Definitieve rapportage IJsbaan Twente regiogemeenten 230705

Verhoging van inkomsten: mogelijkheden

daarbij aan te raden. Afgelopen seizoen (2022 – 2023) heeft IJsbaan Twente zich al

Tariefsverhoging en -differentiatie

meer gericht op recreatief schaatsen (Family Fun middagen). Daarnaast zijn er ook

Uit de analyse van de huidige tarieven van IJsbaan Twente komt naar voren dat de vereni-

mogelijkheden om in Euregio-verband activiteiten te ontplooien en de ijsbaan verder te

gingstarieven c.q. de tarieven voor groepen vergelijkbaar zijn met die van andere ijsbanen.

positioneren. Wellicht dat er ook subsidieregelingen vanuit de Euregio inzetbaar zijn voor IJsbaan Twente.

Voor recreatief schaatsen lijkt er nog rek te zitten in de tarieven voor volwassenen. Het

Ontwikkelen van nieuwe activiteiten, zoals discoschaatsen, en het finetunen van de

gemiddelde tarief ligt met € 6,50 aanmerkelijk lager dan het gemiddelde tarief bij de ijsba-

programmering waarbij een goede afstemming gezocht wordt tussen het verenigings-

nen in Nederland (€ 8,06). Ook voor meerrittenkaarten (vast tarief voor jeugd en volwasse-

schaatsen en het recreatief schaatsen.

nen) ligt het tarief lager dan het gemiddelde (€ 5,00 versus € 6,69). In Enschede is verder

Meer aandacht voor marketing en promotie, bijvoorbeeld door inzet van vouchers voor

geen systeem van abonnementen.

(gratis) entree na schoolschaatsen. Met name de ijsbaan in Rotterdam geeft aan dat die vouchers succesvol zijn en zorgen voor meer herhaalbezoek.

Gezien het feit dat het aantal recreatieve schaatsers de afgelopen jaren (waarschijnlijk

Uitbreiden van andere activiteiten als bedrijfsuitjes (schaatsen, curling) en de mogelijk-

mede als gevolg van Covid-19) gedaald is, moet uiteraard goed gekeken worden naar het

heden verkennen van andersoortige activiteiten (curling, shorttrack).

bezoekersaantal en daarmee naar de prijselasticiteit (welk tarief zijn bezoekers bereid te betalen). Als optie zou gekeken kunnen worden naar verhoging van het tarief met bijvoor-

Op basis van het verzorgingsgebied en de potentie (ook vanuit de gerealiseerde bezoe-

beeld € 0,50 en het verhogen van de prijs van meerrittenkaarten zodat een iets hoger ge-

kersaantallen uit het verleden) zou een verdere stijging van het aantal recreatieve bezoe-

middeld tarief gerealiseerd kan worden (eveneens € 0,50 per bezoek). Bij gemiddeld

kers met 5.000 tot de mogelijkheden moeten behoren. Daarmee zou een extra omzet van

75.000 recreatieve bezoekers zou dit kunnen leiden tot extra inkomsten van ongeveer

zo’n € 32.500 - € 35.000 mogelijk moeten zijn.

€ 37.500 per jaar. Horeca-inkomsten verbeteren Meer bezoekers

Hoewel er een redelijke gemiddelde omzet per bezoeker gerealiseerd wordt, is het aantal

De belangrijkste knop om aan te draaien aan de inkomstenkant is het realiseren van meer

arrangementen (horeca in combinatie met schaatsen) beperkter dan wat op andere ijsba-

bezoekers. In de gesprekken tussen de gemeente en de interim exploitant Optisport wordt

nen in Nederland wordt aangetroffen. Op het gebied van die arrangementen lijkt er derhalve

afgesproken dat voor het seizoen 2023 – 2024 de eerste focus ligt op het opnieuw realise-

nog ontwikkelpotentieel om meer opbrengsten te realiseren. Daarbij kan in gesprek gegaan

ren van de oude bezoekersaantallen van ongeveer 73.000 – 75.000 recreatieve bezoekers.

worden met andere ijsbanen (gezien de beperkte onderlinge concurrentie) om door te spreken over succesformules.

Gegeven het verzorgingsgebied en de potentie in en rond Enschede, zou een verdere groei van het aantal recreatieve bezoekers mogelijk moeten zijn. Aandachtspunten daarbij zijn

Een verhoging van de gemiddelde inkomsten per bezoeker naar € 3,50 is daarbij een voor-

onder meer:

zichtige raming. Als ook meer recreatieve bezoekers worden gerealiseerd, dan is een extra omzet van € 55.000 mogelijk. Daarnaast zijn er uiteraard mogelijkheden om meer horeca 18

omzet bij verenigingen en andere groepen te realiseren, eveneens vanuit bijvoorbeeld ar-

er mogelijkheden gezien worden om het complex gedurende de periode april – september

rangementen. Die extra omzet is hier nog niet meegenomen.

op een alternatieve wijze te gebruiken. Daarbij kan onderscheid gemaakt worden tussen één exploitant – huurder die de ijsbaan gedurende de betreffende periode gebruikt en huurt,

Schoolschaatsen vanuit regiogemeenten

of meerdere pop up activiteiten en evenementen gedurende het zomerseizoen. Opties die

Het afgelopen jaar heeft de gemeente Enschede gepeild bij regiogemeenten of er animo

daarbij genoemd zijn, zijn:

was voor een (incidentele) bijdrage aan de exploitatie van de ijsbaan. Bij andere ijsbanen

Recreatieve invulling van kinderen en jongeren in de vorm van springkussen parken en

is in het verleden ook zo’n consultatie gedaan. Een structurele bijdrage aan de exploitatie

stormbanen (eenvoudig op en af te bouwen).

werd daar veelal afgewezen, vanuit het argument dat de ijsbaan primair de verantwoorde-

Pop up sportcafés in het ijsbaancomplex (dartcompetities, pubquizen) en/of sportieve

lijkheid is van de (centrum)gemeente, net zoals bijvoorbeeld een theater dat vaak is.

evenementen (pétanque, outdoor activiteiten op en rond het complex) Incidentele evenementen als vlooienmarkten, outlet sales

Wellicht zijn er wel mogelijkheden om met regiogemeenten in gesprek te gaan over een bijdrage in relatie tot een tegenprestatie. Schoolschaatsen voor primair en voortgezet on-

Extra verhuur van de ijsbaan voor langduriger gebruik of incidentele evenementen kan po-

derwijs biedt daar wellicht mogelijkheden toe. Omdat nu nog onvoldoende duidelijk is in

tentieel € 20.000 aan inkomsten opleveren. Daarnaast wordt het complex meer en langer

hoeverre regiogemeenten hier in mee willen gaan, wordt deze optie nog niet als mogelijke

dan gedurende het schaatsseizoen gebruikt.

extra omzet meegenomen. Maar als 8 regiogemeenten gemiddeld € 2.500 willen bijdragen, dan ligt er een potentiële meeromzet van € 20.000. Bovendien komen kinderen uit regio-

Verder hebben potentiële gebruikers zich gemeld om ruimte in het schaatscomplex te ge-

gemeenten op die manier laagdrempelig in contact met de ijsbaan, met de kans op ver-

bruiken. Het gaat daarbij om permanente ruimte die nu (gedeeltelijk) in gebruik is als flexi-

volgbezoek.

bele c.q. vergaderruimte en horeca. Omdat het er om zou gaan dat faciliteiten van het schaatscomplex daarmee permanent een andere invulling krijgen, is in deze rapportage

Schoolschaatsen was afgelopen seizoen al één van de speerpunten van IJsbaan Twente.

geen rekening gehouden met die (andere) invulling en medegebruik. En wordt derhalve geen rekening gehouden met alternatieve inkomsten op dit vlak.

Sponsorinkomsten Andere ijsbanen realiseren sponsorinkomsten via de verkoop van bebording in de ijsbaan.

Analyse van de uitgaven

IJsbaan Twente heeft die inkomsten in het verleden ook gerealiseerd. Daarbij kan gebruik

Inkoopvoordelen professionele exploitant

gemaakt worden van specifieke reclamebedrijven, of het management van de ijsbaan kan

Als gekozen wordt voor een andere exploitant om de ijsbaan te exploiteren, dan kunnen

de inkomsten zelf proberen te realiseren. Naamsponsoring komt nauwelijks voor bij andere

professionele exploitanten of ondernemers met meerdere accommodaties mogelijk inkoop-

ijsbanen. Vanuit de ervaringsgegevens (IJsbaan Twente in het verleden, andere ijsbanen)

voordelen behalen. Met name op het gebied van inkoop horeca zijn hier nog voordelen te

zouden sponsorinkomsten van ongeveer € 20.000 per jaar gerealiseerd moeten kunnen

behalen. In de basisbegroting is rekening gehouden met een inkooppercentage van 42%.

worden.

Professionele exploitanten kunnen een lager inkooppercentage bedingen vanwege schaalvoordelen. We gaan daarbij uit van 37,5%. Daarmee is een voordeel op de exploitatie te

Extra inkomsten (buiten het schaatsseizoen)

realiseren (op basis van de huidige opgenomen omzet zo’n € 10.000).

Uit gesprekken met een aantal regionale en landelijke ondernemers over de mogelijkheden op de ijsbaan (zowel gedurende het schaatsseizoen, als daarbuiten) komt naar voren dat 19

Vanwege de mogelijke verhoging van de horeca inkomsten kan dat voordeel verder oplo-

Vervanging van baanverlichting voor LED-verlichting (mogelijke besparing

pen en zou een netto verbetering van het horecaresultaat van ongeveer € 45.000 mogelijk

€ 33.200).

moeten zijn.

Vervanging van overige verlichting voor LED-verlichting (mogelijke besparing € 5.500).

Energiekosten

Vervangen van de opblaasbare boarding voor een foamboarding (mogelijke bespa-

Het ministerie van VWS heeft de ambitie uitgesproken om sportaccommodaties versneld

ring € 17.200).

te verduurzamen, met het oog op de energiecrisis en de klimaatdoelen voor 2030. In het

Energiemanagement (mogelijke besparing € 21.200)

licht van die ambitie zijn de verduurzamingsmogelijkheden voor IJsbaan Twente in beeld

PV-panelen (mogelijke besparing € 10.300). Hierbij moet worden opgemerkt dat uit-

gebracht. Daarbij is aangesloten op de systematiek van het ministerie van VWS qua poten-

gegaan wordt van plaatsing van 200 PV-panelen. Plaatsing van meer zonnepanelen

tiële maatregelen.

kan technisch, maar heeft geen toegevoegde waarde in verband met de openstelling van de ijsbaan in de wintermaanden; het grootste verbruik van de ijsbaan vindt

Bij de realisatie van de ijsbaan in 2008 zijn energiezuinige maatregelen toegepast. Na de

plaats in de periode dat de minste opbrengst met zonnepanelen gerealiseerd kan

bouw zijn er geen verduurzamingsmaatregelen doorgevoerd. Er zijn recent wel organisa-

worden. Als de ijsbaan ook in de zomerperiode geopend wordt voor andere activi-

torische maatregelen toegepast, die een positief effect lijken te hebben op het energiever-

teiten, zouden meer PV-panelen aangelegd kunnen worden en kan een grotere be-

bruik. De basis is daarmee redelijk goed op orde. Desondanks is er winst te behalen als

sparing op energie gerealiseerd worden.

gevolg van verduurzaming. In onderstaande tabel wordt een overzicht gegeven van de mo-

Elektrische warmtepomp (mogelijke besparing € 27.400).

gelijke maatregelen.

De totale investering in duurzaamheidsmaatregelen bedraagt ongeveer € 1,13 miljoen. De potentiële jaarlijkse besparing is € 115.000, met een terugverdientijd van iets minder dan 10 jaar. Als de energieprijzen verder stijgen (hetgeen de verwachting is), zal de terugverdientijd korter zijn. Daarnaast dragen deze maatregelen fors bij aan de gemeentelijke doelstellingen in het kader van de klimaatdoelen 2030 en 2050 (Energieakkoord). Voor komend jaar is afgesproken om groot onderhoud en vervangingsinvesteringen zoveel mogelijk uit te stellen, met het oog op de discussie over het toekomstperspectief van de ijsbaan. Als het besluit genomen wordt de ijsbaan de komende jaren in stand te houden en te (laten) exploiteren, dan zullen deze werkzaamheden worden uitgevoerd. In dat kader is al een meerjarenonderhoudsplan (MJOP) opgesteld door het Vastgoed-

Voor het bepalen van de besparingsmogelijkheden (en terugverdientijd van investerin-

bedrijf.

gen) gaan we uit van het gemiddelde gebruik van elektra en gas van de afgelopen jaren,

Een aantal verduurzamingsmogelijkheden zullen daarbij ook opgenomen zijn in het

respectievelijk 1,5 miljoen KwH en 38.000 m3 gas. Dat verbruik is ook aangehouden

meerjarenonderhoudsplan. Het gaat dan onder meer om vervanging van de verlichting

voor het bepalen van de energiekosten in de begroting.

(baan en overig) en de vervanging van de boarding (die vermoedelijk opgenomen is

Er is een aantal potentiële maatregelen geïnventariseerd (zie de tabel en zie een toe-

onder de inventaris). Bij vervanging zal gekeken moeten worden in hoeverre er binnen

lichting in bijlage 2): 20

het MJOP al bedragen gereserveerd zijn voor deze vervangingen, waardoor mogelijk

meer overige inkomsten (sponsoring, gebruikersgroepen als schoolschaatsen) gereali-

geen sprake is van plusinvesteringen. Vooralsnog gaan we daar niet van uit.

seerd moeten worden, dan zullen ook meer marketing inspanningen gedaan moeten worden.

“Out of the box” maatregelen energie De plaatsing van één (of meerdere) windmolens voor energieopwekking is een kostbare

Samenvatting van de mogelijke financiële effecten

investering en hangt af van het toekomstscenario voor de ijsbaan. Een windmolen heeft

In de begroting op de volgende pagina zijn de potentiële effecten van de inkomstenverho-

echter veel potentie om het energieverbruik (elektra) drastisch terug te dringen. Op ba-

gende en kostenbesparende maatregelen weergegeven. De investeringen die voor de be-

sis van het huidige verbruik kan een middelgrote windmolen (50 – 85 meter) de ener-

sparingen nodig zijn, zijn qua exploitatie verwerkt in de cijfers. De investeringen voor de

giekosten met ongeveer € 120.000 terugbrengen. We hebben deze maatregel niet

verduurzaming zijn daarbij niet opgenomen. Binnen de kostprijsdekkende huur van het

meegenomen in mogelijke maatregelen in deze rapportage, omdat de hoogte van de

Vastgoedbedrijf is een component “Investeringen voor verduurzaming” opgenomen. De

windmolen hoogstwaarschijnlijk een behoorlijk discussiepunt zal vormen qua zicht en

vraag is in hoeverre die (geheel of gedeeltelijk) ingezet kan worden voor verduurzamings-

geluid voor omwonenden. Daarnaast is de investering fors (€ 1.350.000) en is daarmee

maatregelen die leiden tot een reductie van het energieverbruik en daarmee de energie-

sprake van een terugverdientijd van ongeveer 11 jaar. Er zijn eventueel alternatieven

kosten en in hoeverre bepaalde maatregelen binnen het MJOP vallen.

mogelijk (meer en lagere windmolens). In een latere fase zou onderzocht kunnen worden in hoeverre één of meerdere windmolens in combinatie met andere voorzieningen

Op basis van potentiële maatregelen, zou het resultaat op termijn met ongeveer

(bijvoorbeeld de Grolschveste) haalbaar gemaakt zouden kunnen worden. Eén en an-

€ 265.000 kunnen verbeteren (met een verbetering van € 200.000 over een aantal jaren

der hangt ook af van het toekomstscenario voor de ijsbaan. In de rapportage voor het

tot een maximale verbetering van het resultaat over 5 jaar).

ministerie van VWS is deze optie wel gepresenteerd.

Alle maatregelen zijn verwerkt met prijspeil 2023.

Een tweede ‘out of the box’ optie qua energiebesparing is de transitie van een ijsbaan

De (lichte) tariefsverhoging kan na komend seizoen worden doorgevoerd. Daarnaast

van energieverbruiker naar energiehub. In Alkmaar zijn hier de voorbereidingen al voor

zal de komende seizoenen ingezet moeten worden op het verhogen van het aantal be-

getroffen, in Heerenveen zijn Thialf en haar energieleverancier ook in een gevorderd

zoekers. Voor het komende seizoen 2023 – 2024 wordt al rekening gehouden met een

stadium om een dergelijke hub te creëren. Het achterliggende idee is dat, met behulp

taakstelling van 73.000 recreatieve bezoekers. De twee seizoenen daarna moet het

van een accu, stroom goedkoop ingekocht en opgeslagen kan worden (via een flexibel

aantal recreatieve bezoekers verder kunnen groeien naar 80.000 bezoekers door in te

contract) om de energie bij hogere prijzen terug te leveren het net. Afhankelijk van de

zetten op doelgroepen en meer marketing en promotie.

technische mogelijkheden in de omgeving met betrekking tot de netcongestie kan

De horeca inkomsten moeten daarmee door arrangementen (met een lichte stijging van

sprake zijn van een halvering van de energiekosten. In Alkmaar wordt zelfs uitgegaan

de gemiddelde opbrengst per bezoeker) met het aantal bezoekers mee kunnen stijgen.

van volledig energie- en kostenneutrale situatie. Vanuit de VKN, de KNSB en de VSG

Overige opbrengsten (sponsoring, schoolschaatsen, alternatieve zomerinkomsten)

is een taskforce opgesteld om kennis over deze toepassing breder te delen onder ijs-

moeten de komende jaren geleidelijk kunnen stijgen.

banen.

De besparingen op energiekosten zullen de komende jaren per fase doorgevoerd moeten worden. De eerste besparingen kunnen worden gerealiseerd met het vervangen

Verkoopkosten (marketinguitgaven)

van de verlichting voor LED-lampen, energiemanagement en het plaatsen van een

In de begroting met interventies is rekening gehouden met extra verkoopkosten (marketing,

warmtepomp. Overige besparingen via het vervangen van de opblaasbare boarding en

promotie-acties). Als meer bezoekers, meer horeca inkomsten (via arrangementen) en

het plaatsen van zonnepanelen kunnen dan leiden tot de maximale besparing na 5 jaar. 21

Maar soms kan een te starre benadering van gebruiksuren van verenigingen (‘historisch zo gegroeid, wordt niet aangepast’) ontwikkeling van potentie bij andere gebruikersgroepen in de weg zitten. Voor een optimale exploitatie van een ijsbaan kan het zinvol zijn om te kijken naar meer flexibiliteit in gebruiksuren en tarieven in relatie tot de andere doelgroepen (bijvoorbeeld recreatieve schaatsers). Door tarieven flexibeler te maken en daarmee ook verenigingen te sturen, kunnen mogelijk meer bezoekers gerealiseerd worden en kan de baan optimaler worden gebruikt. Het is daarbij de kunst om samen met de verschillende gebruikersgroepen en via ‘win-win’ te komen tot een optimale programmering. Risicofactoren Een ijsbaan is (overal in Nederland) een kostbare voorziening met relatief veel vaste lasten en heeft in de regel een openstellig van zo’n 6 maanden. De instandhouding (kapitaallasten, vervangingsinvesteringen, onderhoudskosten) zijn daarbij een gegeven, minder of niet-beïnvloedbaar en vormen een belangrijke kostenpost. De belangrijkste risicofactor is onvoldoende focus op de wel beïnvloedbare financiële stromen binnen de exploitatie. De focus zou continu moeten liggen op enerzijds continuïteit

5.3

Belangrijkste succes- en risicofactoren

van de bezoekersstromen. Zonder bezoekers immers geen recreatieve inkomsten, minder

De belangrijkste succes- en risicofactoren bij de exploitatie van een ijsbaan zijn, op basis

horeca-inkomsten en minder maatschappelijke relevantie (qua gebruik van de accommo-

van de analyses in de voorgaande hoofdstukken, als volgt:

datie). Besparing op marketing en promotie kan daarmee funest zijn voor die continuïteit. Anderzijds is aandacht voor de belangrijkste beïnvloedbare kostenposten net zo van be-

Succesfactoren

lang: energiekosten (zo duurzaam mogelijk om zo min mogelijk afhankelijk te zijn van de

Belangrijke factor als ijsbaan is om goed besef te hebben van de belangrijkste doel-

energiemarkt) en personele inzet (zo efficiënt mogelijk, zonder in te leveren op service en

groepen die bediend moeten worden. Een topsportbaan (zoals Thialf) of een baan met

dienstverlening).

veel prestatiesport en talentontwikkeling heeft een andere dynamiek dan een baan die primair gericht is op recreatieve schaatsers en funschaatsers. Daarbij moet ook op marketing- en promotioneel beleid gehandeld worden naar het bereiken van die doelgroepen. Zonder gericht marketingbeleid is een ijsbaan vooral een beschikbare voorziening en veel minder een voorziening die inspeelt op wensen en ideeën van bezoekers en potentiële bezoekers. Verenigingen vormen op vrijwel alle ijsbanen in Nederland een stabiele en substantiële gebruikersgroep die voor de exploitatie van de ijsbaan van groot belang is.

22

6.

Mogelijkheden beheer en exploitatie

6.1

Inleiding

Er zijn slechts 21 ijsbanen in Nederland, maar er is een breed scala aan eigendoms- en exploitatievormen voor die ijsbanen. In dit hoofdstuk worden de meest voorkomende exploitatie- en beheervormen geschetst (waarbij niet gedetailleerd ingegaan wordt op alle nuances binnen die beheervormen).

6.2

Eigendom

De meeste ijsbanen zijn eigendom van de gemeente waar de betreffende ijsbaan is gesitueerd. Uitzonderingen zijn De Uithof in Den Haag, De Vechtsebanen in Utrecht en Silverdome in Zoetermeer (allen eigendom van een commerciële ondernemer) en de ijsbaan in Haarlem (eigendom van een stichting). In Rotterdam is de ijsbaan mede tot stand gekomen met een investeringsimpuls van de gemeente. Het eigendom is inmiddels van een commerciële ondernemer. In sommige gevallen is het eigendom overgedragen naar het sportbedrijf van de gemeente die de ijsbaan dan ook exploiteert, waar de gemeente vervolgens aandeelhouder is van het betreffende sportbedrijf. Bij Thialf zijn provincie (2/3) en de gemeente Heerenveen (1/3) aandeelhouder van de vastgoed BV die eigenaar is van het complex.

Yask komt van oorsprong uit de wereld van het facilitair management. De ijsbanen in Dordrecht, Hoorn, Breda (allen Optisport), Eindhoven en Sittard-Geleen (beide onderdeel van de Sportfondsen Groep) worden door een commerciële exploitatiemaatschappij geëxploiteerd. 6.3.2

(Lokale) ondernemers of stichtingen

Naast de landelijke exploitanten kunnen sportaccommodaties in gemeenten geëxploiteerd worden door stichtingen of (lokale) ondernemers. Een aantal ijsbanen wordt commercieel door ondernemers (niet zijnde exploitatiemaatschappijen van sportaccommodaties) geëxploiteerd. In Den Haag en Utrecht zijn de ijsbanen onderdeel van een groter complex (De Uithof en Sports & Business Campus Vechtsebanen). De ijsbanen zijn eigendom van een particuliere ondernemer en worden door een aparte vennootschap geëxploiteerd. In Zoetermeer wordt de exploitatie van de Silverdome eveneens door de eigenaar gedaan. In Rotterdam wordt de ijsbaan (die jaarlijks op- en afgebouwd wordt) de exploitatie de commerciële eigenaar gedaan. In Haarlem is een stichting al jaren naast eigenaar ook exploitant van de ijsbaan. In Leeuwarden is eveneens een stichting verantwoordelijk voor de exploitatie.

Daarmee ligt de verantwoordelijkheid voor de instandhouding van de ijsbanen (vervanging, renovatie, onderhoud) in de meeste gevallen direct of indirect bij de gemeente.

6.3

sinds kort een relatief nieuwe exploitant toegetreden, Yask, die ook landelijk exploiteert.

Exploitatie- en beheervormen

6.3.3

Sportbedrijf of gemeentelijke exploitatie

Tenslotte overwegen steeds meer gemeenten in Nederland om sportaccommodaties (en ook steeds vaker de software, te weten sportstimulering, verenigingsondersteuning en buurtsportcoaches, via een (intern of extern verzelfstandigd) gemeentelijk sportbedrijf te laten uitvoeren. In voorkomende gevallen worden alle sportaccommodaties (inclusief de

6.3.1

Commerciële exploitatiemaatschappijen

verantwoordelijkheden voor de instandhouding en het onderhoud van de buitensportac-

De markt van professionele exploitanten van sportaccommodaties is beperkt in Nederland.

commodaties) ondergebracht in zo’n sportbedrijf. In Enschede is Sportaal een aantal jaren

Na een fusie tussen twee landelijke ondernemers zijn er momenteel twee grotere exploita-

geleden tot stand gekomen. Andere voorbeelden zijn onder meer Alkmaar en Deventer.

tiemaatschappijen landelijk actief: Optisport en Sportfondsen. Beide bedrijven exploiteren in tientallen gemeenten onder meer sporthallen en overige binnensportaccommodaties,

Met de vorming van een sportbedrijf is het mogelijk om gemeentelijke sturing te houden op

zwembaden, ijsbanen en in sommige gevallen buitensportaccommodaties. Daarnaast is

de maatschappelijke doelstellingen in het licht van de exploitatie. IJsbanen kunnen in

23

voorkomende gevallen onderdeel uitmaken van het accommodatieaanbod. Naast de (rela-

6.4

tief nieuwe) sportbedrijven, worden een aantal ijsbanen nog door gemeenten geëxploiteerd.

Bij een keuze voor een exploitatie- en beheervorm voor de ijsbaan, zijn de ambities en

Voorbeelden zijn Tilburg, Nijmegen en Groningen. Daarbinnen zijn verschillende variaties

uitgangspunten van de gemeente op het gebied van aspecten als sturing vanuit de ge-

van de wijze waarop de exploitatie opgezet wordt.

meente, waarborgen van maatschappelijke functies, marktgerichtheid, financiële risico’s en

Afwegingen bij de selectie van een exploitatievorm

waarborgen van continuïteit van belang. In de tabel op de volgende pagina wordt een toelichting gegeven op verschillende beheervormen aan de hand van een aantal criteria. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen de meest voorkomende beheervormen voor de exploitatie van sportaccommodaties: gemeentelijk beheer, beheer en exploitatie door een sportbedrijf, door een stichting of door een commerciële exploitant. Een vijfde variant zou verkoop van de ijsbaan aan een commerciële ondernemer zijn. Deze variant is toegepast in Den Haag, Utrecht, Zoetermeer en later in Rotterdam. Deze voorzieningen zijn echter niet te vergelijken met de ijsbaan in Enschede: in Den Haag en Utrecht maakt de ijsbaan onderdeel uit van een breder leisure complex (Den Haag) of een complex met andersoortige commerciële ruimten (Utrecht). De opbrengsten van de andere commerciële voorzieningen voorzien daar volledig of een groot deel van het exploitatietekort van de ijsbaan. Ook in Zoetermeer is sprake van een breder commercieel concept (met onder meer horeca) en daarnaast ook een andersoortige ijsbaan. In Rotterdam is sprake van een opblaasbare en op- en af te bouwen ijsbaan, met andere investeringen op het gebied van onderhoud en vervanging. Deze accommodaties (en de eigendoms- en beheerconstructie) zijn daarmee niet goed te vergelijken met de situatie in Enschede.

24

25

Eigendom

een exploitant die bereid is te ondernemen en de ijsbaan zowel in de zomer als de

Het Vastgoedbedrijf van de gemeente Enschede is eigenaar van de ijsbaan en heeft de

winter wil exploiteren

ijsbaan opgenomen en geactiveerd in de vastgoedportefeuille. Er zijn geen intenties om het

een ondernemer die mogelijkheden ziet om, aanvullend aan de winterexploitatie van de

eigendom van de ijsbaan de komende jaren te vervreemden.

ijsbaan door een commerciële exploitant, activiteiten te (laten) organiseren gedurende de maanden april – september.

Exploitatie en beheer In de beschouwing van de beheervormen zijn voor de gemeente Enschede vermoedelijk

Een marktconsultatie onder ondernemers en exploitanten kan uitsluitsel bieden over deze

twee vormen voor exploitatie en beheer realistisch: exploitatie door het sportbedrijf

vormen. Vanuit eerdere gesprekken die gevoerd zijn door de gemeente Enschede met on-

(Sportaal) of een marktconsultatie en exploitatie van de ijsbaan door een commerciële ex-

dernemers, komt naar voren dat er ondernemers zijn die in ieder geval mogelijkheden zien

ploitant. Exploitatie door de gemeente zelf lijkt niet wenselijk en reëel: de exploitatie van de

om het activiteitenaanbod en het seizoen van de ijsbaan te verlengen.

overige sportvoorzieningen wordt immers ook niet (meer) door de gemeente uitgevoerd, maar is ondergebracht bij het sportbedrijf Sportaal. Exploitatie door een stichting kan in theorie, maar de vraag is wat de toegevoegde waarde zou kunnen zijn ten opzichte van het onderbrengen van de exploitatie bij of het Sportbedrijf of een commerciële exploitant.

Factoren die van belang zijn om te kiezen voor exploitatie door een sportbedrijf of een commerciële exploitant zijn onder meer professionaliteit (ervaring met andere ijsbanen), markt- en winstgerichtheid, financiële zekerheid voor langere termijn en de mogelijkheid om te sturen op (maatschappelijke) doelstellingen. Met name de afweging over de balans

Op basis van een beoordeling van de beheervormen in relatie tot de gemeentelijke randvoorwaarden en uitgangspunten en een waardering van de verschillende aspecten, kan een definitieve keuze gemaakt worden voor één van de beheervormen.

tussen financiële resultaten en de maatschappelijke sturingsmogelijkheden is van belang voor de keuze voor een beheervorm. Een commerciële exploitant of marktpartij wordt via een aanbesteding geselecteerd en is vaak in staat om een stabiele (risicodragende) exploitatie te realiseren met een

Wanneer gekozen wordt voor sportbedrijf Sportaal, dan zal juridisch sprake zijn van een

scherp financieel resultaat. De uitgangspunten rond de exploitatie en de maatschappe-

inbesteding. Wanneer gekozen wordt voor een marktpartij, dan kan daarvoor een aanbe-

lijke prestaties liggen daarbij vast. Als er na verloop van tijd iets gewijzigd moet worden

stedingsprocedure doorlopen worden om een exploitant te selecteren. Zoals eerder aan-

in de randvoorwaarden, zal in de regel het contract opengebroken moeten worden. Ze-

gegeven zijn er een aantal landelijke exploitanten, waarvan er twee meerdere ijsbanen

ker als het gaat om fundamentele wijzigingen of toevoegingen op de maatschappelijke

exploiteren (Sporfondsen en Optisport). Beide exploitanten zijn in de regel geïnteresseerd

kaders. Dat resulteert dan in een andere bijdrage en andere randvoorwaarden en moet

in het toevoegen van nieuwe accommodaties aan hun portefeuille en zullen, afhankelijk

zorgvuldig geschieden.

van de randvoorwaarden en kaders, ook interesse hebben in de exploitatie van de ijsbaan.

Als voor de exploitatie gekozen door een sportbedrijf (vaak via een inbesteding) is het

Daarnaast kunnen ook (lokale) andersoortige commerciële ondernemers worden uitgeno-

eenvoudiger om periodiek, via de subsidie en de overeenkomst van opdracht (die in de

digd om een voorstel voor de exploitatie te doen.

regel een kortere looptijd hebben) maatschappelijke prestaties te wijzigen. En daarmee

Als alternatief kan nog onderzocht worden, via een marktconsultatie, in hoeverre exploitan-

ele resultaat op een exploitatie niet altijd net zo scherp ingezet kan worden als bij een

ten / ondernemers interesse hebben in sec de ijsbaan, of (daarnaast) ook interesse hebben

in te spelen op nieuwe maatschappelijke thema’s. Daar staat tegenover dat het financicommerciële exploitant.

om de ijsbaan gedurende het zomerseizoen te exploiteren. Er ontstaan dan drie opties: een exploitant die alleen de ijsbaan wil exploiteren 26

Bijlage 1

Toelichting energiebesparing

Effectief instellen van ruimte- en watertemperaturen, toepassing van tussenmeters, uitvoeren van monitoring en effectief gebruik van beschikbare middelen leiden tot een aanzien-

Baan verlichting vervangen naar LED

lijke besparing. Opgenomen is een post voor aanpassingen in het GBS inclusief meters ten

De huidige baan verlichting is nog voorzien van gasontladingslampen (220 stuks à 400W).

gunste van verbeterde monitoring en inregeling klimaat installaties. Verwachte besparing

Het vervangen van de verlichting naar LED geeft een besparing van meer dan 50%. Daar-

zal 5 tot 10% op het totaal verbruik zijn.

naast kan de bestaande verlichting efficiënter bestuurd worden, door toepassing van aanwezigheidsschakelingen/adaptieve verlichting, daglichtafhankelijke regeling en/of volledige

Kans: Er dient onderzocht te worden of de restwarmte van de koelinstallatie gebruikt kan

Dali of KNX schakeling, waarbij lichtsterktes variabel worden, kan op energieverbruik be-

worden in de omgeving, bijvoorbeeld voor de veldverwarming van de Grolsch Veste.

spaard worden. Windmolen De exacte aantallen dienen naar aanleiding van een verlichtingsberekening bepaald te wor-

Het meeste elektraverbruik van een ijsbaan vindt plaats tijdens het ijsseizoen. Om deze

den. Verder zal de invloed van de warmteafgifte van de gasontladingslampen in dit vervolg

reden is een windmolen (1 MW) geselecteerd. De wind geeft, ten opzicht van een zonnepa-

traject verder geanalyseerd worden.

neel, wel het gehele jaar energie. Tijdens het ijsseizoen geeft een windmolen gemiddeld 997 vollast uren wind, dit resulteert in een opbrengst van +/- 500.000 kWh per jaar.

Overige verlichting vervangen naar LED De verlichting van de overige ruimtes zijn nog niet uitgevoerd in LED. Het vervangen van

In de berekening is geen rekening gehouden met eventuele teruglevering op het net. De

deze armaturen naar LED geeft een aanzienlijke besparing op het elektra verbruik.

werkelijke businesscase dient in één vervolg traject verder uitgewerkt te worden. Hierin dienen ook eventuele juridische aspecten (vergunningen, etc.) meegenomen te worden.

Opblaasbare boarding vervangen naar foam

De hoogte van de geselecteerde windmolen is 50 tot 85 meter. Eventueel zouden er meer-

De huidige boarding wordt 24 uur per dag opgeblazen door 9 blowers (1,8kW). De boarding

dere windmolens met een lagere hoogte geselecteerd kunnen worden, dit in verband met

is op korte tot middellange termijn aan vervanging toe (5 tot 10 jaar). Met het vervangen

eventuele vergunningen.

van de boarding naar foam wordt een besparing gerealiseerd op het elektra verbruik. Tevens wordt het gebruik van de 400 meter baan flexibeler voor andere vormen van exploita-

Kans: Er dient onderzocht te worden of er een koppeling gemaakt kan worden met andere

tie buiten het seizoen.

panden (aansluitingen) in de omgeving, bijvoorbeeld de Grolsch Veste.

Energiemanagement

PV-panelen

Een belangrijke duurzaamheidsmaatregel is een meer nauwkeurige energiemonitoring.

Er zijn nog geen zonnepanelen toegepast bij de ijsbaan. Op dit moment heeft de ijsbaan

Door de afzonderlijke onderdelen separaat te bemeteren (warmte- of verbruiksmeters) kan

een grootverbruik aansluiting voor elektra. De aansluiting geeft geen mogelijkheid om aan-

men inzicht krijgen in de afzonderlijke energiestromen en verdere maatregelen nemen ge-

spraak te maken op de salderingsregeling.

richt op de grotere verbruikers. Op deze manier kunnen organisatorische maatregelen aangepast door de gebruiker beter gemonitord en geanalyseerd worden.

Het voorgestelde vermogen is bepaald op basis van elektra verbruik in de zomerperiode (april – september). Men zou kunnen overwegen om panelen op basis van het beschikbare dakoppervlakte toe te passen, maar op dit moment is de netcongestie de beperking. De 27

netcongestie voorkomt teruglevering op het net, waarbij opgemerkt wordt dat teruglevering

Elektrische warmtepomp

voor een grootverbruik aansluiting aanzienlijk minder gunstig is. De prijs per teruggeleverde

Momenteel staan er twee warmtepompen opgesteld die de restwarmte van de koelinstalla-

kWh wijkt sterk af van de afgenomen stroom, terwijl netwerkkosten over teruggeleverde

tie benutten. Wanneer de koelinstallatie niet actief is, schakelen de gasgestookte CV-ketels

stroom betaald moet worden. Het grootste verbruik van de schaatsbaan vindt plaats in de

(330 kW thermisch vermogen) bij om de locatie van warmte te voorzien. De gasgestookte

periode waarbij de minste opbrengst mogelijk is met zonnepanelen. Figuur 1 toont de glo-

ketels zullen vervangen worden voor warmtepompen. Door toepassing van warmtepompen

bale zonstraling bij de ijsbaan (2022, weerstation Twente).

ter vervanging van de bestaande ketels wordt de gehele accommodatie gasloos..

Figuur 1: grafiek opwekprofiel (bron: KNMI) Op basis van het verbruik in de zomerperiode zijn circa 200 panelen van elk 500 Wp mogelijk. De opgewekte energie kan direct worden gebruikt worden voor het elektrisch verbruik van de verschillende installaties. In de berekening is geen rekening gehouden met eventuele teruglevering op het net en opwekking buiten de zomerperiode. In de volgende fase worden de aantallen bepaald middels een rekentool. De rekentool kan exact aangegeven wat een zonnepaneel oplevert in een bepaalde positie. Op basis van inzichtelijke elektra verbruiken per kwartier kan bepaald worden hoeveel zonnepanelen het eigen verbruik kunnen compenseren. 28

29