Document · PDF

BMC-Rapport Ondersteuning Huishouden duurzaam organiseren

Raadsvergadering 27 september 2021, gemeente enschedeBij agendapunt: Toekomst ondersteuning huishouden20.176 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Ondersteuning Huishouden duurzaam organiseren Analyse en scenario’s

Rapport Gemeente Enschede

BMC Juni 2020 Heleen Rijnkels en Rianne van Dijk Projectnummer: PO012666 Classificatie: Openbaar Status: Definitief

BMC Advies B.V. P.O. box 490 3800 AL Amersfoort

Databankweg 26D 3821 AL Amersfoort

T +31 (0)33 496 52 00 www.bmc.nl

KVK 32078667 IBAN NL91ABNA0504035754 BTW NL80.86.63.598 B.01

Inhoud Hoofdstuk 1 Onderzoeksvraag, analysekader en aanpak 1.1 Aanleiding en onderzoeksvraag

4 4

1.2 Analysekader

1.3 Onderzoeksaanpak

1.3 Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) als kader

1.4 Leeswijzer

Hoofdstuk 2 Uitgangspunten voor scenario’s

2.1 Inleiding

2.1 Uitgangspunten sociaal domein gemeente Enschede

2.2 Analyse huidige situatie en knelpunten

2.3 Opmaat naar scenario’s

2.4 Afwegingskader

Hoofdstuk 3 Scenario’s en aanvullende opties

3.1 Scenario’s en aanvullende opties

Figuur 2

3.2 Bredere context van de scenario’s

3.3 Scenario 1: Herontwerp van de toegang

3.4 Scenario 2: OH als algemene voorziening

3.5 Scenario 3: OH gebiedsgericht organiseren

3.6 Aanvullende opties

Hoofdstuk 4 Breder perspectief: preventie en signalering, langetermijnperspectief en landelijke ontwikkelingen

4.1 Mogelijkheden preventie en signalering aanvullend op scenario’s

4.2 Langetermijnperspectief OH als vervolgstap op scenario’s

4.3 Landelijke ontwikkelingen ondersteuning onderen

Bijlage 1 Analyse gebruik OH

Bijlage 2 Huidige inrichting en werkwijze

Bijlage 3 Input van stakeholders op basis van huidige situatie OH

Bijlage 4 Financiële en juridische consequenties scenario’s en opties

2/74 Ondersteuning Huishouden duurzaam organiseren - analyse en scenario’s

Bijlage 5 Kwalitatief onderzoek cliënten OH

Hoofdstuk 1

Inleiding en werkwijze

1.1 Aanleiding en onderzoek

1.2 Kwalitatief onderzoek

1.3 Onderzoeksmethode

1.4

Generaliseren

Hoofdstuk 2 Uitwerking thema’s

2.1 Achtergronden en contact met de gemeente

2.2 Ondersteuningsvorm en resultaat

2.3 Contact met en uitvoering door de aanbieder

2.4 Positieve en negatieve ervaringen (+ ervaring met de wijkteams)

2.5 Adviezen voor de toekomst

Bijlage 1 Gespreksleidraad

3/74 Ondersteuning Huishouden duurzaam organiseren - analyse en scenario’s

Hoofdstuk 1 Onderzoeksvraag, analysekader en aanpak 1.1 Aanleiding en onderzoeksvraag Ondersteuning Huishouden (OH) is een Wmo-voorziening voor inwoners van de gemeente Enschede. De vraag naar OH neemt jaarlijks toe. Dat komt onder andere door ontwikkelingen in de populatie, de autonome groei van de zorgvraag en ontwikkelingen in wet- en regelgeving, zoals bijvoorbeeld de invoering van het abonnementstarief. Een belangrijke ontwikkeling in OH van de afgelopen jaren is het ontwikkelen van een resultaatgerichte manier van werken. Dit past goed bij het karakter van de Wmo, omdat het uitgaat van de eigen verantwoordelijkheid van inwoners in combinatie met gericht maatwerk. Deze lijn past binnen de gewenste transformatie van de Wmo in Enschede. Ook nu rechterlijke uitspraken de positie van inwoners verder geborgd hebben, wordt zo veel mogelijk aan deze lijn vastgehouden. OH is een voorziening die voor veel inwoners van belang is. Voor ouderen is het een belangrijk middel om zelfstandig te kunnen wonen. Uitgangspunt van de raad is dat dit ook de komende jaren geborgd blijft. Door de stijgende kosten en krappe gemeentelijke budgetten is het echter ook nodig om keuzes te maken. Het college geeft opdracht om onderzoek te doen naar mogelijkheden om de (stijging in) kosten terug te dringen en besparingen te realiseren.

Het vraagt om een aantal oplossingsrichtingen die OH betaalbaar en uitvoerbaar houden in de komende jaren. Onderdeel van het onderzoek is een peiling onder gebruikers van OH. Dit is gedaan in de vorm van persoonlijke gesprekken met 45 cliënten. De opdracht van het college leidt tot de volgende onderzoeksvragen: Onderzoeksvragen 1. Hoe ziet de huidige situatie eruit en wat zijn knelpunten? 2. Wat zijn mogelijke scenario’s voor het duurzaam organiseren (hoogste kwaliteit binnen financiële kaders) van Ondersteuning Huishouden? Deelvragen per scenario 1. Wat zijn de gevolgen voor het niveau van dienstverlening en de positie van kwetsbare inwoners?

4/74 Ondersteuning Huishouden duurzaam organiseren - analyse en scenario’s

2. 3. 4. 5. 6.

Welke besparingsmogelijkheden zijn mogelijk? Wat zijn juridische risico’s/gevolgen? Wat zijn gevolgen voor bestaande inkoopafspraken? Sluit het voorstel aan bij beleidsdoelstellingen gemeente? Welke kansen en risico’s zien de stakeholders?

1.2 Analysekader Onderstaande figuur geeft het analysekader weer. Op deze manier wordt een antwoord gezocht op de geformuleerde onderzoeksvragen.

Figuur 1 1.3 Onderzoeksaanpak Analyse documenten ● Beleidsregels ondersteuning bij het huishouden gemeente Enschede 2019 ● Jurisprudentie hulp bij het huishouden ● Raadsbrief versnellingsopdrachten transformatie, 2019 ● Onderzoek: norm huishoudelijke ondersteuning in Twente, HHM 2017 ● Resultaten verkenning toekomstbestendige Huishoudelijke Ondersteuning Twente, HHM 2019 ● Verkenning en aanbevelingen toekomstbestendige huishoudelijke ondersteuning (HO) in Twente, HHM 2019 ● Normering van de basisvoorziening schoon huis, KPMG 2016 ● Kwetsbare ouderen, SCP 2011 ● Wat als zorg wegvalt, SCP 2019 Data-analyse ● Gebruik ondersteuning huishouden ● Kosten ondersteuning huishouden ● Profiel van gebruikers ● Demografische ontwikkelingen ● Vraagontwikkeling ondersteuning huishouden

5/74 Ondersteuning Huishouden duurzaam organiseren - analyse en scenario’s

Interviews en bijeenkomsten huidige en gewenste situatie OH ● cliëntinterviews; ● gemeenteraad; ● aanbieders OH en welzijn; ● Wmo-consulenten en beleidsmedewerkers; ● Wmo-raad en cliëntvertegenwoordigers. Scenario’s op basis van afwegingskader Met behulp van de informatie uit documenten, data-analyse en gesprekken met stakeholders is een afwegingskader opgesteld op basis waarvan de scenario’s beschreven worden. Er zijn drie scenario’s ontwikkeld en daarnaast een aantal opties aanvullend op de keuze voor een scenario ingezet kunnen worden. Conceptscenario’s toegelicht en getoetst ● gemeenteraad; ● (gedelegeerd) ambtelijk opdrachtgever en management; ● aanbieders OH en welzijn; ● Wmo-consulenten en beleidsmedewerkers; ● Wmo-raad en cliëntvertegenwoordigers. Met de volgende stakeholders zijn de kansen en risico’s per scenario in kaart gebracht: ● vertegenwoordigers van cliënten en inwoners (Wmo-raad, cliëntvertegenwoordigers) ● aanbieders van OH ● Wmo-consulenten en beleidsmedewerkers Enschede 1.3 Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) als kader De scenario’s die in dit onderzoek gepresenteerd worden, zijn gebaseerd op uitgangspunten die passen binnen het wettelijk kader van de Wmo. Aan het eind van hoofdstuk 3 presenteren we een perspectief voor de langere termijn. Hierin hebben we niet naar de huidige wettelijke kaders gekeken.

1.4 Leeswijzer In hoofdstuk 1 is een toelichting gegeven op de aanleiding voor het onderzoek, de onderzoeksvragen en de aanpak van het onderzoek. In hoofdstuk 2 schetsen we de uitgangspunten en het afwegingskader voor de scenario’s. Deze helpen bij het duiden van de scenario’s in hoofdstuk 3. De uitgangspunten en het afwegingskader zijn gebaseerd op een data-analyse van vraag en aanbod, analyse van de huidige situatie, de ervaren knelpunten en mogelijkheden door stakeholders, het beleid van de gemeente Enschede, en bestaande wet- en regelgeving en jurisprudentie.

6/74 Ondersteuning Huishouden duurzaam organiseren - analyse en scenario’s

In hoofdstuk 3 beschrijven we drie mogelijke scenario’s en een aantal opties die toegevoegd kunnen worden aan een scenario. Per scenario is ook aangegeven welke kansen en risico’s stakeholders zien bij invoering van een scenario. Met het beschrijven van de scenario’s geven we antwoord op onderzoeksvraag 2 en de deelvragen die geformuleerd zijn per scenario. In de bijlagen zijn de bronnen opgenomen die de input zijn voor de scenario’s zoals gepresenteerd in hoofdstuk 3. De bronnen zijn een mix van kwantitatieve en kwalitatieve informatie. Bijlage 1: Analyse gebruik OH Bijlage 2: Huidige inrichting en werkwijze Bijlage 3: Input van stakeholders op basis van huidige situatie OH Bijlage 4: Financiële en juridische consequenties van scenario’s en opties Bijlage 5: Rapportage kwalitatief onderzoek cliënten OH

7/74 Ondersteuning Huishouden duurzaam organiseren - analyse en scenario’s

Hoofdstuk 2 scenario’s

Uitgangspunten voor

2.1 Inleiding Doel van dit onderzoek is voorstellen te doen om OH duurzaam (betaalbaar en van goede kwaliteit) te organiseren. Om passende voorstellen te kunnen doen laten we in dit hoofdstuk zien hoe de huidige situatie eruitziet, wat cliënten, aanbieders en Wmo-consulenten als verbeterpunten zien en wat de uitgangspunten van gemeentelijk beleid zijn. Een analyse van deze gegevens vormt de opmaat naar de scenario’s die we in het volgende hoofdstuk bespreken. 2.1 Uitgangspunten sociaal domein gemeente Enschede Kaders uit de Wmo Een schoon en leefbaar huis is een van de manieren waarop inwoners met een beperking, chronische psychische of psychosociale problemen ondersteund kunnen worden bij hun zelfredzaamheid en participatie. Dit resultaat kan op verschillende manieren bereikt worden en is afhankelijk van behoeften, persoonskenmerken en mogelijkheden van de cliënt. Hoewel het wettelijk kader het uitgangspunt is voor de scenario’s, wil dat niet zeggen dat alle voorstellen volledig passend gevonden worden door alle inwoners.

Kaders uit het coalitieakkoord ● Zorg betaalbaar houden ● Scherpe keuzes durven maken ● Vertrouwen in inwoner en aanbieder ● Strategisch partnerschap met minder aanbieders en met contracten voor langere termijn ● Verminderen van administratieve lasten ● Beweging naar algemene voorzieningen ● Aandacht voor lichte ondersteuning op wijkniveau Versnellingsopdrachten transformatie In de zomernota 2019 zijn zeven versnellingsopdrachten genoemd. Deze passen binnen het afwegingskader zoals dat in de bestuursopdracht Transformatie Sociaal Domein is geformuleerd. In deze bestuursopdracht is beschreven langs welke lijnen het college werkt aan de realisatie van een duurzaam en betaalbaar sociaal stelsel: vanuit een stevige basis, waarin inwoners de ondersteuning ontvangen die nodig is, samen met inwoners en professionals slimme innovaties toepassen die tot meer eigen kracht van inwoners leiden. De doorontwikkeling OH is een van de versnellingsopdrachten.

8/74 Ondersteuning Huishouden duurzaam organiseren - analyse en scenario’s

Resultaatgerichte uitvoering OH Bij het vormgeven van de Wmo 2015 heeft Enschede, net als veel andere gemeenten, de keuze gemaakt om OH op een resultaatgerichte manier uit te voeren. Op 18 mei 2016 heeft de Centrale Raad van Beroep (CRvB) geoordeeld dat de toekenning van OH, met als resultaat ‘een schoon en leefbaar huis’, een duidelijke maatstaf in de beleidsregels of een concrete beschikking vereist. Daarom heeft de gemeente Enschede het beleid aangepast. Uitgangspunt van de beleidsregels van de gemeente Enschede 2019 is dat er gestuurd wordt op resultaten met een goede borging van de positie van de inwoner. Dit gebeurt door de toekenning te baseren op een plan waarin activiteiten, frequentie en tijd zijn uitgewerkt. Het resultaat voor de inwoner kan bereikt worden door het inzetten van een basismodule OH, al dan niet aangevuld met specifieke modules zoals bijvoorbeeld voor de was. Passende oplossing voor inwoners Om OH duurzaam te organiseren zullen er keuzes gemaakt moeten worden. Deze hebben consequenties voor de ondersteuning aan inwoners. Welke oplossing ook gekozen wordt, aansluiten bij de behoeften van inwoners blijft een centraal uitgangspunt. Dat betekent niet dat (maatwerk)voorzieningen ongewijzigd blijven of dat er niets aan de toegang verandert. Ook kan het zijn dat maatwerkvoorzieningen gedeeltelijk vervangen worden door algemene voorzieningen.

2.2 Analyse huidige situatie en knelpunten In deze paragraaf geven we de analyse van de huidige situatie. Deze analyse maken we op basis de volgende informatie: ● cijfers en feiten gebruik OH (resultaten in bijlage 1); ● bevindingen van stakeholders (bevindingen in bijlage 2); ● informatie over de huidige werkwijze (beschrijving in bijlage 3); ● resultaten van de cliëntinterviews (resultaten in bijlage 4). 2.2.1 Gebruik en kosten van OH Op 31 december 2019 maken 4.886 inwoners gebruik van de voorziening OH. Dit betreft in ieder geval de basismodule schoon en leefbaar huis, waaronder de lichte en zware huishoudelijke taken vallen, zoals stoffen, stofzuigen, dweilen en badkamer schoonmaken. 54% van de cliënten (2.647 cliënten) maakt naast de basisvoorziening gebruik van één of meer wasmodules. Daarnaast ontvangt een klein deel van de cliënten regieondersteuning, extra hygiëne of verzorging van kinderen. In 2019 zijn 750 inwoners ingestroomd in de voorziening OH. De kosten voor OH bedragen in 2019 € 14,6 miljoen. In 2019 werd 85% besteed aan de basismodule schoon en leefbaar huis. € 1,75 miljoen gaat naar wasverzorging modules. Zo’n € 450.000,- wordt besteed aan de overige modules.

9/74 Ondersteuning Huishouden duurzaam organiseren - analyse en scenario’s

OH vooral voorziening voor ouderen1 72% van de gebruikers van OH is 70 jaar of ouder, 14% wordt gebruikt door inwoners tussen de 60 en 70 jaar en de overige 14% door inwoners jonger dan 60 jaar. Stijging van het gebruik Het aantal huishoudens dat gebruikmaakt van OH is in 2018 en 2019 gestegen met respectievelijk 4% en 5%. De reden voor deze stijging is niet uit afzonderlijke factoren te verklaren, maar hangt waarschijnlijk samen met onder andere: ● vergrijzing (het aantal ouderen per 1.000 inwoners neemt toe en ouderen worden ouder); ● beleid om langer zelfstandig te wonen (de drempel naar de Wlz ligt hoger dan voor 2015); ● extra instroom door abonnementstarief. Samenvattend Op basis van de cijfers over gebruik en kosten valt op te maken dat de druk op de voorziening OH de komende jaren zal toenemen. Dit betekent ook een toename van de kosten. Of deze extra kosten gedekt worden door extra budget van het Rijk is onduidelijk. 2.2.2 Veel vragen OH zijn enkelvoudig De meeste ouderen hebben lange tijd nog een goede regie over hun leven, maar raken met de tijd beperkt in bewegen, coördinatie en kracht. Zij worden geconfronteerd met de, vooral lichamelijke, gevolgen van het ouder worden. Huisarts, wijkverpleegkundige en fysiotherapeut zijn vaak in beeld om zorg te leveren.

Een studie naar kwetsbaarheid van ouderen van het Sociaal Cultureel Planbureau laat zien dat kwetsbaarheid en regieverlies vooral optreedt als er naast lichamelijke beperkingen ook cognitieve of psychische beperkingen optreden. Deze complexere vorm van kwetsbaarheid komt bij een kleine groep ouderen voor (naar schatting 5-15%). Het samengaan met andere voorzieningen bij cliënten in Enschede bevestigt dit beeld: ● Veel ouderen maken naast OH gebruik van een vervoersvoorziening (71%). Dit zijn voorzieningen waarmee ouderen met hulp mobiel blijven. ● Een kleine groep ouderen is naast OH aangewezen op individuele begeleiding of dagbesteding in verband met regieverlies (ongeveer 10%). Dit kan bijvoorbeeld ook een casemanager zijn in geval van dementie. ● Slechts een klein aantal ouderen was in verband met complexe problematiek (bijv. psychische klachten, chronische ziekte, lichamelijke beperkingen, verslaving en/ of schulden) al bekend bij het wijkteam en ontving, los van het ouder worden, al ondersteuning.

In dit rapport duiden we de groep ouderen aan als inwoners van 70 jaar of ouder.

10/74 Ondersteuning Huishouden duurzaam organiseren - analyse en scenario’s

Naast een vraag naar OH kunnen ouderen vragen hebben rond eenzaamheid, sociale contacten, wegvallend netwerk en rouwverwerking. Hoewel mensen nog zelfstandig zijn en zelf regie kunnen voeren, is ondersteuning op deze terreinen van belang. Echter, OH is niet het product om antwoord te geven op deze vragen. Om hierin te kunnen voorzien zijn andere voorzieningen (in de buurt) geschikt. Waar mogelijk kan de hulp OH-cliënten attenderen op deze voorzieningen. Naast de grote groep ouderen die een beroep doet op OH is er een kleinere groep inwoners onder de 60 jaar die OH ontvangt (14% van de cliënten). Deze groep volwassenen is onder te verdelen in mensen met psychische beperkingen, chronische ziekten en/of lichamelijke beperkingen en mensen met een verstandelijke beperking en/of gedragsproblemen. Een deel van deze doelgroep heeft een complexe hulpvraag, waarbij OH deel uitmaakt van een breder plan van aanpak. Samenvattend De ondersteuningsvraag van de meeste ouderen komt niet voort uit complexe problematiek, maar uit de noodzaak om ondersteund te worden bij fysieke beperkingen die optreden als gevolg van het ouder worden. 2.2.3 Toegang tot OH Iedere nieuwe cliënt die zich meldt bij de gemeente krijgt een huisbezoek en een uitgebreide vraagverheldering, gericht op alle levensgebieden.

Doordat inwoners zich vaak pas melden op het moment dat taken in het huishouden overgenomen moeten worden, wordt met inwoners weinig gekeken naar alternatieve oplossingen. Het blijkt lastig te zijn om de verbinding met algemene en preventieve voorzieningen te leggen. Hierbij kan gedacht worden aan mantelzorgondersteuning, nadenken over een passende woonsituatie, het aanschaffen van handige hulpmiddelen in het huishouden, het op peil houden van spierkracht en coördinatie en het versterken van het netwerk. Als mensen eerder in beeld zijn én als het gesprek over preventieve en algemene voorzieningen wordt aangegaan, kan naar alternatieve of aanvullingen oplossingen voor OH gekeken worden. Samenvattend Het huidige toegangsproces sluit onvoldoende aan bij de ondersteuningsvraag en beperkingen van ouderen. De vraagverheldering is (te) breed gericht op mogelijk complexe vragen. Mogelijkheden om preventieve vormen van ondersteuning in te zetten zijn beperkt, onder andere omdat de inwoner zich bij de gemeente meldt op het moment dat taken overgenomen moeten worden. Daardoor worden preventieve oplossingen nog onvoldoende benut.

11/74 Ondersteuning Huishouden duurzaam organiseren - analyse en scenario’s

2.2.4 Slim organiseren In het huidige werkproces bestaat er overlap tussen de vraagverheldering door de gemeente (plan van aanpak, onderzoek) en het uitvoeringsplan dat de aanbieder met de cliënt maakt. Daarnaast blijkt voor een deel van de cliënten niet duidelijk wat zij precies mogen verwachten van de hulp die OH levert (welke taken en hoeveel uren). In de uitvoering blijkt dat een deel van de cliënten ook problemen heeft rond eenzaamheid, wegvallend netwerk, gezondheidsklachten en beperkte mobiliteit. Dit zijn vragen die niet door de inzet van OH op te lossen zijn. In de manier waarop OH is georganiseerd ligt geen prikkel om te verbinden met andere voorzieningen of om tot andere oplossingen te komen. De gemeente contracteert partijen gericht op zorg voor ouderen elk met een eigen opdracht. Samenvattend Gezien de vergrijzing, de toenemende kosten van hulp en de (on)mogelijkheden van OH in de huidige manier van organiseren is het nodig oplossingen te onderzoeken vanuit een brede blik. 2.2.5 Verantwoordelijkheid cliënt De Wmo legt veel verantwoordelijkheid bij de inwoner. Voorzieningen zijn altijd een aanvulling op eigen oplossingen. In de praktijk blijkt dit niet vanzelfsprekend. Soms zijn inwoners te bescheiden en stellen zij hun vraag uit. Soms gaan inwoners ervan uit dat de gemeente hun probleem oplost. Cliënten hechten veel waarde aan persoonlijk contact.

Belangrijke basis voor dit persoonlijke contact is de hulp OH. In de meeste situaties verloopt de communicatie tussen cliënt en hulp OH goed en wordt dit contact gewaardeerd. Vertrouwen en communicatie vormen de basis voor een goede werkrelatie. Samenvattend Communicatie en het gesprek over eigen regie en verantwoordelijkheid vraagt veel aandacht. De gemeente is slechts kort in beeld bij cliënten; het zwaartepunt ligt bij de uitvoering. Naast de hulp OH/aanbieder OH is hier ook een rol weggelegd voor algemene voorzieningen (met een preventie- of signalerend karakter) gericht op ouderen en voor professionals in de eerste lijn, zoals de huisarts, de wijkverpleegkundige en de fysiotherapeut). 2.3 Opmaat naar scenario’s Duurzaam organiseren OH vraagt keuzes De aanname is dat OH slimmer te organiseren is, met behoud van kwaliteit en binnen het wettelijk kader van de Wmo. Dit uitgangspunt heeft geleid tot een financiële taakstelling van € 500.000. Dat vraagt om keuzes waarin financiële en inhoudelijke overwegingen een plek hebben. De gemakkelijke oplossing bestaat niet. Elke keuze zal meer of minder pijn doen. Duurzaam organiseren vraagt om een samenhangende kijk op OH als onderdeel van het sociaal domein.

12/74 Ondersteuning Huishouden duurzaam organiseren - analyse en scenario’s

In het volgende hoofdstuk wordt een drietal scenario’s en een aantal aanvullende opties gepresenteerd op basis waarvan afgewogen keuzes gemaakt kunnen worden. In elk scenario worden inhoudelijke en financiële afwegingen gemaakt. Per scenario zal de balans tussen deze elementen anders uitvallen. Om tot een afgewogen keuze te komen is voorzien in een afwegingskader. Onderdeel van het afwegingskader is ook de mate waarin een oplossingsrichting op draagvlak kan rekenen bij aanbieders OH, cliënt(vertegenwoordigers) en professionals uit de toegang. 2.4 Afwegingskader De keuze voor een scenario (eventueel aangevuld met één of meerdere opties) is aan de gemeenteraad van de gemeente Enschede. Dit onderzoek biedt daarvoor het voorbereidende werk. Om tot een de keuze voor een scenario te komen is een afwegingskader ontwikkeld. Per scenario en aanvullende opties worden de volgende afwegingen behandeld: 1. Wat zijn de gevolgen voor het niveau van dienstverlening en de positie van kwetsbare inwoners? 2. Welke besparing is mogelijk? 3. Wat zijn juridische risico’s/gevolgen? 4. Wat zijn gevolgen voor bestaande inkoopafspraken? 5. Sluit het voorstel aan bij beleidsdoelstellingen gemeente? 6. Welke kansen en risico’s zien stakeholders? Schematisch ziet dat er als volgt uit: afweging 1

afweging 2

afweging 3

afweging 4

afweging 5

afweging 6

scenario 1 scenario 2 scenario 3 optie 1 optie 2 optie 3 optie 4 optie 5 optie 6 optie 7

In hoofdstuk 3 vullen we het afwegingskader in per scenario en aanvullende opties.

13/74 Ondersteuning Huishouden duurzaam organiseren - analyse en scenario’s

Hoofdstuk 3 opties

Scenario’s en aanvullende

3.1 Scenario’s en aanvullende opties Om OH duurzaam te organiseren zijn verschillende scenario’s mogelijk. In dit hoofdstuk beschrijven we drie scenario’s, die elk verschillen in de wijze waarop een oplossing gezocht wordt voor het duurzaam organiseren (financieel houdbaar en met kwaliteit voor inwoners) van OH. Scenario’s De scenario beschrijven: ● de wijze waarop toegang, uitvoering en randvoorwaarden (zoals bijvoorbeeld bekostiging of verantwoording) georganiseerd worden; ● hoe het samenspel tussen gemeente, inwoners en aanbieders vormgegeven wordt; ● hoe financiële en inhoudelijke maatregelen gezamenlijk een bijdrage leveren aan het duurzaam organiseren van OH. Aanvullende opties Daarnaast is ook een aantal maatregelen beschreven die aanvullend op een scenario gekozen kunnen worden. We hebben de opties apart benoemd, omdat: ● ze gecombineerd kunnen worden met meerdere scenario’s; ● ze aanvullend zijn op de scenario’s. De opties gaan namelijk alleen in op specifieke onderdelen van OH en nooit op het geheel van toegang, uitvoering en verantwoording. Keuze voor een scenario De scenario’s en aanvullende opties worden uitgewerkt aan de hand van de vragen uit het afwegingskader. Ook de kansen en risico’s zoals stakeholders die zien zijn opgenomen. Met dit overzicht bieden we de raad de mogelijkheid om tot een onderbouwde keuze te komen.

14/74 Ondersteuning Huishouden duurzaam organiseren - analyse en scenario’s

In een figuur ziet het er als volgt uit:

Figuur 2 3.2 Bredere context van de scenario’s Voordat we de scenario’s inhoudelijk toelichten, laten we eerst de bredere context van de scenario’s zien. Scenario 1: Herontwerp toegang De toegang is in dit scenario in eigen beheer bij de gemeente. De gemeente ziet zichzelf als poortwachter tot OH en stuurt daarmee actief aan de voorkant welke inwoner in aanmerking komt voor OH. De relatie tussen gemeente en inwoner staat hier centraal. Door de introductie van een triagemodel wordt de toegang efficiënter ingericht en komt de wijkwijzer meer in positie. De uitvoering van de hulp, net als de sturing op kwaliteit en kosten, verandert niet. Scenario 2: OH als algemene voorziening OH is in dit scenario op casusniveau vooral een zaak tussen aanbieder en inwoner. Dat geldt zowel voor de toegang op basis van een lichte toegangstoets als voor de uitvoering. Het plan voor de uitvoering wordt gemaakt in samenspraak tussen inwoner en aanbieder; de gemeente heeft hier geen directe rol in. De gemeente ziet zichzelf vooral als marktmeester en regisseert op hoofdlijnen. Bijvoorbeeld met de juiste prikkels voor zuinig gebruik en/of een budgetplafond. Daarnaast stuurt de gemeente op kwaliteit van de dienstverlening, bijvoorbeeld door klantonderzoeken en steekproeven.

15/74 Ondersteuning Huishouden duurzaam organiseren - analyse en scenario’s

Uiteraard blijft, conform de wettelijke eis van de Wmo, voor inwoners de mogelijkheid open om een aanvraag te doen voor een maatwerkvoorziening. Deze vorm van hulp blijft bestaan indien een algemene voorziening niet toereikend is. Scenario 3: OH gebiedsgericht In dit scenario investeert de gemeente in samenwerking met strategische partners. Deze partners hebben veel zeggenschap op gebiedsniveau (bijvoorbeeld een stadsdeel of werkgebied van een wijkteam). De gemeente stuurt op samenwerking tussen partners vanuit het idee dat hierdoor de kwaliteit van de dienstverlening verhoogd wordt. Daarnaast stuurt de gemeente op zuinig gebruik. Niet door een (grote) rol in de toegang te nemen, maar door te kiezen voor andere vormen van bekostiging en niet-vrijblijvende samenwerking tussen partners op gebiedsniveau. De gemeente formuleert samen met partners de opgave voor een gebied. In het scenario van gebiedsgericht werken kan zowel voor het werken met een maatwerkvoorziening als een algemene voorziening gekozen worden. Omdat de gemeente veel verantwoordelijkheid bij aanbieders legt, zal de rol in de toegang, binnen de wettelijke kaders van de Wmo, zo bescheiden mogelijk zijn. 3.3 Scenario 1: Herontwerp van de toegang ● In de huidige situatie verloopt de toegang via het wijkteam.

Inwoners doen hun melding bij de gemeente en vanuit het wijkteam zorgt een Wmo-consulent voor de vraagverheldering/het onderzoek. Als het om een nieuwe cliënt gaat, gebeurt dit aan de hand van een huisbezoek. Van het onderzoek wordt een verslag gemaakt en op basis daarvan wordt de toegang tot OH geregeld. ● Het herontwerp van de toegang heeft als doel het eerste contact laagdrempelig in te richten via de frontoffice/wijkwijzer. Hier vindt een triage plaats, met drie mogelijke uitkomsten, alle gericht op maatwerk voor de inwoner: 1. Eigen oplossingen van inwoners of verwijzen naar welzijnsvoorzieningen (geen toegangstoets) 2. Aanvraag afhandelen (persoonlijk onderzoek via verkorte route) 3. Verwijzen naar vraagverheldering door wijkteam (huisbezoek en uitgebreide vraagverheldering). Dit laatste gebeurt in geval van complexe vragen. ● Het eerste contact via de frontoffice/wijkwijzer maakt het mogelijk de verbinding te maken met laagdrempelige voorzieningen, zoals ontmoeting, ondersteuning bij vervoer, activiteiten tegen eenzaamheid, advies over leefstijl en bewegen en mantelzorgondersteuning. ● In het geval van een enkelvoudige vraag (dus geen complexe problematiek op meerdere levensdomeinen) kan via een verkorte route (telefonisch of kort gesprek) de toegang afgehandeld worden.

16/74 Ondersteuning Huishouden duurzaam organiseren - analyse en scenario’s

●

Op basis van een analyse van het huidige cliëntenbestand kan naar schatting 80% van de nieuwe meldingen via de verkorte route worden afgehandeld. Medewerkers blijven werken met een plan voor de inwoner op basis van resultaat (plan met frequentie, activiteit en resultaat).

Welke gevolgen voor niveau van dienstverlening en positie kwetsbare inwoners?

De positie van kwetsbare inwoners verandert niet. De dienstverlening blijft hetzelfde. - In geval van complexe problematiek blijft de toegang verlopen via een brede vraagverheldering en huisbezoek. - Dubbeling met communicatie aanbieders wordt minder. - Via de wijkwijzer kunnen inwoners in contact komen met voorzieningen voor ouderen (denk aan ontmoeting, mantelzorgondersteuning, e.d.).

Welke besparing is mogelijk?

Voor 80% nieuwe aanvragen (dat zijn 600 nieuwe cliënten) halvering van de kosten voor de toegang. Dat levert een besparing op van de uitvoeringskosten van € 120.000 per jaar2. Door actief te verbinden met voorliggende voorzieningen mogelijk uitstel van zorgvraag.

Wat zijn juridische risico’s/gevolgen?

Wat zijn gevolgen voor bestaande inkoopafspraken?

Geen

Sluit het voorstel aan bij beleidsdoelen gemeente?

Welke kansen en risico’s zien stakeholders?

Aanbieders: - Het maakt de toegang overzichtelijker. - Het geeft de aanbieder ruimte om het voortouw te nemen in het uitvoeringsplan. Cliëntperspectief: - Het zorgt voor het beschermen van de positie van kwetsbare inwoners. - Het helpt om inwoners bewust te maken van hun vraag en verantwoordelijkheid.

Vraagt aandacht om persoonlijk onderzoek te borgen in geval verkorte route Aanpassen beleidsregels rond toegang

Verbinding met versnellingsopgave toegang en versterken van wijkwijzer Vergroten zelfstandigheid van inwoners Versterken van vrijwilligerswerk

Zie voor een onderbouwing van de berekening bijlage 4. In deze onderbouwing is uitgegaan van de situatie eind 2019. Geen rekening is gehouden met eventuele extra werkzaamheden die nodig zijn om wachtlijsten weg te werken.

17/74 Ondersteuning Huishouden duurzaam organiseren - analyse en scenario’s

Verkorte route kan ten koste gaan van de vraag achter de vraag. - Verwijzen naar voorliggende voorzieningen is goed, maar mag niet ten koste gaan van de hulpvraag. - Wijkwijzer mag niet alleen draaien op vrijwilligers. Consulenten: - In veel gevallen is de verkorte route verantwoord. - Positief dat verbinding met voorliggend veld wordt versterkt. - Aandacht voor borging van de juiste expertise in de toegang. 3.4 Scenario 2: OH als algemene voorziening ● Kenmerkend voor een algemene voorziening is dat de toegang slechts een lichte toets kent. Denk hierbij aan vragen als: Is er sprake van een langerdurend probleem? Wonen er andere mensen in het huis ouder dan 18 jaar en zonder lichamelijke problemen? Bent u in staat om aanwijzingen te geven? ● Deze lichte toegangstoets kunnen de aanbieders doen. Vervolgens maakt de aanbieder een plan van aanpak voor de uitvoering van de hulp, gericht op te behalen resultaat. ● Het organiseren van een algemene voorziening door de huidige aanbieders vraagt om een aanpassing van de huidige inkoopafspraken. Als er voor nieuwe aanbieders gekozen wordt, is een nieuwe aanbesteding nodig. ● Als een inwoner niet tevreden is over de voorstellen in het ondersteuningsplan, kan een onafhankelijke cliëntondersteuner helpen om tot een goede oplossing te komen.

● Een klachtenregeling voorziet in die gevallen dat een aanbieder de toegang niet verleent en de inwoner hierop toch recht meent te hebben. ● Voor inwoners blijft het mogelijk om een aanvraag voor een maatwerkvoorziening te doen (in het aanvraagproces zal de gemeente in de meeste gevallen vervolgens verwijzen naar beschikbaarheid van algemene voorziening). ● Omdat de toegangsdrempel tot de voorziening verlaagd wordt, zal de gemeente op zoek moeten naar andere vormen van sturing en bekostiging (bijvoorbeeld door een maximaal te besteden bedrag per aanbieder (budgetplafond) of door te werken met minder aanbieders). 1

Welke gevolgen voor niveau van dienstverlening en positie kwetsbare inwoners?

Het normenkader schoon en leefbaar huis blijft de basis voor de dienstverlening. Bij ontwerp van andere sturings- of bekostigingsprincipes door de gemeente borgen dat de hulp aan kwetsbare inwoners

18/74 Ondersteuning Huishouden duurzaam organiseren - analyse en scenario’s

gegarandeerd blijft. 2

Welke besparing is mogelijk?

Wat zijn juridische risico’s/gevolgen?

Wat zijn gevolgen voor bestaande inkoopafspraken?

Besparing op toegangskosten (80% (= 600 cliënten) van de meldingen kan goedkoper afgehandeld worden. Dit levert een besparing op van € 120.000 per jaar3. Door de lichte toegangstoets (in combinatie met het abonnementstarief) is er een risico op aanzuigende werking. In dat geval treedt er geen besparing op, omdat extra vraag niet gecompenseerd wordt door extra eigen bijdragen van inwoners. Indien de algemene voorziening goed wordt georganiseerd (aanbieders, aanbod, informatie, voorliggend aan maatwerkvoorziening, e.d.), geen risico. Aangepaste beleidsregels nodig. Met aanbieders nieuwe afspraken nodig over toegang, verantwoording en bekostiging. Indien er met de huidige aanbieders gewerkt wordt, is er geen nieuwe aanbesteding nodig. Invoering abonnementstarief bij algemene voorziening.

Sluit het voorstel aan bij beleidsdoelen gemeente?

Welke kansen en risico’s zien stakeholders?

Aanbieders: - Legt bal (te) eenzijdig bij aanbieders neer. Kan indien goede afspraken gemaakt worden en aanvullende financiering voor nieuwe taken plaatsvindt. Cliëntperspectief: - Laagdrempelige toegang is een voordeel. Moet wel persoonlijk kunnen (dus niet alleen via internet). Consulenten: - Risico van aanzuigende werking. Gaat wellicht ten koste van kwetsbare inwoners.

Ja, ontwikkeling naar algemene voorzieningen past in beleidslijn. Nee, uitgangspunt is dat de gemeente samenwerking met partners wil versterken (i.p.v. toegang of uitvoering op afstand zetten).

Zie voor een onderbouwing van de berekening bijlage 4.

19/74 Ondersteuning Huishouden duurzaam organiseren - analyse en scenario’s

3.5 Scenario 3: OH gebiedsgericht organiseren ● In dit scenario bouwt de gemeente aan het strategisch partnerschap met een beperkt aantal aanbieders en wordt door gebiedsgericht werken bijgedragen aan oplossingen dicht bij inwoners. ● Per gebied (bijv. een stadsdeel of het werkgebied van een wijkteam) worden één of twee aanbieders verantwoordelijk voor het leveren van OH. ● Om voldoende keuzevrijheid te borgen, kan de gemeente een deel van het budget (bijv. 10%) vrijhouden voor de inwoner met keus voor een specifieke aanbieder. ● In dit scenario kan zowel met een maatwerkvoorziening als met een algemene voorziening gewerkt worden. ● Als voor een maatwerkvoorziening gekozen wordt, neemt de gemeente het besluit op basis van voorbereidend werk door van de aanbieder. De aanbieder neemt het voortouw in de communicatie, de gemeente zorgt voor een toets op alle vereisten en maakt een beschikking. Als een inwoner het niet eens is met de beschikking, kan deze bezwaar aantekenen en indien nodig in beroep gaan. ● Als voor een algemene voorziening gekozen wordt, doet de beoogde aanbieder een lichte toegangstoets. Overwogen kan worden om deze toegangstoets niet door een aanbieder OH te laten doen, maar door een welzijnsorganisatie.

- Als een inwoner niet tevreden is over de voorstellen in het ondersteuningsplan, kan een onafhankelijk cliëntondersteuner helpen om tot een goede oplossing te komen. - Een klachtenregeling voorziet in die gevallen dat een aanbieder de toegang niet verleent en de inwoner hierop toch recht meent te hebben. ● De inwoner ontvangt het plan van aanpak met een overzicht van activiteiten, frequentie, inzet en te behalen resultaat (vergelijkbaar met huidige werkwijze OH). ● Eén bedrag per wijk voor de inzet van OH en preventieve activiteiten voor ouderen. Prikkel op zuinig leveren door lumpsum (populatiegebonden bekostiging als basis) voor aanbieders OH en welzijnsaanbieder. De hoogte van het budget wordt vastgesteld op basis van historisch gebruik en jaarlijks wordt gekeken of dit aangepast moet worden aan bijvoorbeeld de gevolgen van vergrijzing. ● Door de niet-vrijblijvende samenwerking tussen partijen wordt aandacht voor preventieve activiteiten en voorliggende voorzieningen gestimuleerd. ● Stimuleren van verbinding met voorzieningen rond ontmoeting, activiteiten buurthuis, eenzaamheidsbestrijding, leefstijl en wonen. ● Stimuleren van netwerkvorming op gebiedsniveau met eerste lijn medisch, omdat veel ouderen ook medisch georiënteerde vragen hebben.

20/74 Ondersteuning Huishouden duurzaam organiseren - analyse en scenario’s

●

Omdat gewerkt wordt vanuit één budget, is soepele op- en afschaling van hulp mogelijk (bijvoorbeeld in verband met ziekenhuisopname, ziekte, overbelaste mantelzorger, aanleren van vaardigheden). Welke gevolgen voor niveau van dienstverlening en positie kwetsbare inwoners?

Welke besparing is mogelijk?

Wat zijn juridische risico’s/gevolgen?

Wat zijn gevolgen voor bestaande inkoopafspraken?

Kwaliteit kan toenemen als er integraler gekeken wordt. Meer mogelijkheden voor preventie, signalering en verbinding met andere diensten. Keuzevrijheid kan voor sommige inwoners beperkter worden. Vraagt opnieuw organiseren en inrichten van de dienstverlening (inwoners zullen soms een andere aanbieder krijgen). Voor 80% nieuwe aanvragen (dat zijn 600 nieuwe cliënten) halvering van de kosten voor de toegang. Dat levert een besparing op van € 120.000 per jaar4. Door populatiegebonden bekostiging met budgetplafond en niet-vrijblijvende samenwerking minder dubbelingen en prikkel tot creatieve oplossingen, waardoor zuiniger gebruik. Welke besparing dit oplevert is op dit moment niet te berekenen op basis van empirische gegevens. Besparing kan alleen geschat worden (bijv. 5% goedkoper bij gelijk aantal cliënten). Geen kortetermijnwinst. Vraagt investering (organisatorisch, andere samenwerking opzetten. Bredere verbinding met voorzieningen als dagbesteding zijn mogelijk en kunnen tot extra besparingen leiden. Indien de algemene voorziening goed wordt georganiseerd (aanbieders, aanbod, informatie, voorliggend aan maatwerkvoorziening, e.d.): geen risico. Aangepaste beleidsregels nodig. Vraagt een nieuwe aanbesteding. Heeft veel consequenties voor het landschap van zorgaanbieders. Indien in pilotvorm kan dit binnen de bestaande aanbesteding gerealiseerd worden.

Zie voor een onderbouwing van de berekening bijlage 4.

21/74 Ondersteuning Huishouden duurzaam organiseren - analyse en scenario’s

Sluit het voorstel aan bij beleidsdoelen gemeente?

Investeert in strategisch partnerschap en beweging naar algemene voorzieningen.

Welke kansen en risico’s zien stakeholders?

Aanbieders: Kansen: - Opmaat naar integraal werken, ook met wijkverpleging en huisartsen. - Past in doorontwikkeling sociaal domein. Risico’s: - Cliënten krijgen wellicht nieuwe aanbieder. - Vraagt veel verandering. - Samenwerking met welzijn is organisatorisch complex. - In huidige situatie is aanbieder ook al kenner van het gebied. Cliëntperspectief: - Kan interessant zijn, let op keuzevrijheid; niet alle cliënten zijn op de eigen wijk gericht en hebben bijvoorbeeld een huisarts in een andere wijk. Consulenten: - Past bij de doorontwikkeling. Er zijn al initiatieven om samenwerking met de eerste lijn vorm te geven. Gebiedsgericht werken zal dat versterken.

3.6 Aanvullende opties Stimuleren pgb informeel netwerk ● Cliënten die in aanmerking komen voor een maatwerkvoorziening kunnen kiezen voor een verzilveringsvorm in pgb (mits de cliënt pgb-vaardig is). ● Een pgb mag ook ingezet worden via een niet-geschoolde persoon (bijvoorbeeld iemand uit het eigen netwerk). ● Het tarief dat betaald wordt ligt beduidend lager dan het tarief voor een geschoolde kracht die ingezet wordt vanuit zorg in natura door een gecontracteerde aanbieder. 1

Welke gevolgen voor niveau van dienstverlening en positie kwetsbare inwoners?

Welke besparing is mogelijk?

Risico van misbruik kwetsbare cliënt, waardoor een schoon en leefbaar huis in de knel komt. Dit risico is kleiner als er een goede toets op pgb-vaardigheid wordt gedaan en pgb een bewuste keuze is van de cliënt. Het pgb informeel netwerk is gemiddeld 50% goedkoper dan zorg in natura. Gezien het huidige gebruik van deze vorm

22/74 Ondersteuning Huishouden duurzaam organiseren - analyse en scenario’s

(150 cliënten in 2018) zal het om een (zeer) beperkte besparing gaan. De ervaring leert namelijk dat niet veel cliënten enthousiast zijn over de vorm van OH. 3

Wat zijn juridische risico’s?

Geen, mits toegangsprocedure en onderzoek naar pgb-vaardigheid zorgvuldig is.

Wat zijn gevolgen voor bestaande inkoopafspraken?

Geen

Sluit het voorstel aan bij beleidsdoelen gemeente?

Nee, er gaat geen preventieve werking van uit; de geleverde kwaliteit kan niet geborgd worden.

Welke kansen en risico’s zien stakeholders?

Aanbieders: - Cliënten moeten in staat zijn een pgb te beheren, de signalerende functie van de aanbieder valt weg. Cliëntperspectief: - Heb vertrouwen in de cliënt bij gebruik pgb. Consulenten: - In de praktijk blijken inwoners terug te deinzen voor de verantwoordelijkheid en zien ze af van deze optie.

Wassen en strijken als collectieve voorziening ● Het organiseren van een collectieve voorziening betekent dat de hulp niet door een vaste persoon geleverd wordt in het huis van de cliënt, maar bij een organisatie die werkt met verschillende medewerkers. De was wordt wekelijks opgehaald bij cliënten en een week later gewassen en gestreken aan huis afgeleverd. Wekelijks kunnen cliënten 8 kilo was aanbieden. Dit kan zowel om kleding als om beddengoed gaan. ● Het collectief organiseren van wassen en strijken kan als maatwerkvoorziening (toegang o.b.v. van persoonlijk maatwerk) of als algemene voorziening (o.b.v. lichte toegangstoets) georganiseerd worden. ● Een besparingsbijdrage vragen aan cliënten van € 4,50 per week is mogelijk. Deze staat los van het abonnementstarief. Een besparingsbijdrage is het bedrag dat mensen uitsparen omdat ze het gebruik van wasmachine, droger, strijkapparatuur, elektriciteit en wasmiddel besparen. Volgens het NIBUD bedraagt dit ongeveer € 4,50 voor een was van 8 kilo. ● Stimuleert een eigen oplossing (deel van de cliënten zal afzien van de voorziening). ● Ook als er overgestapt wordt naar een algemene voorziening, blijft de variant van maatwerkvoorziening (als alternatief voor de algemene voorziening) open voor kwetsbare cliënten.

23/74 Ondersteuning Huishouden duurzaam organiseren - analyse en scenario’s

● ●

Schept werkgelegenheid voor klanten Participatiewet (minder kosten voor uitkeringen). Mogelijkheid om voorziening op wijkniveau te organiseren en daar de verbinding te zoeken met reeds bestaande algemene voorzieningen (delen van locatie, ontmoetingsfunctie). Welke gevolgen voor niveau van dienstverlening en positie kwetsbare inwoners?

Welke besparing is mogelijk?

5 6

Alle deelnemers ontvangen al hun was (8 kg) per week schoon en gestreken terug. Dit is een hoger niveau van dienstverlening. Inwoners zijn hun was een week lang kwijt. Kan extra aanschaf van kleding met zich meebrengen. Onterechte terughoudendheid in deelname is een risico. Als dit aan de orde is, kan hulp die komt schoonmaken dit signaleren en hierover contact leggen met wijkteam om naar een oplossing te zoeken. Borgen positie kwetsbare cliënt door toegang tot maatwerkvoorziening en uitgebreide dienstverlening in eigen huis te blijven bieden. Vraagt zorgvuldige communicatie. Nieuwe voorziening vraagt bewuste keuze van cliënt hiervoor. Aantal cliënten zal eigen oplossingen zoeken. Waarschijnlijk is een gewenningsperiode nodig. Na deze periode (bijvoorbeeld een halfjaar) vinden herindicaties plaats. Besparingen zullen stapsgewijs toenemen. Besparing Wmo is afhankelijk van aantal deelnemers. Drie scenario’s zijn uitgewerkt: -Bij 100% deelname: geen besparing. -Bij 80% deelname: € 323.000 besparing. -Bij 50% deelname: € 809.000 besparing5. Naast besparing op Wmo treedt ook besparing op bijstand op, doordat hier nieuwe werkgelegenheid wordt gecreëerd. Hoe meer mensen meedoen, hoe groter de besparing op de Participatiewet6.

Er is kostenbesparing in de toegang, omdat niet meer met (sub)modules wasverzorging gewerkt wordt (ongeveer de helft van de nieuwe aanvragen betreft ook wasverzorging; op jaarbasis ongeveer 375).

Zie bijlage 4 voor een toelichting op de berekening. Zie bijlage 4 voor een toelichting op de berekening van besparing op uitkeringen Participatiewet.

24/74 Ondersteuning Huishouden duurzaam organiseren - analyse en scenario’s

Wat zijn juridische risico’s/ mogelijkheden?

Mogelijk oordeelt een rechter dat een eigen bijdrage in het kader van besparingskosten (naast het abonnementstarief) juridisch niet houdbaar is. Er moet een keuze gemaakt worden om de collectieve voorziening als maatwerk- of als algemene voorziening aan te bieden. Indien algemene voorziening goed wordt georganiseerd (aanbieders, aanbod, informatie, voorliggend aan maatwerkvoorziening, e.d.): geen risico. Beleidsregels moeten aangepast worden (opnemen collectieve voorziening en algemene voorziening, verandering in toegang).

Wat zijn gevolgen voor bestaande inkoopafspraken?

Dit kan binnen de lopende aanbesteding.

Sluit het voorstel aan bij beleidsdoelen gemeente?

het past bij verschuiven naar het voorliggend veld, stimuleren eigen verantwoordelijkheid inwoners. Het schept werkgelegenheid voor inwoners in de bijstand. Omdat de wasvoorziening een voorziening in de buurt wordt, ontstaan mogelijkheden om nieuwe verbindingen te leggen. Denk aan een ontmoetingsfunctie.

Welke kansen en risico’s zien stakeholders?

Aanbieders: - Dit is een reële optie om een besparing te realiseren. Vraagt wel een professionele aanpak. Kan helpen bij toekomstige personeelstekorten bij aanbieders. Cliëntperspectief: - Vraagt veel van communicatie. - Vraagtekens bij verdringing werk van professionals naar lager geschoold personeel. - Is positie kwetsbare inwoner voldoende geborgd? Consulenten: - Is een mogelijkheid, inmiddels ervaring in een aantal gemeenten.

Schrappen of terugdringen gebruik strijkmodule Variant A: schrappen strijkmodule ● Strijkvrije kleding aanmerken als algemeen gebruikelijke voorziening (voor iedereen te koop).

25/74 Ondersteuning Huishouden duurzaam organiseren - analyse en scenario’s

●

Jurisprudentie laat zien dat beschikken over schone en draagbare kleding een onderdeel van OH is. Dit doel is ook te bereiken zonder strijken en door wasgoed slim te drogen en/of gebruik te maken van strijkvrije kleding. Besparing is mogelijk zonder dat het wassen van kleding en beddengoed ingeperkt wordt.

Variant B: Scherpere afweging in de toegang tot de strijkmodule ● In de beleidsregels van de gemeente Enschede staat de volgende bepaling: ‘Strijken wordt alleen ingezet bij bovenkleding en indien hiertoe een noodzaak bestaat. Hiervan kan sprake zijn bij werkkleding. Van de cliënt wordt verwacht dat hij beschikt over kreukvrije kleding of het strijkwerk zelf regelt.’ In de praktijk zien we dat 1.529 cliënten gebruikmaken van de strijkmodule (dat is 57% van de cliënten met een wasmodule). Deze aantallen laten zien dat het inzetten van de strijkmodule niet strikt beperkt wordt tot bijvoorbeeld cliënten die vanwege werkzaamheden representatief moeten zijn. Van gebruikers is slechts 19% (290) jonger dan 67 jaar. In die gevallen zou er sprake kunnen zijn van werkkleding die gestreken moet worden. 1

Welke gevolgen voor niveau van dienstverlening en positie kwetsbare inwoners?

Welke besparing is mogelijk?

Wat zijn juridische risico’s/gevolgen?

Zie voor berekening bijlage 4

Het niveau van dienstverlening loopt terug doordat er niet meer gestreken wordt. Dit raakt niet specifiek de kwetsbare cliënten. Er wordt nog steeds voldaan aan de opgave om te voorzien in schone en draagbare kleding. Variant A afschaffen module: Dat kan een besparing van ca. € 734.0007 opleveren. Variant B beperken toegang strijkmodule: gebruik terugdringen met 50% levert besparing op van € 367.0008. In variant A en B is snelheid van besparing afhankelijk van snelheid herindicatietrajecten. Variant A: Juridisch risicovol, omdat strijken in de norm huishoudelijke ondersteuning in Twente (HHM, 2017) is opgenomen. Het is de vraag of het juridisch houdbaar is dat strijkvrije kleding een algemeen gebruikelijke voorziening is waarin cliënten zelf moeten voorzien. Beleidsregels moeten aangepast worden.

26/74 Ondersteuning Huishouden duurzaam organiseren - analyse en scenario’s

Variant B: Juridisch geen risico, mits een zorgvuldig toegangsproces wordt geborgd. Kans op meer bezwaren.

Wat zijn gevolgen voor bestaande inkoopafspraken?

Variant A en B: Een nieuwe aanbesteding is niet nodig.

Sluit het voorstel aan bij beleidsdoelen gemeente?

Duurzaam organiseren, waarbij een besparing gerealiseerd wordt zonder te veel concessies te doen aan doelen als zelfredzaamheid en participatie.

Welke kansen en risico’s zien stakeholders?

Aanbieders: - Strijken is niet de kern van ons werk. Als er een goed alternatief geboden wordt, is dat bespreekbaar. Cliëntperspectief: - Het is de vraag of dit juridisch mag. - Nu heeft de hulp niet voldoende tijd om te wassen en te strijken. Schrappen of inperken is niet de juiste oplossing. Consulenten: - Mogelijkheid voor een flinke besparing zonder dat er getornd wordt aan de basisprincipes van een schoon en leefbaar huis.

Schrappen of terugdringen gebruik regiemodule ● De regiemodule helpt cliënten die zelf moeilijk kunnen aangeven welke taken er in het huishouden gedaan moeten worden. In de module wordt onderscheid gemaakt tussen ondersteuning bij vervuiling (van de woning of kleding), verwaarlozing (eten en drinken) of ontreddering of ondersteuning bij advies, instructie en voorlichting gericht op één of meerdere activiteiten in het huishouden voor de maximale duur van zes weken. De regiemodule is gericht op regie op het huishouden. Als er meer ondersteuning nodig is, kan de voorziening ondersteuning zelfstandig leven ingezet worden. Variant A: schrappen module ● Regie op het huishouden zou voldoende geborgd moeten zijn sinds er gewerkt wordt met een plan voor uitvoering. In dit plan zijn de activiteiten en de frequentie daarvan opgenomen. ● In contracten met aanbieders is de signaleringsfunctie standaard opgenomen. Er wordt verwacht van organisaties die OH verzorgen dat zij een signalerende rol hebben en indien nodig contact met het wijkteam zoeken.

27/74 Ondersteuning Huishouden duurzaam organiseren - analyse en scenario’s

●

In de huidige situatie is er soms overlap met andere vormen van regievoering, zoals bijvoorbeeld een casemanager dementie of een persoonlijk begeleider.

Variant B: scherpere afweging in de toegang tot de regiemodule ● In het normenkader dat HHM in 2017 heeft ontwikkeld voor onder andere de gemeente Enschede staat dat de module regievoering zeer weinig voorkomt. ● Het huidige gebruik bedraagt 6% van de cliënten. Het gaat om ongeveer 290 cliënten. Analyse van het bestand van deze gebruikers door beleidsmedewerkers en Wmo-consulenten laat zien dat regie op huishouden in een behoorlijk deel van de gevallen geborgd kan worden door middel van het uitvoeringsplan. Het aantal cliënten dat dan nog overblijft past waarschijnlijk beter bij de schatting die HHM heeft gemaakt (een voorziening die zeer weinig voorkomt). 1

Welke gevolgen voor niveau van dienstverlening en positie kwetsbare inwoners?

Variant A: - Cliënten die nu nog gebruikmaken van de regiemodule ontvangen straks 30 minuten minder hulp per week. - Indien regieondersteuning nodig is: in de toegang borgen dat er een alternatief geboden wordt. - Risico dat de hulp voor kwetsbare inwoners in het gedrang komt. Variant B: - Hulp voor de meest kwetsbare cliënten blijft geborgd.

Welke besparing is mogelijk?

Wat zijn juridische risico’s/gevolgen?

Indien de module niet meer uitgevoerd wordt, is de besparing € 200.0009. Indien er een scherpere afweging gemaakt wordt in de toegang, is het mogelijk een besparing van € 100.000 euro te realiseren. In beide gevallen zal de besparing gefaseerd (afhankelijk van herindicatie) gehaald worden. Cliënten kunnen bezwaar aantekenen tegen vervallen van de indicatie (na herindicatie). In variant A zullen de beleidsregels aangepast moeten worden. In variant A kan de rechter beslissen dat voor de cliënt onvoldoende resultaat schoon en leefbaar huishouden geleverd wordt. Mits de toegang zorgvuldig gedaan wordt,

Zie voor de berekening bijlage 4

28/74 Ondersteuning Huishouden duurzaam organiseren - analyse en scenario’s

geeft variant B geen juridische risico’s. 4

Wat zijn gevolgen voor bestaande inkoopafspraken?

In variant A: module schrappen uit contract van huidige aanbieders OH. Er is geen nieuwe aanbesteding nodig.

Sluit het voorstel aan bij beleidsdoelen gemeente?

Mits in de toegang goed gekeken wordt of de regie van inwoners voldoende geborgd is.

Welke kansen en risico’s zien stakeholders?

Aanbieders: - We zetten zwaardere medewerkers in bij de regievraag; zonder regie moeten deze medewerkers ‘regulier’ werk doen. - We hebben cliënten waarbij echt iets extra’s nodig is. Cliëntperspectief: - Bespreken met hulp welke zorg nodig is. Ondersteuning bij regie huishouden is daar onderdeel van. - Kan voor kwetsbare cliënten niet weg. Mensen hebben die ondersteuning hard nodig. Consulenten: - De regiemodule hoeft bijna niet te worden ingezet voor OH. Bij noodzaak van dagelijkse regie wordt persoonlijke begeleiding ingezet en/of is er bijvoorbeeld een casemanager dementie bij betrokken.

Preventieve hulp ● Een vorm van hulp in en om het huis bij inwoners die nog zelfstandig hun huishouden kunnen doen, maar wat extra steun bij grote of zware klussen kunnen gebruiken, bijvoorbeeld bij werken in de tuin, gordijnen wassen, grote beurt van keuken of badkamer, opruimklussen en kleine reparaties. ● Niet als vervanging van OH, maar als preventieve vorm. ● Match student-inwoner begeleiden (bijvoorbeeld door welzijnsorganisatie of zelf gecoördineerd door studenten of jonge professionals) om continuïteit te borgen. ● Hulp in huis in combinatie met bestaande diensten (klussen, boodschappen, vervoer). ● Tegen minimumloon. ● Inwoner betaalt zelf de hulp, de match is een gesubsidieerde dienst. 1

Welke gevolgen voor niveau van dienst-

De dienstverlening stijgt, omdat extra diensten worden toegevoegd. Biedt extra keuzemogelijkheid voor inwoners.

29/74 Ondersteuning Huishouden duurzaam organiseren - analyse en scenario’s

verlening en positie kwetsbare inwoners? 2

Welke besparing is mogelijk?

Indien door het gebruiken van deze voorziening de vraag naar OH wordt uitgesteld, is er sprake van een besparing. Nog niet te zeggen is hoe groot die is; hiervoor ontbreken ervaringscijfers.

Wat zijn juridische risico’s?

Geen

Wat zijn gevolgen voor bestaande inkoopafspraken?

Geen

Sluit het voorstel aan bij beleidsdoelen gemeente?

Ja, het versterkt de algemene voorzieningen in het voorliggend veld, waardoor de vraag naar maatwerkvoorzieningen uitgesteld kan worden.

Welke kansen en risico’s zien stakeholders?

Aanbieders: - Goede organisatie van belang om continuïteit te waarborgen. Cliëntperspectief: - Kan goede waarborg voor kwaliteit en continuïteit bieden. Consulenten: - Momenteel nog te weinig voorliggende voorzieningen; de vraag zal niet afnemen.

Ontlasten mantelzorger ● Stimuleren van gebruik OH ter ontlasting van de mantelzorger (bestaande mogelijkheid vanuit budget mantelzorgbeleid). 1

Welke gevolgen voor niveau van dienstverlening en positie kwetsbare inwoners?

Ondersteuning van overbelaste mantelzorger is een extra vorm van dienstverlening. Komt tegemoet aan kwetsbare inwoners.

Welke besparing is mogelijk?

Wat zijn juridische risico’s?

Geen

Stimuleren van deze voorziening kost geld. Indien door het gebruiken van deze voorziening de vraag naar OH wordt uitgesteld, is er sprake van een besparing. Nog niet te zeggen is hoe groot die is; hiervoor ontbreken ervaringscijfers.

30/74 Ondersteuning Huishouden duurzaam organiseren - analyse en scenario’s

Wat zijn gevolgen voor bestaande inkoopafspraken?

Geen

Sluit het voorstel aan bij beleidsdoelen gemeente?

Ja, preventieve activiteiten en versterken algemene voorzieningen.

Welke kansen en risico’s zien stakeholders?

Aanbieders: - Kan een goede oplossing zijn, maar levert ook administratieve rompslomp op. Cliëntperspectief: - Is het budget toereikend om dit te realiseren? Consulenten: - Met minder administratie zou het een goede oplossing zijn.

Combinatie OH en verzorging ● Inwoners die ook persoonlijke verzorging nodig hebben krijgen één product aangeboden dat door één professional wordt uitgevoerd. ● Personeel OH wordt geschoold naar taken persoonlijke verzorging. ● Persoonlijke verzorging is een product dat geleverd wordt vanuit de Zorgverzekeringswet. Afspraken over financiering moeten gemaakt worden met de zorgverzekeraar. 1

Welke gevolgen voor niveau van dienstverlening en positie kwetsbare inwoners?

Eén hulp die het huishouden doet én de persoonlijke verzorging.

Welke besparing is mogelijk?

Besparing door het vermijden van dubbelingen in personele inzet. Besparen op reistijd en administratieve kosten. Kosten voor opleiding. Doordat een combifunctie een hoger opleidingsniveau vraagt, betekent dit ook een ander tarief en salaris. Niet elke aanbieder OH kan of wil dit product leveren.

Wat zijn juridische risico’s?

Wat zijn gevolgen voor bestaande inkoopafspraken?

Toegang in samenhang met Zvw organiseren; alert zijn op borgen van regels uit twee wettelijke domeinen. Vraagt aanpassing van de beleidsregels.

Vraagt ander gekwalificeerd personeel. Vraagt geen nieuwe aanbesteding. Vraagt nieuwe afspraken binnen lopende

31/74 Ondersteuning Huishouden duurzaam organiseren - analyse en scenario’s

contracten. 5

Sluit het voorstel aan bij beleidsdoelen gemeente?

Integraal werken

Welke kansen en risico’s zien stakeholders?

Aanbieders: Risico: - Vraagt om bepaald personeelsbestand; dat heeft niet iedere aanbieder. - Veel personeelsleden zijn niet geschikt voor deze combinatiefunctie. Kans: - Integrale dienstverlening - Verrijking van functies - Anticiperen op meer samenloop met Zvw. Cliëntperspectief: - Mooie combinatie; let wel op kwaliteit van de dienstverlening. Consulenten: - Moeilijk te combineren qua tijdsindeling. - Het zijn twee verschillende functies.

32/74 Ondersteuning Huishouden duurzaam organiseren - analyse en scenario’s

Hoofdstuk 4 Breder perspectief: preventie en signalering, langetermijnperspectief en landelijke ontwikkelingen In dit laatste hoofdstuk plaatsen we de keuze voor een scenario OH in een breder perspectief. Dit bredere perspectief is bedoeld als achtergrondinformatie die kan helpen tot een afgewogen keuze voor een van de scenario’s te komen. 4.1 Mogelijkheden preventie en signalering aanvullend op scenario’s Hulp aan ouderen is onderdeel van hun levensloop. In dit rapport richten we ons specifiek op de voorziening OH, maar in het leven van ouderen spelen meer ondersteuningsvragen een rol. Welk scenario de raad ook kiest, dit laat onverlet dat het goed is de aandacht te vestigen op de mogelijkheden van signalering en preventie. Inzet van het gemeentelijk beleid is om inwoners zolang mogelijk te ondersteunen bij het kiezen van eigen oplossingen. De piramide in de figuur hieronder laat de verschillende ondersteuningsniveaus zien.

Figuur 3 -

In onderste gedeelte van de piramide staan eigen oplossingen, hulp vanuit het sociale netwerk en de sociale basisinfrastructuur centraal. In het middelste gedeelte van de piramide gaat het om lichte vormen van hulp. In het bovenste gedeelte gaat het om de ondersteuning voor kwetsbare inwoners.

33/74 Ondersteuning Huishouden duurzaam organiseren - analyse en scenario’s

Het is een opgave voor de gemeente om ‘overzorg’ (vitale ouderen te snel een voorziening bieden hoger in de piramide) en ‘onderzorg’ (kwetsbare ouderen te lang vragen om in hun eigen oplossing te voorzien) te voorkomen. Voorbeelden van preventieve activiteiten gericht op eigen oplossingen bij vitale ouderen: ● netwerkbehoud, participatie, zilveren kracht; ● anticiperen op woonsituatie (nudging), lang zult u wonen; ● verbinden met initiatieven van bedrijven (technologie, hulpmiddelen, mobiliteit, financiële producten); ● samen met huisartsen/eerstelijnsprogramma’s gericht op leefstijl, compenseren kracht/lenigheid/mobiliteit (behoud vitaliteit). Voorbeeld van ondersteuning van kwetsbare ouderen: ● signaleren kwetsbare ouderen (wijkwijzers, eerste lijn medisch, ouderenadviseur die de weg kan wijzen); ● ondersteuning van ouderen (mantelzorgondersteuning, advies en informatie in de wijk en bij de eerstelijnsgezondheidszorg in plaats van via het wijkteam), zoals: - inzetten lichte hulp in en om het huis (bestaande voorzieningen versterken) met soepele overgang naar OH (voorzieningen); - respijtzorg (tijdelijk OH inzetten bij oudere ter ontlasting van de mantelzorger. 4.2 Langetermijnperspectief OH als vervolgstap op scenario’s In dit onderzoeksrapport zijn oplossingsrichtingen beschreven voor het duurzaam organiseren van OH. Hierbij is aangesloten bij de huidige wettelijke kaders.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=enschede&id=60dea3db-a3fa-4f0d-9d83-e070da2d69be