Bijlage Visie LG overleg en participatie

Overleg en Participatie Visie landelijk gebied Enschede Bijlagerapport bij de Visie landelijk gebied Enschede

Gemeente Enschede, januari 2021

Wat staat in dit rapport Dit rapport bevat een overzicht van de reacties die in de aanloop naar de ontwerp-Visie landelijk gebied van de gemeente Enschede zijn opgehaald. De reacties hebben vooral betrekking op de Discussienota (11 juni 2019), de Nota van uitgangspunten (openbaar gemaakt 28 januari 2020; vastgesteld op 30 juni 2020) en op concepten van de ontwerp-Visie (vierde kwartaal 2020). Het rapport geeft de reacties weer van de Gemeenteraad en de Commissie Omgevingsbeleid, zet de opmerkingen op een rij uit publieksbijeenkomsten en geeft een overzicht van de resultaten van overleg met maatschappelijke organisaties en de andere overheden. De weergave is telkens een korte samenvatting van uitvoeriger overleg en reacties. Van een deel van de bijeenkomsten is een uitgebreider verslag als bijlage aan dit rapport toegevoegd. In dit rapport is telkens aangegeven van wie de reactie afkomstig is, waarop de reactie betrekking heeft (in welk overleg of naar aanleiding van welk tussenproduct), wat de inhoud van de reactie is en tot slot hoe daar in de ontwerp-Visie mee is omgegaan.

Gemeenteraad De Gemeenteraad heeft de Nota van uitgangspunten op 30 juni 2020 vastgesteld en als basis voor de Visie landelijk gebied. Bij amendement heeft de Gemeenteraad een uitgangspunt toegevoegd en ook is een motie aangenomen (zie bijlage). Voorafgaand heeft de Commissie Omgevingsbeleid advies uitgebracht over de Nota van uitgangspunten (bijgevoegd) en daarnaast is de inbreng in de Hoorzitting van de Commissie vermeld. Tot slot zijn twee moties (Voedselbos, Twents landschap) en een amendement (Natuureducatie) in verband met de Visie gebracht (moties, amendement bijgevoegd).

Wie heeft de reactie gegeven?

Waarop heeft de reactie betrekking?

Wat is de inhoud van de reactie?

Hoe is de reactie in de ontwerp-Visie verwerkt?

Gemeenteraad 30 juni 2020

Uitgangspunt 1 Nota van uitgangspunten

De gemeente wil niet dat de kwaliteit van het landelijk gebied van Enschede geleidelijk achteruitgaat. De gemeente zoekt manieren om de kwaliteit van bodem, water, lucht, natuur en landschap te versterken – elke onderdeel apart, maar het liefst samen. De gemeente kiest drie speerpunten: landgoedstad (voor bewoners van stad & land en voor recreanten & toeristen) / Verduurzaming

Ontwikkelingsprincipes (versterken groenblauwe structuur; vanuit landschap ontwikkelingen) geven richting aan dit uitgangspunt. De Groene Pijler staat centraal in de Visie, waarbij samenhang is aangebracht tussen de verschillende onderdelen (natuur, landschap, cultuurhistorie, water, bodem en lucht). Landgoederen, kringlooplandbouw en de opgave voor het planten van bomen komen direct in de Visie terug.

Wie heeft de reactie gegeven?

Waarop heeft de reactie betrekking?

Wat is de inhoud van de reactie?

Hoe is de reactie in de ontwerp-Visie verwerkt?

van de landbouw – kringlooplandbouw gaat samen met natuur en landschap / 170.000 bomenplan – Enschede plant letterlijk voor elke inwoner een nieuwe boom. Gemeenteraad 30 juni 2020

Amendement ter aanvulling van de Nota van uitganspunten: uitgangspunt 1a

De Visie legt vast hoe het netwerk van natuurgebieden in Enschede wordt voltooid en welke maatregelen voor de biodiversiteit worden genomen. Daartoe behoort ook een netwerk van houtwallen.

Het uitgangspunt voor de groenblauwe structuur is direct gericht op het -ook met water samenhangende- netwerk van natuurgebieden. De versterking wordt vooral gezocht in meer kwaliteit gekoppeld aan andere functies. Ook is de directe opgave om houtwallen aan te leggen én te beheren opgenomen. De integrale gebiedsgerichte aanpak is een van de belangrijkste instrumenten om de Visie uit te voeren. De Visie geeft hoofdlijnen aan die in de Gids buitenkans verder wordt ingevuld.

Gemeenteraad 30 juni 2020

Uitgangspunt 2 Nota van uitgangspunten

Bij de grote ingewikkelde opgaven in het landelijk gebied neemt de gemeente het initiatief. Niet elke opgave apart proberen op te lossen. In een gebied vragen en wensen combineren: een integrale aanpak. De gemeente werkt samen, zorgt voor combinaties en maakt werk met werk. Bij kleinere opgaven en kleinere projecten weegt de gemeente de belangen af met gebruik van een vernieuwde Gids buitenkans.

Gemeenteraad 30 juni 2020

Uitgangspunt 3 Nota van uitgangspunten

De gemeente heeft ambitie. De gemeente gaat daar actief mee aan de slag. Niet alleen, wel samen met andere partijen: overheden, bedrijven, maatschappelijke organisaties. Niet alleen met geld, ook met regels, inzet van gemeentegrond, door partijen samen te brengen, met informatie, in contacten, met beheer en handhaving.

De ambitie van de gemeente is groter dan zij zelf aankan. Daarom is samenwerking nodig. In die samenwerking moet de gemeente wel meer menskracht en middelen bieden dan nu het geval is. Daarom voorziet de Visie in de ontwikkeling van instrumenten, is de vraag om mensen en middelen en zijn in de Visie opgaven opgenomen die de Visie van handen en voeten voorziet.

Gemeenteraad 30 juni 2020

Uitgangspunt 4 Nota van uitgangspunten

De Visie onderkent het belang van de landbouw voor het landelijk gebied. De bedrijven maken zelf hun keuzen. De inzet van de gemeente is vooral gericht op ondersteuning van de agrarische sector bij een ontwikkeling van kringlooplandbouw, verbreding (ook bijdragen leveren aan natuur, water, educatie etc.) en het verkorten van de keten tussen productie en consumptie.

Gemeenteraad 30 juni 2020

Uitgangspunt 5 Nota van uitgangspunten

De agrarische sector in Enschede is niet groot in omvang. Wel is de landbouw van groot belang voor het landelijk gebied. De gemeente sluit zich aan bij het beleid van Rijk en provincie. Die willen een meer duurzame kringlooplandbouw en een landbouw die bijdraagt aan het landschap, natuur en/of wateropgaven. De landbouw moet dat vooral zelf doen. Waar het kan helpt de gemeente door ruimte te geven aan experimenten. De gemeente wil landbouwers en bewoners uit de stad meer met elkaar in contact brengen. Daarin past dat de landbouw haar (streek)producten meer direct aan de Twentse bevolking levert. Het bestaande beleid voor bouwen en wonen in het landelijk gebied verandert niet. Alleen bijzondere

Het thema wonen geeft inhoudt aan dit uitgangspunt. Daarbij doet de Visie ook een voorstel voor de vereenvoudiging in het

Wie heeft de reactie gegeven?

Waarop heeft de reactie betrekking?

Wat is de inhoud van de reactie?

Hoe is de reactie in de ontwerp-Visie verwerkt?

bouwplannen krijgen een kans. Een bouwproject moet passen in het landelijk gebied en moet goed zijn voor de hele stad. Eenzelfde soort plan wordt niet herhaald.

beleid voor sloop en nieuwbouw. De precieze uitwerking volgt in de Gids buitenkans.

Gemeenteraad 30 juni 2020

Uitgangspunt 6 Nota van uitgangspunten

Nederland staat voor een grote opgave om energie te besparen en energie duurzaam op te wekken. Hoe Enschede dat wil aanpakken met zon en wind staat in de nieuwe Energievisie. Energievisie en Visie landelijk gebied worden tegelijk opgesteld. De Visie landelijk gebied staat voor een goede inpassing van de maatregelen. Zie daarvoor ook de al genoemde landschapsstudie. De gemeente wil bij grote zonnevelden en windturbines goed rekening houden met andere wensen en plannen: de integrale gebiedsaanpak (zie uitgangspunt 2).

De aanpak voor de opwek van energie in het buitengebied zijn in de Energievisie en de Visie landelijk gebied nader uitgewerkt. De inspanning om zonnepanelen op gebouwen te leggen wordt opgevoerd. Bij de inpassing in het landelijk gebied is de goede landschappelijke inpassing randvoorwaarde. Een zonneveld van meer dan 2 ha moet altijd in een gebiedsaanpak samen worden genomen met andere opgaven. Het landschap moet -na opheffing van het zonneveld- beter achterblijven.

Gemeenteraad 30 juni 2020

Uitgangspunt 7 Nota van uitgangspunten

De Visie gaat in hoofdstuk 5 uitvoering in op alle grote functies (thema’s) in het landelijk gebied.

Gemeenteraad 30 juni 2020

Motie naar aanleiding van de Nota van uitgangspunten

De Visie gaat over landbouw, wonen en energie. De Visie gaat ook over water, biodiversiteit, recreatie & toerisme, niet-agrarische bedrijven, sociaal beleid, tegengaan van ondermijning, wegen & verkeer en cultureel erfgoed. In het landelijk gebied moeten alle functies en belangen een plek krijgen. De gemeente heeft daarvoor vaak al beleid voor de hele gemeente; waar nodig wordt dat beleid verder uitgewerkt voor het buitengebied. Zet initiatieven tot synergie tussen extensieve landbouw, biotoopverbetering en natuur in kracht door een proactieve houding en een circulaire Gids buitenkans.

Advies Commissie Omgevingsbeleid 11-05-20

Nota van Uitgangspunten

Samenvatting ontbreekt en de commissieleden constateren nadrukkelijk dat de begrijpelijkheid van de nota voor inwoners wederom te wensen overlaat.

Advies Commissie Omgevingsbeleid 11-05-20

Nota van Uitgangspunten

Advies Commissie Omgevingsbeleid 11-05-20

Nota van Uitgangspunten

Commissie wijst op schoonheidsfoutjes in de Nota, waardoor verwarring kan ontstaan over de status van een gebied. Onduidelijk is hoe de instrumenten van de Omgevingswet kunnen worden benut. Gebiedsgericht werken wordt aangekondigd, maar niet uitgewerkt.

De Visie bundelt de aandacht voor de genoemde kwaliteiten van landelijk gebied onder de term Groene Pijler en bevat voorstellen om actief in te zetten op het versterken en benutten. De Gids buitenkans werkt e.e.a. uit. De Visie is opgezet in verschillende informatielagen: de tekst van de Visie zelf, een doorklik naar toelichtingen en voor de onderbouwing naar rapporten en bijlagen. Bovendien is een samenvatting toegevoegd. De Commissie noemde met name enkele onnauwkeurigheden in de kaart van de landschapswaardering. Een aangepaste versie van de landschapsstudie bevat een correctie. De Visie geeft -in een bijlagerapport- een overzicht van de instrumenten uit de Omgevingswet. Gebiedsgericht werken vormt een zeer belangrijk onderdeel van de gemeentelijke aanpak en krijgt in de Visie uitwerking op hoofdlijn.

Wie heeft de reactie gegeven?

Waarop heeft de reactie betrekking?

Wat is de inhoud van de reactie?

Hoe is de reactie in de ontwerp-Visie verwerkt?

Advies Commissie Omgevingsbeleid 11-05-20

Nota van Uitgangspunten

Duurzaam water en bodembeheer mogen niet ontbreken.

Water en bodem zijn onderdeel van de Groene Pijler en komen uitdrukkelijk aan bod in de evaluatie.

Advies Commissie Omgevingsbeleid 11-05-20

Nota van Uitgangspunten

Nota’s van Uitgangspunt voor Energie en Landelijk gebied lijken qua opzet en inhoud geheel los van elkaar te zijn opgesteld. Stel de visies direct op als onderdeel van de omgevingsvisie.

Advies Commissie Omgevingsbeleid 11-05-20

Nota van Uitgangspunten

Advies Commissie Omgevingsbeleid 11-05-20

Nota van Uitgangspunten

De Commissie constateert dat bij de totstandkoming van de NvU zeer beperkte participatie is georganiseerd en roept op om bij de Visie meer te doen. Zijn de erkende dorps- en wijkraden om advies gevraagd?

Beide Visies hebben een heel verschillende invalshoek. De Visie landelijk gebied gaat over 70% van het grondgebied van Enschede. Het gaat over alle fysieke onderwerpen in het buitengebied. Het opwekken van duurzame energie is daar één van. De Energievisie volgt het stramien van het Klimaatakkoord. Dit overzicht laat zien dat wel over een reeks van jaren fors is ingezet op participatie.

Advies Commissie Omgevingsbeleid 11-05-20

Nota van Uitgangspunten

Advies Commissie Omgevingsbeleid 11-05-20

Nota van Uitgangspunten

Natuur en Milieu Overijssel

Hoorzitting Cie Omgevingsbeleid over de Nota van uitgangspunten 24 februari 2020 Hoorzitting Cie Omgevingsbeleid over de Nota van uitgangspunten 24 februari 2020

Spreekt steun voor aanpak LG: accenten meervoudig gebruik, biodiversiteit en leefbaarheid.

Hoorzitting Cie Omgevingsbeleid over de Nota van uitgangspunten

Wil meer regie bij keuze locaties voor energie – ook op Twents niveau clusteren.

Landschap Overijssel: beheerder van 1000 ha natuur in Enschede

Overijssels Particulier Grondbezit

Evaluatie ontbreekt – moet worden toegespitst op de Gids buitenkans / Onderbouwing ontbreekt bij de stelling dat de kwaliteit van het landelijk gebied achteruitgaat. NvU geeft onvoldoende duidelijkheid over de rol van de Raad.

Wil herstel houtwallen / gebiedsaanpak voor inpassen energiemaatregelen / bomen van aantal landgoederen zijn einde levensduur.

Advies is gevraagd over de vastgestelde Nota van Uitgangspunten. De reacties waren zeer beperkt en hebben niet geleid tot inhoudelijke wensen. De Visie is naar de dorps- en wijkraden toegestuurd voor het indienen van zienswijzen. Deze constatering heeft geleid tot het opzetten van een evaluatie, die bij de Visie is gevoegd. In de aanloop naar de Visie zijn technische sessies met de Raad georganiseerd. Voorafgaand aan de Nota van uitgangspunten zijn de studies over de landbouw en het landschap toegelicht. In het laatste kwartaal van 2020 zijn twee technische sessies gehouden over kaarten (grens landelijk gebied, correctie landschapskaart), de evaluatie en over de landgoederenstudie. Deze onderwerpen komen terug in de Visie onder de thema’s Groene Pijler en leefbaarheid en in de gebiedsaanpak.

Aandacht voor houtwallen en bomen zit in het ontwikkelingsprincipe ‘vanuit het landschap ontwikkelen’, komt terug in het thema ‘Groene Pijler’ en in de opgaven voor de aanplant van bomen, nieuwe bosjes en houtwallen en het beheer van houtwallen. Voor energiemaatregelen is de gebiedsaanpak standaard vanaf zonnevelden van 2 ha. Problematiek van bomen op landgoederen krijgt aandacht in hoofdstuk 5 – landgoederen. De locaties voor grootschalige opwek van elektriciteit in Enschede zijn via het Milieueffectrapport bij de Energievisie onderzocht. Voor de locatie in Broekheurne wordt ingezet op samenwerking

Wie heeft de reactie gegeven?

Waarop heeft de reactie betrekking?

Wat is de inhoud van de reactie?

24 februari 2020 Stawel

Hoorzitting Cie Omgevingsbeleid over de Nota van uitgangspunten 24 februari 2020

Geld is beperkend voor landschapsonderhoud / Wil meer verbinding stad-land / Vraagt om duurzame landbouw op gemeentegrond / Energie legt (te?) grote claim op landelijk gebied.

Natuur en Milieuraad Enschede

Hoorzitting Cie Omgevingsbeleid over de Nota van uitgangspunten 24 februari 2020

Intenties zijn goed, maar hoe zorgt de gemeente dat landschap niet achteruitgaat en de natuur verbetert? / Wat staat voorop: landschap of energie? / Niet noodzakelijk minder boeren, wel minder dieren.

Landgoed Hooge Boekel

Hoorzitting Cie Omgevingsbeleid over de Nota van uitgangspunten 24 februari 2020 Hoorzitting Cie Omgevingsbeleid over de Nota van uitgangspunten 24 februari 2020

Voorbeeld van gebiedsinrichting met energie, natuur, landgoed, sloop nieuwbouw.

Stichting Lonneker Land

Gemeenteraad 11-11-20

Amendement Natuureducatie

Gemeenteraad 12-11-2018

Motie Voedselbos

Gemeenteraad 13-11-2017

Motie Twents landschap

Nota LG heeft positieve uitstraling, maar waarom zoveel aandacht voor landbouw en niet voor natuur en landschap / Natuur moet het met mooie woorden doen / Denk aan de recreatieve waarde van landgoederen – openstelling is op diverse plaatsen slecht uitgevoerd. Overhevelen van het budget voor Natuureducatie naar Landelijk Gebied en in te zetten voor initiatieven rondom educatie en beheer van natuur en landschap, zoals Voedselbos en het gebiedsproces Wageler. Onderzoek of en waar een voedselbos van formaat binnen Enschede kan worden gerealiseerd Inzet op een sterkere samenwerking over het Twentse landschap met als doel de unieke waarden en kwaliteiten van ons landschap te behouden, versterken en benutten

Hoe is de reactie in de ontwerp-Visie verwerkt? met de buurgemeente Haaksbergen. Dit past ook in de analyse die voor de Regionale Energie Strategie Twente is gemaakt. Voor landschapsonderhoud bevat de Visie de opgave om het beheer op 50% van de houtwallen toe te passen. De keuze is opgenomen om daarvoor de benodigde middelen vrij te maken. Verbinding stad-land is een van de vier ontwikkelingsprincipes. De Visie wil gemeentelijke grond beschikbaar laten komen voor pachters die de doelen van de Visie mede willen invullen. Door energiemaatregelen via een gebiedsaanpak te realiseren wordt de claim beter in te passen met minder effect op andere functies. De gemeente zet de Groene Pijler heel centraal in de Visie. Energiemaatregelen zijn alleen mogelijk als die zijn in te passen in het landschap. De gemeente gaat niet over de agrarische bedrijfsvoering. Wel biedt de Visie vooral steun aan bedrijven die kringlooplandbouw nastreven met minder melkvee per hectare. Zonder hierbij op het plan Hooge Boekel zelf in te gaan, herkent de gemeente in de voorstellen de integrale benadering, die ook in de Visie is opgenomen. De Visie geeft veel aandacht aan natuur en landschap, niet alleen in ambitie, ontwikkelingsprincipes en het thema Groene Pijler, ook bij de concretisering in de vorm van de opgaven.

Voor de gemeente heeft ondersteuning van landgoederen vooral betrekking op de maatschappelijke waarde, waaronder toegang. De Visie zet in op educatie over het landelijk gebied in algemene zin en bij de gebiedsaanpak Stadsrand in het bijzonder vanuit het Wageler en het voormalige natuureducatiecentrum Lammerinkswonner. De Visie bevat als opgave om tenminste 2 voedselbossen in de planperiode tot stand te brengen. De Visie gaat weliswaar alleen over het eigen grondgebied, maar is besproken met de buurgemeenten. De inzet op de Groene Pijler geeft gehoor aan het doel van de motie

Publieksbijeenkomsten De gemeente heeft publieksbijeenkomsten gehouden op 8 mei 2019 en op 18 november 2020. De resultaten van de bijeenkomst van 8 mei zijn verwerkt in de Discussienota en Nota van uitgangspunten. De impressie van de digitale bijeenkomst van 18 november 2020 is bijgevoegd. Wie heeft de reactie gegeven?

Waarop heeft de reactie betrekking?

Wat is de inhoud van de reactie?

Hoe is de reactie in de ontwerp-Visie verwerkt?

Publieksbijeenkomst 18 november 2020

Groene Pijler

Publieksbijeenkomst 18 november 2020

Groene Pijler

Meer natuur op agrarische grond, zoals bloemrijke akkerranden, is mogelijk, maar moet wel betaald worden. Ook is meer onderhoud van landschapselementen gewenst. Ook wordt gevraagd de aandacht voor natuur te stimuleren. Steun voor het idee van bomenplant. Aanvullend wordt het idee gedaan voor een ‘bomenhub’.

Publieksbijeenkomst 18 november 2020 Publieksbijeenkomst 18 november 2020

Groene Pijler

Publieksbijeenkomst 18 november 2020 Publieksbijeenkomst 18 november 2020

Groene Pijler / Bouwen

Publieksbijeenkomst 18 november 2020

Bouwen

Publieksbijeenkomst 18 november 2020

Landbouw

Publieksbijeenkomst 18 november 2020

Landbouw

In de ‘opgaven’ van de Visie staan maatregelen (bloemrijke akkerranden, beheer landschapselementen), die alleen door kunnen gaan als financiering beschikbaar komt. Aandacht voor natuur bevorderen komt terug onder de opgave natuureducatie De Visie gaat in op aanplant van 170.000 bomen, waarvan een groot deel in het landelijk gebied. Het plan wordt in de Visie niet verder uitgewerkt. De gemeente wil een initiatief voor een bomenhub bij de uitvoering betrekken (Landschapsplan). Verdroging zal de komende jaren veel aandacht vragen. Het waterschap heeft daarbij het voortouw. De Visie stelt hoge eisen aan de inpassing van zonnevelden. De strategie ‘vanuit het landschap ontwikkelen’ is bedoeld om heel omzichtig met de hoge landschappelijke kwaliteit in Enschede om te gaan. Waar dat goed gebeurt zijn zonnevelden mogelijk. Het tegengaan van verstening van het landelijk gebied is uitgangspunt voor het thema wonen. Deze ideeën komen terug bij de uitwerking van de Visie in de herziening van de Gids buitenkans. De Visie noemt al wel de mogelijkheid om verschillende eenvoudige woningen in een vrijkomend agrarisch gebouw of Rood-voor-Rood-gebouw te clusteren. De Visie stelt voor om de regels voor vrijkomende agrarische bedrijven te vereenvoudigen, en om meer richting te geven met welstandsregels. De gemeente ziet dat toezicht en handhaving consequenter kan worden ingezet.

De gemeente volgt het landelijke beleid en ziet voordelen in de kringlooplandbouw. De invulling is aan de landbouwers zelf, waarbij de gemeente waar dat kan ondersteuning geeft. Ook hier geldt dat de gemeente verbreding toejuicht, maar de keuze ligt bij de ondernemer zelf. De gemeente geeft steun waar mogelijk.

Groene Pijler

Bouwen

Verdroging en waterbuffering worden genoemd als belangrijk thema – wel is samenwerking nodig bij de uitvoering. Zonnevelden en een mooi landschap passen niet bij elkaar; ook niet in de Hoge Boekel.

Oproep om de verstening tegen te gaan / er zijn nog voldoende mogelijkheden om te bouwen in lege plekken in de stad. Vrijkomende agrarische bebouwing zou niet alleen voor mensen met veel geld, maar ook voor de kleine beurs beschikbaar moeten komen. Bij de Rood voor Rood regeling komt het idee om een soort ‘bank’ op te zetten om sloopmeters bij elkaar te voegen / en het idee om ook sloop elders naar Enschede te mogen halen. Naar voren wordt gebracht dat Enschede strak en moeilijk is in de bouwregels, maar ook dat illegaal wonen vrij veel voorkomt. Ook wordt genoemd dat wat meer welstandsregels gewenst zijn. Onderkend wordt dat kringlooplandbouw belangrijk is voor de toekomst, maar ook dat het begrip niet duidelijk is ingevuld met vragen over het verdienmodel en de beschikbaarheid van grond. De gemeente wil graag verbreding, maar hoe kan dat worden betaald en ingevuld?

Wie heeft de reactie gegeven?

Waarop heeft de reactie betrekking?

Wat is de inhoud van de reactie?

Hoe is de reactie in de ontwerp-Visie verwerkt?

Publieksbijeenkomst 18 november 2020

Landbouw

Publieksbijeenkomst 18 november 2020

Landgoederen

Mooi dat er al zoveel voorbeelden worden genoemd en kansen worden gezien. De gemeente wil ook hier ondersteuning bieden en inzetten op samenwerking bij de afzet aan de consument. De Visie ziet het belang van de landgoederen voor Enschede. De gemeente stelt dat de eigenaar zelf aan zet is, maar dat de gemeente wel kan zorgen voor meer steun en deskundige hulp.

Publieksbijeenkomst 18 november 2020

Landgoederen

Algemeen beeld uit het verslag van de participatiebijeenkomst van 8 mei 2019

Voorbereiding op de Discussienota

Algemeen beeld uit het verslag van de participatiebijeenkomst van 8 mei 2019

Voorbereiding op de Discussienota

Algemeen beeld uit het verslag van de participatiebijeenkomst van 8 mei 2019 Algemeen beeld uit het verslag van de participatiebijeenkomst van 8 mei 2019

Voorbereiding op de Discussienota

Er zijn veel kansen en voorbeelden om de keten tussen productie en consumptie korter te maken. Het gaat voor echter om een deel van de productie, naast levering aan de zuivelcoöperatie. De gemeente doet te weinig voor landgoederen, biedt geen goed aanspreekpunt. Maar ook wordt gesteld dat de landgoederen voor zichzelf moeten kunnen zorgen, waarbij de gemeente wel moet meedenken. Daarbij is niet elk landgoed even waardevol. Naar voren wordt gebracht dat problemen met verdroging en gebrekkig toezicht niet alleen voor de landgoederen gelden. Is een probleem in het hele landelijk gebied. Maatwerk is nodig. Over de toekomst van het landelijk gebied en het verloop van de energietransitie bestaan uiteenlopende opvattingen en leven veel vragen. Van de gemeente (meer algemeen: de overheid) wordt verwacht dat zij houvast biedt. Een gemeente die het voortouw neemt bij het uitzetten van een duidelijke koers, initiatief neemt om partijen samen te brengen, waar nodig knopen doorhakt en die zelf maatregelen in gang zet. De landbouw heeft in de toekomst meer ruimte nodig om te kunnen groeien en om te vormen naar een meer circulaire bedrijfsvoering. De bedrijven met toekomst moeten daarvoor grond overnemen van de stoppende bedrijven. Die houden hun grond echter vaak vast en de eigenaar kijkt of andere bestemmingen meer opleveren.

Er is vraag om grond vanuit andere functies: energie opwekken, bebouwing, natuur etc. Het tekort aan beschikbare grond stelt de landbouw voor een probleem. Laat experimenten toe / en geef ruimte aan nieuwe functies die voor verbreding zorgen van hun activiteiten en hun inkomen.

Voorbereiding op de Discussienota

Bied een oplossing voor de leegstaande agrarische bedrijven – bekijk of nieuwe functies mogelijk zijn.

Algemeen beeld uit het verslag van de participatiebijeenkomst van 8 mei 2019

Voorbereiding op de Discussienota

Wees gesprekspartner voor het landelijk gebied bijvoorbeeld door wijkraden voor het landelijk gebied in te stellen.

De Visie stelt voor het beleid aan te passen voor agrarische bedrijfsgebouwen die hun functie hebben verloren. Of een gebouw heeft zoveel waarde dat het behoud gewenst is en een nieuwe (woon)functie mogelijk is. Of het gebouw mag gesloopt worden met toegang tot de Rood-voor-Rood regeling. De Visie geeft aan hoe de gemeente de band tussen het landelijk gebied en het gemeentebestuur wil versterken met aanspreekbare contactpersonen en een overleg dat gericht is op alleen het landelijk gebied

De vraagstukken van verdroging en toezicht zijn niet uitsluitend gekoppeld aan landgoederen, maar de hoge kwaliteit van de landgoederen kan wel extra gevoelig zijn en aandacht vragen. De Visie zet een koers uit met de ambitie, de ontwikkelingsprincipes en de uitwerking per thema. De Visie zet de opgaven, gebieden en instrumenten ook zelf maatregelen in gang. Het participatie-traject geeft aan hoe de gemeente partijen samen wil brengen. Dat is ook de kern van de gebiedsgerichte aanpak uit de Visie In de Evaluatie landelijk gebied Enschede is de gronddruk nader in beeld gebracht. De Visie onderkent wat de gronddruk voor het realiseren van een meer circulaire landbouw betekent. De gemeente heeft beperkt mogelijkheden om daar iets aan te doen. Wat wel kan is het meer gericht inzetten van de eigen gemeentelijke grond. Daar gaat de Visie op in.

Vernieuwen is een van de vier ontwikkelingsprincipes die centraal staan in de Visie.

Wie heeft de reactie gegeven?

Waarop heeft de reactie betrekking?

Wat is de inhoud van de reactie?

Hoe is de reactie in de ontwerp-Visie verwerkt?

Algemeen beeld uit het verslag van de participatiebijeenkomst van 8 mei 2019

Voorbereiding op de Discussienota

Geef gehoor aan de voorkeur voor windenergie boven zonneenergie in het landelijk gebied.

De Energievisie gaat over de keuzen van zon- en windenergie. Door de gebiedsaanpak krijgt het gebied meer mogelijkheden om mee te sturen bij het vinden van de juiste maatregelen en de locaties.

Maatschappelijke organisaties Over de Visie is gesproken met Landschap Overijssel en Natuurmonumenten (9 maart en 14 december 2020), met LTO Zuid Twente (4 november 2020), Overijssels Particulier Grondbezit (overleggen over de landgoederenstudie onder meer op 11 januari 2021) en Groenberaad (7 december 2020). Stawel (Stichting voor duurzame plattelandsontwikkeling Enschede) heeft over de Nota van uitgangpunten op 18 en 24 februari 2020 twee publieksbijeenkomsten gehouden. Het advies van Stawel (6 mei 2020 ) op basis van deze bijeenkomsten is bijgevoegd. Daarnaast is in divers verband met Stawel contact geweest. De dorps- en wijkraden is gevraagd te reageren op de vastgestelde Nota van uitgangspunten. Dat heeft geen inhoudelijke reactie opgeleverd.

Wie heeft de reactie gegeven?

Waarop heeft de reactie betrekking?

Wat is de inhoud van de reactie?

Hoe is de reactie in de ontwerp-Visie verwerkt?

Landschap Overijssel en Natuurmonumenten

Relatie stad-land

Landschap Overijssel en Natuurmonumenten

Natuur

Landschap Overijssel en Natuurmonumenten

Verdroging en natuur

De Visie legt de relatie tussen stad en land en onderkent de waarde van het groene buitengebied voor alle inwoners. De Visie streeft naar het vergroten van het besef van waarde en bevat de opgave om educatie vorm te geven. De robuuste groenblauwe structuur is een van de vier ontwikkelingsprincipes in de Visie. De Groene Pijler is als overkoepeld begrip gekozen om juist de samenhang van alle fysieke kenmerken te benadrukken. Ook in de gebiedsaanpak wordt een samenhangende benadering gekozen; die aanpak biedt het meest kans op succes in een kwetsbaar systeem. De Visie ziet verdroging als een bedreiging voor natuur en landbouw. De aanpak samen met het waterschap is een van de belangrijke onderwerpen in de Visie.

Landschap Overijssel en Natuurmonumenten

Bomenaanplant en beheer van houtwallen

Het waardevolle buitengebied is een ‘kip met gouden eieren’ voor de hele stad. Het aantrekkelijke buitengebied is een belangrijke vestigingsfactor. Het besef van die grote waarde is niet onvoldoende. De natuur moet niet beperkt blijven tot de ecologie in de natuurgebieden. Het streven is naar een robuust systeem, waarin natuur onderdeel is van het watersysteem, bodemstructuur, landschap en past bij het landgebruik. Verdroging en stikstofbelasting zijn bedreigingen. Het systeem is kwetsbaar en is afhankelijk van tal van factoren. Het watersysteem biedt een goed aanknopingspunt om de natuur te versterken. Denk bijvoorbeeld aan het verhogen van de beekbodems. Werk bij de aanpak samen met het waterschap en benut het programma ZON. Het plan voor de aanplant van bomen wordt gesteund, net als de versterking van het beheer van houtwallen en bosjes.

De Visie kiest voor de aanplant van bomen in samenwerking met tal van partijen en kent ook de opgave om het beheer van houtwallen langjarig te versterken.

Wie heeft de reactie gegeven?

Waarop heeft de reactie betrekking?

Wat is de inhoud van de reactie?

Hoe is de reactie in de ontwerp-Visie verwerkt?

Landschap Overijssel en Natuurmonumenten Landschap Overijssel en Natuurmonumenten

Bermbeheer

Suggestie wordt gedaan om het beheer van bermen en slootkanten meer te richten op de natuurwaarden. De gemeente heeft grond in eigendom. Die grond kan beter benut worden om de doelen van de Visie te bereiken.

Landschap Overijssel en Natuurmonumenten

Realisatie

De Visie bevat stevige doelen. Het is nodig dat de gemeentelijke organisatie meer aandacht (geld, menskracht) beschikbaar heeft voor het landelijk gebied.

De Visie pakt deze suggestie op in combinatie met het idee van LTO om daarbij landbouwers in te schakelen. De Visie bevat de opgave om de eigen gemeentelijke grond uit te geven aan pachters die de grond gaan gebruiken in overeenstemming met de doelen van de Visie. De Visie geeft aan voor welke taken en opgaven meer middelen nodig zijn.

LTO

Natuur op landbouwgrond

LTO

Nieuwe economische dragers

LTO wijst op een positieve regeling in de gemeente Hof van Twente, waar voor een beperkt bedrag per vierkante meter akkerranden beschikbaar komen voor het verhogen van de biodiversiteit. De kostprijs voor melk is in de Twentse omgeving vanwege grondsoort, verkaveling ongeveer 3 cent per kilo hoger dan elders in Nederland. Verkoop direct aan de consument kan dat niet goedmaken. Dat blijft een nichemarkt.

LTO

Gronddruk

Voor de landbouw is de hoge gronddruk en grondprijs een groot punt van zorg. Kringlooplandbouw vergt meer grond om de bedrijfsvoering rendabel te maken. Die grond is er niet of is heel duur.

LTO

Energie

LTO vindt de energiemaatregelen zeer belastend voor het buitengebied. Ze tasten in fysieke zin landbouw en landschap aan en daarnaast ook de sociale cohesie. LTO ziet meer in een oplossing op Twentse schaal, in andere opties dan zon en wind. Ook een beter verdienmodel voor zon op daken kan bijdragen aan een oplossing.

Stawel (advies op Nota van uitgangspunten)

Participatie

Stawel vindt de totaliteit van het proces voor het opstellen van de Visie een mooie vorm van burgerparticipatie.

Grondgebruik

De Visie neemt deze suggestie over als opgave voor bloemrijke akkerranden. Goed voor de biodiversiteit, positieve bijdrage vanuit de landbouw en ook recreatief aantrekkelijk. De Visie gaat uit van veel positieve initiatieven voor verkorten van de keten tussen producent en consument, in Enschede, Twente en elders in Nederland. Ook al levert dat geen verdienmodel voor de complete productie, toch is de bijdrage aan het landbouwbedrijf én aan het contact stad-land positief. De Visie onderkent het probleem van de grote gronddruk. Een algehele oplossing is niet voorhanden. Wel wil de gemeente eigen grond beter beschikbaar maken voor gebruik dat invulling geeft aan de doelen van de Visie. De zorgvuldige gebiedsaanpak werkt in de positieve richting. Ook ziet de gemeente mogelijkheden voor de melkveebedrijven om samenwerking aan te gaan met het grote aantal nevenbedrijven in Enschede. Enschede neemt haar verantwoordelijkheid en daarmee haar aandeel in de energietransitie, zoals in de Energievisie is opgenomen. Enschede werkt samen met de buurgemeenten. Het voornemen is om met Haaksbergen samen te werken in het grensgebied Enschede-Haaksbergen. Voor de inpassing is een gebiedsaanpak nodig, om gevolgen voor landschap, landbouw te beperken en het draagvlak zo groot mogelijk te maken. Ook is de inzet om het aandeel zonnepanelen op dak te verhogen.

De gemeente wil participatie niet beperken tot het opstellen van de Visie en ook bij de uitwerking van de Visie en de realisatie van maatregelen goed contact houden en overleg voeren met de inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties in het landelijk gebied.

Wie heeft de reactie gegeven?

Waarop heeft de reactie betrekking?

Wat is de inhoud van de reactie?

Hoe is de reactie in de ontwerp-Visie verwerkt?

Stawel (advies op Nota van uitgangspunten)

Algemeen

Stawel (advies op Nota van uitgangspunten)

Landbouw

De Visie gaat uit van het belang dat de hoge kwaliteit van het landelijk gebied heeft voor de hele stad. Zie onder meer het ontwikkelingsprincipe ‘Verbinden stad en land’ De Visie wil duurzame krachtige landbouw helpen bevorderen. Het bomenplan is niet meer als doel op zich opgenomen, maar als een van de opgaven om kwaliteit te bevorderen, net als een versterkt beheer van landschapselementen.

Stawel (advies op Nota van uitgangspunten)

Gebiedsaanpak

Stawel (advies op Nota van uitgangspunten)

Middelen

Stawel kan zich in grote lijn vinden in de Nota van uitgangspunten en vindt de kwaliteit van het landelijk gebied belangrijk voor het vestigingsklimaat. De landbouw is drager van een vitaal en veerkrachtig landelijk gebied en samenwerking met de landbouw is nodig voor de beoogde kwaliteitsimpuls naar een duurzame landbouw. Daarbij moet de aanplant van 170.000 bomen geen doel op zich worden; aandacht is nodig voor agrarisch natuur-en landschapsbeheer. Grote ruimtelijke ingrepen, zoals zonnevelden, vragen om een integrale gebiedsaanpak, waarin het perspectief voor de landbouw wordt meegewogen. Bij een ambitieuze Visie horen ook de middelen die nodig zijn voor de realisatie.

Stawel (advies op Nota van uitgangspunten)

Gronddruk en innovatie

Extensivering in de landbouw (kringlooplandbouw) geeft grote druk op de grondmarkt; ook de verbreding vraagt extra grond.

Stawel (advies op Nota van uitgangspunten)

Bouwen

Stawel (advies op Nota van uitgangspunten)

Energiemaatregelen

Stawel (advies op Nota van uitgangspunten)

Verbreding en korte ketens

Stawel is het eens met het terughoudende beleid voor wonen, want grootschalige woningbouw tast de kwaliteit van het buitengebied aan. Wel moet er ruimte zijn voor experimenten (knarrenhof, starters). Stawel deelt de zorg van veel bewoners over de impact van duurzame opwekking van energie op het landelijk gebied. Daarom vraagt Stawel om het meewegen van alle belangen, lokale participatie, maximaal gebruik van incourante stukken grond en van de mogelijkheden in het bebouwd gebied. Stawel ziet meer voorbeelden van verbreding van de landbouw en verkorten van de ketens tussen producent en consument dan in de Landbouwstudie is verwoord. Er zijn kansen die benut kunnen worden.

De Visie ondersteunt deze oproep ten volle, door gebiedsaanpak als belangrijk instrument in te zetten en bij een zonneveld groter dan 2 ha altijd een gebiedsaanpak te volgen. De Visie is zo opgezet dat inzicht ontstaat in de relatie tussen de opgaven en de daarvoor benodigde middelen. Zonder middelen kunnen de ambities niet, minder of later worden gerealiseerd. De gemeente kan de gronddruk niet wegnemen, wel zet de Visie in op zorgvuldig en meervoudig gebruik, waaraan de gebiedsaanpak moet bijdragen. De Visie bevat verder de keuze om de eigen gemeentelijke grond in te zetten voor het realiseren van de doelen van de Visie, waaronder het versterken van de ontwikkeling naar kringlooplandbouw. De Visie volgt onder het thema Wonen deze lijn.

De Energievisie bevat de keuzen voor de energietransitie en daarin komen veel van de genoemde punten terug. Het aandeel zon op dak is verhoogd en bij de maatregelen in het landelijk gebied stellen beide Visies (energie en landelijk gebied) de zorgvuldige inpassing voorop. De Visie wil die kansen ook graag benutten.

Andere overheden Gesproken is met het waterschap Vechtstromen (5 november 2020) en met de buurgemeenten (Losser, Haaksbergen, Oldenzaal, Hengelo, NOT-gemeenten) en de provincie Overijssel gezamenlijk (27 februari en 9 december 2020). Wie heeft de reactie gegeven?

Waarop heeft de reactie betrekking?

Wat is de inhoud van de reactie?

Hoe is de reactie in de ontwerp-Visie verwerkt?

Provincie Overijssel en buurgemeenten

Hoofdlijn Visie

De hoofdlijn van de Visie past goed bij het provinciaal beleid.

Provincie Overijssel en buurgemeenten

Wonen

Provincie Overijssel en buurgemeenten

Ambitieniveau

Waterschap Vechtstromen

Verdroging

Suggestie om bij Rood voor Rood niet vast te houden aan het terugbouwen op de sloopplek zelf, maar ook in bijvoorbeeld de rand van een dorp tot clustering te komen van diverse wooneenheden in één gebouw voor bijvoorbeeld jongeren. Constatering is dat de Visie stevige ambities laat zien, ook voor vernieuwing. Het zijn herkenbare punten, steun daarvoor. Besef wel dat de gemeente niet op alle punten invloed heeft. Benut ook anderen, zoals de ervencoaches en Mineral Valley. Verdroging is topprioriteit voor de komende jaren. Maatregelen kunnen worden genomen binnen het ZONprogramma. Ook vanuit de KRW-middelen kunnen in Enschede maatregelen getroffen worden in de bovenlopen van beken, waarin ecologie en verdroging samengaan. Het waterschap kijkt naar het regiem voor het oppervlaktewater. Een optie is verder om dure maatregelen voor stedelijke wateropgaven in het landelijk gebied te nemen in combinatie met andere opgaven in het landelijk gebied.

Geen aanpassing nodig – aansluitend vraagt de Visie om een meer programmatische aanpak, waarin taakstellingen voor diverse thema’s worden samengenomen in meerjarige afspraken. De Visie neemt deze suggestie over en de Gids buitenkans zal hier meer precieze invulling aan geven.

De Visie laat ambities zien, geeft ook keuzemogelijkheden aan en zet in op samenwerking, zoals met Stawel voor het contact met de landbouw (ervencoaches) en met Mineral Valley.

Het waterschap en de gemeente hebben eenzelfde kijk op de prioriteiten vanuit water in het landelijk gebied. In de ambitie en het benoemen van de opgaven zitten dan ook geen wezenlijke verschillen. De gemeente werkt dan ook graag samen met het waterschap bij het nemen van maatregelen.

Advies Nota van Uitgangspunten Visie Landelijk Gebied 11 mei 2020 Van: Raadscommissie omgevingsbeleid Aan: Stedelijke commissie Behandelingsdatum: 22 juni 2020 De raadscommissie omgevingsbeleid heeft in de vergadering van 11 mei 2020 de Nota van Uitgangspunten Visie Landelijk Gebied beoordeeld op basis van een aantal criteria, bijeengebracht in de zogenaamde Meetlat commissie omgevingsbeleid (zie bijlage). Deze meetlat kent een aantal inhoudelijke criteria. Met de toepassing van de meetlat felt de commissie geen politiek oordeel. Leesbaar en begrijpelijk In het algemeen staat de commissie voor dat een nota wordt voorzien van een samenvatting op taalniveau B1. De voorzitter constateert dat een dergelijke samenvatting ontbreekt en het document is opgesteld op taalniveau C1, waarover slechts 10 procent van de bevolking beschikt. De voorzitter spreekt haar ongenoegen uit over het feit dat dit wederom geconstateerd moet worden. De commissieleden constateren nadrukkelijk dat de begrijpelijkheid van de nota voor inwoners wederom te wensen overlaat. Verder wijst de commissie op een aantal “schoonheidsfoutjes” in de nota, waardoor bijvoorbeeld verwarring kan ontstaan rond de status van een gebied.

Verbinding met omgevingswet en andere beleidsvelden (integraliteit) In de Nota van Uitgangspunten Visie Landelijk Gebied is aangegeven dat deze een bouwsteen vormt voor de op te stellen omgevingsvisie. Onduidelijk is op welke manier de instrumenten van de omgevingswet, zoals het omgevingsplan en het omgevingsprogramma, kunnen voortborduren op de uitgangspunten in de nota. De Nota’s van Uitgangspunten Energievisie en Visie Landelijk Gebied verwijzen wel naar elkaar en doorlopen hetzelfde besluitvormingstraject, maar ze lijken qua opzet en inhoud geheel los van elkaar te zijn opgesteld. Stel de visies meteen op als onderdeel van de omgevingsvisie en maak hierbij een integrale afweging met een doorkijk naar het omgevingsplan en -programma. Werkt uit hoe instrumenten van de omgevingswet ingezet worden om de Visie Landelijk Gebied uit te voeren. De Nota van uitgangspunten kondigt gebiedsgericht werken aan, maar geeft daar geen nadere uitwerking aan. Ook de keuze voor het loslaten van de gebiedsgerichte aanpak voor kleine opgaven kent geen onderbouwing. Onderbouwing ontbreekt eveneens op het punt waar de nota stelt dat de kwaliteit van het landelijk gebied achteruit gaat. Tenslotte merkt de commissie op dat in de integrale afweging duurzaam bodem- en waterbeheer niet kunnen ontbreken als belangrijke drager.

Participatie De raadscommissie omgevingsbeleid constateert dat het college bij de totstandkoming van de Nota van Uitgangspunten zeer beperkte participatie heeft georganiseerd. Organisaties waaronder Buurtkringen zijn benaderd in het kader van participatie en communicatie, maar onduidelijk blijft of de erkende dorps- en wijkraden om advies gevraagd zijn. De commissie merkt op dat een buurtkring niet noodzakelijkerwijs ook een erkend wijkorgaan is. In het niet-erkende geval vertegenwoordigt een buurtkring de eigen leden, niet de hele buurt. Ook de participatie van omliggende gemeenten acht de commissie van belang. De vraag is hoe inwoners en ondernemers in Enschede uitgedaagd c.q. gefaciliteerd worden om een bijdrage te leveren aan de realisatie van de beleidsuitgangspunten. De commissie is van mening dat ook bij de Visie Landelijk Gebied participatie van stakeholders ruim baan moet krijgen, omdat de gemeente initiatieven uit en draagvlak in de samenleving hard nodig heeft om de gestelde doelen te realiseren. De commissie omgevingsbeleid adviseert de stedelijke commissie daarom het college op te roepen bij de uitwerking van de Visie Landelijk Gebied participatie beter vorm te geven. Voorzie daarbij ook in een rol voor de erkende wijkorganen en omliggende gemeenten en zorg dat de gemeente met de visie initiatieven uit de samenleving stimuleert en ondersteunt.

Leerpunten van lopend beleid Voorafgaand aan de Nota van Uitgangspunten Visie Landelijk Gebied zou een evaluatie van de Gids Buitenkans op zijn plaats zijn. De Visie Landelijk Gebied zou dan een terugkoppeling daarop kunnen geven. Een evaluatie vormt een stevige basis onder de nieuwe visie. De commissie omgevingsbeleid adviseert de stedelijke commissie om het college de Nota van Uitgangspunten te laten uitbreiden met de leerpunten van eerder/lopend beleid, met name uit de Gids Buitenkans. De commissie geeft aan

dat zij ook al vaker heeft moeten constateren dat een evaluatie van eerder beleid achterwege is gebleven. Rol van de raad De commissie constateert dat de Nota van Uitgangspunten onvoldoende duidelijkheid geeft over de rol van de raad. Breder zal de raad zich moeten afvragen hoe de raad betrokken wil zijn bij de ruimtelijke ordening, zeker in het kader van de nieuwe Omgevingswet. De commissie omgevingsbeleid adviseert evenals naar aanleiding van de Nota van Uitgangspunten Energievisie de stedelijke commissie om besluitvorming in te zetten over de betrokkenheid van de raad bij de ruimtelijke ordening in de stad. Aanvulling: Omdat de commissie Omgevingsbeleid digitaal heeft vergaderd heeft een aantal commissieleden een schriftelijke bijdrage geleverd. De bijdrages zijn mede input van dit advies en zijn voor de leden van de stedelijke commissie nog te raadplegen via de stukkenstroom/ vergadering commissie Omgevingsbeleid dd 11 mei. Bijlage

Meetlat commissie omgevingsbeleid 1

Uitgangspunten van de omgevingswet a. b. c. d.

Is de visie leesbaar en begrijpelijk? Wordt het principe van vermindering van regels toegepast? Wordt het 'ja, mits'-principe toegepast? Wordt in de visie voldoende verbinding gemaakt met de omgevingswet en andere beleidsvelden (integraliteit)? e. Is aandacht besteed aan de balans tussen beschermen en ontwikkelen? 2

De samenleving voorop a. Wordt het nemen van initiatieven aangemoedigd en gefaciliteerd? b. Straalt het beleid vertrouwen uit in inwoners en andere stakeholders in de samenleving? c. Wordt expliciet ingegaan op participatie?

3

Rol van de raad a. Zijn in de aangeboden visie de leerpunten van de lopende visie c.q. het lopende beleid betrokken (heeft evaluatie plaatsgevonden)? b. Geeft de visie duidelijk weer wat de bestuurlijke afwegingsruimte is ( ‘maatwerk’*)? c. Maakt de visie duidelijk hoe deze wordt uitgevoerd?

als de raad duidelijke kaders stelt, kan het college beter maatwerk leveren: waarom “hier” wel en “daar” niet. *

Meepraten over de Visie landelijk gebied Enschede Impressie van de online-bijeenkomst 18 november 2020

Online-bijeenkomst De gemeente Enschede bereidt een Visie landelijk gebied voor. Daarin komt te staan hoe het landelijk gebied zich de komende tien jaren kan ontwikkelen. Op 18 november houdt de gemeente een online-bijeenkomst over de Visie. Wethouder Jurgen van Houdt wil op deze nieuwe manier in gesprek gaan en ideeën en tips voor de visie ophalen. Een kleine zestig mensen zijn ingelogd en praten mee in onder meer vier deelsessies.

Trots op het mooie buitengebied Wethouder Jurgen van Houdt zegt dat de gemeente de afgelopen jaren weinig met en voor het landelijk gebied heeft gedaan. Het buitengebied heeft veel waarde. Het ligt niet zo in de Twentse aard om dat uit te dragen. We mogen best met meer trots over het landelijk gebied praten en meer met de kwaliteiten doen. Ook voor de stad heeft het landelijk gebied veel te bieden.

Opzet van de Visie Gemeentelijk projectleider Gerbrand Naeff praat alle deelnemers bij over de stand van zaken van de Visie. De sheets zijn bij dit verslag gevoegd. Belangrijke ambitie is de groene kwaliteiten te behouden en tegelijk het gevarieerde gebruik mogelijk te maken. Dat vraagt een goede balans. Troefpunt is de nabijheid van de stad. Dat is een voordeel voor de inwoners van stad én land.

In gesprek in vier deelsessies Het echte gesprek vindt plaats in vier deelsessies. De begeleiders van de vier deelsessies halen een paar tips naar voren. Een uitgebreider samenvatting is bijgevoegd. Groene Pijler – begeleiders Yvon Weustink en Henk Visscher - Interessant idee voor een bomenhub – een collectieve kwekerij voor bomenaanplant - Verdroging kan al met kleine maatregelen worden aangepakt; maar die vragen wel afstemming. - Oproep om concreet te worden en aan de slag te gaan. Landbouw – begeleider Gerrit Meutstege - Werk het begrip kringlooplandbouw beter uit. Wil je dat op bedrijfsniveau, in Enschede of op Twentse schaal? Makkelijk is het niet; kringlooplandbouw vraagt bijvoorbeeld extra grond. - Voor de korte keten ‘van boer tot bord’ bestaan veel ideeën. Werk daarin samen (niet elke boer afzonderlijk). En weet wel: niet voor alle producten is direct afzet in de stad / regio. Bouwen en wonen – begeleider Werner Gerritsen - Zorg voor maatwerk, zodat ook voor starters gebruik kunnen maken van Rood voor Rood - Stel een gebouwenbank in voor het verzamelen en ruilen van gesloopte gebouwen Landgoederen - Zorg voor een deskundig gemeentelijk aanspreekpunt voor de landgoederen - Landgoederen zijn zelf verantwoordelijk voor hun voortbestaan, maar help ze wel.

Maak tempo Wethouder Jurgen van Houdt is enthousiast over de manier waarop het gesprek is gevoerd. Hij zegt toe de ideeën in de Visie landelijk gebied zelf te verwerken of mee te nemen in het vervolg daarop. Hij reageert ook op de vraag niet te lang te wachten met het uitbrengen van de Visie. Hij wil ook graag tempo maken – dan kunnen we ook de vervolgstappen gaan maken en richting geven aan de ontwikkeling van het landelijk gebied.

Opbrengst van de vier deelsessies Deelsessie over de Groene Pijler (landschap, natuur, water) 1. Mensen vonden dat er wel heel veel gepraat werd over het buitengebied, maar dat er niets gebeurde. Oproep om nu in de actie stand te komen. 2. Vraag om meer bloemrijke randen, zijn belangrijk voor biodiversiteit 3. Ook boeren willen graag bijdragen aan meer natuur in het buitengebied, maar dat moet wel een verdienmodel opleveren 4. Meer natuur op agrarische grond vraagt ook meer van agrariër. Wie betaalt voor het extra werk en extra grond? 5. Het idee om meer bomen in het buitengebied te planten valt bij veel deelnemers in goede aarde. 6. Met name agrarische gronden zijn natuurarm. Het is belangrijk dat ook daar meer natuur komt. 7. Het schort aan voldoende onderhoud van natuur/landschapselementen in agrarische gebieden 8. Het idee werd gelanceerd om een “bomenhub” in Enschede te organiseren. Een soort kwekerij waar we bomen laten opgroeien die in het buitengebied geplaatst gaan worden. Mensen zijn daar al mee bezig 9. Stimuleer de aandacht voor natuur 10. Idee om brandnetels te telen, goed voor biodiversiteit en met vele gebruiksmogelijkheden 11. Over het thema verdroging zei een boer dat hij zelf het initiatief genomen had om al enkele sloten rond zijn percelen met balkjes tijdelijk af te dammen. Helaas had de beheerder van de sloten de stuwtjes weer verwijderd. 12.

Het item verdroging en waterbuffering in het buitengebied herkennen veel deelnemers en men vindt ook dat er actie op genomen moet worden. 13. Iemand maakte de opmerking dat er steeds meer grote woningen met enorme privé tuinen in het buiten gebied verschijnen. Oproep om verstening tegen te gaan. 14. Zonnevelden en een mooi landschap zijn onverenigbaar. Die opmerking is door meerdere mensen gemaakt. Voorbeeld van een plan voor zonnevelden bij de Hoge Boekel, het landschap daar heeft waardering zeer hoog, daar hoort geen zonneveld in.

De deelsessie over Landbouw Uitgangspunt: de agrarische sector in Enschede bestaat hoofdzakelijk uit gangbare (melk)veehouders. Dit is het vertrekpunt van de Visie Landelijk Gebied. Stelling: In 2030 is iedere boer in Enschede overgeschakeld op kringlooplandbouw omdat dat dan gangbare praktijk is. Opmerkingen: • Algemeen: wees zuinig op de boeren die er nog zijn. • Definitie van kringlooplandbouw; wat houdt het precies in? Dat moet duidelijker worden. Is kringlooplandbouw een visie of wordt het concreet gemaakt met normen/regels; gaat het om het sluiten van de kringloop op bedrijfsniveau of regionaal of zelfs groter? • Kringlooplandbouw is een mooie kreet, maar uiteindelijk gaat het ook om het verdienmodel. • Kringlooplandbouw betekent meer behoefte aan grond; zonnevelden zijn daarmee in strijd Conclusie: de wil om te veranderen is aanwezig, maar er moet duidelijkheid gecreëerd worden en er moet perspectief zijn. Stelling: Verbreding kan divers worden ingevuld: landschapsbeheer, versterken natuur, waterbeheer, recreatie. Waar liggen de beste kansen? Opmerkingen: • Ook hier de vraag; de maatschappij vraagt de landbouw om verbreden, maar wat komt er terug naast goodwill? Landschapsbeheer, natuur en waterbeheer; wat kost het en wat levert het op? • De verbredingsactiviteiten komen erbij, betekent meer werk, kost tijd.

Hoe krijg ik dat allemaal rondgezet naast alle werk dat er al is op mijn bedrijf (dag heeft 24 uur en ik moet ook slapen). • Het is locatie- en ondernemerspecifiek. Of het nu gaat om natuurbeheer of om een boerencamping of een B&B, het moet bij de ondernemer passen; kies er niet voor omdat het moet (kramp) maar omdat je gemotiveerd bent (kracht). Stelling: De enige manier om meer marge op producten te krijgen is verkorten van de keten. Van boer tot bord. Voor de agrarische ondernemers in Enschede liggen hier kansen. Hoe kan de gemeente helpen om die kansen te benutten? Opmerkingen: • We zien kansen om hier meer te doen, gemeente kan meewerken als het gaat om vergunningen voor boerderijwinkels, melktap, etc • Veel bedrijven doen dit al op kleine schaal, maar dat wordt niet zichtbaar in de statistieken (voorbeeld; boer verkoopt rauwe melk aan klanten van niet Nederlandse origine en er staan enkele avonden per week een rijtje auto’s op het erf die -tegen betaling- rechtstreeks melk aftappen uit de tank). Wet wel dat m aar een beperkt deel van de consumenten het geld en de motivatie heeft om direct van het erf producten te kopen.

• Het gaat altijd om een combinatie van vermarkting in de directe stedelijke omgeving én het leveren aan de zuivelcoöperatie • Verkoop aan huis is mooi, maar kun je ook bundelen, samen optrekken en daardoor dichter bij de consument je producten aanbieden (voorbeeld Aanstrekelijk, winkel in Lonneker) • Gemeente en Stawel: zet samen een project op, faciliteer, want daar komen wij niet aan toe. • Een van de aanwezigen wees op het project “Smaakmakers van Twente”

De deelsessie over Bouwen en wonen 1. Geen opmerking of andere mening over de hoofdlijn ‘geen verstening van het landelijk gebied’. 2. Paar keer werd aangegeven om de woningbouwopgave van Enschede in het stedelijk gebied te zoeken. Deelnemers zagen nog voldoende lege plekken in de stad en ruimte voor transformatie van bestaande panden in het stedelijk gebied. Die ideeën sluiten mooi op de ruimtelijke koers van Enschede, groeien vanuit het hart en primair binnen het bestaand stedelijk gebied. 3. Vraag of naast de Rood voor Rood en de Vrijkomende Agrarische Bebouwing (VAB) ook de regeling blijft dat bij het realiseren van 10 ha nieuw landgoed je recht hebt op een woning. 4. Bij een VAB regeling de vraag voor wie de woning bedoeld is/bereikbaar is. Nu vaak 1 woning. Zijn per definitie woningen in het hogere segment. Idee om ook ruimte te bieden in een VABschuur voor bijvoorbeeld drie starterswoningen. 5. Vraag welke zorgbehoefte landt er in het Landelijk Gebied. Zowel vanuit de vraag uit het LG zelf als doelgroepen die gebaat zijn bij een rustige en groene omgeving. 6. Tip: zet een Rood voor Rood-bank op, vergelijkbaar met een grondbank. De sloopmeters zijn schaars mensen weten (ondanks contact met makelaars) niet wie meters in de aanbieding heeft. 7.

Mag je sloopmeters uit andere gemeenten in Enschede inzetten? Aan de orde kwam dat Enschede een grote stad is met voorzieningen die aantrekkelijker zijn dan andere gemeenten. Gevaar van meer stenen in Enschede. Dat beeld werd herkend. 8. Monumenten/behouden waardige panden en verduurzamen. Sommige kleine cultuurhistorische waardevolle woningen zijn lastig te verduurzamen, verlies van ruimte of met dure maatregelen. Oproep om dan ruimte te beiden voor sloop/nieuwbouw. 9. Naar voren is gebracht dat mensen van buiten in bijvoorbeeld Glanerbrug de prijzen opdrijven. 10. Beeld dat de gemeente Enschede met bouwregels e.d. erg strak en moeilijk is, in vergelijking met andere Twentse gemeenten. In het gesprek werd toch ook herkend dat het landelijk gebied wat meer dan de huidige twee welstandscategorieën zouden moeten hebben. Ook werd de wens geuit dat nieuwe woningen niet alleen maar retro moesten zijn. 11. Laatste punt was dat het beeld was van iemand dat er redelijk veel illegaal gewoond wordt in het landelijk gebied, in schuren en garages.

Landgoederen 1. Iemand schetste het beeld dat het Rijk met de NSW en regeling voor rijksmonumenten wat doet, de provincie diverse regelingen heeft waar landgoederen gebruik van kunnen maken en dat de gemeente daar weinig tot niets aan toevoegt. 2. De gemeente is teveel gericht op de stedelijke vraagstukken. Wens is om een accountmanager te hebben voor de landgoederen, die begrijpt waar de landgoederen tegenaan lopen én die de versnipperde gemeentelijke regels overziet en voor de landgoederen kan ontsluiten. 3. Landgoederen zouden in beginsel zelfvoorzienend moeten zijn / geen structurele steun moeten ontvangen. Ze moeten (zelf) op zoek naar nieuwe verdienmodellen waar dat nodig is. De gemeente kan wel meer doen om de landgoederen in staat te stellen om te vernieuwen: meedenken en meebewegen. Het gaat dus niet direct (of alleen) om geld; het kan ook gaan om beleidsmatige steun en hulp. 4. Niet elk landgoed is even waardevol. Biedt alleen steun aan de mooiste, meest waardevolle landgoederen en de landgoederen die het echt nodig hebben. Een tegenprestatie (zoals openstelling) is dan wel op zijn plaats 5. De punten die de landgoederen aandragen over last met verdroging en zwerfvuil is niet uniek voor de landgoederen, maar geldt in feite voor het hele landelijke gebied. Dat is geen reden om speciaal landgoederen te steunen 6. Pas verder op met maatregelen voor verdroging.

De bomen kunnen ook niet tegen teveel water. Er moet een goede balans zijn. 7. De situatie in elk landgoed is anders – daarom is maatwerk nodig. 8. Landgoederen zouden meer gebruik kunnen maken van de regeling voor groenblauwe diensten.

Aan:

Gemeenteraad Enschede Postbus 20 7500 AA Enschede

Onderwerp: Reactie op Nota van Uitgangspunten Visie Landelijk Gebied

Datum: 6 mei 2020

Geacht college, Het bestuur van de Stichting Duurzame Plattelandsontwikkeling Enschede, Stawel, wil gebruik maken van de mogelijkheid om haar reactie met u te delen op de Nota van Uitgangspunten Visie Landelijk gebied. Voorbeeld van participatie Allereerst wil het bestuur van Stawel haar waardering uitspreken over de mogelijkheid die ons is geboden om betrokken te zijn bij het tot stand komen van deze nota. Onze consulent Gerrit Meutstege is via deelname aan de Kerngroep en de Projectgroep betrokken geweest en heeft zijn input kunnen leveren in het proces. Maar voor ons is het daar niet begonnen. Voor Stawel is het nadenken over de toekomst van ons buitengebied al gestart in februari 2018. Stawel heeft destijds 3 bijeenkomsten georganiseerd over wat we toen nog de Strategische visie Buitengebied noemden. De uitkomsten van die avonden hebben we op 9 april 2018 aangeboden aan wethouder Hans van Agteren. Hier is het niet bij gebleven. In de nota is aangegeven dat Stawel informatiebijeenkomsten zal gaan houden waar we het gesprek met de bewoners van het buitengebied zullen aangaan om te vernemen wat zij vinden van deze nota. Op 18 en 24 februari hebben deze bijeenkomsten plaatsgevonden. Het verslag met opinies en suggesties is als bijlage bijgevoegd. Wij hopen dat u de resultaten betrekt bij de besluitvorming m.bt. het vaststelling van de uitgangspunten.

In zijn totaliteit vinden dit hele proces een mooie vorm van burgerparticipatie. In grote lijnen kunnen we ons vinden in de nota. Toch wil het bestuur van Stawel de gemeenteraad nog een aantal opmerkingen meegeven om te komen tot een goede en wel overwogen besluitvorming. Kwaliteit landelijk gebied belangrijk voor vestigingsklimaat Belangrijk uitgangspunt is dat de kwaliteit van het landelijk gebied van Enschede cruciaal en dus zeer van belang is voor het werk-, woon- en leefklimaat. Het landelijk gebied is daarmee een belangrijke factor voor het vestigingsklimaat van de stad Enschede en daarmee voor de economische kracht van de stad. Daarbij is de landbouw nog steeds de belangrijkste economische factor in het landelijk gebied en daarmee samen met de landgoederen de belangrijkste drager van een vitaal en veerkrachtig landelijk gebied. De landbouw en het landelijke gebied staan wel voor veranderingen. Kringlooplandbouw en biodiversiteit zullen onderdeel worden van de bedrijfsvoering en vragen ruimte. Dit belang 1 STAWEL* Postbus 10060 * 7504 PB Enschede telefoon: 053-4317588 / 06-51372588 * e-mail: info@stawel.nl / www.stawel.nl Kamer van Koophandel Veluwe en Twente: 41027961 * Rabobank: NL 09 RABO 03167.03.729

moet een prominente plek krijgen in de afweging. De beoogde kwaliteitsimpuls kan in onze ogen dan ook alleen maar slagen als samengewerkt wordt met de agrarische ondernemers naar een duurzame landbouw. Uit de gesprekken die gevoerd zijn in het kader van de landbouwvisie gaven met name de jongere ondernemers aan dat verdere schaalvergroting geen doel op zich is, maar dat zij een bredere blik hebben op de samenleving en het agrarisch ondernemerschap. Daar ligt wat ons betreft ook de sleutel naar de toekomst. Overigens heeft de schaalgrootte van een bedrijf een nauwe relatie met de beschikbare oppervlakte landbouwgrond en daardoor is beschikbaarheid van landbouwgrond een beperkende factor voor verdere groei. Een mooi voorbeeld hiervan is dat we samen met de gemeente en ondernemers in gesprek zijn om te kijken hoe de gemeentelijke gronden ingezet kunnen worden voor kringlooplandbouw en daarmee bijdragen aan duurzaamheid. De aanleiding was de motie om glyfosaat (o.a. in Roundup) te verbieden op gemeente grond. De inzet van Stawel is om in samenwerking een experiment op te zetten ondersteund door de Groene Metropool Twente. Het experiment wordt dan onderdeel van de “proeftuinen” die in het kader van Mineral Valley Twente worden opgezet. Hierna een aantal opmerkingen bij de uitgangspunten die in de nota staan.