op maatwerkvoorzieningen te dempen. We streven ernaar om problemen en persoonlijke uitdagingen van mensen zoveel mogelijk binnen de nabije leefomgeving aan te pakken, gericht op normalisatie en het versterken van de kracht van het collectief. Met meer algemene voorzieningen en minder individuele beschikkingen. Dit betekent dat we streven naar een samenleving waarin ondersteuning en zorg integraal en toegankelijk zijn voor iedereen die het nodig heeft. Laagdrempelig, dichtbij en normaal in een samenleving. Om dit te realiseren is het cruciaal dat we onszelf slimmer gaan organiseren. Daarvoor moeten we kijken naar de sociale en fysieke infrastructuur in de leefomgeving van de inwoners. En vooral ook in gesprek gaan met de inwoners om het “systeem” te veranderen. - Hoe kunnen we gezond en vitaal ouder worden stimuleren? - Hoe kunnen we inwoners van straat en buurt inzetten om elkaar te ondersteunen? - En welke rol kan de gemeente daarin spelen? Voor goede zorg is samenwerking nodig. Het belang van werken in netwerken wordt alom onderschreven.

In een wijknetwerk staat het elkaar kennen, ontmoeten en vinden in de wijk of buurt voorop. Tussen de professionals die voor de inwoner werken, maar ook tussen de organisaties: zorgaanbieders, welzijnspartijen, wijkteams en gemeente. Problemen komen vaak niet alleen en het oplossen van één probleem is vaak symptoombestrijding. Het echte verschil wordt gemaakt door de professionals die buiten in de wind staan: zoals de huisarts, tandarts, fysiotherapeut, wijkverpleegkundige, de welzijnsmedewerker, de wijkcoach, de vrijwilligers in het verenigingsleven, de buurtvertegenwoordigers, de wijkregisseur, de wijkagent, de onderwijzer. Dit is geen nieuw inzicht. Ook niet nieuw is dat we vroeg signaleren warm ondersteunen, zo licht als mogelijk en zo zwaar als nodig. Dit moeten we op buurt- en wijkniveau organiseren. Met een adequaat aanbod van algemene Wmo voorzieningen, collectieve voorzieningen, ondersteunende welzijnsstructuur kan het beroep op Wmo maatwerkvoorzieningen worden gedempt. Er vroegtijdig bij zijn in de “eigen” leefomgeving zorgt ervoor dat de ondersteuning -meer dan nucollectief in het voorliggend veld in de wijk plaatsvindt. Mogelijk kunnen we gebruik maken van het slapende potentieel van vrijwilligers in de buurt. Doordat de hulp nabij is en ‘minder zorg/specialistisch’ is, is de drempel voor de inwoner om deel te nemen laag.

We hebben van eerdere initiatieven geleerd dat het belangrijk is om te zorgen voor een “dekkende” infrastructuur van algemene Wmo voorzieningen en collectieve voorzieningen. Alleen dan kan met succes bij een claim op maatwerk worden doorverwezen naar de voorliggende voorzieningen als “licht en dichtbij” toereikend wordt ingeschat. Het vertalen van deze visie naar een concreet implementatieplan vraagt om een opdracht voor de stad en een organisatie waarin alle partijen, niet in de laatste plaats onze inwoners, vertegenwoordigd zijn. Het plan om veel meer gebiedsgericht en met verschillende disciplines de sociale infrastructuur in de stad te verbeteren sluit hierop aan.

Discussienota Duurzame Wmo

19

Concrete beleidsopties Hoe blijven we de Wmo op een warme, sociale en menselijke manier uitvoeren en houden we dat betaalbaar en uitvoerbaar? Welke richting kiezen we? Hieronder volgt een opsomming van mogelijkheden en van initiatieven met een verschillende status. Waar mogelijk is een eerste inzicht gegeven in de inhoudelijke consequenties van de verbeterkansen. Ook hebben we een eerste potentiescan gemaakt op basis van de impact voor onze inwoners, de juridische risico’s, de uitvoeringskosten versus rendement en de implementatie tijd. In de linker kolom vindt u de uitkomsten van deze scan:

\ = weinig potentie + = waarschijnlijk potentie ~ = misschien potentie NR.

MAATWERKVOORZIENINGEN

1.

Ondersteuning Huishouden (OH) Wasverzorging inrichten als algemene Wmo voorziening Onderzoeken onder welke voorwaarden en met welke opbrengst een externe was service kan worden aangeboden ter vervanging van de huidige module wasverzorging.

\

Weging In 2020 heeft BMC-onderzoek gedaan en uit het daaropvolgende politieke debat is gebleken dat er geen draagvlak hiervoor was. 2.

\

OH niet meer wekelijks maar twee wekelijks inzetten Samen met aanbieders OH verkennen wanneer overgegaan kan worden tot twee wekelijkse inzet voor huishoudens met sec een toekenning basismodule OH. Daarbij rekening houdend met de persoonlijke omstandigheden. Bijvoorbeeld bij het ontbreken van voldoende sociale contacten blijft een wekelijkse inzet. Weging Er is sporadisch ervaring opgedaan met twee wekelijkse inzet in periodes van krapte (zoals tijdens vakantie). Aanbieders stemmen dit af met inwoners. Sommige inwoners geven zelf aan dat eenmaal per twee weken voor hen voldoende is. Doorgaans betreft dan het inwoners waarbij nog een deel eigen kracht aanwezig is of de woning relatief klein is. De ervaring hiermee is voor de laatste groep zeker positief. Ook bij incidentele tweewekelijkse inzet leert de ervaring dat inwoners hiermee uit de voeten kunnen. Goede communicatie is hierbij van wezenlijk belang.

3.

\

Abonnementstarief inkomensafhankelijk voor OH (en woonvoorzieningen) Herinvoering van de inkomensafhankelijke bijdrage in de Wmo staat op de landelijke agenda. Het rijk is bezig met het voorbereiden van het wetsvoorstel. Vooralsnog wordt uitgegaan van invoering met ingang van 2026. Weging Een aantal gemeenten heeft vooruitlopend op landelijke besluitvorming een inkomensafhankelijke eigen bijdrage voor de Wmo ingevoerd. In een casus van de gemeente Leusden heeft de Centrale Raad van Beroep geoordeeld dat dit niet is toegestaan.

Discussienota Duurzame Wmo

20

NR.

MAATWERKVOORZIENINGEN

4.

OH deels als algemeen gebruikelijk aanmerken Veel huishoudens in de stad maken gebruik van een huishoudelijke hulp en financieren dat zelf. Zodra men op leeftijd komt en minder fit raakt staat in de huidige praktijk OH via de Wmo “open”. Het is te overwegen om te onderzoeken of die toegang kan worden beperkt, bijvoorbeeld als er sprake is van het ontbreken van andere vormen van zorg & ondersteuning via de Wmo.

~

Weging Er kleven zo goed als zeker juridische bezwaren aan deze benadering, dat vraagt om een nadere beschouwing. Er ligt ook een relatie met reablement, dat wil zeggen eerst inzetten op verbetering van de fysieke conditie voordat OH wordt ingezet. Zie ook verbeterkans nr. 2 bij ‘Ontwikkelen en vernieuwen’ op p. 23. 5.

\

Beperken reismogelijkheden regiotaxi Strikt genomen is de vervoersvoorziening regiotaxi uitsluitend bedoeld voor maatschappelijke deelname. Daar valt bijvoorbeeld vervoer naar de werkvoorziening niet onder. Daarnaast kent Enschede geen beperking op het aantal kilometers dat per jaar gereden mag worden. Sommige gemeenten kennen die beperking wel, in jurisprudentie is vastgelegd dat een grens van 1500 kilometer per jaar mag worden gesteld. Weging Enschede kent nu geen kilometerbeperking en controleert niet streng op reisdoel “maatschappelijke deelname”. De uitvoeringskosten wegen wellicht niet op tegen de opbrengst van een dergelijke maatregel, harde gegevens ontbreken echter.

6.

~

Vervoermiddelen meer algemeen gebruikelijk verklaren Vervoermiddelen in relatie tot participatie zijn algemeen gebruikelijk, en komen daarmee voor eigen rekening. Alleen als er sprake is van andere voorzieningen zorg & ondersteuning kan via de Wmo verstrekking van vervoermiddelen worden overwogen. Weging In de verordening Maatschappelijke ondersteuning 2024 is vastgelegd dat vervoersvoorzieningen alleen op basis van een medisch advies worden ingezet. Daarmee lijkt voldoende gewaarborgd dat verstrekking alleen plaats vindt op basis van zorg.

7.

+

Toegang tot wonen & verblijf voor licht verstandelijk beperkten onderbrengen bij het CIMOT Door ook voor de groep licht verstandelijk beperkten gebruik te maken van de centrale toegang tot maatschappelijke opvang en beschermd wonen (CIMOT) wordt de toegang tot wonen en verblijf bij één organisatie ondergebracht. Dat voorkomt discussie in de uitvoering en verminderd de noodzaak tot afstemming. Dat betekent dat voor deze groep ook de uitvoeringsafspraken zoals die voor Beschermd Wonen gelden van toepassing worden. Weging In opdracht van het college wordt verkend onder welke voorwaarden deze taak kan worden ondergebracht bij het CIMOT en wat daarvan de gevolgen zijn. Enschede doet dat vanuit haar centrumgemeentetaak in samenwerking met de buurgemeenten. In de komende maanden wordt advies verwacht.

Discussienota Duurzame Wmo

21

NR.

ONTWIKKELEN EN VERNIEUWEN

1.

Samen indiceren Als een inwoner al wijkverpleging ontvangt en mogelijk aanvullende ondersteuning uit de Wmo nodig heeft, wordt dit in stadsdeel Zuid door de wijkverpleegkundige gedaan. Deze stemt het ondersteuningsplan af met de wijkteammedewerker. De inwoner hoeft maar één keer het gesprek te voeren en wordt minder belast. De wijkverpleegkundige kent de inwoner al goed en kan de ondersteuning daardoor goed inschatten. Hiermee worden er schotten weggehaald tussen de wijkverpleging en de Wmo voorzieningen. De samenwerking met het wijkteam zorgt voor voldoende rechtsbescherming van de inwoner. Er wordt gekeken of dit uitgerold kan worden naar andere stadsdelen.

+

Weging Er is positieve ervaring opgedaan met “samen indiceren” in stadsdeel Zuid. Zo zien we dat hiermee wachttijden worden voorkomen en dat hierdoor afgestemd maatwerk wordt geleverd vanuit de zorgverzekeringswet/Wlz/Wmo. Voor de 2e helft van 2024 staat uitbreiding met andere partijen op de agenda. Verder wordt in de 2e helft van 2024 “samen indiceren” in stadsdeel Centrum geoperationaliseerd. 2.

+

Reablement Reablement is een manier om inwoners vaardigheden weer opnieuw te leren. Ook kunnen ze vaak door het oefenen van spierkracht en balans zich weer beter zelfstandig bewegen, zich in huis redden etc. Dit draagt bij aan meer eigen regie en een beter ervaren kwaliteit van leven. Bij een melding met een ondersteuningsvraag bij de gemeente kan tijdens het onderzoek een hulpverlener zoals een fysio- of ergotherapeut meekijken en adviseren. Inwoners kunnen zo ook de weg naar beweegmogelijkheden die bij hen passen of valpreventieve cursussen vinden. Betere zelfredzaamheid kan gebruik van maatwerkvoorzieningen, zoals ondersteuning huishouding of gebruik van hulpmiddelen voorkomen, verminderen of uitstellen. De gemeenten Almelo en Borne werken hier al mee. Door middel van keukentafelgesprekken bekijken de professional en inwoner samen waar de interventie op gericht kan worden. Inzet van powerful ageing (een programma voor reablement via een zorgaanbieder) ten opzichte van de lichtste module OH heeft bij deze gemeenten al een besparing opgeleverd op de korte termijn, variërend tussen €40.000 en €77.000. Almelo is aan het nadenken of zij bij een nieuwe aanvraag OH eerst powerful ageing in kunnen zetten. Na 14 weken wordt opnieuw gekeken of er nog OH nodig is en in welke mate. In Hengelo wordt het ingezet voor zowel OH als voor scootmobiel.

Gemeente Losser is gestart met deze methode en is aan het kijken of zij het kunnen verbreden vanuit de OH naar andere maatwerkvoorzieningen. Weging Regionaal wordt onder De Twentse Koers gewerkt aan mogelijke toepassing in alle 14 gemeenten. Enschede kan hierop vooruitlopen en reablement (powerful ageing) uitwerken voor toepassing bij aanvragen Wmo.

3.

+

Wijkgericht werken: minder aanbieders Eén aanbieder of een consortium van aanbieders een wijk of stadsdeel laten bedienen. Werken met preferente aanbieders (of consortium) betekent dat deze aanbieders verantwoordelijk zijn voor het leveren van ondersteuning in een stadsdeel of gebied. Hierdoor kan de ondersteuning efficiënter worden ingezet, voorkomt het vervoersstromen, leidt deze werkwijze tot minder aanbieders en wordt toegewerkt naar partnerschap. Een dergelijk concept vraagt een lange voorbereiding die we samen met betrouwbare partners moeten uitwerken.

Discussienota Duurzame Wmo

22

NR.

ONTWIKKELEN EN VERNIEUWEN Bekeken moet worden welke opdracht, onder welke voorwaarden, tegen welke financiering we willen uitzetten. Weging In de aanbesteding voor OH en dagbesteding & begeleiding is voldoende ruimte gecreëerd om te ontwikkelen en maatwerkvoorzieningen af te schalen naar bijvoorbeeld algemene voorzieningen. Ook is de mogelijkheid opengelaten om pilots uit te voeren en te werken met (een) preferente aanbieder(s) in een gebied, gebiedsgericht werken.

4.

+

Dagactiviteiten voor mensen met dementie. Liberein is actief op de ontwikkeling van nieuwe vormen van dagbesteding. Betere, meer collectieve, preventieve voorzieningen die ook mantelzorgers ondersteunen, zijn belangrijk om de druk op maatwerkvoorzieningen te verminderen. De Posten doet als partner graag mee aan deze ontwikkelingen ZonMW stimuleert dergelijke ontwikkelingen voor dagactiviteiten voor mensen met dementie, onder meer door subsidiemogelijkheden. Weging Liberein, De Posten en de gemeente gaan in maart/april een subsidieaanvraag bij Zon MW indienen.

5.

+

EHealth en zorg op afstand, technologie en digitalisering De wereld van technologie, hulpmiddelen en digitalisering is volop in ontwikkeling en creëert mogelijkheden voor zorg & welzijn. Daarmee kunnen we ons voordeel doen, maar dat gebeurt niet vanzelf. Technologie is niet dé oplossing maar kan wel helpen en worden ingezet voor bijvoorbeeld meer contactmomenten tussen inwoners. Er liggen mogelijkheden én uitdagingen waarbij de kennisinstellingen (ROC, Saxion, UT) samen met ons op willen trekken. Denk hierbij aan: - 20 - 30% van onze inwoners 18+ is niet digitaal vaardig genoeg, - Gezamenlijke portal/ plek met informatie waar wat te vinden is. - Gebruik (digitale) technologie om te verbinden. Vraaggestuurde technologie, zorg dat het ook makkelijk te vinden is voor alle inwoners. Weging Vanaf het 2e kwartaal 2024 is er een verkenning van programmasamenwerking met de kennisinstellingen.

6.

+

Project Thuis wonen met technologie van InteraktContour Steeds meer mensen met niet aangeboren hersenletsel (NAH) hebben intensieve zorg nodig. Met technologie thuis kunnen zij langer zelfstandig en veilig thuis wonen. Dit helpt ook de mantelzorgers en de zorgmedewerkers. In het project technologie thuis van InteraktContour krijgen thuiswonende inwoners met NAH advies op maat over technologische producten. Zij kunnen deze producten vrijblijvend uitproberen via een uitleenservice met meer dan 40 verschillende technologieproducten. Projectdoel - Toename zelfredzaamheid en maatschappelijke participatie - Hogere kwaliteit van leven - Langer thuis wonen - Ontlasting mantelzorg

Discussienota Duurzame Wmo

23

NR.

ONTWIKKELEN EN VERNIEUWEN Het hoofddoel van dit project is dat cliënten met technologie thuis meer zelfredzaam te maken zodat zij fijner en langer zelfstandig kunnen wonen Weging InteraktContour vraagt de gemeente Enschede om een financiële bijdrage voor dit project. De doelgroep heeft een Wmo indicatie. Het verzoek is in behandeling.

7.

+

Samenwerken met kennisinstellingen Door de werkbijeenkomsten zijn kennisinstellingen (ROC Twente, Saxion, UT) en gemeente met elkaar in gesprek geraakt over de inhoud van de Wmo én over de rol die we onze inwoners (kunnen) geven bij vernieuwing en inrichting van de samenleving. De kennisinstellingen leiden de professionals op die ook in Enschede een werkplek zullen vinden, maar vertegenwoordigen ook veel kennis op de terreinen van welzijn & zorg en van inwonersbetrokkenheid. Weging We zijn in gesprek over een innovatietraject naast of door de uitvoering van de Wmo heen waarbij we ons baseren op bestaande vernieuwingen, pilots en andere initiatieven. Dit gebeurt met inzet van studenten, lectoren en onderzoekers. Meerjarige programma afspraken kunnen de kennisinstellingen helpen in de leer- en onderzoeksdoelen en kan de gemeente helpen in vernieuwing en monitoring.

Discussienota Duurzame Wmo

24

NR.

WIJKGERICHT, INTEGRAAL, SOCIALE INFRASTRUCTUUR

1.

Zorg voor een goede infrastructuur van collectieve voorzieningen en algemene Wmo voorzieningen in buurten, wijken en dorpen.

+

We willen werken aan een gezonde, vitale en sociale samenleving. En dan gaat het niet alleen om ‘gemeentelijke dienstverlening’, maar om een gezonde samenleving en een complementair maatschappelijk middenveld. Het versterken van de algemene voorzieningen in wijken en buurten. Deze voorzieningen kunnen per wijk/buurt verschillen, afhankelijk van de specifieke problemen. Een aanpak gericht op er vroeg bij zijn, en mensen zo gewoon mogelijk mee laten doen in hun eigen wijk of buurt. Een integrale aanpak die de verschillende signalen van professionals en vrijwilligers bij elkaar brengt en vertaalt naar concrete uitvoeringsafspraken en opbouw van voorzieningen. Zorg voor een open platform voor samenwerking tussen alle maatschappelijke spelers én de inwoners. De kwetsbaarheid onder ouderen vroegtijdig signaleren en een integrale afstemming van zorg en ondersteuning mogelijk maken door het verbeteren van de ketensamenwerking in de wijk met gebruikmaking van vrijwilligers. Zorg voor een gezonde leefomgeving waarin gezond zijn en blijven (preventie), in combinatie met ontmoeten (bijvoorbeeld cultureel of in bewegingsactiviteiten) worden gestimuleerd. Weging Er wordt een bestuurlijke opdracht voorbereid.

2.

Inwoners betrekken Ga op zoek naar de behoeften van inwoners en bereidheid om te ondersteunen. Doe dat op buurtniveau, dichtbij de leefomgeving van onze inwoners. Maak gebruik van de expertise en inzet van de kennisinstellingen om de buurt in te trekken. Een concreet idee uit de werksessies: ga met studenten de buurt in met behangtafels en haal op welke behoefte er is maar ook welke bereidheid om iets te doen. Dit kan in samenhang met stadsdeelmanagement.

+ Van “waar heb ik recht op” naar “waar word ik blij van”. Weging Er is nog geen concreet vervolg aan gegeven. Kennisinstellingen hebben veel ervaring met “citizenscience”. Kan onderdeel zijn van de samenwerking. 3.

+

Algemene voorzieningen Wmo als basis in de buurt/ wijk Inventariseer wat een buurt/ wijk nodig heeft en wat er al is. Zorg voor algemene voorzieningen waarnaar doorverwezen kan worden voor dagbesteding, begeleiding, vervoer en dergelijke. Dit aanbod is voor iedereen toegankelijk. Een “voorliggend” aanbod dat op maat is gemaakt voor de buurt/ wijk. Rekening houdend met culturele verschillen. Pas wanneer de voorliggende voorziening aangeeft dat er een indicatie nodig is wordt deze in gang gezet. Dit voorkomt claimgedrag op geïndiceerde dagbesteding en draagt bij aan normaliseren. Op deze manier wordt het aanwezige middenveld benut. Een vorm van concrete uitwerking: inwoners met een lage ondersteuningsbehoefte (OB 1 en OB 2, Jeugd & Wmo), waar normaliter een externe partij op indicatie de begeleiding zou bieden, worden vanuit een team professionals begeleidt, zonder dat daar een indicatie voor nodig is. Dit betekent voor inwoners dat ze laagdrempeliger begeleid kunnen worden en direct de hulp krijgen die ze nodig hebben. Zo werken we aan normaliseren en collectiviseren.