Brief aan de raad: Ontwerpbegrotingen 2026 en jaarrekeningen 2024 gemeenschappelijke regelingen

POSTADRES

Postbus 20 7500 AA ENSCHEDE

BEZOEKADRES

Langestraat 24 TELEFOONNUMMER

Aan de Gemeenteraad

14053

DATUM

ONS KENMERK

BEHANDELD DOOR

6 mei 2025

2500011958

S.C. ten Heuvel

UW BRIEF VAN

UW KENMERK

DOORKIESNUMMER

06 - 20 51 64 34 ONDERWERP

Ontwerpbegrotingen 2026 en jaarrekeningen 2024 gemeenschappelijke regelingen

Geachte leden van de Raad, Net als voorgaande jaren bieden wij uw raad één integrale raadsbrief aan over de jaarstukken en ontwerpbegrotingen van onze gemeenschappelijke regelingen: 1. Samen Twente 2. Stadsbank Oost Nederland 3. Regionaal Bedrijventerrein Twente 4. Technology Base 9. Recreatieschap Twente

5. Veiligheidsregio Twente 6. Gemeentelijk Belastingkantoor Twente 7. Openbaar Lichaam Crematoria Twente 8. Omgevingsdienst Twente

Kaderbrief Twentse zienswijze Bij de besluitvorming over de begrotingen 2025 is een zienswijze van de Twentse gemeenten aangenomen waarmee de GR-en de opdracht hebben gekregen om een aandeel in de financiële opgave te nemen bij het opstellen van de conceptbegrotingen 2026. Daarbij is opgeroepen om in ieder geval kritisch te kijken of de indexatie wel volledig nodig is en of mogelijk de weerstandsratio wel lager zou kunnen zijn. Uit de al eerder aan de raad aangeboden kaderbrieven van de GR-en blijkt dat de financiële invulling van de zienswijze in totaliteit gering is. Een aantal GR-en, waaronder GBTwente en de Veiligheidsregio Twente, dragen wel bij en hebben serieus invulling gegeven aan de zienswijze die leiden tot een verlaging van de gemeentelijke bijdrage. Bij Omgevingsdienst Twente en SamenTwente dragen in enige mate bij door hun begrotingen 2026 ‘scherp aan de wind’ op te stellen. En de Stadsbank Oost Nederland heeft mogelijkheden aangereikt waardoor de gemeente mogelijk besparingen kan behalen. De hier te maken keuzes zijn opgenomen als scherpe keuze in het BOB-traject. Overigens is de zienswijze vorig jaar niet aangenomen bij Technology Base, het Regionaal Bedrijventerrein (wordt binnenkort geliquideerd) en het Openbaar Lichaam Crematoria Twente (zeer geringe begroting).

DATUM

ONS KENMERK

PAGINA

6 mei 2025

2500011958

2 / 30

Ontwerpbegrotingen 2026 De ontwerpbegrotingen 2026 van SamenTwente, de Veiligheidsregio Twente, de Stadsbank Oost-Nederland, het Openbaar Lichaam Crematoria Twente, Omgevingsdienst Twente, het Recreatieschap Twente en het Gemeentelijk Belastingkantoor zijn opgesteld conform de hiervoor opgestelde spelregels. Een nadere toelichting hierop is te vinden in bijlage 1. In de bijlage 2 staat per gemeenschappelijke regeling meer achtergrondinformatie, o.a. over het maatschappelijk rendement en de financiële positie. In onderstaande tabel volgt per regeling een samenvatting van de bijdragen, knelpunten door loon- en prijscompensatie (LPO) dan wel overige knelpunten c.q. bijdragen: Naam organisatie

Bijdrage 2025

Bijdrage 2026

10.172 3.875 17.042 5.396 2.225 1.042

10.597 3.892 16.656 5.506 2.290 1.083

(x € 1.000)

SamenTwente Stadsbank Oost Nederland Veiligheidsregio Twente GBTwente Omgevingsdienst Recreatieschap Twente

Knelpunten 2026 *) LPO Overige 42 -292 -211 11 41

95 -429 -177 250 -

-409

-261

*) De knelpunten tellen niet op tot verschil tussen bijdragen 2025 en 2026 omdat hier nog overige mutaties tussen zitten die niet leiden tot tekorten in de gemeenbegroting omdat hier al rekening mee is gehouden.

Uit bovenstaande tabel blijkt dat de verhogingen van de gemeentelijke bijdrage in 2026 samenhangen met: Verhoging loon- en prijsindexatie De bijdragen aan de gemeenschappelijke regelingen stijgen vrijwel allemaal door de toevoeging van de loon- en prijscompensatie. De percentages voor de indexatie zijn vastgelegd conform de spelregels (zie bijlage 1) en bedragen 1,5% voor lonen en 4,9% voor prijzen in 2026. In de Zomernota 2025 is vooralsnog gerekend met looncompensatie voor de gemeente van vooralsnog 4% en bedraagt de prijscompensatie 2,1%. Hiermee is de indexatie hoger dan waarmee is gerekend door de gemeenschappelijke regelingen. In totaal kan nu zo’n € 409.000 terugvloeien naar de stelpost bij de gemeente voor loon-en prijscompensatie. Overigens is de korting van € 500.000 op de loonindexatie voor gemeenschappelijke regelingen uit de Zomernota 2024 verwerkt in bovenstaande. Deze korting is vanaf 2026 al verdeeld. Onlangs is een akkoord bereikt voor de CAO Gemeenteambtenaren waaruit duidelijk is dat de loonindexatie voor 2026 verhoogd zal moeten worden voor de gemeenschappelijke regelingen. Bijstelling hiervan volgt later. Overige knelpunten - Samen Twente De voor SamenTwente vermelde overige verhoging komt voort uit de kerntakendiscussie.

Hierover bent u op 15 april 2025 geïnformeerd (https://enschede.bestuurlijkeinformatie.nl/Agenda/Document/702284e5-d15c-4970-a178e28f3f221f37?documentId=0ccac0cc-ece1-4a15-837e69e372ff56b8&agendaItemId=855e287b-0e6e-440e-8827-c9c3584d3b96) De knelpunten bij SamenTwente leiden niet tot een zienswijze en zijn opgenomen als knelpunt in het middelenkader in de Zomernota 2025.

DATUM

ONS KENMERK

PAGINA

6 mei 2025

2500011958

3 / 30

Overige knelpunten - GBTwente en Veiligheidsregio Twente Bij de overige knelpunt staat een verlaging van de gemeentelijke bijdrage voor de Veiligheidsregio en GBTwente. Deze bedragen komen voort uit zienswijze bij de begroting 2025 om een bijdrage te doen aan het ravijn vanaf 2026 bij de gemeente. Deze zijn opgenomen als scherpe keuzes in het middelenkader in de Zomernota 2025. Overige knelpunten – Omgevingsdienst Twente Op de begrote bijdrage voor 2026 is op dit moment alleen sprake van een gering tekort voor loon- en prijscompensatie van € 11.000. Daarmee is de begroting voor 2026 passend. Echter is in het middelenkader in de Zomernota 2025 een knelpunt van € 250.000 opgenomen omdat is gebleken dat met de inwerkingtreding van Omgevingswet de productendienstencatalogus (PDC) van ODT is aangepast die leiden tot extra werkzaamheden. Deze zijn niet opgenomen in de conceptbegroting 2026 van het ODT maar zullen wel voor rekening van de gemeente komen uiteindelijk. Algemene zienswijzen Met de voorliggende conceptbegrotingen voor 2026 kan worden ingestemd. Echter leidt de teleurstellende opbrengst vanuit de Kaderbrief van vorig jaar met de oproep aan de gemeenschappelijke regelingen om bij te dragen aan het ravijn vanaf 2026, nu wel tot een tweetal algemene zienswijzen waarmee de gemeente alsnog haar bijdrage wil beperken, zijnde: 1.

Zienswijze wijziging afspraken loon- en prijsindexatie bij gemeenschappelijke regelingen De afspraken/spelregels met betrekking tot de vaststelling van de loon- en prijsindexatie bij de Twentse gemeenschappelijke regelingen leiden tot andere (veelal hogere) indexaties dan de gemeente in haar eigen begroting hanteert. De gemeente ontvangt via het gemeentefonds maar beperkt accres voor wijziging van de gebruikte indexatiepercentages. Daarom wordt nu voorgesteld om deze herrekening te beperken. Hiermee worden de loon- en prijsindexaties gelijkgesteld tussen de gemeentebegroting en die in de begrotingen van de gemeenschappelijke regelingen. In bijlage 3 is een uitwerking hiervan opgenomen. 2. Zienswijze korting rijk op specifieke uitkeringen Het rijk heeft besloten dat de specifieke uitkeringen (spuk’s) met ingang van 2026 worden overgeheveld naar het Gemeentefonds met inbegrip van een taakstellende korting van 10%. De budgetkorting van 10% op de relevante specifieke uitkeringen is inmiddels ingeboekt bij de ministeries. Ondertussen is ook duidelijk dat niet alle spuk’s overgaan naar het gemeentefonds maar de ingeboekte 10% korting wel gehandhaafd wordt bij de ministeries. Een aantal spuk’s waarop een korting van toepassing is, worden ontvangen door de gemeenschappelijke regelingen.

In navolging van de Veiligheidsregio Twente die de 10% korting zelf op zal vangen, krijgen de overige gemeenschappelijke regelingen nu de opdracht een eventuele korting zelf op te vangen binnen hun begrotingen. In bijlage 4 is een nadere uitwerking te vinden. Jaarrekeningen 2024 De jaarrekeningen 2024 worden ter kennisgeving aangeboden aan de raad. De rekeningen van Samen Twente, de Veiligheidsregio Twente en het Recreatieschap Twente zijn nog niet voorzien van een (goedkeurende) verklaring van de accountant. Deze volgen zo spoedig mogelijk nadat de accountants hun controles hebben afgerond. De resultaten zijn, met uitzondering van Technology Base, positief waarbij de gemeente in een aantal gevallen nog een deel retour ontvangt:

DATUM

ONS KENMERK

PAGINA

6 mei 2025

2500011958

4 / 30

Naam organisatie (x € 1.000)

Resultaat 2024

Terugstorting Enschede

SamenTwente Stadsbank Oost Nederland

Openbaar Lichaam Crematoria Twente Omgevingsdienst Twente Recreatieschap Twente

1.398 657 3.858 -5.873 2.763 1.233 936 1.893 152

71 358 644 122 217 -

Totaal

7.018

1.411

Regionaal Bedrijventerrein Twente Technology Base Veiligheidsregio Twente GBTwente

Het negatieve resultaat over 2024 van Technology Base wordt veroorzaakt door de verslechtering van de grondexploitatie vanuit het besluit van het Dagelijks Bestuur om de looptijd van de grondexploitatie met vijf jaar te verlengen van 2031 naar 2036 om zo de periode van netcongestie te overbruggen, Er wordt verondersteld dat tegen die tijd ook een oplossing is voor het stikstofvraagstuk is gevonden. Het grootste deel van dit negatieve effect komt door extra rentelasten. Daarnaast gaat het om doorlopende beheer- en onderhoudslasten van het bedrijvenpark die sowieso moeten worden gemaakt, maar in het geval van TB landen in de grondexploitatie. Het gaat slechts voor een klein deel om de voortzetting van ontwikkelkosten. Normering topinkomens Op 31 januari 2022 heeft de raad ingestemd met een herzien beleidskader verbonden partijen. Hierbij is een amendement unaniem aangenomen ten aanzien van de Wet Normering (WNT) Topinkomens. Daarom is in de toetsing van de jaarrekeningen 2024 wederom aandacht geweest hiervoor. In het kader van de WNT moet in de jaarrekening een overzicht opgenomen van bezoldiging topfunctionarissen. Uit deze overzichten blijkt dat in 2024 geen topfunctionarissen bij de gemeenschappelijke regelingen zijn aangesteld, of inhuur heeft plaatsgevonden, die een bezoldiging ontvingen dat boven het individueel toepasselijke drempelbedrag lag.

Wijziging begroting 2025 Tegelijkertijd met het aanbieden van de ontwerpbegroting 2026, bieden SamenTwente het Regionaal Bedrijventerrein en Technology Base begrotingswijzigingen voor 2025 aan. Ook op deze wijzigingen kunnen zienswijzen worden ingediend: • De wijziging voor SamenTwente betreft de instemming op een tijdelijke begrotingsuitbreiding voor Veilig Thuis Twente. De structurele uitwerking is onderdeel van de overige knelpunten vanaf 2026. De meerkosten voor Enschede worden opgenomen in de Tussenrapportage 2025. • De wijzigingen voor het Regionaal Bedrijventerrein komt voort uit de aangepaste grondexploitaties vanuit de jaarrekening 2024. Deze is beleidsarm. • De begrotingswijziging voor Technology Base komt ook voort uit de aangepaste begroting voor 2025 e.v. door aanpassing van de grondexploitatie vanuit de jaarrekening 2024. De toelichting hierop is opgenomen bij de toelichting op de jaarrekeningen 2024. Bovenstaande leidt niet tot een zienswijzen ten aanzien van de begrotingswijzigingen voor 2025.

DATUM

ONS KENMERK

PAGINA

6 mei 2025

2500011958

5 / 30

Vervolg Daar waar het door u noodzakelijk wordt geacht een zienswijze te geven, zullen wij met inachtneming van de daarvoor geldende termijnen op basis van het Raadsdelegatiebesluit uw zienswijze kenbaar maken aan het bestuur van de betreffende gemeenschappelijke regeling. De begrotingen worden vastgesteld in de vergaderingen van het algemeen bestuur op: • Samen Twente: 10 september 2025 • Stadsbank Oost Nederland: 10 juli 2025 • Regionaal Bedrijventerrein Twente: 2 juli 2025 • Technology Base: 11 juli 2025 • Veiligheidsregio Twente: 10 juli 2025 • Gemeentelijk Belastingkantoor Twente: 2 juli 2025 • Openbaar Lichaam Crematoria Twente: 3 juli 2025 • Omgevingsdienst Twente: 12 september 2025 • Recreatieschap Twente: 10 juli 2025 Wij vertrouwen erop u met deze raadsbrief voldoende te hebben geïnformeerd zodat uw raad een voldoende beeld heeft over de algemene financiële en beleidsmatige kaders om een afweging te maken over de ontwerpbegrotingen, dit tezamen met de QuickScan Gemeenschappelijke Regelingen 2025 van de samenwerkende rekenkamers.

Op 12 mei 2025 wordt deze raadsbrief besproken in de auditcommissie en daarna indien politieke behandeling gewenst is over 1 of meerdere GR 'en volgt agendering in de mogelijk in de desbetreffende stedelijke commissie: • Kamer sociaal - 19 mei 2025: SamenTwente • Kamer bestuur en middelen - 19 mei 2025: GBTwente, Veiligheidsregio • Kamer fysiek - 23 juni 2025: Omgevingsdienst Twente, OLCT (crematoria) • Kamer EWIO - 23 juni 2025: Stadsbank Oost Nederland, Regionaal Bedrijventerrein, Recreatieschap Twente en Technology Base. In de betreffende kamer, kan bij motie een zienswijze worden geformuleerd. Uw vertegenwoordiger in een algemeen bestuur zal, indien aan de orde, een zienswijze indienen bij de betreffende gemeenschappelijke regeling. Hoogachtend, Burgemeester en Wethouders van Enschede, de loco-Secretaris, de Burgemeester,

(E.A. Smit)

(R.W. Bleker)

DATUM

ONS KENMERK

PAGINA

6 mei 2025

2500011958

6 / 30

Bijlage 1: Financiële achtergronden algemeen Vanuit de motie sturen op begrotingen van verbonden partijen d.d. 9 juli 2019 is gekomen tot een Twentse samenwerking in sturing door middel van een aantal spelregels voor de Veiligheidsregio Twente, Regio Twente, Stadsbank Oost-Nederland, Openbaar Lichaam Crematoria Twente, Omgevingsdienst Twente en het Gemeentelijk Belastingkantoor. De voorliggende begrotingen 2023 voldoen aan deze spelregels die als volgt luiden: 1. Loon- en prijscompensatie: Voor de looncompensatie is de actuele salarisstaat per eind kalenderjaar het uitgangspunt. Sluit voor de inschatting van de ontwikkeling voor toekomstige jaren aan bij de Macro Economische Verkenning (MEV). Geef daarbij inzicht in de (ontwikkeling van) formatie. Sluit voor de prijsindex aan bij de cijfers zoals het CBS deze in maart (t-1) vaststelt en worden gepubliceerd in de MEV. 2. Weerstandsvermogen voor bedrijfsvoering risico’s: Op dit moment houden regelingen voor alle risico’s weerstandsvermogen aan. Hiermee wordt mogelijk onnodig vermogen aangehouden. De gemeenschappelijke regelingen dienen over een passende buffer voor bedrijfsvoering risico’s te beschikken zodat zij deze zelf kunnen opvangen. Gebruik een kwalitatieve risicoanalyse als basis voor deze buffer. 3. Vervangingsinvesteringen: Maak de vervangingsinvesteringen in de begroting inzichtelijk.

Deze investeringen moeten in principe worden bekostigd uit de vrijgevallen budgetten voor kapitaallasten. Mochten deze onverhoopt niet toereikend zijn, dan moet het hogere benodigde bedrag aan kapitaallasten opgenomen en expliciet worden toegelicht. In de begroting van de gemeenschappelijke regeling dient daarnaast een meerjarig investeringsplan te worden opgenomen. 4. Reserves en voorzieningen: De gemeenschappelijke regeling dient te beschikken over een nota van reserves en voorzieningen. Deze nota dient eens per 4 jaar herzien te worden. Loon- en prijscompensatie: De verschillen in indexatiecijfers tussen gemeente en gemeenschappelijke regeling hangen samen met het moment van vaststellen van de percentages. De gemeenschappelijke regelingen moeten al vroeg in het jaar hun begrotingen opstellen en benutten daarvoor de informatie zoals deze is gepubliceerd op Prinsjesdag van het vorige jaar. De gemeente stelt pas later haar middelenkader op en benut de percentages die bij de voorjaarsnota van het rijk worden gepubliceerd. Daarnaast is nog sprake van verrekening van verschillen tussen de verwachte en de gerealiseerde indexatiecijfers uit het vorige jaar.

DATUM

ONS KENMERK

PAGINA

6 mei 2025

2500011958

7 / 30

Bijlage 2: Toelichting per gemeenschappelijke regeling: 1. Samen Twente Maatschappelijk rendement, terugblik 2024 SamenTwente (ST) is een gemeenschappelijke regeling (GR) van de veertien Twentse gemeenten en staat voor een gezond, veilig en vitaal Twente. Het is een uitvoeringsorganisatie van en voor de 14 Twentse gemeenten, waarin de Gemeentelijke Gezondheidsdienst Twente (GGD Twente), Veilig Thuis Twente (VTT) en de Organisatie voor Zorg en Jeugdhulp in Twente (OZJT) zijn ondergebracht. Daarnaast zijn de coalities Kennispunt Twente, Samen14 en Twentse Koers als gast in deze organisatie ondergebracht. GGD Twente is de gezondheidsdienst voor alle inwoners van Twente en bewaakt, bevordert en beschermt een gezonde Twentse samenleving. Kwetsbare groepen hebben hierbij bijzondere aandacht. GGD Twente heeft een breed scala aan werkzaamheden die voortvloeien uit de Wet Publieke Gezondheid, zoals Het overgrote deel bestaat uit uitvoerende werkzaamheden, zoals uitvoering van het rijksvaccinatieprogramma (RVP), de consultatiebureaus binnen de jeugdgezondheidszorg en infectieziektebestrijding. Daarnaast adviseert de organisatie aan de Twentse gemeenten en maatschappelijke partners. VTT is het advies- en meldpunt voor Twente met betrekking tot advisering, het opnemen en onderzoek doen naar (signalen) huiselijk geweld en kindermishandeling.

Dit draagt bij aan de aanpak van Huiselijk geweld & Kindermishandeling in de regio Twente. Enschede heeft vanuit haar centrumgemeenterol een wettelijke taak en voert regionaal beleid op de aanpak Huiselijk geweld & Kindermishandeling. Veilig Thuis Twente is onderdeel van deze aanpak. OZJT voert taken uit met betrekking tot inkoop en contractmanagement voor Jeugdhulp en WMO. Enschede heeft in de nota’s ‘Onze jeugd, Onze zorg’ en ‘Samen Leven, Samen Zorgen’ maatregelen vastgesteld om het zorggebruik te verminderen zodat er voor de toekomst ook kwalitatief goed en duurzaam zorg geleverd kan worden. Voor een deel van de (jeugdhulp)maatregelen is regionale samenwerking nodig. Het OZJT is veelal de regievoerder op deze regionale samenwerking. Jaarrekening 2024: SamenTwente heeft een voordelig resultaat behaald van 1,398 miljoen euro door o.a. CAO-ontwikkelingen (die vanaf 2025 weer zijn herzien) en de rentebaten vanuit het schatkistbankieren. Voorgesteld wordt om € 450.000 euro toe te voegen aan de bestemmingsreserve Veilig Thuis. Daarnaast is het voorstel om € 665.000 te reserveren voor de frictiekosten vanuit de kerntakendiscussie. Het restant van € 283.000 wordt uitgekeerd aan de gemeenten. Begrotingswijziging 2025 Voor 2025 ligt een begrotingswijziging voor om in te stemmen met een tijdelijke begrotingsuitbreiding voor Veilig Thuis Twente.

De lasten hiervan bedragen ruim € 688.000 waarvan € 250.000 wordt afgedekt vanuit een hogere raming voor renteopbrengsten uit het schatkistbankieren. Enschede moet dan nog € 110.578 bijdragen. De structurele bijdrage is onderdeel van de knelpunten voor 2026 .e.v. Met de zienswijze wordt ingestemd. Deze wordt verwerkt in de Tussenrapportage 2025. Financiële bijdrage gemeente 2026 – resultaat kerntakendiscussie De gemeentelijke bijdrage 2026 voor Enschede bedraagt 10,597 miljoen euro. Het aandeel Enschede in 2025 voor wijziging bedroeg 10,172 miljoen euro. De stijging van € 425.000 wordt veroorzaakt door:

DATUM

ONS KENMERK

PAGINA

6 mei 2025

2500011958

8 / 30

• •

Loon- en prijscompensatie: € 316.000 waarvan na toevoeging van de indexatie aan de budgetten nog € 42.000 euro resteert waarvoor een beroep wordt gedaan op de stelpost loon-en prijscompensatie. Besluitvorming over de kerntakendiscussie: zie toelichting hierna.

Besluitvorming kerntakendiscussie: Op 14 februari 2024 heeft het algemeen bestuur (AB) opdracht gegeven een kerntakendiscussie uit te voeren. Het AB wilde inzicht verkrijgen in de taakuitvoering (onder meer in wettelijke en niet-wettelijke taken), het ambitieniveau en de daarbij behorende middelen. Het AB heeft de kerntaken zoals beschreven in het eindrapport op 26 maart 2025 vastgesteld. Op zes thema’s had het AB voor bespreking in haar vergadering op 26 maart 2025 nog geen overeenstemming. Het ging hierbij om de thema’s: • Gezonde School Aanpak • Seksuele Gezondheid • Milieu & Gezondheid • Gezondheidsbevordering • Meldpunt Woningvervuiling • Meldpunt Zorgwekkend Gedrag Het algemeen bestuur heeft besloten om op alle thema’s de huidige inzet te handhaven. Dit zorgt ervoor dat de basis behouden blijft. Aanvullend heeft het AB besloten tot een structurele bezuiniging (scherpe bedrijfsmatige keuzes). Ook is besloten tot 2 incidentele meevallers, te weten vrijval risicoreserve MKB-fonds en vrijval voorziening 3de WW-jaar. Daarnaast is er nog een knelpunt door de invoering HR21: SamenTwente is overgestapt naar een ander functiewaarderingsysteem, namelijk HR21 dat ook wordt benut door de gemeente. Dit leidt tot hogere functiewaarderingen met een financiële impact In de tabel is het totaal van bovenstaande samengevat: Knelpunt / meevaller/ risico in 1000 euro

I/S

2026

2027

2028

2029

Loon- en Prijscompensatie

S

42

42

42

42

Veilig Thuis Twente (VTT)

S

248

248

248

248

Forensische dienstverlening

S

0

114

114

114

Advisering Milieu en gezondheid

S

34

34

34

34

Adviesrol publieke gezondheid (Gezondheidsbevordering)

S

25

25

25

25

Extra inzet meldpunt Woningvervuiling (volumeontwikkeling)

S

24

24

24

24

Extra inzet Meldpunt zorgwekkend gedrag (volumeontwikkeling) S

30

30

30

30

-131

-131

-131

Kerntakendiscussie

Bezuiniging Samen Twente

S

-131

Vrijval risicoreserve MKB

I

-100

Vrijval voorziening WW

I

-35

S

80

80

80

80

217

466

466

466

HR21 TOTAAL

DATUM

ONS KENMERK

PAGINA

6 mei 2025

2500011958

9 / 30

De knelpunten zijn opgenomen in de middelenkader in de Zomernota 2025. Het advies daarbij is om de afwijking de post HR21 (vooralsnog) niet als knelpunt op te nemen maar als risico. De lijn is dat Samen Twente zou moeten onderzoeken in welke mate zij zelf in staat zijn deze extra uitgaven te dekken binnen hun begroting Invulling Kaderbrief Twentse Gemeenten ST heeft met de kerntakendiscussie onderzocht hoe zij kan anticiperen op de gemeentelijke bezuinigingsopgaven in verband met het ravijn vanaf 2026. Daaruit is gebleken dat ST haar takenpakket efficiënt uitvoert in vergelijking met andere regio’s. Een nulscenario zoals gevraagd in de kaderbrief is inhoudelijk niet realistisch. De optelsom van het financieel effect van de besproken voorstellen met een mogelijk besparingspotentieel was op voorhand al kleiner dan de kostenstijging naar aanleiding van de autonome ontwikkelingen. ST heeft wel scherpe (bedrijfsmatige) keuzes gemaakt die bijdragen aan een lagere gemeentelijke bijdrage. Financiële ratio’s jaarrekening 2024 en ontwerpbegroting 2026 Kengetal Netto schuldquote Netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen Solvabiliteitsratio Structurele exploitatieruimte

Rekening 2024 0,1% -1,3%

Begroting 2026 -4,2% -4,2%

Begroting 2027 -4,8% -4,8%

Begroting 2028 -5,0% -5,0%

Begroting 2029 -4,3% -4,3%

19% -1,7%

18,9% -2%

19,1% 0%

19,9% 0%

19,2% 0%

De solvabiliteit is relatief laag. De reserves zijn echter voldoende om de risico’s op te vangen en wordt voldaan aan de vereiste weerstandsratio van minimaal 0,8. Vervangingsinvesteringen In de jaarrekening 2024 worden de investeringen voldoende toegelicht. Zowel de investeringen als de vervangingsinvesteringen zijn in de begroting 2026 cijfermatig inzichtelijk gemaakt maar ontbreekt een toelichting op nut en noodzaak. Wel staat vermeld dat met de vervangingsinvesteringen in de meerjarenraming voldoende rekening is gehouden. Risico’s De weerstandsratio bedraagt 0,96 per eind 2024 en wordt begroot op 0,67 voor 2026 en zit daarmee net onder de bandbreedte van 0,8 - 1,0. Overigens is in de berekening voor 2026 geen rekening gehouden met de resultaatbestemming over 2024. De daling van de ratio komt voornamelijk doordat het risicoprofiel 2026 per saldo met € 383.000 is toegenomen ten opzichte van 2025. Bij de GGD is het risico toegevoegd dat we activiteiten moeten doen bij het opvangen van Oekraïners zonder dekking. Bij OZJT wordt een risico gesignaleerd dat de basisformatie niet passend is bij de opdrachten die OZJT krijgt en daardoor extra kosten gemaakt moeten worden.

Daarnaast is het risicoprofiel van Veilig Thuis Twente toegenomen in verband met het wegvallen van de opbrengsten van de centrumgemeente Enschede (subsidies) en het geleidelijk afbouwen van de formatie die hierbij gemoeid is. De belangrijke risico’s zijn • krappe arbeidsmarkt: € 309.000 • ziekteverzuim: € 495.000 • niet verzekerde verplichtingen: € 315.000 • maatschappelijke ontwikkelingen € 245.000

DATUM

ONS KENMERK

PAGINA

6 mei 2025

2500011958

10 / 30

•

wegvallen projectopbrengsten € 315.000

Reserves en voorzieningen De ontwikkeling van de reserves en voorzieningen alsook waarvoor deze zijn bestemd, worden goed toegelicht in de jaarrekening 2024. 2. Stadsbank Oost Nederland Maatschappelijk rendement; terugblik 2024) De Stadsbank voert voor de gemeente werkzaamheden uit die onder de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) vallen. De Stadsbank draagt zorg voor een stabiele financiële huishouding (uitgaven en inkomsten) door het bevorderen dat cliënten hun inkomsten en uitgaven zodanig in balans krijgen en houden dat het ontstaan van betalingsachterstanden wordt voorkomen. Hierdoor wordt een gedwongen huisuitzetting voorkomen. Het maatschappelijk rendement van de Stadsbank Oost Nederland draagt bij aan het product Inkomensondersteuning van het begrotingsprogramma Vitaal en Sociaal. De Stadsbank geeft ouders die getroffen zijn door de Toeslagenaffaire in Enschede ondersteuning bij het indienen van de private schulden bij de Belastingdienst. Ook ondersteunt de Stadsbank inwoners waar onterecht de Belastingdienst de minnelijke en wettelijk schuldregeling heeft afgewezen. De schuldhulpverlening verkeert in een transitie. Waar voorheen uniformiteit, wetgeving en regels veelal centraal stonden, wordt nu meer ingezet op preventie, maatwerk, werken vanuit vertrouwen en het uitbouwen van de financiële redzaamheid van inwoners.

In de afgelopen jaren zijn er positieve ontwikkelingen geweest zoals de halvering van de aflossingsperiode en een stevige inzet op saneringskredieten. Er is veel tijd en energie gestoken in de wetswijziging van de minnelijke en wettelijke schuldregelingen. De termijnen van de aflossingsperiode zijn verlaagd naar 18 maanden. Om te voorkomen dat inwoners weer een beroep moeten doen op de schuldhulpverlening wordt begeleiding tijdens de schuldhulpverlening geïntensiveerd. De Stadsbank heeft het profiel van een klant- en resultaatgerichte expertise organisatie in optimale verbinding met en faciliterend naar gemeenten en hun regie op het sociaal domein verder geïmplementeerd. Daarmee wordt de impact van de dienstverlening van de Stadsbank in het gemeentelijk sociaal domein vergroot. Vormgeving van de dienstverlening: meer in verbinding met klant (meer aandacht) en gemeente (beter in aansluiting) wordt verder uitgerold. Jaarrekening 2024: Uit de jaarrekening blijkt een positief resultaat van afgerond 656.800 euro. Het positieve resultaat zit voor het overgrote deel in meevallende lasten. Het positieve resultaat wordt toegevoegd aan de algemene reserve. Die reserve wordt dan 2.235.700 euro bij een weerstandsratio van 2,14 (niveau ‘uitstekend’). Uit de concept begroting voor 2026 blijkt dat de ratio vooralsnog (heel) hoog blijft. Het weerstandsvermogen is hoog.

Financiële bijdrage 2026 De gemeentelijke bijdrage in de exploitatie van de SON is gebaseerd op de declaratie van de verzorgde dienstverlening en het aandeel in de bestaanskosten van de Stadsbank. De dienstverlening bestaat uit de basis en additionele dienstverlening. De basisdienstverlening wordt in rekening gebracht op basis van begrote aantallen x standaardtarief met een bandbreedte van plus of min 10% (ten opzichte van werkelijke aantallen) en op basis van beschikbaarheid, de zogenaamde Klantreis. Met betrekking tot de optionele dienstverlening worden maatwerkafspraken gemaakt.

DATUM

ONS KENMERK

PAGINA

6 mei 2025

2500011958

11 / 30

In de begroting 2026 van de Stadsbank is een bedrag van 3.892 miljoen euro opgenomen voor de bijdrage van de gemeente Enschede. In onze eigen begroting is ruimte voor 3,783 miljoen euro (tekort € 108.810). Voor 2026 is de loon- en prijscompensatie nog niet verwerkt in onze gemeentebegroting. Als de veronderstelde LPO ) wordt verwerkt in onze eigen begroting, is er voldoende dekking voor de begrote bijdrage 2026 van Enschede. Invulling Kaderbrief Twentse Gemeenten In de ‘Kaderbrief voor begroting 2026’ zijn bezuinigingsmogelijkheden door het bestuur van de Stadsbank aangedragen. Hiermee heeft het bestuur van de Stadsbank voldaan aan de opdracht van de gemeente om met bezuinigingsvoorstellen te komen. Deze bezuinigingsvoorstellen zijn onderdeel van de integrale afweging in het kader van het traject Begroting en Organisatie in Balans. De Stadsbank zal de gemaakte keuzes verwerken in de Primaire Begroting 2026 in najaar 2025. Financiële ratio’s jaarrekening 2024 en Primitieve begroting 2026 Kengetal Netto schuldquote Netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen Solvabiliteitsratio

Rekening 2024 -/-6% 24% 18%

Begroting 2025 1% 35% 17%

Raming 2026 -6% 23% 20%

De kritische grens van de netto schuldquote bedraagt 130%. Daar zit de Stadsbank ver onder. De solvabiliteit is niet erg hoog. De reserves zijn echter voldoende om de risico’s van de SON op te vangen en er wordt voldaan aan de vereiste weerstandsratio van minimaal 1,0. Daarnaast beschikt de Stadsbank over voldoende voorzieningen ter afdekking van de risico’s vanuit de kredietverlening. Vanaf het begrotingsjaar 2024 is het nieuwe bekostigingsmodel toegepast. Dat leidt tot een herijking van het risicoprofiel van de Stadsbank en daarmee de hoogte van het benodigde weerstandsvermogen. Het gaat dan met name om risico’s die voortvloeien uit de fluctuaties in de dienstverlening, in relatie tot het in de Strategische Agenda neergelegde uitgangspunt van meer voorspelbaarheid en minder variabiliteit in de bekostiging. De herijking is meegenomen in de nieuwe Nota Reserves en Voorzieningen 2024, die door het Algemeen Bestuur in de bestuursvergadering van 23 november 2023 is vastgesteld. Hiermee rekening houdend komt de hoogte van het weerstandsvermogen per 31-12-2024 - na het toevoegen van het voorlopige saldo in de Jaarrekening 2024 - uit op 2.235.600 euro, bij een weerstandsratio van 2,14 (niveau ‘uitstekend’).

In 2025 en 2026 wordt respectievelijk per saldo een toevoeging van 36.400 euro en 75.300 euro aan de Algemene Reserve geraamd, waardoor het weerstandsvermogen zal uitkomen op 2.347.400 euro, bij een weerstandsratio van 2,12 (niveau ‘uitstekend’). Het Algemeen Bestuur heeft voor de gewenste hoogte van het weerstandsvermogen de kwalificatie ‘voldoende’ (tussen 1,0 – 1,4) vastgesteld. De SON zit met de toevoegingen dus boven deze kwalificatie. De weerstandsratio mag voor twee jaar boven de grens ‘voldoende’ uitkomen, waarna die afgebouwd kan worden. Risico’s De Stadsbank benoemt in haar Primitieve begroting 2026 een aantal risico’s:

DATUM

ONS KENMERK

PAGINA

6 mei 2025

2500011958

12 / 30

• •

•

•

Er is altijd enige onzekerheid in de aantallen af te nemen diensten door gemeenten. In deze Primitieve begroting 2026 is de met gemeenten afgestemde omvang in de Primaire begroting 2025 doorgetrokken. Veel gemeenten moeten scherpe keuzes maken voor 2026 vanwege teruglopende Rijksbudgetten. We hebben een aantal individuele en collectieve mogelijkheden en gevolgen geschetst in de kaderbrief voorafgaand aan deze begroting. Mogelijke keuzes hierin kunnen leiden tot minder baten. Vaak gaat dit gepaard met een bepaalde overgangstermijn, zodat ook de lasten hierop kunnen worden aangepast. Er is nog steeds sprake van arbeidsmarktkrapte. Ook de Stadsbank merkt dit. Medewerkers die een andere baan elders krijgen, kunnen na twee maanden vertrekken maar het vervullen van de betreffende vacature met een daarbij behorende inwerkperiode duurt vaak langer. Om dit adequaat op te vangen heeft de Stadsbank een zogenaamde sponscapaciteit om dit risico tot op zekere hoogte op te kunnen vangen. Er zouden financiële risico’s kunnen optreden, als de Stadsbank voor een deel van haar activiteiten vennootschapsbelasting moet afdragen op de hiermee behaalde ‘winst’. De Stadsbank is in de huidige situatie voor haar activiteiten vrijgesteld van vennootschapsbelasting.

Reserves en voorzieningen Het beperkte aantal reserves en voorzieningen zijn in de jaarrekening 2024 en de ontwerpbegroting 2026 cijfermatig voldoende toegelicht. Nut en noodzaak van de reserves en voorzieningen worden echter niet onderbouwd. 3. Regionaal Bedrijventerrein Maatschappelijk rendement; terugblik 2024 Hoofddoel van het Regionaal Bedrijventerrein (RBT) is te voorzien in de behoefte aan bouwrijpe grond met bedrijfsbestemming, toegespitst op grote ruimtevragers (meer dan twee hectare). Dit omwille van behoud en uitbreiding van werkgelegenheid in Twente. De ontwikkeling en uitgifte van XL Businesspark draagt bij aan de regionale groei van bedrijven en het creëren van nieuwe banen. Een deel van deze banen kan door Enschedeërs worden ingevuld. Ook creëert het RBT indirect banen door het versterken van de logistieke sector in Twente. Jaarrekening 2024: De positieve lijn van 2023 heeft zich in 2024 voortgezet. Er is een batig resultaat gerealiseerd van 3,858 miljoen euro. De GR stort dit bedrag de algemene reserve. Financiële bijdrage 2025 e.v. RBT vraagt geen bijdrage van de gemeente. Er is immers sprake van een positieve grondexploitatie voor XL Businesspark. De gemeente ontvangt in 2026 een bedrag na liquidatie van de GR. Enschede heeft een aandeel van 23% in het RBT.

Over de liquidatie van de GR: Al in 2023 had de GR de bedrijfskavels nagenoeg allemaal verkocht (via eeuwigdurende erfpacht). Eind 2023 stemde het Algemeen Bestuur RBT daarom in met het voornemen om de Gemeenschappelijke Regeling RBT (GR) op te heffen. Daarop hebben de deelnemers van de GR RBT een projectgroep gevormd, met de opdracht om alle voor een zorgvuldige opheffing noodzakelijke werkzaamheden te verrichten. Dit betreft het maken van afspraken over: • de grondexploitatie (de nog uit te geven bedrijfskavels); • de erfpachtportefeuille • overname van o.a. de openbare ruimte, • overname van de parkmanagement-voorzieningen

DATUM

ONS KENMERK

PAGINA

6 mei 2025

2500011958

13 / 30

• •

de door RBT aangegane verplichtingen. de Smart Energy Hub

De liquidatie was gepland voor 31 december 2024, maar er is meer tijd nodig voor de ontvlechting. Daarom is de liquidatiedatum doorgeschoven naar eind 2025. Het Algemeen Bestuur stelt naar verwachting het concept-liquidatieplan op 2 juli 2025 vast en legt dit voor een zienswijze voor aan de raden en Staten van de deelnemers. Op veel onderwerpen is inmiddels sprake van commitment tussen de Projectorganisatie RBT, de deelnemers en de overnemende partijen. Dit geldt nog niet op het onderdeel parkmanagementvoorzieningen. De GR stelt in 2025 een nieuw Meerjarenonderhoudsplan op, waarna de onderhandelingen met de parkmanagementorganisatie over overname van de parkmanagementvoorzieningen kunnen beginnen. Dit betekent dat de gevolgen van opheffing nog niet exact duidelijk zijn. Begroting 2025: De (programma)begroting 2025 en de (voorlopige) begroting voor 2026 vormen het financieel en inhoudelijk kader waarbinnen het bestuur RBT kan opereren. De begroting 2026 fungeert als voorlopig financieel kader. Ten slotte geeft de GR een doorkijk naar de daarop volgende begrotingsjaren (2027 t/m 2029). In voorliggende (herziene) begroting 2025 en meerjarenraming houdt de GR nog géén rekening met de voorgenomen opheffing. Resultaat per programma Exploitatie erfpachtgronden (incl.

verhuur) Beheer parkmanagement Afschrijving parkmanagement Lasten en baten parkmanagement Bovenwijkse voorzieningen Winstneming grondexploitatie Vennootschapsbelasting Beeindiging GR incl. dotatie aan voorziening Resultaat

Jaarrekening 2024 1.998.980 462.781 -300.000 -81.996 2.029.138 137.101 -387.728 3.858.276

Begroting 2025 1.642.237 380.896 -300.000 -17.836 236.523 -461.706 1.480.114

Begroting 2026 1.658.354 439.887 -300.000 -15.015 165.230 -479.344 1.469.113

Meerjarenraming 2027 2028 1.532.726 1.439.931 434.004 427.307 -300.000 -300.000 196.508 -7.200 -210.426 950.383 -745.868 -474.489 1.857.326 1.085.550

2029 1.435.560 405.056 -300.000 -4.272 -467.977 1.068.367

In de raming voor de begroting 2026 veronderstelt de GR dat ze de gemeenschappelijke regeling voortzet. Dit is de GR verplicht te doen, omdat het besluit tot liquidatie nog niet is genomen. De begroting 2026 vormt daarmee een belangrijke bouwsteen voor de tussen de deelnemers te maken definitieve afspraken over de overdracht van activiteiten en de door het Dagelijks Bestuur opgestarte gesprekken met de coöperatie Parkmanagement. Na liquidatie per 31 december 2025 is de GR in liquidatie per 1 januari 2026. Na feitelijke afronding van de liquidatie keert de GR de te ontvangen bedragen uit aan de deelnemers (aandeel Enschede 23%). In de gemeentebegroting houden we rekening met een positieve bijdrage vanuit XL Businesspark van ca 2,5 miljoen euro. De wijzen erop dat de eindafrekening van de liquidatie voor ons toeneemt van € 2,5 miljoen (verwerkt in de Zomernota 2024) naar circaa € 3 miljoen. Er zijn echter nog losse eindjes en de GR moet de onderhandelingen nog afronden. Het is daarom niet logisch de te ontvangen bijdrage in de gemeentelijke begroting aan te passen op basis van deze conceptberekeningen. Invulling Kaderbrief Twentse Gemeenten De zienswijze is niet voorgelegd aan het RBT en is dus niet van toepassing. Het kostenniveau van de GR is echter laag en de grondexploitatie kent een positief resultaat.

DATUM

ONS KENMERK

PAGINA

6 mei 2025

2500011958

14 / 30

Financiële ratio’s ontwerpbegroting 2026 e.v. en jaarrekening 2024 De financiële ratio’s (kengetallen als de netto schuldquote, de solvabiliteitsratio, de belastingcapaciteit en een kengetal dat de boekwaarde van de grondexploitatie uitdrukt als percentage van de totale baten in de begroting) zijn niet opgenomen in de herziene begroting 2025 en voorlopige begroting 2026. Een aantal specifieke eigenschappen van de organisatie van RBT maakt dat deze kengetallen voor RBT geen toegevoegde waarde hebben. Zo is RBT volledig met vreemd vermogen gefinancierd, zijn de activiteiten van RBT naar hun aard eindig in de tijd en bestaan de baten en lasten van RBT bijna volledig uit aan de grondexploitatie gerelateerde kasstromen. Vervangingsinvesteringen Niet aan de orde, omdat het RBT een relatief jong bedrijventerrein is. De gemeente Almelo, als beoogde ontvangende partij van dit gebied na liquidatie van de GR, spaart via de GR RBT voor de kosten van het toekomstig groot onderhoud en vervanging van de buitenruimte van het gebied. Risico’s Conform artikel 22 en 27 van de gemeenschappelijke regeling staan de deelnemers garant voor alle verplichtingen van (en delen zij in het resultaat van) RBT, overeenkomstig de vastgelegde verdeelsleutel en dat naast het resultaat van de grondexploitatie jaarlijks een risicoprofiel wordt vastgesteld door het Algemeen Bestuur.

De risico’s van RBT zitten in: • Grondexploitatie • Erfpachtbedrijf • Parkmanagement • Investeringsbudget Reserves en voorzieningen Zowel de reserves en de voorzieningen zijn goed onderbouwd in de jaarrekening 2024. 4. Technology Base Maatschappelijk rendement; terugblik 2024 Technology Base (TB) ontwikkelt het gebied van de voormalige militaire luchthaven Twente tot een impuls en aanjager voor een economisch sterker en duurzamer Twente. Daarmee draagt Technology base bij aan het versterken van de agglomeratiekracht. Samen met de stadscampus Connect-U en Kennispark zorgt Technology Base voor een internationaal aantrekkelijk profiel van onze stad en regio, bieden een nieuwe inspirerende werkomgeving en draagt daarmee ook bij aan het vestigen van bedrijven, de groei van banen en het aantrekken en vasthouden van talent. Jaarrekening 2024: Het totale financiële resultaat over 2024 voor de gemeenschappelijke regeling TB ziet er als volgt uit:

DATUM

ONS KENMERK

PAGINA

6 mei 2025

2500011958

15 / 30

De verslechtering van de grondexploitatie komt voort uit het besluit van het DB om de looptijd van de grondexploitatie met vijf jaar te verlengen van 2031 naar 2036 om zo de periode van netcongestie te overbruggen, De GR gaat ervan uit dat er tegen die tijd ook een oplossing is voor het stikstofvraagstuk is gevonden. Het financiële gevolg is in de grondexploitatie per 31/12/2024 verwerkt. Het gaat om een verslechtering van € 5,7 Miljoen op NCW. Het grootste deel van dit negatieve effect komt door extra rentelasten. Daarnaast gaat het om doorlopende beheer- en onderhoudslasten van het bedrijvenpark die de GR sowieso moet maken, maar in het geval van TB landen in de grondexploitatie. Het gaat slechts voor een klein deel om de voortzetting van ontwikkelkosten. De verslechtering is verwerkt in de ophoging van 3,041 miljoen euro van de verliesvoorziening die de gemeente aanhoudt in de Gemeenterekening 2024. Financiële bijdrage 2025 e.v De herziene begrotingen van de grondexploitatie 2024, Twente Airport (TA) en de vastgoedexploitatie van Technology Base (TB) vormen de basis voor de gewijzigde begroting 2025 en de meerjarenbegroting 2026-2029. Deze drie activiteiten zitten in drie aparte programma’s, te weten de grondexploitatie, luchthaven en vastgoedexploitatie TB. Het overzicht van de resultaten per programma en op totaal ziet er als volgt uit:

Grondexploitatie • De afgelopen jaren stonden in het teken van het orde brengen van de randvoorwaarden voor vestiging op TB. Drie knelpunten zijn opgelost; de verruiming van het bestemmingsplan en vaststelling van de erfpacht- en parkmanagementvoorwaarden. • Er resteren nog twee grote knelpunten die uitgifte van kavels belemmeren; de capaciteit van elektranetwerken, ofwel “netcongestie” en stikstof. • Om de periode van netcongestie te kunnen overbruggen besloot het DB om de looptijd van de grondexploitatie met vijf jaar te verlengen, van 2031 naar 2036. De GR gaat ervan uit dat er tegen die tijd ook een oplossing is voor het stikstofvraagstuk is gevonden. Het financiële gevolg is in de grondexploitatie per 31/12/2024 verwerkt. Het gaat om een verslechtering van € 5,7 Miljoen op NCW. Het grootste deel van dit negatieve effect komt door extra rentelasten. Daarnaast gaat het om doorlopende beheer- en onderhoudslasten van het bedrijvenpark die de GR sowieso moet maken, maar in het geval van TB landen in de grondexploitatie. Het gaat slechts voor een klein deel om de voortzetting van ontwikkelkosten.

DATUM

ONS KENMERK

PAGINA

6 mei 2025

2500011958

16 / 30

•

•

Specifiek voor TA werkt de GR aan de voorbereiding van de aanbesteding van een concessie van de luchthavenexploitatie. Om de concessie mogelijk te maken is besluitvorming door de provincie Overijssel nodig over blijvende betrokkenheid bij TA. De provincie Overijssel legde dat vast in het coalitieakkoord in 2023. Besluitvorming van de Provincie staat gepland voor na de zomer van 2025. De grondexploitatie TB gaat uit van beperkte (kleine) uitgiftes van kavels in erfpacht voor vestiging en nieuwbouw in de periode tot 2031, passend binnen de huidige regelgeving.

Het financiële kader voor de periode 2025-2029 voor de grondexploitatie ziet er als volgt uit:

Naast de 'basisaanpassingen’ van de nominale bedragen uit 2024 heeft de GR vervolgens alle baten en lasten getoetst aan de actuele uitgangspunten en aangepast (bijvoorbeeld op basis van nieuwe taxaties of onderbouwde kostenramingen). Het jaarlijks ‘oprenten’ van de verliesvoorziening is niet in de begroting meegenomen. Dat doet de GR jaarlijks achteraf bij de jaarrekening. Luchthavenexploitatie • In 2025 bereidt de GR zich voor op een proces van concessieverlening, gericht op overdracht van de luchthavenexploitatie aan marktpartijen. • Daarnaast geeft de GR invulling aan business development op het gebied van zakelijk vliegen, testluchthaven, vliegtuig-parkeren en elektrisch vliegen en het vestigen van luchthavengebonden bedrijvigheid. • Voor de luchthaven gaat de GR een nieuwe grondexploitatie openen. • In afstemming met het ministerie van Defensie blijft de GR in gesprek met Defensie over de realisatie van PBN (naar verwachting in 2027). De GR heeft de verwachte toename van het aantal vluchten door PBN voorzichtig ingeschat in de begroting. • De GR continueert de voorbereidingen voor de aanbesteding van het noodzakelijke groot baanonderhoud. In 2025 betreft dit de afronding van de oriëntatiefase en het opstellen van een programma van eisen.

• Verder nemen de gesprekken met Defensie naar aanleiding van de uitkomsten in het ontwerpbesluit van het Nationaal Programma Ruimte voor Defensie (en de bijbehorende effecten) een belangrijke plek in. Het financiële kader voor 2025 en de periode 2026-2029 voor de luchthavenbegroting is:

DATUM

ONS KENMERK

PAGINA

6 mei 2025

2500011958

17 / 30

De baten en lasten van de luchthavengerelateerde activiteiten zijn negatief. Daar staan deels positieve resultaten van de vastgoedexploitatie tegenover. Vastgoedexploitatie De vastgoedexploitatie van TB laat voor de periode 2025-2029 het volgende verloop zien:

In 2025 verbouwt de GR de shelters B511 en B512. Dit leidt tot een stijging van de kapitaallasten vanaf 2026. Hier staat tegenover dat de GR vanaf 2025 een huursom ontvangt voor deze shelters. Vanaf 2027 moet de GR de activa opnieuw financieren, in verband met de opgelopen rente leidt dit naar verwachting tot hogere kapitaallasten vanaf 2027. De gemeentelijke bijdrage voor 2026 is als volgt opgebouwd: Omschrijving Grondexploitatie

Bedrag 0

Luchthavenexploitatie

€ 202.288

Vastgoedexploitatie

- € 98.223

TOTALE BIJDRAGE 2026

€ 104.065

Toelichting De deelnemers in de GR hebben, ieder voor 50%, in de jaren t/m (de jaarrekening) 2024 een verliesvoorziening gevormd van in totaal € 26 miljoen. De GR heeft het exploitatietekort in 2026 begroot op € 404.576. Aandeel Enschede daarin bedraagt 50%. De vastgoedexplotatie vertoont een positief saldo van € 196.446 in 2026. Aandeel Enschede daarin bedraagt 50%.

Binnen de begroting van Enschede houden we, na verrekening van de verslechtering van de grondexploitatie per 1 januari 2025, rekening met een verliesvoorziening van afgerond € 13 miljoen voor de grondexploitatie. In dekking van het saldo van de luchthavenexploitatie en de vastgoedexploitatie hebben we in de meerjarenbegroting 2024-2027 van onze gemeente voorzien. Voor 2026 hadden we een tekort geraamd van € 99.000. Dit wordt nu € 5.000 hoger als gevolg van de actualisatie van de ramingen. Dit maakt onderdeel uit van de voorbereidingen van de Zomernota 2025. Wij zijn van mening dat de voorliggende herziene begroting 2025 en de meerjarenbegroting 2025-2028 geen aanleiding geeft om een zienswijze in te dienen. Invulling Kaderbrief Twentse Gemeenten De zienswijze is niet voorgelegd aan TB en is dus niet van toepassing. TB heeft in haar Kaderbrief 2025 aangegeven dat stoppen met de drie deelexploitaties (grond-, luchthaven- en vastgoedexploitatie tot hoge (herontwikkelings)kosten en onzekere opbrengsten leidt. TB zeilt bij de drie exploitaties zo scherp mogelijk aan de wind en is niet in staat extra bij te dragen aan de financiële positie van de gemeente. Financiële ratio’s ontwerpbegroting 2026 en jaarrekening 2024

DATUM

ONS KENMERK

PAGINA

6 mei 2025

2500011958

18 / 30

Een aantal specifieke eigenschappen van de TB organisatie maakt dat een aantal in de BBV genoemde financiële kengetallen voor een GR voor TB geen toegevoegde waarde hebben. Zo is TB volledig met vreemd vermogen gefinancierd, zijn de activiteiten van TB naar hun aard eindig in de tijd en bestaan de baten en lasten van TB bijna volledig uit aan de grondexploitatie gerelateerde kasstromen. De kengetallen zijn om die reden niet opgenomen in deze paragraaf. Vervangingsinvesteringen De investeringen worden separaat per programma toegelicht. Luchthaven: Vanuit de begroting zijn het aantal geraamde investeringen beperkt. Dit in afwachting van de uitwerking van de planvorming voor de toekomst van Twente Airport. Een belangrijke investering die er voor de Luchthaven aankomt betreft het groot onderhoud van de baan (in 2022 ingeschat op minimaal € 7 miljoen euro). Binnen de begroting van TA is hier met ingang van 2028 rekening mee gehouden. Uit de verkenning van de mogelijke samenwerking met marktpartijen blijkt dat private exploitatie van Twente Airport op termijn alleen succesvol kan uitpakken, als de publieke partijen (gemeente en Provincie) éénmalig het groot onderhoud van de baan voor een groot deel gaan betalen. De begroting van Enschede bevat hiervoor structureel middelen die sporen met de meerjarenraming van de GR. Binnen de Provincie is dit nog niet geregeld.

Besluitvorming wordt verwacht na de zomer van 2025. De mogelijke komst van Defensie naar Vliegveld Twente kan invloed hebben op het kostenniveau en de kostenverdeling. Daarover bestaat pas zekerheid na definitieve besluitvorming door het kabinet over het programma ‘Ruimte voor Defensie’. Voor 2025 zijn in de begroting van TA nu een aantal investeringen geraamd waarvoor besluitvorming heeft plaatsgevonden in het verleden. De investering in nuts en riolering en hoofdtracé verharding zijn gekoppeld aan de investeringen in de grondexploitatie. Voor de totale aanleg van nuts en riolering en het hoofdtracé is 60% van het investeringsbedrag bekostigd vanuit de grondexploitatie (t.b.v. het bedrijventerrein) en is 40% van het investeringsbedrag bekostigd vanuit de luchthavenexploitatie. Er is een bedrag van € 75.000 euro opgenomen voor diverse investering in camerabeveiliging, drainage, voertuigen etc. In 2027 is groot onderhoud van de baan gepland van 7.500.000 euro welke naar verwachting per 1 januari 2028 geactiveerd worden. Vastgoed: In 2025 wordt met name gewerkt aan de verbouw van shelter B512 en vermoedelijk shelter B511. De verwachting is dat de verbouw van shelter B511 in 2025 zal worden uitgevoerd en de verbouwing van shelter B512 in 2026. Risico’s Zowel het verlies als eventuele (nu nog niet voorziene) tegenvallers worden gedekt door de gemeente en de provincie.

Gemeente Enschede staat voor 50% garant. De benodigde risicoreservering is als volgt:

Ten opzichte van 2024 is de benodigde risicoreservering met 2,2 miljoen euro afgenomen. Belangrijkste verklaring hiervoor is dat de GR de prognose voor uitgifte van kavels op het bedrijvenpark heeft bijgesteld: het eerder geconstateerde risico heeft zich (dus) gemanifesteerd.

DATUM

ONS KENMERK

PAGINA

6 mei 2025

2500011958

19 / 30

Risico’s grondexploitatie: Om inzicht te krijgen in (financiële) risico’s die samenhangen met de grondexploitatie is een risicoanalyse uitgevoerd. Daarmee plaatst de GR de grondexploitatiebegroting (en het begrote resultaat) in een breder perspectief. Daartoe bepaalde de GR per begrotingspost een bandbreedte en identificeerde en kwantificeerde daarnaast mogelijke gebeurtenissen waarmee ze in de grondexploitatie geen rekening houdt. Op basis van een zogenoemde ‘monte carlo simulatie’ bracht de GR vervolgens in beeld wat de impact is van deze risico’s. Hieruit blijkt dat een risicoreservering van € 4,9 miljoen nodig is, op prijspeil 1-12025. Daarbij laat de GR de meest extreme scenario’s buiten beschouwing (‘80% zekerheid’). De GR houdt bijvoorbeeld geen rekening met de mogelijkheid dat er géén oplossing komt voor het stikstofprobleem. In dat geval kan de GR geen grote kavels afzetten en is afwaardering noodzakelijk. Luchthavenexploitatie: De begroting voor TA laat in de meerjarenbegroting 2025-2028 een tekort zien van circa € 450.000 per jaar. In de afgelopen jaren is het gerealiseerde resultaat in lijn met het verwachte resultaat. Een verslechtering is aan de orde indien de GR minder landingsgelden, parkeer- en huurinkomsten ontvangt of extra lasten voor de kiezen krijgt voor planontwikkeling en onderhoud van de baan.

De GR schat dit risico over de komende vier jaar (periode meerjarenbegroting) op € 800.000 (€ 200.000 miljoen per jaar). Vastgoedexploitatie: De vastgoedexploitatie laat in de meerjarenbegroting 2025-2028 een voordelig resultaat zien. Dit resultaat hangt voornamelijk samen met de inkomsten uit verhuur van de op het bedrijvenpark verhuurde shelters. Risico is dat leegstand optreedt, de onderhoudskosten hoger uitvallen of de rentelasten significant stijgen. De GR schat dit risico voor de komende vier jaar in op in totaal € 400.000. Reserves en voorzieningen TB beschikt niet over reserves en voorzieningen. 1. Veiligheidsregio Twente (VRT) Maatschappelijk rendement, terugblik 2024 Op grond van de Wet Veiligheidsregio’s werken brandweer, politie, geneeskundige hulpverleningsorganisatie in de regio (GHOR) en de gemeenten (kolom Bevolkingszorg) samen in de gemeenschappelijke regeling Veiligheidsregio Twente (VRT) op het gebied van crisisbeheersing en rampenbestrijding. Brandweer Twente heeft een aantal wettelijke taken in het kader van brand-, crisis - en rampenbestrijding. Met de uitvoering van de wettelijke en niet wettelijke taken door de Veiligheidsregio wordt een belangrijke bijdrage geleverd aan de lokale fysieke en sociale veiligheid. Jaarrekening 2024: De jaarrekening 2024 laat een voordelig resultaat zien van 2,763 miljoen euro.

Het saldo laat zich vooral verklaren door enkele tijdelijke meevallers, waaronder een nog beperkte aanwending van de versterkingsgelden voor crisisbeheersing en informatievoorziening. Het dagelijks bestuur stelt aan het algemeen bestuur voor om het voordeel tweeledig te bestemmen: 1. Aanzuiveren algemene reserve i.v.m. de correctie op de boekwaarde van kazernes (1,541 miljoen euro) 2. Restitutie van het overschot ad 1,223 miljoen euro aan de gemeenten. Enschede zal een teruggave ontvangen van € 357.635. Financiële bijdrage 2026 De bijdrage voor de VRT vanuit Enschede is voor 2026 begroot op 16,656 miljoen euro. In de begroting van de gemeente Enschede is voor 2026 rekening gehouden met een bijdrage van

DATUM

ONS KENMERK

PAGINA

6 mei 2025

2500011958

20 / 30

17,378 miljoen euro, dit is inclusief de uitganspunten voor de loon- en prijscompensatie van de gemeente Enschede; lonen 4% en prijzen 2,1%. De lagere loon- en prijscompensatie en een wijziging in de FLO zorgt ervoor dat we 721.366,- euro terug kunnen geven aan het middelenkader. Van het voordeel is inmiddels 429.000 euro meegenomen als een scherpe keuze in het BOB traject als een gevolg van de wijziging in de FLO (functioneel leeftijdsontslag). Resteert als gevolg van de lagere loon- en prijs compensatie een voordeel van 292.000 euro. Invulling Kaderbrief Twentse Gemeenten De begroting van de VRT is in lijn met de kadernota 2026. De ontwerpbegroting presenteert dan ook een soortgelijke uitkomst als indicatief berekend in de kadernota: namelijk een verlaging van de gemeentelijke bijdragen met € 200.000, ondanks loon- en prijsontwikkelingen. Met de invulling van de Twentse zienswijze is de begroting van VRT (als de loon- en prijsontwikkeling als een autonoom gegeven wordt beschouwd) feitelijk met € 2,25 mln. aangescherpt. Een bezuiniging is nodig om de korting op de rijksbijdrage (BDuR) van 10% op te kunnen vangen. Financiële ratio’s jaarrekening 2024 en ontwerpbegroting 2026

Kerngetal Netto schuldquote Netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen Solvabiliteitsratio Structurele exploitatieruimte

Jaarrekening 2024 107,8% 107,8%

Begroting 2026 103,4% 103,4%

Begroting 2027 93,7% 93,7%

Begroting 2028 83,7% 83,7%

Begroting 2029 73,5% 73,5%

4,4% 0%

3,8% 0%

4,3% 0%

4,7% 0%

4,9% 0%

De afname van de investeringen in de komende jaren resulteren in een lagere behoefte aan vreemd vermogen, waardoor er een afname te zien is de schuldquotes. Veiligheidsregio Twente heeft een beperkt eigen vermogen en daarmee een lage solvabiliteit. De ratio beweegt zich tussen de 3% en 5% vanwege geprojecteerde mutaties in de FLOreserves. De structurele baten en lasten zijn in evenwicht. Ook is voldoende eigen vermogen beschikbaar om mogelijk tegenvallers mee op te vangen (zie passage over risico’s). Risico’s Begin 2024 is het risicobeeld van VRT geactualiseerd. Hieruit blijkt dat VRT voldoet aan de beoogde minimale weerstandsratio van 70%. De ratio bedraagt 82% per eind 2024. De grootste geïdentificeerde risico’s hangen samen met de hogere prijsstijgingen, indexering inkomsten, exploitatie van de Twente Safety Campus, langdurig verzuim, arbeidsongeschiktheid van het personeel, informatieveiligheid en langdurige crises. (Vervangings)investeringen In de begroting worden de investeringen uitgebreid toegelicht in een aparte paragraaf. In de komende periode wordt vooral geïnvesteerd in de kazerne Enschede Spaansland (renovatie), in tankwagens en in helmen. De investeringen zijn gericht op vervanging van bestaande verouderde activa. Voor de komende periode worden geen uitbreidingsinvesteringen voorzien.

Reserves en voorzieningen De reserves en voorzieningen zijn in de jaarrekening 2024 en de ontwerpbegroting 2026 voldoende toegelicht. Nut en noodzaak van de reserves en voorzieningen zijn onderbouwd.

DATUM

ONS KENMERK

PAGINA

6 mei 2025

2500011958

21 / 30

6. Gemeentelijk belastingkantoor Twente Maatschappelijk rendement, terugblik 2024 Door de wettelijke taak belastingheffingen en inning te laten verzorgen door het GBTwente wordt op een effectieve en efficiënte manier uitvoering gegeven aan deze taak. Op deze manier wordt de gemeente Enschede in de gelegenheid gesteld om zich te richten op de ontwikkelingen in de Twentse samenleving. In samenspraak met het GBTwente werken zij ook aan de realisatie in de doelen die de gemeente Enschede heeft ten aanzien van de publieke dienstverlening. Deze verbonden partij draagt zo via een dienst verlening overeenkomst (DVO) bij aan de doelstelling in onze gemeentebegroting ‘Enschede is een netwerkende en responsieve gemeente’. Deze doelstelling in onze doelenboom heeft als subdoel ‘Passende allianties: we werken samen met andere overheden, onderwijsinstellingen en andere partners aan de gezamenlijke opgaven van de stad en de regio’. Jaarrekening 2024: De jaarrekening 2024 laat een positief resultaat uit bedrijfsvoering zien van € 1.233.210 terwijl bij de laatste tussenrapportage een positief resultaat van € 932.000 werd begroot. Bij de opstelling van de jaarstukken 2024 bleek dat minder inhuren van gespecialiseerd personeel en hogere rentebaten leiden tot dit hogere resultaat.

Doordat in 2024 ook enkele reserves konden vrijvallen wordt € 1.724.350 terugbetaald aan de deelnemers aan de gemeenschappelijke regeling. Deze terugbetaling vindt plaats naar rato van de gemeentelijke bijdrage in 2024. Voor Enschede betekent dit een bedrag van € 643.974. Financiële bijdrage gemeente 2026 De bijdrage voor de gemeente voor het begrotingsjaar 2026 bedraagt 5,506 miljoen euro tegenover 5,396 miljoen euro in 2025. De toename bedraagt € 110.000 die op een klein bedrag na voor overige ontwikkelingen, geheel voortkomt uit autonome ontwikkelingen. GBTwente verwacht echter voor Enschede in 2026 een rentebate van € 177.000 waardoor er een afname is van € 67.000. Deze rentebate ontvangt GBTwente over het positieve saldo bij de schatkist en worden doorgegeven aan de gemeente. In de Gemeentebegroting is 5,717 miljoen euro beschikbaar voor 2026 na toevoeging van de eigen indexering. Dit resulteert in financiële ruimte in de gemeente begroting van € 211.000. Als ook rekening wordt gehouden met de rentebate dan is deze financiële ruimte € 388.000. Invulling Kaderbrief Twentse Gemeenten In de ‘Kaderbrief voor begroting 2026’ zijn bezuinigingsmogelijkheden door het bestuur van GBTwente aangedragen die in de voorliggende begroting voor 2026 zijn opgenomen.

Het GBTwente heeft diverse maatregelen genomen die optellen tot in totaal € 356.700 lastenvermindering en € 25.000 verhoging baten. Daarnaast is de al gemelde rentebate over het tegoed bij de schatkist opgenomen die gemeenten naar eigen inzicht kunnen opnemen in hun begroting. Uit deze bijdrage blijkt dat met de gemeenten is meegedacht met het Ravijnjaar 2026, conform de Twentse zienswijze. Financiële ratio’s jaarrekening 2024 en ontwerpbegroting 2026 Kengetal Netto schuldquote

Rekening 2024 -/-12,15%

Begroting 2026 1,72%

Begroting 2027 1,65%

Begroting 2028 0,14%

Begroting 2029 -/-0,40%

DATUM

ONS KENMERK

PAGINA

6 mei 2025

2500011958

22 / 30

Netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen Solvabiliteitsratio Structurele exploitatieruimte

-/-12,15%