BP Moskee Kuipersdijk 2020_Plantoelichting def.

Toelichting Bestemmingsplan Moskee Kuipersdijk 2020

Status: Vastgesteld

Moskee Kuipersdijk 2020

Inhoudsopgave

Toelichting

3

Hoofdstuk 1 Inleiding 1.1 Aanleiding bestemmingsplan 1.2 Ligging en begrenzing plangebied 1.3 Geldende juridische regelingen 1.4 Wettelijk kader 1.5 Adviezen, vooroverleg en procedure

3 3 4 5 7 8

Hoofdstuk 2 Planologisch beleidskader 2.1 Ruimtelijk beleid en regels van het Rijk 2.2 Ruimtelijk beleid en regels van de provincie Overijssel 2.3 Gemeentelijk ruimtelijk relevant strategisch beleid

10 10 10 14

Hoofdstuk 3 Gebiedsbeschrijving 3.1 Ruimtelijke en functionele structuur 3.2 Cultuurhistorie

19 19 20

Hoofdstuk 4 Planbeschrijving 4.1 Ontwikkeling Moskee 4.2 Ladder Duurzame Verstedelijking (artikel 3.1.6, 2e lid Bro) 4.3 Cultuurhistorie in relatie tot nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen 4.4 Welstand en beeldkwaliteit 4.5 Duurzaamheid

22 22 27 29 30 31

Hoofdstuk 5 Omgevingsaspecten 5.1 Milieu 5.2 Water 5.3 Natuur

34 34 43 45

Hoofdstuk 6 Juridische planopzet 6.1 Algemeen 6.2 Indeling planregels 6.3 Beschrijving van het plan 6.4 Handhaving

48 48 48 50 55

Hoofdstuk 7

56

2

Economische uitvoerbaarheid

bestemmingsplan Moskee Kuipersdijk 2020 (vastgesteld)

Toelichting Hoofdstuk 1

1.1

Inleiding

Aanleiding bestemmingsplan

Het bestemmingsplan Moskee Kuipersdijk 2020 biedt de juridisch-planologische grondslag voor het realiseren van een moskee met bijbehorend verenigingsgebouw (multifunctionele ruimten), op gronden op de hoek van de Kuipersdijk en de Wethouder Beversstraat. De nieuwe moskee dient als vervanging van twee bestaande moskeeën in het centrum van Enschede (Atjehstraat en Ledeboerstraat). De nieuwe moskee bestaat hoofdzakelijk uit een gebedsruimte en andere bijeenkomstruimtes. Daarnaast bevat het gebouw een dienstwoning, een kleine winkel en mogelijkheid voor ondergeschikte horeca. Alle functies moeten verbonden zijn aan de hoofdfunctie van de moskee. Om de ontwikkeling mogelijk te maken heeft de gemeenteraad voor deze gronden eerder het bestemmingsplan "Moskee Kuipersdijk" vastgesteld. Dit bestemmingsplan is niet onherroepelijk van kracht geworden. Om deze ruimtelijke ontwikkeling alsnog mogelijk te maken is het bestemmingsplan Moskee Kuipersdijk 2020 opgesteld.

Voorgeschiedenis plan Op 18 december 2019 heeft de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (RvS) uitspraak gedaan inzake het door de gemeenteraad van Enschede op 9 oktober 2017 vastgestelde en 9 juli 2019 opnieuw vastgestelde bestemmingsplan "Moskee Kuipersdijk" (201710048/3/R3; ECLI:NL:RVS:2019:4352). Hierbij zijn beide raadsbesluiten vernietigd en is de gemeenteraad opgedragen een nieuw besluit omtrent de vaststelling van een bestemmingsplan te nemen. Voorliggend plan Moskee Kuipersdijk 2020 geeft gevolg aan de uitspraak van de RvS. Op 15 december 2020 heeft de gemeenteraad besloten om een vorige versie van dit plan Moskee Kuipersdijk 2020 niet vast te stellen. Tegen dit besluit is beroep aangetekend bij de RvS. Op 14 juli 2021 heeft de RvS uitspraak gedaan (202101474/1/R3). De RvS heeft het besluit van de gemeenteraad om het bestemmingsplan niet vast te stellen vernietigd. Het bestemmingplan wordt daarom opnieuw voorgelegd aan de gemeenteraad. Wel in een licht aangepaste vorm (i.v.m. ontsluiting moskee) ten opzichte van het plan dat voorlag op 15 december 2020 (zie hierna).

Technische reparatie en gewijzigde ontsluiting De uitspraak van de Raad van State van 18 december 2019 richt zich niet op de inhoud van het plan, maar op de onderbouwing daarvan. Het uitgevoerde verkeersonderzoek en de aanvulling daarop (na een tussenuitspraak), onderbouwden volgens de RvS niet duidelijk genoeg wat de toename van het verkeer bedroeg als gevolg van de moskee. Daardoor was het niet duidelijk genoeg welke invloed de moskee heeft op de verkeersafwikkeling op de omgeving. In het verlengde daarvan was de Raad van State van mening dat daardoor ook de onderzochte invloed op het milieu als gevolg van verkeer van de moskee niet helemaal zeker was. De uitspraak van de Raad van State van 14 juli 2021 richt zich eveneens niet op de inhoud van het plan, maar enkel op de onderbouwing van het besluit van de gemeenteraad om het plan niet vast te stellen. Ten opzichte van de versie van het bestemmingplan die voorlag bij de gemeenteraad op 15 december 2020 is wel de voorkeur voor de ontsluiting van de moskee gewijzigd. Deze is in voorliggend plan aangepast van een ontsluiting via een nieuwe weg vanaf het Spaansland naar een ontsluiting, eveneens via een nieuwe weg, rechtstreeks op de Wethouder Beversstraat, tegenover de Gasfabriekstraat. Zie paragraaf 4.1.3 voor een beschrijving van de ontsluiting.

Op een enkele plaats in de bijlagen van deze bestemmingsplantoelichting is de ontsluiting richting het Spaansland nog vermeld in plaats van de Wethouder Beversstraat. Dit heeft geen invloed op de beoordeling van de ruimtelijke aanvaardbaarheid van het plan.

bestemmingsplan Moskee Kuipersdijk 2020 (vastgesteld)

3

Het bestemmingsplan is verder vooral een technische reparatie van het op 9 juli 2019 (opnieuw) vastgestelde bestemmingsplan "Moskee Kuipersdijk" met het oog op een zorgvuldige onderbouwing: er is een geheel nieuw, nauwkeurig en worst case verkeersonderzoek gedaan, inclusief een 'oplegnotitie' ten aanzien van de hiervoor genoemde gewijzigde ontsluiting rechtstreeks naar de Wethouder Beversstraat (zie paragraaf 4.1.3 en bijlagen 2 en 3); met de verkeersgegevens uit het nieuwe verkeersonderzoek (inclusief gewijzigde ontsluiting) zijn de relevante milieuonderzoeken geactualiseerd (geluid, luchtkwaliteitm en stikstofdepositie (zie paragrafen 5.1.4, 5.1.5 en 5.3.1); er is een (nieuw) mer-beoordelingsbesluit genomen en deze is voor de zorgvuldigheid hernieuwd naar aanleiding van de gewijzigde ontsluiting (zie paragraaf 5.1.1); in de planregels zijn de toegestane functies en de maximaal toegestane vloeroppervlaktes (m2) van deze functies duidelijker ingekaderd (artikel 3.1), zodat het verkeersonderzoek 1 op 1 aansluit op de planregels. Het plan maakt nog exacter mogelijk wat is afgesproken in de Kadernotitie (zie paragraaf 4.1). verder is de plantoelichting op een aantal ondergeschikte punten geactualiseerd.

Het gaat bijvoorbeeld om de toetsing aan actueel gemeentelijk en provinciaal beleid (paragrafen 2.2 en 2.3) en enkele aanpassingen in tekst en afbeeldingen als gevolg van de gewijzigde ontsluiting. Dit heeft niet geleid tot relevante andere inzichten.

1.2

Ligging en begrenzing plangebied

In onderstaande afbeeldingen zijn de ligging en de begrenzing van het plangebied van bestemmingsplan “Moskee Kuipersdijk 2020” weergegeven. Het plangebied ligt in Stadsdeel Oost, even ten zuiden van de Singel.

Afbeelding 1: ligging plangeb ied (indicatief rood omcirkeld)

Het plangebied wordt begrensd door de Wethouder Beversstraat aan de noordzijde en de Kuipersdijk aan de oostzijde. Aan de zuidzijde grenst de locatie aan woonpercelen gelegen aan de Kuipersdijk. Aan de westzijde grenst de locatie aan het onbebouwde terrein van de voormalige Dienst voor de Complementaire Werkgelegenheid (verder ook te noemen: DCW). Daar ligt ook de beoogde ontsluiting van de moskee richting de Wethouder Beversstraat.

4

bestemmingsplan Moskee Kuipersdijk 2020 (vastgesteld)

Afbeelding 2: b egrenzing plangeb ied (indicatief in rood)

1.3

Geldende juridische regelingen

In onderstaande afbeelding zijn de geldende bestemmingen in en rond het plangebied weergeven.

bestemmingsplan Moskee Kuipersdijk 2020 (vastgesteld)

5

Afbeelding 3: geldende b estemmingen in en rond het plangebied (plangebied indicatief in rood)

Bestemmingsplan “Hogeland-Zuid, Varvik en Diekman” Voor het plangebied geldt het bestemmingsplan “Hogeland-Zuid, Varvik en Diekman”, dat op 24 juni 2013 is vastgesteld door de gemeenteraad van Enschede. De gronden hebben de bestemming 'Bedrijf'. Hier zijn bedrijven toegestaan, gedeeltelijk tot maximaal milieucategorie 3.1 en gedeeltelijk tot maximaal categorie 2 (en een heel klein stukje categorie 3.2). Het grootste deel van het plangebied bestaat uit bouwvlak. Hier mogen hoofdgebouwen worden neergezet en geldt een maximum bebouwingspercentage van 80% en een maximum bouwhoogte van 20 meter.

Paraplubestemmingsplannen Naast het plan “Hogeland-Zuid, Varvik en Diekman” gelden de volgende 'paraplubestemmingsplannen' voor het hele plangebied. De werking van deze paraplubestemmingsplannen vervalt met de in werking treding van voorliggend bestemmingsplan voor het plangebied. Bedrijven met milieuzones (vuurwerk, risicovol, geluid) Dit plan, vastgesteld op 18 november 2014, sluit vestiging van risicovolle inrichtingen uit. Het plangebied heeft de gebiedsaanduidingen 'overige zone - risicovolle inrichtingen uitgesloten' en 'overige zone - vuurwerk uitgesloten'. In de regels van voorliggend bestemmingsplan zijn deze verboden overgenomen. Cultuurhistorie Dit plan, vastgesteld op 6 februari 2017, heeft als doel een planologisch-juridische regeling te geven voor cultuurhistorisch erfgoed. Binnen het plangebied geldt de gebiedsaanduiding 'overige zone - cultuurhistorie'. Er zijn geen panden aanwezig met de aanduiding 'karakteristiek'. In voorliggend plan zijn dan ook geen aanduidingen ten behoeve van cultuurhistorie opgenomen. Onzelfstandige Bewoning Enschede

6

bestemmingsplan Moskee Kuipersdijk 2020 (vastgesteld)

Dit bestemmingsplan, vastgesteld door de gemeenteraad van Enschede op 13 november 2017, richt zich op de regulering van onzelfstandige bewoning in het stedelijke gebied van gemeente Enschede om concentratie van onzelfstandige bewoning (gebruik van woningen of andere gebouwen als kamerverhuurpand) tegen te gaan. Voorliggend plan bevat alleen een bedrijfswoning (voor de imam). Uit de definitie van bedrijfswoning volgt dat deze niet voor reguliere bewoning gebruikt kan worden en daarmee ook niet voor onzelfstandige bewoning. Aanvullend geldt sinds oktober 2021 het 'Voorbereidingsbesluit onzelfstandige bewoning 2021". Daarmee wordt voorgesorteerd op een nieuw bestemmingsplan voor onzelfstandige bewoning. Kwalitatief sturen op appartementen Dit plan heeft als doel om ongewenste ontwikkeling van studio's en appartementen tegen te houden. Burgemeester en wethouders kunnen afwijken van het verbod door verlening van een omgevingsvergunning voor nieuwe appartementen en studio's als het plan aan diverse specifieke criteria voldoet. Voorliggend plan bevat zoals gezegd alleen een bedrijfswoning. Er is geen sprake van een reguliere woonbestemming of -aanduiding. De (verbods)regels van het parapluplan zijn niet van toepassing en daarom niet opgenomen.

Parkeren Enschede Dit plan, vastgesteld op 11 maart 2019, zorgt er voor dat de beleidsregel 'Parkeernormennota Enschede 2017' van toepassing is op (bijna) de hele gemeente, waaronder het plangebied. In het plan is een specifieke parkeerregeling opgenomen met normen uit de parkeernormennota.

1.4

Wettelijk kader

Het wettelijk kader van een bestemmingsplan is de Wet ruimtelijke ordening (hierna Wro) en het Besluit ruimtelijke ordening (hierna Bro). Wet ruimtelijke ordening (Wro) De Wro schrijft voor dat de gemeenteraad "voor het gehele grondgebied van de gemeente een of meer bestemmingsplannen vaststelt, waarbij ten behoeve van een goede ruimtelijke ordening de bestemming van de in dat plan begrepen grond wordt aangewezen en met het oog op die bestemming regels worden gegeven". Besluit ruimtelijke ordening (Bro) In het Bro is geregeld hoe een bestemmingsplan en andere ruimtelijke plannen er uit moeten zien, wat vastgelegd moet worden en wat meegewogen moet worden (artikelen 3.1.2 t/m 3.1.7 en artikelen 3.2.1 t/m 3.2.4 Bro). In artikel 3.1.6 van het Bro is bepaald dat elk bestemmingsplan vergezeld gaat van een toelichting. In de toelichting moet worden vermeld wat de uitkomsten zijn van onderzoeken over ecologie, hoe het is gesteld met de waterhuishouding, of de Wet milieubeheer van toepassing is voor bijvoorbeeld een MilieuEffectRapport (MER), of sprake is van archeologische/cultuurhistorische waarden, welke milieukwaliteitseisen wat betreft lucht, bodem, geluid bij het plan betrokken zijn en welk beleid van gemeente, provincie en Rijk een rol speelt.

Een bestemmingsplan is daarom een juridisch ruimtelijk beleidsdocument, waarin de bestemming van de gronden met inbegrip van de daarop van toepassing zijnde gebruiks- en bouwregels en de daarop aanwezige bebouwing worden vastgelegd, maar waarin ook ruimtelijke ontwikkelingsmogelijkheden zijn opgenomen.

Digitalisering Alle ruimtelijke plannen moeten voor iedereen digitaal beschikbaar en raadpleegbaar zijn. Daarvoor is een landelijke voorziening in het leven geroepen. Er moet gewerkt worden via landelijk vastgestelde regels (artikel 1.2.1 en 1.2.2 Bro, nader uitgewerkt in de ministeriële Regeling standaarden ruimtelijke ordening).

bestemmingsplan Moskee Kuipersdijk 2020 (vastgesteld)

7

1.5

Adviezen, vooroverleg en procedure

Adviezen Voorafgaand aan het in procedure brengen van een bestemmingsplan vragen burgemeester en wethouders aan het binnen het plangebied werkzame erkende wijkorgaan advies uit te brengen over het in voorbereiding zijnde bestemmingsplan. Dit is geen wettelijke procedurestap, maar een binnen de gemeente Enschede gehanteerde werkwijze die is vastgelegd in de Regeling Wijkorganen 2008 en nader uitgewerkt in de notitie Wijkorganen en Adviesafspraken. Binnen het plangebied van het bestemmingsplan “Moskee Kuipersdijk 2020” was tot eind 2019 het erkende wijkorgaan Wijkraad Zuid-Oost Enschede actief. De wijkraad Zuid-Oost Enschede is gevraagd advies uit te brengen over het eerder plan "Moskee Kuipersdijk". Op 6 maart 2017 is het plan op hoofdlijnen doorgesproken met leden van de wijkraad. Per email (2 mei 2017) heeft zij vervolgens advies gegeven: 'De wijkraad heeft geen verdere inhoudelijke opmerkingen of aanvullingen op het concept bestemmingsplan voor het Turks Cultureel Centrum. Ook uit de bijeenkomst van 20 april kwamen geen nieuwe inzichten. Wij zijn verder akkoord met het b estemmingsplan.' Er was ten tijde van het opstellen van bestemmingsplan “Moskee Kuipersdijk 2020” geen erkend wijkorgaan meer actief in het plangebied.

Voor de volledigheid is wel het erkende orgaan Bewonersteam Boswinkel gevraagd om advies, aangezien het werkgebied van het Bewonersteam op korte afstand ten westen van het plangebied ligt. Zij heeft in een schriftelijk advies (26 juni 2020) aangegeven dat zij het in de basis eens is met de aanvullingen op het plan. Wel vragen zij aandacht voor een aantal punten: voldoende parkeergelegenheid op eigen terrein, het gebruik precies beschrijven van met name de bijeenkomstruimtes (geen of beperkt gebruik voor feesten bijv.), laadpalen voor elektrische auto's en de gemaakte afspraken over de gebedsoproep in de 'Noaberschapsovereenkomst'. De gemeente kan zich grotendeels vinden in het advies. Het Bewonersteam heeft een reactie op het advies gekregen waarin is aangegeven hoe met het advies is omgegaan. Voorafgaand aan de hernieuwde behandeling van het bestemmingsplan door de gemeenteraad (d.d 31 januari 2022) is het Bewonersteam nogmaals geïnformeerd. Gezien de zeer beperkte wijzigingen in het plan ten opzichte van de versie waarover zij in 2020 advies heeft uitgebracht, is niet nogmaals om advies gevraagd. In 2021 heeft Wijkraad Zuidoost Enschede een 'doorstart' gemaakt na een eerder voornemen om de stichting op te heffen.

De wijkraad is (eind 2021/begin 2022) bezig met het opnieuw opbouwen van de activiteiten, maar zij is wel geïnformeerd over het voorstel om het plan nogmaals ter besluitvorming voor te leggen aan de gemeenteraad. Vooroverleg In het Bro is voorgeschreven (artikel 3.1.1) dat burgemeester en wethouders voorafgaand aan het in procedure brengen van een nieuw bestemmingsplan overleg moeten plegen met de besturen van eventueel betrokken andere gemeenten, het waterschap, de provincie en met die diensten van het Rijk die betrokken zijn bij de zorg voor de ruimtelijke ordening of belast zijn met de behartiging van belangen die in het plan in het geding zijn. Van het wettelijke vooroverleg met Rijk en provincie kan in de praktijk in veel gevallen worden afgezien. De provincie Overijssel en het Rijk hebben beleid vastgesteld, waarin is bepaald dat zij een bestemmingsplan alleen nog voor vooroverleg willen ontvangen, indien dat bestemmingsplan ontwikkelingen mogelijk maakt die raken aan bepaalde ruimtelijke belangen van de provincie of het Rijk. Met het betrokken waterschap en de provincie is vroegtijdig afgestemd over het eerdere bestemmingsplan "Moskee Kuipersdijk". Bij e-mailbericht van 27 februari 2017 heeft het Waterschap Vechtstromen bevestigd dat het waterschap zich geheel kan vinden in de waterparagraaf en de wijze waarop in het plangebied met water wordt omgegaan.

De waterparagraaf is niet aangepast. in voorliggend plan. Voor de volledigheid is de waterparagraaf nogmaals aan het waterschap gestuurd, ruim voorafgaand aan de procedure van het ontwerp bestemmingsplan. Het vorige plan "Moskee Kuipersdijk" is in het kader van het wettelijk vooroverleg besproken en voorgelegd aan de provincie. De provincie heeft in een overleg van 6 april 2017 aangegeven dat de ontwikkeling niet in strijd is met het provinciaal belang, zoals dat is vastgelegd in het provinciaal ruimtelijk beleid. Het voorliggende bestemmingsplan "Moskee Kuipersdijk 2020" is een technische reparatie. De planologische gebruiks- en bouwmogelijkheden nemen niet toe. Voor de volledigheid is het voorliggende plan echter

8

bestemmingsplan Moskee Kuipersdijk 2020 (vastgesteld)

nogmaals aan de provincie voorgelegd in het kader van het ambtelijke vooroverleg. De provincie heeft op 23 juli 2020 (nogmaals) bevestigd dat het plan past in haar ruimtelijk beleid en er geen ruimtelijke belemmeringen zijn voor het plan in deze vorm. Hiermee is het ambtelijk vooroverleg met de provincie, als bedoeld in het Besluit ruimtelijke ordening, afgerond. Tot slot is het plan voor de zekerheid ook nog aan de veiligheidsregio voorgelegd. De veiligheidsregio heeft per email op 13 juli 2020 gereageerd. Zij heeft geen opmerkingen op de inhoud van het bestemmingsplan, maar heeft wel een aantal aandachtspunten meegegeven. Het is van belang dat wordt voldaan aan de Handreiking Bluswatervoorziening en bereikbaarheid van Brandweer Nederland. Uitgaande van de gegeven toelichting veronderstellen zij dat er sprake is van een goede verkeersafwikkeling en het geen gevolgen heeft voor de opkomsttijd van de brandweer. Bij de beoordeling van de omgevingsvergunning kan de locatie van opstelplaatsen voor de brandweer getoetst worden en bepaald worden of er brandkranen bijgeplaatst moeten worden. Gezien de zeer beperkte wijzigingen in het plan ten opzichte van de versie van het plan waarover bovenstaande partijen eerder hebben geadviseerd, is niet nogmaals om advies gevraagd.

Procedure Vooraankondiging Burgemeester en wethouders moeten burgers en anderen informeren over het voornemen een bestemmingsplan voor te bereiden op verzoek van een derde of uit eigen beweging. Dat voornemen wordt gepubliceerd in het gemeentelijk huis-aan-huisblad en op internet. In Enschede wordt geen gelegenheid geboden om zienswijzen hieromtrent naar voren te brengen (artikel 1.3.1 Bro). In dit geval is het voornemen om een nieuw bestemmingsplan genaamd: “Moskee Kuipersdijk 2020” in voorbereiding te nemen op 15 april 2020 gepubliceerd in het gemeentelijk blad “Huis aan Huis", op de website van de gemeente Enschede, in het Gemeenteblad en de Staatscourant.

Terinzagelegging ontwerpplan In de Wro staat dat op de procedure van een bestemmingsplan de uniforme openbare voorbereidingsprocedure uit afdeling 3.4 van de Algemene wet bestuursrecht van toepassing is. Dit betekent dat het ontwerp van een bestemmingsplan gedurende een periode van zes weken ter inzage moet worden gelegd. Deze terinzagelegging biedt iedereen de mogelijkheid om gedurende die periode zienswijzen naar voren te brengen bij de gemeenteraad. Die terinzagelegging wordt gepubliceerd in de Nederlandsche Staatscourant en in het gemeentelijk blad "Huis aan Huis" en langs “elektronische weg”, dus internet. De aankondiging van de terinzagelegging van dit ontwerpbestemmingsplan “Moskee Kuipersdijk 2020” en de mogelijkheid om tijdens die periode een zienswijze naar voren te brengen is op 19 augustus 2020 gepubliceerd in "Huis aan Huis", op de website van de gemeente Enschede, in het Gemeenteblad en in de Staatscourant.

Zienswijzen Tijdens de periode van terinzagelegging van het ontwerp bestemmingsplan zijn 21 zienswijzen ingediend. Van de ingekomen zienswijzen en de gemeentelijke beantwoording daarvan is een verslag gemaakt. Dit verslag (Nota Samenvatting en beantwoording zienswijzen) is bij de besluitvorming over de vaststelling door de gemeenteraad betrokken en is toegezonden aan de indieners van zienswijzen. De zienswijzen zijn geen aanleiding geweest tot aanpassingen in het bestemmingsplan ten opzichte van het ontwerp bestemmingsplan.

Rechtsb escherming Na vaststelling van het bestemmingsplan door de gemeenteraad staat voor belanghebbenden en indieners van zienswijzen nog de mogelijkheid open om bij de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State beroep in te stellen tegen het bestemmingsplan.

bestemmingsplan Moskee Kuipersdijk 2020 (vastgesteld)

9

Hoofdstuk 2

Planologisch beleidskader

2.1

Ruimtelijk beleid en regels van het Rijk

2.1.1

Nationale Omgevingsvisie (NOVI)

Op 11 september 2020 is de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) vastgesteld als structuurvisie. De NOVI biedt een langetermijnperspectief op de ontwikkeling van de leefomgeving in Nederland tot 2050. Met de NOVI geeft het kabinet richting aan de grote opgaven die het aanzien van Nederland de komende dertig jaar ingrijpend zullen veranderen. Denk aan het bouwen van nieuwe woningen, ruimte voor opwekking van duurzame energie, aanpassing aan een veranderend klimaat, ontwikkeling van een circulaire economie en omschakeling naar kringlooplandbouw. Alles met zorg voor een gezonde bodem, schoon water, behoud van biodiversiteit en een aantrekkelijke leefomgeving. De NOVI schetst een duurzaam toekomstperspectief voor de leefomgeving in Nederland in 2050. Het realiseren van een fysieke leefomgeving die dit toekomstperspectief mogelijk maakt, is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van alle overheden. In de NOVI benoemt het Rijk 21 nationale belangen voor het omgevingsbeleid, inclusief de opgaven en de rol van het Rijk in het realiseren van deze opgaven. Deze opgaven komen samen in vier prioriteiten. Deze prioriteiten vormen complexe, omvangrijke en dringende opgaven die voortkomen uit of samenhangen met grote transities. Deze prioriteiten zijn: 1. 2. 3. 4.

Naar een ruimte voor klimaat adaptatie en energietransitie; Naar een duurzaam economisch groeipotentieel; Naar sterke en gezonde stedenen regio's; Naar een toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk gebied;

Deze vier opgaven kunnen alleen in samenhang verder worden gebracht wanneer aandacht is voor thema's die hier dwars doorheen lopen, zoals omgevingskwaliteit, gezondheid, cultuurhistorie, klimaatadaptatie, water, bodem, (nationale) veiligheid en milieukwaliteit. 2.1.2

Besluit algemene regels ruimtelijke ordening en Besluit ruimtelijke ordening

De basis van juridische borging van de realisatie van de nationale belangen ligt in het Besluit algemene regels ruimtelijke ordening (Barro) en het Bro. Het Barro is in werking sinds 2011 en bevat onderwerpen die van rijksbelang zijn, zoals defensie, de ecologische hoofdstructuur, de elektriciteitsvoorziening en toekomstige uitbreiding van het hoofd(spoor)wegennet. Per onderwerp bevat het Barro regels waaraan bestemmingsplannen moeten voldoen. Binnen drie jaar moet het onderwerp zijn opgenomen in een bestemmingsplan. 2.1.3

Toetsing bestemmingsplan aan beleid en regels van het Rijk

Met het bestemmingsplan "Moskee Kuipersdijk 2020" worden geen nationale belangen geschaad. Het plan voldoet aan de NOVI en het Barro en Bro.

2.2

Ruimtelijk beleid en regels van de provincie Overijssel

2.2.1

Omgevingsvisie Overijssel

Het ruimtelijk beleid van de provincie Overijssel staat vooral in de Omgevingsvisie en Omgevingsverordening. Op 12 april 2017 hebben Provinciale Staten van Overijssel een herziening van de visie en verordening vastgesteld en op 1 mei 2017 zijn deze in werking getreden. Vervolgens wordt de Omgevingsvisie en Omgevingsverordening ieder jaar geactualiseerd. De Omgevingsvisie is een integrale visie waarin de beleidsambities en doelstellingen staan die van provinciaal belang zijn voor de ontwikkeling van de fysieke leefomgeving van Overijssel. Het uitgangspunt is gericht op het jaar 2030. De visie biedt kaders in de vorm van ontwikkelingsperspectieven voor de groene 10

bestemmingsplan Moskee Kuipersdijk 2020 (vastgesteld)

omgeving en stedelijke omgeving. Daarbinnen krijgen gemeenten, waterschappen, maatschappelijke organisaties en andere initiatiefnemers mogelijkheden om ruimtelijke ontwikkelingen te realiseren. De hoofdambitie van de visie is, net als in de oorspronkelijke omgevingsvisie van 2009, een toekomstvaste groei van welvaart en welzijn met een verantwoord beslag op de beschikbare natuurlijke hulpbronnen en voorraden. De opgaven en kansen waar de provincie Overijssel voor staat heeft men vertaald in centrale beleidsambities voor negen beleidsthema’s. Deze benadert zij vanuit de drie overkoepelende 'rode draden': duurzaamheid, ruimtelijke kwaliteit en sociale kwaliteit.

Uitvoeringsmodel Omgevingsvisie Om te bepalen of een initiatief bijdraagt aan de ambities, gebruikt de provincie het Uitvoeringsmodel Omgevingsvisie Overijssel. In dit uitvoeringsmodel staan de stappen of, waar en hoe centraal. Bij een initiatief kan aan de hand van deze drie stappen bepaald worden of een initiatief binnen de geschetste visie voor Overijssel mogelijk is (generieke beleidskeuzes), waar het past (ontwikkelperspectieven) en hoe het uitgevoerd kan worden (gebiedskenmerken) In onderstaande afbeelding is het uitvoeringsmodel weergegeven. Vervolgens zijn de niveaus toegelicht. De '"vishaak" met de drie niveaus uit de Omgevingsvisie van 2009 is daarbij behouden gebleven. Boven het uitvoeringsmodel (in de paraplu) staan de rode draden en centrale beleidsambities weergegeven.

Afbeelding 4: Uitvoeringsmodel provincie Overijssel

Generieke beleidskeuzes (of) Generieke beleidskeuzes vloeien voort uit beleid van EU, Rijk of provincie. Het zijn keuzes die bepalen of een ontwikkeling nodig is of mogelijk. De generieke beleidskeuzes zijn veelal normstellend. De herziene Omgevingsvisie maakt daarbij onderscheid in: Generieke beleidskeuzes voor heel Overijssel. Dit heeft zij gevat onder de ' Overijsselse ladder voor

bestemmingsplan Moskee Kuipersdijk 2020 (vastgesteld)

11

duurzame verstedelijking'. Dit is een nadere invulling van de nationale Ladder voor duurzame verstedelijking welke voor 'nieuwe stedelijke ontwikkelingen' verplicht moet worden doorlopen. De Overijsselse ladder geeft onder andere aan dat alle belangen die bij een ontwikkeling betrokken zijn, zorgvuldig tegen elkaar moeten worden afgewogen ('integraliteit'; is ook een eis uit het Bro). Ook wordt onder andere ingegaan op zuinig en zorgvuldig ruimtegebruik (voorheen verwoord in de 'SER-ladder') en '(boven)regionale afstemming' (gemeenten moeten hun ruimtelijke ontwikkelingsplannen afstemmen met buurgemeenten om te voorkomen dat inefficiënte concurrentie tussen gemeenten ontstaat). Gebiedsspecifieke beleidskeuzes, zoals aanduidingen voor grondwaterbeschermingsgebied, Natuurnetwerk Nederland (NNN) en Nationale Landschappen.

Ontwikkelingsperspectieven (waar) Na de toetsing aan de generieke beleidskeuzes komen de ontwikkelingsperspectieven aan de orde. In de Omgevingsvisie staan zes ontwikkelperspectieven beschreven: drie voor de groene en drie voor de stedelijke omgeving. Daarbinnen is nog een onderverdeling gemaakt. De ontwikkelperspectieven zijn flexibel voor detoekomst en geven richting aan wat waar ontwikkeld zou kunnen worden.

Gebiedskenmerken (hoe) Tot slot zijn de gebiedskenmerken van belang, die bestaan uit vier lagen (natuurlijke laag, laag van agrarische cultuurlandschappen, stedelijke laag en laag van de beleving. Voor elke laag gelden specifieke kwaliteitsvoorwaarden en -opgaven voor ruimtelijke ontwikkelingen. Het is de vraag 'hoe' een ontwikkeling invulling krijgt. In paragraaf 2.2.3 wordt nader ingegaan op de generieke beleidskeuzes, de ontwikkelingsperspectieven en de gebiedskenmerken specifiek voor het plangebied. 2.2.2

Omgevingsverordening Overijssel

De hoofdlijnen van de Omgevingsvisie zijn juridisch geborgd in de Omgevingsverordening. Het gaat om de onderwerpen uit de visie die de provincie zo belangrijk vindt dat deze dwingend worden opgelegd. In de verordening staan algemene regels op het gebied van de ruimtelijke ordening, mobiliteit, milieu, water en bodem. De verordening als juridisch instrument om de doorwerking van provinciaal beleid af te dwingen, is beperkt tot die onderdelen van het beleid waarvoor de inzet van algemene regels noodzakelijk is om provinciale belangen veilig te stellen of om uitvoering te geven aan wettelijke verplichtingen. De Omgevingsverordening geeft regels aan gemeenten die bij het maken van bestemmingsplannen in acht genomen moeten worden. 2.2.3

Toetsing bestemmingsplan aan beleid en regels van de provincie Overijssel

Generieke beleidskeuzes Het plan past binnen de generieke beleidskeuzes voor heel Overijssel zoals gevat onder de 'Overijsselse ladder voor duurzame verstedelijking'. Het plan betreft een inbreiding in bestaand stedelijk gebied. Er wordt een moskee gebouwd op een locatie waar eerst bedrijvigheid aanwezig was. De moskee vervangt twee bestaande moskeeën. Voor het plangebied gelden geen gebiedsspecifieke beleidskeuzes (zoals Natuurnetwerk Nederland (NNN)).

Ontwikkelingsperspectieven Voor het plangebied geldt het ontwikkelingsperspectief 'Woon- en werklocaties binnen stedelijke netwerken'. Binnen dit ontwikkelingsperspectief zorgen herstructurering en transformatie voor het vitaal en aantrekkelijk houden van het gebied, en het vergroten van de diversiteit aan milieus. Bij herstructurering is het anticiperen op klimaatverandering en het reserveren van ruimte voor groen en water van belang, evenals het leveren van een bijdrage aan de energietransitie (treffen duurzaamheidsmaatregelen). Het plan sluit aan bij dit perspectief, omdat het een herontwikkeling betreft van een langdurig braakliggend (en voorheen leegstaand) bedrijfsperceel. De aanwezige bomen aan de noordoostzijde van het perceel blijven behouden. Bij de ontwikkeling moet worden voldaan aan de waterbergingsopgave. Deze is vastgelegd 12

bestemmingsplan Moskee Kuipersdijk 2020 (vastgesteld)

in de planregels. Er gelden geen 'bijzondere gebiedscondities' op basis van het provinciaal beleid.

Gebiedskenmerken In het plangebied zijn de volgende gebiedskenmerken aangeduid binnen de diverse lagen: Natuurlijke laag: voor het grootste deel (oostelijk deel) geldt 'Stuwwallen'. Voor het overige deel geldt 'Dekzandvlakte en ruggen'. Binnen het plangebied zijn deze deze natuurlijke verschillen sinds lange tijd niet meer herkenbaar. Het zichtbaar en beleefbaar maken van bestaande (hoogte)verschillen is niet (meer) aan de orde. Stedelijke laag: voor het grootste deel (daar waar de bebouwing komt) geldt 'Woonwijken 1955-nu'. Het is echter een voormalig bedrijfsperceel, geen woonwijk. Centrale wijkfuncties (zoals kerkgebouwen) dreigen te verdwijnen. Met de moskee wordt een centrale functie toegevoegd op een braakliggend terrein. Voor het westelijk deel (waar de ontsluiting is beoogd) geldt 'Bedrijf'. De bestemming blijft hier behouden. Dit gebiedskenmerk is ook logischer voor het oostelijke deel van het plangebied. Met het herontwikkelen van de locatie wordt uitleg vermeden (zuinig ruimtegebruik). Laag van het agrarisch cultuurlandschap: niet van toepassing. Laag van de beleving: niet van toepassing. Het plan heeft geen relevante danwel negatieve invloed op de hiervoor genoemde gebiedskenmerken.

Omgevingsverordening Voor sommige functies gelden op grond van het provinciale beleid specifieke motiveringseisen ten aanzien van het nut en de noodzaak van een ontwikkeling. Dit geldt onder andere voor de ontwikkeling van detailhandel. Detailhandel is in principe alleen toegestaan binnen kernwinkelgebieden (binnensteden, wijkwinkelcentra, dorpscentra). Het bestemmingsplan maakt een kleine, ondergeschikte winkel mogelijk. Deze ondersteunende en ondergeschikte detailhandelsfunctie in de moskee is niet in strijd met het provinciaal beleid: De locatie is beoordeeld op de functie maatschappelijk vastgoed en niet sec op detailhandel. Dit omdat de betreffende detailhandel van zo'n geringe omvang is en verbonden met de hoofdfunctie dat er geen verstoring plaatsvindt van de bestaande detailhandelstructuur; Vanwege de ruimtelijke beperkingen die aan de detailhandel zijn gesteld, kan ervan worden uitgegaan dat de toegestane detailhandel geen verstorende werking op de reguliere detailhandelstructuur in Enschede heeft. Het betreft hier een beperking in het aantal m² bvo, en de beperking dat de detailhandelsfunctie naar aard, omvang en openingstijden ondergeschikt is aan de hoofdfunctie. Ook kent de detailhandel geen eigen, zelfstandige, toegang. De nieuwe moskee vervangt twee bestaande moskeeën in Enschede. In de twee bestaande moskeeën is ook een kleinschalige winkel gevestigd.

Er is met de verplaatsing van deze twee moskeeën naar het plangebied dan ook geen sprake van een toevoeging van het metrage detailhandel, maar van een verplaatsing van metrages, voor zover al van reguliere detailhandel gesproken kan worden. Met de verplaatsing van deze metrages vindt geen verstoring van de detailhandelstructuur plaats. In de omgeving van het plangebied zijn meerdere maatschappelijke functies aanwezig, zoals onderwijs en sport in combinatie met woningbouw. De verschillende functies in dit gemengde gebied vullen elkaar aan en kunnen goed naast elkaar in dit gebied functioneren. De niet zelfstandige detailhandel maakt onderdeel uit van de maatschappelijke religieuze functie. Zo levert de detailhandel geen aparte bezoekersstromen op. De detailhandel is gericht op de bezoekers van de moskee, is bereikbaar via de entree van de moskee, voert geen eigen reclame en volgt de openingstijden van de moskee en verenigingsgebouw, zoals hiervoor aangegeven. Zoals in paragraaf 1.5 vermeld, hebben de provinciale diensten, mede gelet op bovenstaande, aangegeven dat de ontwikkeling niet in strijd is met het provinciaal belang, zoals dat is vastgelegd in het ruimtelijk beleid. Uit de Omgevingsverordening van de provincie Overijssel volgen verder geen dwingende bepalingen die van toepassing zijn op het plangebied als het gaat om de ontwikkeling van de moskee op deze locatie.

Conclusie Geconcludeerd kan worden dat de in dit voorliggende bestemmingsplan besloten ruimtelijke ontwikkeling in overeenstemming is met het in de Omgevingsvisie Overijssel verwoorde en in de Omgevingsverordening

bestemmingsplan Moskee Kuipersdijk 2020 (vastgesteld)

13

verankerde provinciaal ruimtelijk beleid.

2.3

Gemeentelijk ruimtelijk relevant strategisch beleid

Deze paragraaf bevat een korte beschrijving van het algemene ruimtelijke relevante beleid van de gemeente Enschede. Waar mogelijk wordt het beleid gerelateerd aan voorliggend bestemmingsplan. 2.3.1

Toekomstvisie Enschede 2020 en uitwerkingsvisies

De gemeenteraad heeft op 17 december 2007 de Toekomstvisie Enschede 2020 vastgesteld, waarin de hoofdlijnen en doelstellingen voor het gemeentelijke beleid tot 2020 staan. Het document geeft richting aan het beleid, dat nader uitgewerkt wordt in andere beleidsstukken. De ruimtelijk relevante aspecten van de hoofdlijnen en beleidsdoelstellingen in de Toekomstvisie zijn uitgewerkt in de Herijking van de Ruimtelijke Ontwikkelingsvisie, die op 22 juni 2009 door de gemeenteraad is vastgesteld. Integraal onderdeel hiervan is een visie op de binnenstad (Binnenstadsvisie) en mobiliteit (Mobiliteitsvisie). Vervolgens is de inhoud van het document Herijking RO-Visie, binnenstadsvisie inclusief mobiliteitsvisie ruimtelijk vertaald in de Structuurvisie Enschede, die in één van de volgende paragrafen aan de orde komt. 2.3.2

Stedelijke Koers

Onder de noemer "Stedelijke Koers" heeft de gemeenteraad op 24 september 2012 ingestemd met een andere koers voor Enschede. Dat was nodig omdat vraag en aanbod in de vastgoedmarkt op het gebied van wonen, bedrijventerreinen en kantoren flink uit balans zijn. De maatschappij is veranderd. Het aantal projecten, de ambities en de plannen in Enschede die werden voorbereid en uitgevoerd pasten niet meer bij de huidige en toekomstige vraag. Om dit terug te brengen naar een realistisch aanbod heeft de gemeenteraad gekozen voor de plannen en projecten die het meest waardevol zijn voor de toekomst van Enschede en die de economie van Enschede en de regio zoveel mogelijk stimuleren. De financiële uitwerking hiervan vond plaats tijdens de behandeling van de Programmabegroting op 12 november 2012. In Enschede zullen niet alleen minder woningen worden gebouwd, maar ook andere soorten: minder appartementen en meer woningen met een tuin. De prognose voor de verkoop van grond voor bedrijventerreinen wordt naar beneden bijgesteld. Voor de kantorensector wordt naast verlagen van het aantal te bouwen kantoren ook gekeken naar hergebruik van bestaande kantoren, omdat er sprake is van leegstand. 2.3.3

Richting aan Ruimte

Op 5 april 2016 hebben burgemeester en wethouders van Enschede 'Richting aan Ruimte' (RAR) vastgesteld. Dit is een richtinggevend ontwikkelingskader, waarin wordt verduidelijkt hoe Enschede om gaat met de programmering. Niet langer de kwantitatieve aspecten staan centraal, maar er wordt gestuurd op kwaliteit. Daarbij wordt gekeken naar de totale stedelijke programmering, maar ook naar de behoefte van het gebied. Een integrale afweging van alle relevante belangen (o.a. ruimtelijke kwaliteit, duurzaamheid, economie, welzijn) op basis van het 'RAR-kompas' leidt uiteindelijk tot een besluit over de (on)wenselijkheid van een nieuw ruimtelijk initiatief. Ongewijzigd onderdeel van het integrale afwegingskader is het 'versterken vanuit het hart'.

14

bestemmingsplan Moskee Kuipersdijk 2020 (vastgesteld)

Afbeelding 5: het 'RAR kompas' 2.3.4

Structuurvisies

De Wro verplicht iedere gemeente om voor het hele grondgebied één of meer structuurvisies vast te stellen voor een goede ruimtelijke ordening. Een soortgelijke verplichting geldt ook voor de provincies en het Rijk. In een gemeentelijke structuurvisie staan de hoofdlijnen van de voorgenomen ontwikkeling van dat gebied en de hoofdzaken van het ruimtelijk beleid. De structuurvisie bevat ook een uitvoeringsparagraaf waarin de Raad aangeeft via welke instrumenten en bevoegdheden de voorgenomen ontwikkeling gerealiseerd zal kunnen worden.

Structuurvisie Enschede De gemeenteraad van Enschede heeft op 26 september 2011 de Structuurvisie vastgesteld. Hierin is het bestaande ruimtelijk beleid uit diverse gemeentelijke nota's opgenomen en met elkaar in relatie gebracht. De meeste van deze individuele beleidsnota's zijn nog steeds van kracht omdat deze meer bevatten dan wat is opgenomen in de Structuurvisie. Ook zijn sinds 2011 enkele nieuwe inhoudelijke beleidsnota's en -visies vastgesteld waaraan nieuwe initiatieven worden getoetst. Deze hebben echter niet de status van structuurvisie. Een voorbeeld is het beleidskader "Retail in Enschede". Zie verder paragraaf 2.3.5. In de Structuurvisie gaat het om de gewenste ruimtelijke ontwikkelingen voor de toekomst op het gebied van wonen, groen, economie, verkeer, milieu en gebiedsontwikkeling. Het doel van de Structuurvisie is het in samenhang presenteren van de hoofdlijnen van sectoraal of gebiedsgericht beleid. Het gaat om de hoofdlijnen van ruimtelijk beleid op de lange termijn, zodat er op projectniveau voldoende flexibiliteit is om in te kunnen spelen op veranderingen. De Structuurvisie is continu in ontwikkeling. Bij nieuwe gebiedsontwikkelingen en nieuw stedelijk beleid wordt de Structuurvisie aangevuld of nader uitgewerkt, zodat het een actueel strategisch en integraal kader vormt.

Sectorale en gebiedsgerichte structuurvisies In aanvulling op de eerder genoemde integrale Structuurvisie, heeft de gemeenteraad van Enschede ook diverse sectorale structuurvisies en een gebiedsgerichte structuurvisie vastgesteld. Hierin worden specifieke onderwerpen geregeld. De voor het plangebied relevante visies zijn hierna genoemd. Voor andere ruimtelijk relevante gemeentelijke beleidsnota's en -visies (zonder status structuurvisie), zie paragraaf 2.3.5.

Woonvisie

bestemmingsplan Moskee Kuipersdijk 2020 (vastgesteld)

15

Op 12 maart 2012 is de Woonvisie Enschede 2025 vastgesteld. De Woonvisie vormt een nadere uitwerking van de Structuurvisie, specifiek toegespitst op de gemeentelijke beleidsdoelstellingen ten aanzien van het wonen. Op 17 juni 2019 is een nieuwe Woonvisie vastgesteld. Dit is het geldende kader voor het woonbeleid, maar is echter geen structuurvisie. Zie ook hierna onder kopje 'overig gemeentelijk beleid'.

Watervisie Op 27 mei 2013 is de Watervisie 2013-2025 vastgesteld. Deze sectorale structuurvisie richt zich op het samen met partners in de waterketen aanpakken van waterknelpunten in Enschede op het gebied van hemelwateroverlast, grondwateroverlast, grondwaterverontreiniging en waterkwaliteit. De Watervisie heeft twee sporen, het oplossen van knelpunten en het realiseren van een zestal waterambities. De op te lossen knelpunten zijn: Overbelasting van het rioolstelsel. Grondwateroverlast. Problemen met waterkwaliteit. De Enschedese waterambities zijn: Daar waar het kan is het regenwater afgekoppeld van het gemengde riool. De beleving van de groene en blauwe kwaliteit van Enschede versterken door water zichtbaar te maken. Water in de buitenruimte wordt zoveel mogelijk benut voor het opvangen van extreme regenbuien en om bij warme perioden de stad te verkoelen. De watergerelateerde component van de (woon)lasten blijft beheersbaar. Enschedeërs gaan bewuster met water om en zijn meer betrokken bij de watervoorzieningen in de stad. De waterpartners zorgen samen voor een goede waterkwaliteit en – kwantiteit in Enschede.

Structuurvisie Cultuurhistorie Op 8 december 2014 is de Structuurvisie Cultuurhistorie vastgesteld. In deze sectorale structuurvisie staat het gemeentelijk beleid voor het bij ruimtelijke plannen en ontwikkelingen omgaan met het aanwezige cultuurhistorisch erfgoed. Daarbij wordt onder cultuurhistorisch erfgoed verstaan: alle cultuurhistorisch waardevolle gebouwen, objecten en structuren in de gemeente Enschede, met uitzondering van gemeentelijke monumenten, rijksmonumenten en archeologische waarden. Voor monumenten en archeologische waarden is reeds in afzonderlijke gemeentelijke beleidskaders vastgelegd hoe daarmee dient te worden omgegaan in het kader van ruimtelijke plannen en ontwikkelingen.

Structuurvisie Externe Veiligheid Op 8 december 2014 is de Structuurvisie Externe Veiligheid vastgesteld. In deze sectorale structuurvisie staat het gemeentelijk beleid met betrekking tot het beheersen van risico's die mensen lopen door de opslag, de protectie, het gebruik en het vervoer van gevaarlijke stoffen. Daarbij is vastgelegd wat in Enschede nog als een toelaatbaar risico wordt beschouwd en hoe ongewenste situaties zoveel mogelijk kunnen worden voorkomen of beperkt. In deze structuurvisie is tevens het beleid voor opslagplaatsen en verkooppunten van consumentenvuurwerk vastgelegd. 2.3.5

Overig ruimtelijk relevant gemeentelijk beleid

Zoals onder 2.3.4 aangegeven, zijn er naast voorgaande, nog diverse andere ruimtelijk relevante gemeentelijke beleidsnota's en -visies geldend of in de maak waaraan nieuwe ruimtelijke initiatieven (zullen) worden getoetst. Dit zijn over het algemeen geen structuurvisies. Deze zullen naar huidig inzicht over enkele jaren samen met de hiervoor genoemde structuurvisies uitmonden in een integrale Omgevingsvisie. Het gaat onder andere om de Visie Werklocaties (13 mei 2019 vastgesteld; geen structuurvisie), de Woonvisie (17 juni 2019 vastgesteld; geen structuurvisie), Beleidskader 'Retail in Enschede' (9 december 2019 vastgesteld) en de Energievisie (wel een structuurvisie; nog niet vastgesteld). Voor zover relevant voor voorliggend bestemmingsplan komen deze hierna aan bod.

Woonvisie

16

bestemmingsplan Moskee Kuipersdijk 2020 (vastgesteld)

De Woonvisie, vastgesteld door de gemeenteraad op 17 juni 2019, is één van de uitwerkingsvisies van de Ruimtelijke Ontwikkelingskoers en daarmee onderdeel van de op te stellen integrale Omgevingsvisie. De visie is opgebouwd aan de hand van vier pijlers die de langetermijn visie van de stad dragen en onderdeel zijn van een aantal overkoepelende stedelijke strategische thema’s: (1) meer talent aantrekken en vasthouden, (2) een duurzame groene stad, (3) een inclusieve samenleving en (4) goed bestuur. De Woonvisie gaat onder ander in op het vraagstuk van de woningbouwprogrammering: hoeveel en wat voor woningen worden voor welke doelgroepen toegevoegd? De visie doet geen specifieke uitspraken over dienstwoningen bij religieuze instellingen. Wel is bijvoorbeeld aangegeven dat de functie wonen, uitzonderingsgevallen daargelaten, niet meer wordt gefaciliteerd op nieuw uit te geven bedrijfskavels.

Beleidskader "Retail in Enschede" Op 9 december 2019 heeft de gemeenteraad van Enschede het beleidskader "Retail in Enschede" vastgesteld. Ten aanzien van het beleid met betrekking tot ondergeschikte retail is het volgende opgenomen in dit beleidskader. In onderstaande tabel uit het beleidskader zijn de locaties aangegeven waar (ondergeschikte) retail is toegestaan. Uitgangspunt is dat het retailaanbod op deze plekken niet verstorend mag werken voor de hoofdretailstructuur. Om die reden is een maximum toegestaan van maximaal 100m² vloeroppervlakte per locatie. Daarnaast gaat het om kleinschalig boodschappenaanbod en/of verkoop van producten en diensten die samenhangen met het bezoekdoel aan de hoofdvoorziening. Het retailaanbod is primair gericht op de 'eigen' doelgroep en moet rechtstreeks verband houden met de hoofdactiviteit van de voorziening of passen bij de functie/ hoofdactiviteit van de voorziening en daaraan ondergeschikt zijn. De moskee met bijeenkomstruimtes valt onder de categorie Gebruikscluster.

bestemmingsplan Moskee Kuipersdijk 2020 (vastgesteld)

17

Tabel: beleid m.b .t. locaties met ondergeschikte retailfuncties 2.3.6

Toetsing bestemmingsplan aan het gemeentelijk ruimtelijk relevant strategisch beleid

In de strategische beleidsdocumenten Toekomstvisie, Stedelijke Koers en de diverse structuurvisies zijn voor het plangebied van het bestemmingsplan "Moskee Kuipersdijk 2020" geen specifieke beleidsdoelstellingen of ontwikkelingsrichtingen benoemd.

Woonvisie Het bestemmingsplan voorziet niet in nieuwe (reguliere) woningen. In het plan wordt enkel één 'dienstwoning' mogelijk gemaakt. Zoals aangegeven doet de visie geen specifieke uitspraken over dienstwoningen bij religieuze instellingen. De woning is niet te zien als een woning op een bedrijfskavel, zoals bedoeld in de Woonvisie. De dienstwoning in de moskee is niet in strijd met de Woonvisie.

Beleidskader "Retail in Enschede" In de kadernotitie "Moskee met verenigingsgebouw Spaansland" (zie paragraaf 2.3.7 en 4.1) is weergegeven dat er in de moskee detailhandel mogelijk is onder de volgende voorwaarden: maximaal 80 m² ondersteunend en ondergeschikt aan de hoofdfunctie alleen gericht op bezoekers moskee met verenigingsgebouw geen reclame aan buitenzijde of buiten het gebouw is toegestaan Bij de vaststelling van de kadernotitie is aanvullend afgesproken dat de detailhandelsactiviteiten in de moskee geen verdere beperkingen zullen hebben. Reden is dat het moskeebestuur heeft aangegeven alleen baat te hebben bij een bestemming zonder beperkingen. Opbrengsten uit detailhandel zijn een wezenlijk onderdeel in de exploitatie van het gebouw. De functie is ondersteunend en ondergeschikt aan het hoofdgebruik en alleen gericht op bezoekers van de moskee met bijeenkomstruimtes. Daarmee wordt geen zelfstandige, los van het gebouw staande, detailhandel toegestaan. De gemeente legt, naast de limitering tot 80 m², geen verdere beperkingen op aan de wijze waarop de detailhandel wordt ingevuld, zolang wordt voldaan aan het ondergeschikte en ondersteunende karakter (aan de moskee). Hiermee wordt voldaan aan de uitgangspunten van het beleidskader "Retail in Enschede" ten aanzien van de locaties met ondergeschikte retailfuncties.

Voor de toetsing aan het provinciale beleid op gebied van detailhandel wordt verwezen naar paragraaf 2.2.3. 2.3.7

Kadernotitie Moskee met verenigingsgebouw Spaansland

Op 18 april 2016 heeft de gemeenteraad de Kadernotitie Moskee met verenigingsgebouw Spaansland vastgesteld. De gemeenteraad heeft in 2013 ingestemd met de verkoop onder de voorwaarde dat er afspraken gemaakt worden over vormgeving van het gebouw en kavel, ontsluiting en parkeren, de gebedsoproep en ondersteunende functies bij de moskee zoals winkel, kantine en woning. Deze afspraken zijn vastgelegd in de kadernotitie. Die kadernotitie is vervolgens de basis voor voorliggend bestemmingsplan. In paragraaf 4.1 wordt de Kadernotitie verder besproken.

18

bestemmingsplan Moskee Kuipersdijk 2020 (vastgesteld)

Hoofdstuk 3

Gebiedsbeschrijving

In dit hoofdstuk wordt een algemene beschrijving van de huidige situatie in het plangebied gegeven. Daarbij wordt ingegaan op de huidige ruimtelijke structuur (ligging/stedelijke context, verkeer, groen, water), de functionele structuur en cultuurhistorie (ontstaansgeschiedenis, archeologie en beschermwaardige bomen).

3.1

Ruimtelijke en functionele structuur

Plangebied en huidig geb ruik De locatie van de nieuw te realiseren Moskee met verenigingsgebouw ligt op de hoek van de Wethouder Beversstraat en de Kuipersdijk. Zie de afbeeldingen 1 en 2 voor de ligging en een luchtfoto met begrenzing van het plangebied. In onderstaande afbeelding is de huidige situatie van het plangebied en directe omgeving te zien in vogelvlucht (maart 2021), met aan de rechterzijde (oostkant) de Kuipersdijk en aan de bovenzijde (noordkant) de Wethouder Beversstraat.

Afbeelding 6: huidige situatie plangeb ied en directe omgeving (maart 2021; vanuit zuiden bezien)

Het plangebied wordt begrensd door de Wethouder Beversstraat aan de noordzijde en de Kuipersdijk aan de oostzijde. Aan de zuidzijde grenst de locatie aan woonpercelen gelegen aan de Kuipersdijk. Aan de westzijde grenst de locatie aan het onbebouwde terrein van de voormalige Dienst voor de Complementaire Werkgelegenheid (verder ook te noemen: DCW). Daar ligt ook de beoogde ontsluiting van de moskee richting de Wethouder Beversstraat. Na sloop van de voormalige DCW bebouwing is een groot onbebouwd terrein beschikbaar gekomen voor hergebruik. Het perceel ligt geheel braak, zoals in bovenstaande afbeelding te zien is. Op een beperkt deel bestemmingsplan Moskee Kuipersdijk 2020 (vastgesteld)

19

daarvan, circa 7.000 m², wordt de moskee gerealiseerd.

Stedelijke context en verkeer De Kuipersdijk is een oude invalsweg vanuit het buitengebied richting centrum. De Kuipersdijk maakt deel uit van de oude radialen die de omgeving met het centrum van Enschede verbindt. Langs deze radialen ontstond geleidelijk bebouwing als een lint. Vervolgens werden de gebieden tussen deze linten bebouwd. De Kuipersdijk is gezien de ontstaansgeschiedenis cultuurhistorisch van belang, maar als verbinding tussen de zuid-wijken en de binnenstad heeft de Kuipersdijk ook een belangrijke verkeersfunctie. De Wethouder Beversstraat verbindt de Kuipersdijk met de Zuiderval en vormt een belangrijke oost/west route aan de zuidzijde van de binnenstad. In de loop der tijd zijn vele functies langs de Wethouder Beversstraat gerealiseerd. Rond het kruispunt Kuipersdijk-Wethouder Beversstraat zijn dat het zwembad aan de zuidoostzijde en het opvallende ROC gebouw aan de noordwestzijde. De Kuipersdijk wordt gekenmerkt door een afwisseling van bebouwing en groenstructuren. De bebouwing en groenstructuren afwisselend aan de oost- en westzijde van de weg worden aanéén geregen door laanbeplanting. Een enkele keer komt tweezijdige bebouwing langs de weg voor. Vanaf de kruising met de Wethouder Beversstraat richting het centrum, vormen aan beide zijden aaneengesloten straatwanden het beeld.

Het kruispunt zelf wordt onder meer gekenmerkt door hoog opgaande beplanting voor de locatie van de nieuwe Moskee.

Water In de huidige situatie is binnen het plangebied geen oppervlaktewater aanwezig. De verharding in het plangebied is recentelijk verwijderd. Water infiltreert in de bodem. Aan de noordzijde van het plangebied ligt een gescheiden riool, aan de oostzijde een gemengd riool. Het gemengd riool aan de oostzijde van het plangebied kan bij hevige neerslag overbelast raken. In dat geval komt water op straat voor. Ten zuiden van het plangebied kwamen grondwaterklachten voor. Om deze problemen aan te pakken is een sloot teruggebracht. Uit de uitgevoerde geohydrologische studie blijkt dat in de winterperiode de grondwaterstand stijgt tot circa 0,5 meter beneden maaiveld. De bodem binnen het plangebied is redelijk doorlatend, uitgezonderd de humeuze toplaag (deze is matig doorlatend). Het maaiveld loopt af in noordwestelijke richting.

3.2

Cultuurhistorie

Historie en ontstaansgeschiedenis plangebied Zoals hiervoor aangegeven is de Kuipersdijk een oude invalsweg vanuit het buitengebied richting centrum. De Kuipersdijk maakt deel uit van de oude radialen (invalswegen) die de omgeving met het centrum van Enschede verbindt. Langs deze radialen ontstond geleidelijk bebouwing als een lint. Inmiddels zijn de linten ingesloten in de stad (de gebieden tussen de linten werden bebouwd), maar als zodanig nog steeds goed herkenbaar. De Kuipersdijk is gezien de ontstaansgeschiedenis cultuurhistorisch van belang. Voordat de DCW zich vestigde in het plangebied is het lange tijd onbebouwd geweest en lag het plangebied aan de rand van de bebouwde kom. Monumenten en overige cultuurhistorisch waardevolle elementen en structuren in het plangebied. Het plangebied ligt braak. In het plangebied bevinden zich verder geen monumenten en overige cultuurhistorisch waardevolle elementen. Archeologisch erfgoed in het plangebied Het plangebied heeft een middelhoge archeologische verwachtingswaarde. Daarmee is er een beperkte kans dat er in het plangebied archeologisch erfgoed aanwezig is. Zie paragraaf 4.3 voor een verdere behandeling van het onderwerp archeologie. Beschermwaardige bomen in het plangebied

20

bestemmingsplan Moskee Kuipersdijk 2020 (vastgesteld)

In het plangebied van het bestemmingsplan "Moskee Kuipersdijk 2020" zijn diverse monumentale en daarmee beschermwaardige bomen aanwezig. De locaties van deze bomen zijn te vinden op de interactieve bomenkaart die is te raadplegen op de website van de gemeente Enschede. Zie paragraaf 4.3 hoe hiermee is omgegaan in dit plan.

bestemmingsplan Moskee Kuipersdijk 2020 (vastgesteld)

21

Hoofdstuk 4 4.1

Planbeschrijving

Ontwikkeling Moskee

Om de ontwikkeling van de moskee mogelijk te maken, is de bestemming van het plangebied aangepast van 'Bedrijf' naar 'Maatschappelijk – Religie'. De gemeente stelt eisen aan de situering en de vormgeving van het gebouw en aan de inrichting van de kavel van de nieuwe moskee. Zoals aangegeven in paragraaf 2.3.7 is de 'Kadernotitie Moskee met verenigingsgebouw Spaansland' de basis voor het project en daarmee voor het bestemmingsplan en het Beeldkwaliteitsplan (zie paragraaf 4.4). Aan de hand van de gemaakte afspraken in de Kadernotitie wordt de beoogde ontwikkeling in het navolgende toegelicht. 4.1.1

Kadernotitie

Op 18 april 2016 heeft de gemeenteraad de 'Kadernotitie Moskee met verenigingsgebouw Spaansland' vastgesteld. De gemeenteraad heeft in 2013 ingestemd met de verkoop van de betreffende gronden onder de voorwaarde dat er afspraken gemaakt worden over vormgeving van het gebouw en kavel, ontsluiting en parkeren, de gebedsoproep en ondersteunende functies bij de moskee, zoals winkel, kantine en dienstwoning. Deze afspraken zijn vastgelegd in de kadernotitie. Deze is vervolgens de basis voor het bestemmingsplan. De kadernotitie bestaat uit vier thema's: 1. 2. 3. 4.

vormgeving van het gebouw en kavel ontsluiting en parkeren afspraken over de gebedsoproep verenigingswinkel, kantine en woning

Per thema wordt in de Kadernotitie een toelichting gegeven, gevolgd door de afspraak op hoofdlijnen. Deze zijn hierna samengevat per thema. Waar relevant is deze informatie aangevuld/uitgewerkt ten behoeve van de onderbouwing van voorliggend bestemmingsplan. Bij de uitwerking van het plan zijn de ontwikkelmogelijkheden niet groter gemaakt dan opgenomen in de kadernotitie. Een deel van de afspraken uit de Kadernotitie (onder thema 1 en 2) is gevisualiseerd in onderstaande afbeelding, welke ook is opgenomen in de Kadernotitie.

22

bestemmingsplan Moskee Kuipersdijk 2020 (vastgesteld)

Afbeelding 7: Stedeb ouwkundige uitgangspunten (bron: kadernotitie 2016)

4.1.2

Vormgeving van het gebouw en kavel

De gemeente stelt eisen aan de situering en de vormgeving van het gebouw en aan de inrichting van de kavel van de nieuwe moskee. Het gebouw bestaat uit de gebedsruimte (moskee) en multifunctionele verenigingsruimtes (bijeenkomstruimtes). De gebedsruimte biedt plaats aan maximaal 625 gelovigen. Dit is vastgelegd in het bestemmingsplan. Tijdens twee islamitische feestdagen (Suiker- en Offerfeest) worden ook de overige bijeenkomstruimtes als gebedsruimte gebruikt. In totaal is er dan voor circa 1500 mensen gebedsruimte. De maximale oppervlakte aan bijeenkomstruimtes (buiten de gebedsruimte) is eveneens vastgelegd in het bestemmingsplan. Zie paragraaf 6.3 voor een meer gedetailleerde beschrijving van de juridische regels van het bestemmingsplan. De moskee zal het derde bijzondere gebouw aan het kruispunt van de Kuipersdijk met de Wethouder Beversstraat/J.J. van Deinselaan worden. Het definitief ontwerp moet in lijn liggen met het schetsontwerp, zoals opgenomen in de kadernotitie. Belangrijkste zaken waarvoor in het ontwerp ten opzichte van het schetsontwerp ruimte wordt gegeven, is het toevoegen van een tweede hoogteaccent en een koepel op de bestemmingsplan Moskee Kuipersdijk 2020 (vastgesteld)

23

gebedsruimte. Het voorlopig ontwerp uit 2016 (een aanpassing van het schetsontwerp uit 2013), is de uiteindelijke basis geweest voor de eisen aan de vormgeving. De toegestane afmetingen en locatie van het gebouw zijn vastgelegd in het bestemmingsplan (zie paragraaf 6.3 voor juridische regels). De welstandseisen/criteria aan het gebouw zijn opgenomen in een Beeldkwaliteitsplan. Zie verder paragraaf 4.4. Voor de gemeente is een groene uitstraling van de Kuipersdijk en Wethouder Beversstraat belangrijk. De volwassen bomen aan het kruispunt en de groenstrook langs de Wethouder Beversstraat vallen buiten het nieuwe perceel voor de Moskee. Deze groenzones blijven gemeentegrond en krijgen de bestemming 'groen' in het bestemmingsplan, waardoor de groene uitstraling is gegarandeerd. Voor de moskeebesturen geldt een inspanningsverplichting om de twee bestaande bomen aan de zijde van de Kuipersdijk op het nieuwe perceel te handhaven. De volgende afspraken over de vormgeving van het gebouw en de inrichting van de kavel zijn opgesomd in de Kadernotitie: Stedenbouw Ontwerp gebaseerd op schetsontwerp van ENA Architecten (dd. 22-11-2013; in 2016 geactualiseerd, zoals hiervoor toegelicht) Open gevelwanden (ramen in de muur) aan de straat met kwaliteit. Bouw in twee lagen op de verplichte rooilijn en maximaal tot de uiterste rooilijn.

Het zuidwestelijk deel van het gebouw heeft een maximale hoogte van 12 m. Ter plaatse van de gebedsruimte is een koepel met een maximale hoogte van 20 m toegestaan. Onderdeel van het bouwplan mogen twee hoogteaccenten zijn van maximaal 25 m met een maximale horizontale dwarsdoorsnede van 4x4 m.

Groen Groene (buffer)ruimte tussen perceel moskee met verenigingsgebouw en aangrenzende percelen. Transparant groen voorgebied aan de Wethouder Beversstraat. Toevoegen groene elementen (bomen en beplanting) aan de gehele buitenruimte.

Water Afvalwater gescheiden van hemelwater afvoeren. Hemelwater afkomstig van bebouwing en overig verhard oppervlak dient op het onbebouwde en onverharde terrein te worden geborgen en vertraagd te worden afgevoerd. Vervuiling van hemelwater voorkomen door geen uitlogende materialen toe te passen waar regenwater mee in contact kan komen en/of vervuiling afvangen door een zuiverende voorziening/bodempassage toe te passen.