Bijlage 4 Omgevingseffectrapport inclusief aanvulling
Tekst van het document
Samenvattend De energietransitie brengt een grote opgave met zich mee voor de robuustheid en toekomstbestendigheid van het energienetwerk van Enschede in de (nabije) toekomst en op veel vlakken is Enschede niet verder dan visievorming. Het aspect ‘energienetwerk’ is in de referentiesituatie daarom beoordeeld als ‘redelijk’.
6.4.4
Samenvatting referentiesituatie cluster vitale economische omgeving
Onderstaande tabel toont de samenvatting van de huidige staat en de referentiesituatie van het cluster ‘vitale economische omgeving’ in Enschede.
67 | 146 Witteveen+Bos | 127683/25-008.400 | Definitief 02
Tabel 6.4 Samenvatting effectbeoordeling huidige situatie en referentiesituatie cluster vitale economische omgeving Thema
Aspect
natuurlijke hulpbronnen
drinkwater circulariteit (grondstoffengebruik)
economische vitaliteit
werkgelegenheid
aantrekkelijke vestigingsklimaat ruimtelijke economische structuur
vestigingslocaties
mobiliteit en bereikbaarheid energienetwerk
68 | 146 Witteveen+Bos | 127683/25-008.400 | Definitief 02
Beoordeling huidige situatie
Beoordeling referentiesituatie
7 OMGEVINGSEFFECTEN VAN DE VERKENNINGEN Dit hoofdstuk beschrijft de omgevingseffecten aan de hand van de vier clusters. Op thema-niveau zijn per aspect de effecten (kansen en risico’s) beschreven van de vier verkenningen voor Enschede.
7.1
Cluster 1: goede omgevingskwaliteit
7.1.1
Thema bodem en water
Aspect bodemkwaliteit De uitbreidende stad is uitgebreid tot een groot bebouwd oppervlak. Een groter bouwoppervlak betekent meer degradatie van de bodem. Daarnaast worden de buurten in lage dichtheden ontwikkeld en verspreid richting landelijk gebied waar wat minder saneringen zijn van bestaande verontreinigingen. Het aspect ‘bodemkwaliteit’ is in deze verkenning daarom beoordeeld als ‘matig’. De radialenstad, de bronpuntenstad en de internationale corridorstad bieden door inbreiding en verdichting kansen om de bodemkwaliteit te verbeteren. Veel bestaande verontreinigingen kunnen dan gesaneerd worden. Het aspect ‘bodemkwaliteit’ is in deze verkenningen daarom beoordeeld als ‘redelijk’.
Tabel 7.1 Kansen en risico’s bodemkwaliteit Ingreep
Kansen
Risico’s
radialenstad verdichting en intensief ruimtegebruik in en rondom het centrum
de bodemkwaliteit voldoet op een aantal van de inbreidinglocaties mogelijk niet aan de beoogde gebruiksfunctie. In dergelijke gevallen dienen saneringsmaatregelen te worden uitgevoerd wat de bodemkwaliteit zal verbeteren
uitbreidende stad uitbreiding stedelijke gebieden
de uitbreiding van buurten met de bijbehorende woongebieden verslechtert de bodemkwaliteit. Daarnaast zijn er minder saneringen hoe meer oppervlakte voor antropogene doeleinden worden gebruikt, hoe minder habitat er over blijft, hoe meer vitaal bodemleven verloren gaat (effect op biodiversiteit, koolstofbinding, nutriëntenuitwisseling)
69 | 146 Witteveen+Bos | 127683/25-008.400 | Definitief 02
Ingreep
Kansen
Risico’s
bronpuntenstad decentrale centrumgebieden
door de ontwikkelingen in het stedelijk gebied kunnen oude verontreinigen worden opgeruimd
internationale corridorstad verdichting en intensief ruimtegebruik in en rondom de stationsgebieden
door intensief gebruik in de stationsgebieden kunnen oude verontreinigingen worden opgeruimd
Aspect ondergrond De uitbreidende stad biedt de kans om de druk in en op de bodem verspreiden. Ondanks de verminderde druk op de bodem, wordt de bodem wel op meer verschillende plekken gebruikt. Er wordt namelijk meer infrastructuur aangelegd om verbinding tussen de stadsdelen te behouden. Het aspect ‘ondergrond’ is in deze verkenning daarom beoordeeld als ‘redelijk’. Bij de radialenstad en de internationale corridorstad is juist sprake van inbreiding. De druk in en op de bodem wordt daarom verhoogd. Beide verkenningen bieden geen kansen om de druk te verdelen en zijn hierin niet onderscheidend ten opzichte van de referentiesituatie. Het aspect ‘ondergrond’ is in deze verkenning daarom beoordeeld als ‘slecht’. In de bronpuntenstad liggen door het decentrale karakter van de ontwikkelingen wel kansen om de druk op de ondergrond te verdelen. Het aspect ‘ondergrond’ is daarom in dit alternatief beoordeeld als ‘redelijk’.
Tabel 7.2 kansen en risico’s ondergrond Ingreep
Kansen
Risico’s
-
intensief ruimtegebruik zorgt voor drukte in de ondergrond
een verdeling van meerdere buurten zorgt voor een betere spreiding van het bodemgebruik
door buurten te plaatsen aan de westkant bij de oudere zoutcavernes kunnen lekkages, bodemdaling of schade ontstaan
de verdeling in decentrale gebieden geven meer mogelijkheden om de drukte in de ondergrond te verdelen
door de bronpunten te plaatsen aan de westkant bij de oudere zoutcavernes kunnen lekkages, bodemdaling of schade ontstaan
-
intensief ruimtegebruik zorgt voor drukte in de ondergrond.
radialenstad verdichting en intensief ruimtegebruik in en rondom het centrum
uitbreidende stad nieuwe buurten in lage dichtheden
bronpuntenstad decentrale centrumgebieden
internationale corridorstad verdichting en intensief ruimtegebruik in en rondom de stationsgebieden
70 | 146 Witteveen+Bos | 127683/25-008.400 | Definitief 02
Aspect waterkwantiteit De uitbreidende stad zorgt voor een afname van de aanvulling van het grondwater. Dit komt doordat verharding wordt toegevoegd buiten de stadsgrenzen. Daarnaast zorgt de dominante rol van de auto voor relatief meer wegverharding. Aan de andere kant wordt de stad wel ruim opgezet en blijft tussen de verharding genoeg groen voor infiltratiemogelijkheden. Dit alternatief wordt daarom als matig beoordeeld. Voor de radialenstad en de internationale corridorstad geldt dat sprake is van verdichting. Op dit moment is lokaal al sprake van (grond)wateroverlast. Dit vraagt dus een andere benadering van het watersysteem. Wel geldt dat door de sterke focus op lopen, fiets en openbaar vervoer, ruimte in de openbare ruimte ontstaat voor infiltratiemogelijkheden. Dit is echter afhankelijk van de uitwerking. Systemen als waterberging op daken en opslag van water onder gebouwen en infrastructuur zullen dan meer ingezet moeten worden. Dit biedt ook kansen om hemelwater in plaats van drinkwater te gebruiken, bijvoorbeeld voor toiletspoeling. Het creëren van deze nieuwe systemen brengt de nodige uitdagingen met zich mee per verkenning. De systemen moeten namelijk afgestemd worden op de specifieke verkenning omdat een radialenstad een ander systeem vraagt dan bijvoorbeeld een uitbreidende stad. Daarom zijn extra investeringen in het watersysteem nodig.
De kwetsbaarheid in Enschede door wateroverlast neemt daardoor toe. Het aspect ‘waterkwantiteit’ is in deze verkenningen daarom beoordeeld als ‘matig’. Bij een bronpuntenstad geldt in principe hetzelfde als bij de twee bovengenoemde verkenningen. Door de centrumgebieden op verschillende plekken in de stad ontstaat ook verdichting. Dat brengt de genoemde problematiek voor watersystemen met zich mee. Echter, biedt een bronpuntenstad daarnaast ook kansen om nieuwe watersystemen te ontwikkelen en te innoveren doordat water kan worden opgeslagen op de verschillende punten in de centrumgebieden. Het aspect ‘waterkwantiteit’ is in deze verkenning daarom beoordeeld als ‘matig’.
Tabel 7.2 Kansen en risico’s van de waterkwantiteit Ingreep
Kansen
Risico’s
ruimte die gemaakt wordt door de mobiliteitstransitie kan gebruikt worden voor infiltratiemogelijkheden
de inbreidingslocaties zorgen voor meer druk op de ruimte waardoor water sneller wordt afgevoerd en niet goed wordt vastgehouden. De kwetsbaarheid van Enschede centrum door wateroverlast neemt daardoor toe
ruimte die gemaakt wordt door de uitbreiding kan gebruikt worden voor infiltratiemogelijkheden
door verharding bij een uitbreiding is er risico op een afname van de aanvulling van grondwater waardoor de grondwaterkwantiteit vermindert
de ontwikkeling van nieuwe centrale punten biedt een kans om het watersysteem te innoveren en aan te passen zodat het water beter kan worden opgeslagen
het aanpassen van het watersysteem aan de vereisten van de bronpuntenstad brengt risico's met zich mee en vergt extra investeringen
ruimte die gemaakt wordt door de mobiliteitstransitie kan gebruikt worden voor infiltratiemogelijkheden
de inbreidingslocaties zorgen voor meer druk op de ruimte waardoor water sneller wordt afgevoerd en niet goed wordt vastgehouden. De kwetsbaarheid van Enschede centrum
radialenstad verdichting in en rondom het centrum
uitbreidende stad uitbreiding stedelijk gebied
bronpuntenstad decentrale centrumgebieden
internationale corridorstad verdichting in en rondom de stationsgebieden
71 | 146 Witteveen+Bos | 127683/25-008.400 | Definitief 02
Ingreep
Kansen
Risico’s door wateroverlast neemt daardoor toe
Aspect waterkwaliteit In gebieden waar waterkwaliteitsproblemen al bestaan, leggen inbreiding en verdichting nog meer druk op deze knelpunten. Er wordt dan rond die gebieden meer geloosd en dus komen meer schadelijke stoffen in het water terecht. Dit maakt de uitdaging voor waterzuivering groter. Bij alle drie de verkenningen, radialenstad, bronpuntenstad en de internationale corridorstad bestaan rondom de inbreidingslocaties knelpunten. Het aspect ‘waterkwaliteit’ is in deze verkenningen daarom beoordeeld als ‘matig’. De uitbreidende stad biedt mogelijkheden om met meer ruimte de waterkwaliteit te verbeteren. Echter kunnen juist ook moeilijkheden ontstaan omdat door uitbreiding een kans bestaat dat meer wateren vervuild worden. Het aspect ‘waterkwaliteit’ is in deze verkenning daarom beoordeeld als ‘redelijk’.
Tabel 7.3 Kansen en risico’s van de waterkwaliteit Ingreep
Kansen
Risico’s
-
de inbreidingslocaties zorgen voor meer druk op het watersysteem wat voor grotere uitdagingen kan zorgen om het water te zorgvuldig te zuiveren en vervuilde wateren te verminderen of te voorkomen
uitbreiding naar andere gebieden betekent dat er meer ruimte is om watersystemen te ontwikkelen en te innoveren om de waterkwaliteit te kunnen borgen
uitbreiding naar andere gebieden betekent ook dat wanneer daar de waterkwaliteit niet goed wordt geborgd, er risico ontstaat van een toename aan vervuilde zuiveringen en wateren
door nieuwe centrale punten te ontwikkelen biedt dit een kans om het watersysteem te innoveren en aan te passen zodat het water beter kan worden gezuiverd
de inbreidingslocaties zorgen voor meer druk op het watersysteem wat voor grotere uitdagingen kan zorgen om het water te zorgvuldig te zuiveren en vervuilde wateren te verminderen of te voorkomen
-
de inbreidingslocaties zorgen voor meer
radialenstad verdichting in en rondom het centrum
uitbreidende stad uitbreiding stedelijk gebied
bronpuntenstad decentrale centrumgebieden
internationale corridorstad verdichting in en rondom de stationsgebieden
druk op het watersysteem wat voor grotere uitdagingen kan zorgen om het water te zorgvuldig te zuiveren en vervuilde wateren te verminderen of te voorkomen
Samenvatting beoordeling thema bodem en water Onderstaande tabel geeft een samenvatting van de beoordeling op het thema bodem en water voor Enschede in de vier verkenningen.
72 | 146 Witteveen+Bos | 127683/25-008.400 | Definitief 02
Tabel 7.4 Samenvatting effectbeoordeling bodem en water Aspect Bodemkwaliteit gebiedsgericht controle houden over de verontreinigingen. Situatie
Huidige situatie
Referentiesit uatie
Radialenstad
Uitbreidende stad
Bronpunten stad
Internationale corridorstad
Radialenstad
Uitbreidende stad
Bronpunten stad
Internationale corridorstad
Uitbreidende stad
Bronpunten stad
Internationale corridorstad
doelbereik kansen en risico’s verkenningen Ondergrond De drukte van de ondergrond beperken en reguleren. Situatie
Huidige situatie
Referentiesit uatie
doelbereik kansen en risico’s verkenningen Waterkwantiteit Preventie wateroverlast en vasthouden van water om droogte tegen te gaan. Situatie
Huidige situatie
Referentiesit uatie
Radialenstad
doelbereik kansen en risico’s verkenningen Waterkwaliteit Voldoen aan KRW-doelstellingen en verbetering oppervlaktewaterkwaliteit en beheer hoeveelheid oppervlaktewater. Situatie
Huidige situatie
Referentiesit uatie
Radialenstad
Uitbreidende stad
Bronpunten stad
Internationale corridorstad
doelbereik kansen en risico’s verkenningen
7.1.2
Thema natuur
Aspect biodiversiteit In de radialenstad zijn locaties waar maatregelen worden genomen die impact zullen hebben op de biodiversiteit omdat deze locaties zich bevinden in een gebied waar veelvuldig rode lijst soorten voorkomen. Zo bevinden bijvoorbeeld economische hotspots Kennispark Twente en Technology Base zich in deze gebieden. Dat geldt ook voor de uitbreiding van bedrijventerreinen in het zuidwesten. Deze verkenning heeft geen verdere ontwikkelingen in het landelijk gebied. De impact op de biodiversiteit komt door het verlies aan natuur op inbreidingslocaties. Aan de andere kant betekent inbreiding dat minder transport plaatsvindt omdat voorzieningen en woningen dichtbij elkaar liggen. Dit betekent dat afname van mobiliteit juist ook kansen biedt ten aanzien van de ontwikkelingen van biodiversiteit. Daarnaast streeft de verkenning naar groen stedelijk wonen langs de randen van de stad. Het aspect ‘biodiversiteit’ is in deze verkenning daarom beoordeeld als ‘redelijk’.
73 | 146 Witteveen+Bos | 127683/25-008.400 | Definitief 02
In de uitbreidende stad geldt dat door uitbreiding de afstand tussen de stad en natuurgebieden en diverse NNN-gebieden kleiner wordt. Dit zorgt voor meer druk op de biodiversiteit. Wel worden nieuwe landschapswijken aangelegd in het noorden van Enschede. Deze wijken zijn ruim opgezet. Daarnaast worden elementen toegepast om het natuurlijk systeem zo veel mogelijk te behouden en om de impact van de uitbreiding te beperken. De uitbreidende stad stimuleert de groei van autoverkeer doordat nieuwe infrastructuur wordt aangelegd wat belastend is voor de biodiversiteit. Het aspect ‘biodiversiteit’ is in deze verkenning daarom beoordeeld als ‘matig’. Bij een bronpuntenstad wordt de biodiversiteit verstoord omdat op meerdere plekken in de stad centrumgebieden ontwikkeld worden. Zo zijn bronpunten Eschmarkerveld, Technology Base, Kennispark Twente, Rutbeek en een aantal dorpskernen in het zuiden en oosten gelegen in of nabij gebieden waar veelvuldig rode lijstsoorten zijn waargenomen. Wel bieden de bronpunten kansen om door de concentratie van bronnen meer ruimte te maken om te vergroenen omdat alle voorzieningen dichterbij liggen. Dit komt ten gunste aan de biodiversiteit. Het aspect ‘biodiversiteit’ is in deze verkenning daarom beoordeeld als ‘redelijk’. De internationale corridorstad streeft naar verdichting maar wel met oog op stedelijk groen.
Zo is er variatie tussen hogere gebouwen en woonblokken met groene binnenruimtes. Net zoals bovengenoemde verkenningen waar inbreiding plaatsvindt, betekent dit een kans om ruimte te bieden voor het groen. Daarnaast is de verdichting compact en kan daardoor de biodiversiteit eromheen onaangetast blijven. Het aspect ‘biodiversiteit’ is in deze verkenning daarom beoordeeld als ‘redelijk’.
Tabel 7.5 Kansen en risico’s van de biodiversiteit Ingreep
Kansen
Risico’s
door stedelijke verdichting is vervoer minder noodzakelijk en zijn voorzieningen geconcentreerd waardoor er ruimte kan worden gemaakt voor groen
de natuur wordt op de inbreidingslocaties weggenomen waardoor er risico bestaat dat de biodiversiteit daar zal afnemen
deze ontwikkeling biedt de kans om de biodiversiteit rondom de stad te behouden en te verbeteren doordat er ruimte blijft voor de biodiversiteit om te ontwikkelen
deze ontwikkeling brengt het risico met zich mee dat er in de groen stedelijke woongebieden onvoldoende aandacht wordt besteed aan de biodiversiteit, waardoor deze juist achteruit kan gaan
deze ontwikkeling biedt de mogelijkheid om de biodiversiteit in de omgeving van de stad te behouden en te versterken, doordat er voldoende ruimte blijft voor de biodiversiteit om zich te ontwikkelen
deze ontwikkeling brengt het risico met zich mee dat er in de groen stedelijke woongebieden te weinig rekening wordt gehouden met de biodiversiteit waardoor deze juist achteruitgaat
radialenstad verdichting in en rondom het centrum
groen stedelijk wonen
uitbreidende stad groen stedelijk wonen
tweede ring
de aanleg van nieuwe infrastructuur heeft impact op de biodiversiteit en is er een risico dat de staat verslechtert
bronpuntenstad de centrale centrumgebieden
door stedelijke verdichting is vervoer minder noodzakelijk en zijn voorzieningen geconcentreerd waardoor er ruimte kan worden gemaakt voor groen
74 | 146 Witteveen+Bos | 127683/25-008.400 | Definitief 02
wanneer meerdere punten in de stad zwaarder geconcentreerd worden heeft dat impact op de nabije biodiversiteit en is er een risico dat de staat verslechtert
Ingreep
Kansen
Risico’s
door stedelijke verdichting is vervoer minder noodzakelijk en zijn voorzieningen geconcentreerd waardoor er ruimte kan worden gemaakt voor groen
-
internationale corridorstad verdichting in en rondom de stationsgebieden
Aspect beschermde natuurgebieden en ecologische hotspots Hoe dichter de stad bij de beschermde natuurgebieden als het NNN (waaronder Natura 2000) komt, hoe groter de kans op hoge belasting op deze natuurgebieden. Bij de uitbreidende stad is dit effect merkbaar. Zo loopt bijvoorbeeld de tweede ring van de verkenning door NNN-gebieden aan de oost- en zuidzijde van Enschede en langs de randen van de gehele stad. Ook worden bedrijventerreinen uitgebreid richting NNN- gebieden in het zuiden. Daarnaast zorgt uitbreiding voor een noodzaak tot meer vervoersbewegingen en daardoor een hogere stikstofbelasting. Wel wordt ingezet op het versterken van de groenblauw-structuur aan de oost- en westkant van de stad zodat geen ecologische barrière ontstaat door de uitbreiding van de infrastructuur. Het aspect ‘beschermde natuurgebieden en ecologische hotspots’ is in deze verkenning daarom beoordeeld als ‘matig’. In de bronpuntenstad kan de belasting op natuurgebieden beter verdeeld worden binnen de stad, wat de verstoring vermindert. De bronpuntenstad heeft groenblauw-structuren. Het aspect ‘beschermde natuurgebieden en ecologische hotspots’ is in deze verkenning daarom beoordeeld als ‘redelijk’. Bij inbreiding en verdichting in een radialenstad is het belangrijk om groenblauwe-structuren te realiseren binnen de stad, welke ook verbonden kunnen worden met buiten de bebouwde kom.
Hiermee worden ecologische barrières voorkomen. Bij de uitbreidingen van de stad worden ook verbindingen aangelegd zodat er wiggen door de stad lopen. Ook hier betekent inbreiding van de stad minder vervoersbewegingen en dus minder stikstofbelasting. Het aspect ‘beschermde natuurgebieden en ecologische hotspots is daarom in dit alternatief beoordeeld als ‘redelijk’. De internationale corridorstad bevat net als bovenstaande verkenningen groenblauwe-structuren om ecologische barrières bij verdichting te voorkomen. Deze verkenning is vergelijkbaar met de kansen en risico’s bij een radialenstad. Het aspect ‘beschermde natuurgebieden en ecologische hotspots is daarom in dit alternatief beoordeeld als ‘redelijk’.
75 | 146 Witteveen+Bos | 127683/25-008.400 | Definitief 02
Tabel 7.6 Kansen en risico’s van beschermde natuurgebieden en ecologische hotspots Ingreep
Kansen
Risico’s
door stedelijke verdichting is vervoer minder noodzakelijk en zijn voorzieningen geconcentreerd waardoor er minder stikstofdepositie is. Ook kunnen groenblauwestructuren en nieuwe wiggen gestimuleerd worden om verbindingen binnen en buiten de stad aan te leggen
wanneer de mogelijkheden niet optimaal benut worden bestaat er alsnog een risico op ecologische barrière en/of belasting van de natuur
uitbreiding stedelijke gebieden
de uitbreiding creëert een ecologische barrière, maar als hier natuur-inclusief gebouwd wordt dan zal deze barrière minder worden en blijft er ruimte voor de natuur om te blijven ontwikkelen
door uitbreiding van de stad richting natuurgebieden wordt het risico groter op belasting van de natuur. Uitbreiding veroorzaakt ecologische barrières waardoor verbinding tussen de biodiversiteit verbroken wordt daarnaast zorgt uitbreiding voor een toename van stikstofdepositie
tweede ring
om de impact op en verstoring van de natuur te beperken kan rondom de infrastructuur de groenblauwstructuur versterkt worden
de aanleg van nieuwe infrastructuur heeft impact op de natuurgebieden
door stedelijke verdichting is vervoer minder noodzakelijk en zijn voorzieningen geconcentreerd waardoor er minder stikstofdepositie is. Ook kunnen groenblauwestructuren en nieuwe wiggen gestimuleerd worden rondom de verschillende bronpunten
wanneer de bronpunten op deze manier niet optimaal benut worden bestaat er alsnog een risico op ecologische barrière en/of belasting van de natuur
door stedelijke verdichting is vervoer minder noodzakelijk en zijn voorzieningen geconcentreerd waardoor er minder stikstofdepositie is. Ook kunnen groenblauwestructuren en nieuwe wiggen gestimuleerd worden om verbindingen binnen en buiten de stad aan te leggen
wanneer de mogelijkheden niet optimaal benut worden bestaat er alsnog een risico op ecologische barrière en/of belasting van de natuur
radialenstad verdichting in en rondom het centrum
uitbreidende stad
bronpuntenstad decentrale centrumgebieden
internationale corridorstad verdichting in en rondom de stationsgebieden
76 | 146 Witteveen+Bos | 127683/25-008.400 | Definitief 02
Samenvatting beoordeling thema natuur
Tabel 7.7 Samenvatting effectbeoordeling natuur Aspect Biodiversiteit Situatie
het tegengaan van de afname van de biodiversiteit Huidige situatie
Referentiesituatie
Radialenstad
Uitbreidende stad
Bronpunten stad
Internationale corridorstad
doelbereik kansen en risico’s verkenningen Beschermde natuurgebieden en ecologische hotspots Situatie
Huidige situatie
Referentiesituatie
behoud en versterking van de kwaliteit van natuur en een samenhangend netwerk van natuurgebieden Radialenstad
Uitbreidende stad
Bronpunten stad
Internationale corridorstad
doelbereik kansen en risico’s verkenningen
7.1.3
Thema Landschap en cultuurhistorie
Aspect waardevolle landschappen In de radialenstad wordt extra ruimte gereserveerd voor nieuwe verbindingen tussen groen binnen en buiten de stad, zoals nieuwe wandel- en fietsroutes. De nieuwe locaties voor wonen en werken zijn op plekken waardoor de belangrijke groenblauwe netwerken versterkt kunnen worden. Echter is niet duidelijk in hoeverre de grootgrondbezitters in Enschede met de landgoederen en landbouw ondersteund worden in het beheer, onderhoud en aanpassingen om met de toekomstige uitdagingen van het landelijk gebied om te moeten gaan. Het aspect ‘waardevolle landschappen’ is in dit alternatief daarom beoordeeld als ‘matig’. De verkenning radialenstad. In de uitbreidende stad ontwikkelt Enschede zich vanuit het stadscentrum naar buiten toe. De kenmerkende harde stadsrand van Enschede vervaagt. Uitbreidingen voor wonen, werken en bedrijventerreinen in het zuiden van Enschede zijn relatief gunstig ten aanzien van landschappelijke kwaliteit. De nieuwe woonwijken in het noordoosten daarentegen worden gerealiseerd in een landschap met hoge kwaliteitswaarden. Het aspect ‘waardevolle landschappen’ is in deze verkenning daarom beoordeeld als ‘slecht’. In de verkenning bronpuntenstad is veel spreiding met een grote kans op ver-rommeling van het landschap. De uitbreidingen aan de oostzijde van Enschede nabij Eschmarke zijn in landschap met hoge kwaliteitswaarden.
De nieuwe bedrijventerreinen in zuidelijke richting zijn in landschap met hoge kwaliteitswaarden. Het aspect ‘waardevolle landschappen’ is daarom in deze verkenning beoordeeld als ‘matig’. De internationale corridorstad, waarin de groei wordt gebundeld langs het spoor, biedt veel ruimte voor de ontwikkeling van waardevolle landschappen. Landschappen geclassificeerd als waardevol in Enschede worden niet opgeofferd voor nieuwe woonwijken en bedrijventerreinen. Het aspect ‘waardevolle landschappen’ is in deze verkenning daarom beoordeeld als ‘overwegend goed’. In alle verkenningen is het de vraag op welke manier er in het buitengebied omgegaan gaat worden met de uitdagingen van de toekomst (klimaatverandering, energietransitie, woningnood) omgaat met worden in de uitdagingen van de toekomst. Dit komt niet duidelijk naar voren in de verschillende verkenningen. 77 | 146 Witteveen+Bos | 127683/25-008.400 | Definitief 02
Tabel 7.8 Kansen en risico’s van waardevolle landschappen Ingreep
Kansen
Risico’s
-
ver-rommeling van het landschap
nieuwe landschappelijke woonwijken waar waardevolle erven en andere landschappelijke elementen worden ingepast
behoud van landschappelijke waardevolle elementen
kwaliteit van landschapselementen gaat achteruit door ruimtelijke ontwikkeling van woonwijken
verstedelijking van het landschap
-
De unieke waarden van Enschede als belangrijkste stad van jonge landgoederen in een ring direct rond de stad loopt in deze verkenning grote risico’s. Niet alleen vanwege de aanleg van grootstedelijke infrastructuur maar ook door de gevolgen (verstedelijking) hiervan op lange termijn
radialenstad nieuwe bedrijventerreinen en uitbreiding van bestaande bedrijventerreinen uitbreidende stad
bronpuntenstad ontwikkelen bronpunten met lokale
-
identiteit
-
-
kans op nieuwe waardevolle landschappen doordat aangesloten wordt op natuurlijke omstandigheden, zoals het vernatten en meanderen van beekdalen en de vernatting van veenweiden kans op landschapsherstel door aanleg van groenblauwe dooradering, waardoor de kwaliteit van het landschap toeneemt kleinschalig initiatief op lokaal niveau biedt kansen voor waardevol landschap, doordat bijvoorbeeld burgers zich inzetten voor het behoud van een landschap
verrommeling van het landschap door spreiden, uitbreiden en deeloplossingen
afname van versnippering in het landelijk gebied. Daardoor blijven bestaande waardevolle landschappen onaangetast door slimme combinaties van natuur met herstel van landschapselementen kan de kwaliteit van landschappen toenemen ontwikkelingen zoals windparken of bedrijventerreinen worden gestuurd naar de meest geschikte locaties, hierdoor is de kans op behoud van waardevolle landschappen groot
weinig aandacht voor het buitengebied, landgoederen en landbouwbedrijven kenmerkend voor het buitengebied van Enschede verliezen kwaliteit van leefgebied
er is geen overall plan voor de groenblauwe dooradering waardoor er een risico is op versnippering
internationale corridorstad concentratie van functies en inbreiding in de stad
-
-
-
78 | 146 Witteveen+Bos | 127683/25-008.400 | Definitief 02
Aspect cultureel erfgoed Vanuit cultuurhistorie kent iedere verkenning verschillende kansen en risico’s. Ruimtelijke ontwikkeling is belangrijk voor erfgoed maar kan ook een risico of zelfs bedreiging vormen. Het standpunt van de gemeente is dat rekening wordt gehouden met de bestaande cultuurhistorische waarden en dat deze waar mogelijk worden benut en versterkt. Hierdoor hangt veel af van de uitwerking van de ontwikkelingen en is veel nog onzeker in de verkenningen. In de radialenstad vinden ontwikkelingen vooral buiten de stad en langs de radialen plaats waardoor beperkte kansen ontstaan om cultureel erfgoed in de al bestaande stad te behouden en benutten. Door nieuwe ontwikkelingen in het landelijk gebied kan worden aangesloten op de regionale identiteit van het gebied en daarmee bijdragen aan het in stand houden van cultureel erfgoed voor deze verkenning. Het aspect ‘cultureel erfgoed is in deze verkenning daarom beoordeeld als ‘matig’. De ontwikkeling van een gebiedsidentiteit staat centraal in de bronpuntenstad. Er zijn daarmee kansen op erfgoed te benutten en ontwikkelen. Er is sprake van inbreiding, maar omdat deze verspreid en decentraal is, zijn de risico’s op het in verdrukking komen van waarden aanwezig, maar minder groot dan bijvoorbeeld bij de internationale corridorstad.
In de internationale corridor vindt veel ontwikkeling plaats in een relatief klein gebied van de stad: het binnen-singelgebied. Hier is veel cultureel erfgoed aanwezig zoals fabrieken, parkzones en het stationsgebied. Dit biedt zowel een kans om cultureel erfgoed te behouden en te benutten als een aanzienlijk risico op het verlies ervan. Het aspect ‘cultureel erfgoed’ is in deze verkenning daarom beoordeeld als ‘redelijk’. In de Uitbreidend stad is vinden ontwikkelingen vrijwel uitsluitend buiten de stad plaats waardoor weinig kansen ontstaan om cultureel erfgoed in de al bestaande stad te behouden en benutten. Door nieuwe ontwikkelingen in het landelijk gebied kan worden aangesloten op de regionale identiteit van het gebied en daarmee bijdragen aan het in stand houden van cultureel erfgoed voor deze verkenning.
Tabel 7.3 Kansen en risico’s voor cultureel erfgoed Ingreep
Kansen
Risico’s
transformatie en verdichting rondom het historische stadshart
herstel van het stedelijk weefsel en herstel industrieel erfgoed
grote aanwezigheid van cultuurhistorische waarden die verloren kunnen gaan indien hier geen rekening mee wordt gehouden
vergroening in de wijken en rond de singel
herstellen van aanwezige groen cultureel erfgoed
ontwikkelen Kennispark Twente en Technology Base
herontwikkeling van bijzonder ruimtelijk erfgoed mits ontwikkeld wordt vanuit deze waardes
radialenstad
zeer waardevolle zones vanuit cultuurhistorie vraagt om een behoedzame ontwikkeling voor het in stand houden en versterken van cultuurhistorische waardes.
uitbreidende stad uitbreidingen aan de stadsrand
verlies van belangrijke archeologische, monumentale, historische landgoederen en culturele waarden
bronpuntenstad ontwikkelen bronpunten met lokale identiteit
lokaal initiatief biedt kans voor herontwikkeling cultureel erfgoed en hoogwaardige architectuur in de stad
79 | 146 Witteveen+Bos | 127683/25-008.400 | Definitief 02
bij inbreiding in stedelijk gebied en concentratie van functies kan erfgoed en archeologie in de verdrukking komen
Ingreep
Kansen
Risico’s
ontwikkelen kennispark Twente, historisch stadshart, het vliegveld, Boekelo en Technology Base
herontwikkeling van bijzonder ruimtelijk erfgoed mits ontwikkeld wordt vanuit deze waardes
zeer waardevolle zones vanuit cultuurhistorie vraagt om een behoedzame ontwikkeling voor het in stand houden en versterken van cultuurhistorische waardes
bij nieuwe ontwikkelingen moet rekening worden gehouden met de aanwezige cultuurhistorische waarden
-
internationale corridorstad ontwikkeling in het binnensingelgebied
-
bij inbreiding in stedelijk gebied en concentratie van functies kan erfgoed en archeologie in de verdrukking komen, dat relatief in grote getallen aanwezig is in het centrum van Enschede door de focus op inbreiding en concentratie kan er een toename van leegstand en verval van agrarische stallen en woningen ontstaan
Samenvatting beoordeling thema landschap en cultuurhistorie Onderstaande tabel geeft een samenvatting van de beoordeling op het thema landschap en cultuurhistorie voor Enschede in de vier verkenningen.
Tabel 7.4 samenvatting effectbeoordeling landschap en cultuurhistorie Aspect Waardevolle landschappen behoud en versterking van de kwaliteit van waardevolle landschappen in Enschede Situatie
Huidige situatie
Referentiesit uatie
Radialenstad
Uitbreidende stad
Bronpunten stad
Internationale corridorstad
doelbereik kansen en risico’s verkenningen Cultureel erfgoed Behouden en benutten en meer beleefbaar maken van cultureel erfgoed als drager van identiteit Situatie
Huidige situatie
Referentiesit uatie
doelbereik kansen en risico’s verkenningen
80 | 146 Witteveen+Bos | 127683/25-008.400 | Definitief 02
Radialenstad
Uitbreidende stad
Bronpunten stad
Internationale corridorstad
7.2
Cluster 2: veilig en gezonde fysieke leefomgeving
7.2.1
Thema milieukwaliteit en gezondheid
Aspect gezondheidsbescherming In de radialenstad nemen milieugezondheidsrisico’s over het algemeen toe omdat autogebruik in grote delen van de stad gestimuleerd wordt door de diverse uitbreidingslocaties voor wonen en werken aan de rand van de stad en in Glanerbrug in combinatie met de tweede zuidelijke rondweg. Uitzondering hierop is het binnensingelgebied dat autoluwer wordt gemaakt. Het aspect ‘gezondheidsbescherming’ is in deze verkenning daarom beoordeeld als ‘overwegend goed’. In de uitbreidende stad treedt een sterkere toename van milieugezondheidsrisico’s op omdat er alleen uitbreidingslocaties worden ontwikkeld en een volwaardige tweede ringweg wordt ontwikkeld die autogebruik sterker stimuleert. Het aspect ‘gezondheidsbescherming’ is in deze verkenning daarom beoordeeld als ‘matig’. Zowel de bronpuntenstad als internationale corridorstad zetten fors in op mobiliteitstransitie. Bronpuntenstad op een meer lokale manier met fiets en OV. De internationale corridorstad met een regionaal en zelfs internationaal perspectief. In beide gevallen heeft dit als resultaat dat luchtkwaliteit en geluidklimaat stad breed verbeteren. Wel levert inbreiding van woningen in hoge dichtheden (potentieel) conflict op met zwaardere bedrijvigheid, met name in het havengebied. Het aspect ‘gezondheidsbescherming’ is in deze verkenningen daarom beoordeeld als ‘overwegend goed’.
Tabel 7.5 Kansen en risico’s voor gezondheidsbescherming Ingreep
Kansen
Risico’s
inbreidingslocaties in centrum en langs radialen
stads breed relatief beperkte bijdrage aan milieugezondheidsrisico’s en trillingen door beperkt autogebruik vanwege ligging dichtbij station, hubs en voorzieningen in binnenstad
nieuwe bewoners van de locaties worden blootgesteld aan relatief hoge milieugezondheidsrisico’s en trillingen (afhankelijk van de inpassing van bebouwing)
uitbreidingslocaties aan de rand van de stad en nabij Glanerbrug
nieuwe bewoners worden blootgesteld aan relatief beperkte milieugezondheidsrisico’s en trillingen
toename van milieugezondheidsrisico’s stads breed, in het buitengebied en in Glanerbrug door toename van het autogebruik
parkeergarages aan het eind van radialen, ontoegankelijk maken binnensingelgebied en kruispuntmaatregelen
afname milieugezondheidsrisico’s in binnensingelgebied
toename van milieugezondheidsrisico’s langs radialen, de rest van de stad en buitengebied door behoud centrale rol auto en de toename van het aantal autokilometers door het moeten omrijden op bepaalde routes
een halve tweede ring (Oostweg met de Zuid Eschmarkerrondweg)
aaname milieugezondheidsrisico’s in de stad door afname wegverkeer op radialen en singel
toename van milieugezondheidsrisico’s stads breed (zie hierboven) Toename geluidbelasting en trillingen specifiek langs tracé tweede zuidelijke rondweg (zuidoostzijde Enschede)
uitbreidingslocaties aan de rand van de stad: ruim groen stedelijk opgezet
nieuwe bewoners worden blootgesteld aan relatief beperkte milieugezondheidsrisico’s en trillingen
toename van milieugezondheidsrisico’s gemeente breed door toename van het autogebruik
binnensingelgebied is ontoegankelijk voor autoverkeer
afname milieugezondheidsrisico’s in binnensingelgebied
toename van milieugezondheidsrisico’s in de rest van de stad door behoud centrale rol auto en de toename van het aantal autokilometers door het moeten omrijden op bepaalde routes
radialenstad
uitbreidende stad
81 | 146 Witteveen+Bos | 127683/25-008.400 | Definitief 02
Ingreep
Kansen
Risico’s
volwaardige 2e ring
afname milieugezondheidsrisico’s in de stad door afname wegverkeer op radialen en singel
-
-
toename van milieugezondheidsrisico’s stads breed (zie hierboven) toename geluidbelasting en trillingen specifiek langs tracé tweede rondweg
bronpuntenstad verstedelijking rondom verschillende type bronpunten met diversiteit aan functies
algemeen: relatief beperkte toename milieugezondheidsrisico’s door nabijheid (dagelijkse) functies om in het bronpunt (voorkomt deel reisbewegingen buiten bronpunt) niet stedelijke bronpunten: nieuwe bewoners worden blootgesteld aan relatief lage milieugezondheidsrisico’s
stedelijke bronpunten: Nieuwe bewoners worden blootgesteld aan relatief hoge milieugezondheidsrisico’s en trillingen (afhankelijk van de inpassing van bebouwing) in het bijzonder de locaties Kennispark, Kop Westerval waar hoge cumulatieve milieugezondheidsrisico’s optreden door de zware bedrijvigheid uit het havengebied en de (spoor)wegen.
tien-minuten stad door verbeteren OV en fiets
afname milieugezondheidsrisico’s door vermindering autogebruik in het algemeen (effect is onzeker i.v.m. ontbreken pushmaatregelen/ontmoedigen autogebruik, met name in zuidwijken waar gebruik fiets al beperkt is, zie mobiliteit)
toename blootstelling fietsers, voetgangers op routes die parallel lopen aan drukke verkeersroutes zoals de radialen
een mobiliteitstransitie door: betere bereikbaarheid met OV op regionaal (nieuwe oost-west OVlijn) en (inter)nationaal niveau (spoorlijn) betere verbindingen voor fiets en OV binnen de stad hubs en centrale voorzieningen met (deel)mobiliteit aan de rand van de stad verdiepte ligging van het spoortracé
kans op een algemene afname van geluid, luchtverontreiniging en trillingen door afname van het autogebruik
-
verstedelijking in hoge dichtheden en met diversiteit van functies langs de corridor, in het binnensingelgebied geconcentreerd rondom OV- knooppunten
afname van milieugezondheidsrisico’s door afname van het autogebruik door nabijheid van (dagelijkse) functies (voorkomt een deel van de reisbewegingen)
OV-lijn Oost-west
afname van milieugezondheidsrisico’s door afname van het autogebruik
Euregionale treinverbinding
-
verdiepte ligging spoor
-
internationale corridorstad
-
opwaarderen stationsomgevingen en hubs met (deel)mobiliteit en alternatieve vervoersmiddelen voor autogebruik
(in verband met uitplaatsing van zware bedrijvigheid uit de haven naar de Marssteden zijn er geen risico’s rondom verstedelijking rondom het havengebied)
toename milieugezondheidsrisico’s en trillingen door toename spoorverkeer (geluid wordt grotendeels gemitigeerd door verdiepte ligging) afname van milieugezondheidsrisico’s door vermindering geluid spoorverkeer afname van het autogebruik als gevolg van de verminderde barrièrewerking tussen wijken
-
afname van milieugezondheidsrisico’s door afname van het autogebruik in het binnensingelgebied en de zone daarbuiten
-
-
risico op toename geluid en trillingen door sterke verdichting langs intensief gebruikte spoorinfrastructuur risico op toename geluid en trillingen door verdichtingslocaties langs de noordoostzijde van het havengebied, waardoor potentieel conflict met bedrijven in hoge milieu categorieën plaatsvindt
82 | 146 Witteveen+Bos | 127683/25-008.400 | Definitief 02
Ingreep
Kansen
Risico’s
goede busverbindingen tussen corridor en wijkcentra buiten corridor
afname van milieugezondheidsrisico’s door afname van het autogebruik ook in gebieden buiten de corridor (hangt wel sterk af van uitwerking)
-
Samenvatting beoordeling thema milieukwaliteit en gezondheid Onderstaande tabel geeft een samenvatting van de beoordeling op het thema milieukwaliteit en gezondheid voor Enschede in de vier verkenningen.
Tabel 7.6 Samenvatting effectbeoordeling veilige en gezonde fysieke leefomgeving Aspect Gezondheidsbescherming voldoen aan wettelijke normen voor luchtkwaliteit en geluid en streven naar verdere gezondheidswinst onder deze normen - wegnemen van hotspots van woningen met een hoge geluidbelasting door wegverkeerslawaai - streven naar een afname van hinder door trillingen, geur en licht Situatie
Huidige situatie
Referentiesit uatie
Radialenstad
Uitbreidende stad
Bronpunten stad
Internationale corridorstad
doelbereik kansen en risico’s verkenningen
7.2.2
Thema veiligheidsrisico’s
Aspect waterveiligheid Enschede ligt niet in een overstromingsgevoelig gebied en heeft geen kwetsbare objecten die binnen overstromingsgebieden liggen. De verschillende verkenningen hebben geen invloed op het overstromingsrisico binnen Enschede. Het aspect ‘waterveiligheid’ is in de verkenningen daarom beoordeeld als ‘goed’. Aspect externe veiligheid De externe veiligheid in Enschede wordt beoordeeld op basis van risicocontouren waarbij extra aandacht wordt besteed aan de ligging van kwetsbare objecten en inrichtingen van gevaarlijke stoffen, transport van gevaarlijke stoffen en de luchthaven Twente. In het beleid van Enschede is vastgelegd dat er geen overschrijding van de grenswaarde mag plaatsvinden voor plaatsgebonden risico’s en groepsrisico’s. Door uitbreiding in zowel de radialenstad als de uitbreidende stad komen nieuwe industrieterreinen en bedrijventerreinen aan de randen van de stad te liggen, verder af gelegen van bewoonde gebieden. Specifiek is verstedelijking langs het Westerval een risico, doordat hier ook een transportroute voor gevaarlijke stoffen ligt, en in het noorden en oosten, door de aanwezigheid van Buisleidingen voor transport gevaarlijke stoffen. Het aspect ‘externe veiligheid’ is daarom in deze verkenningen beoordeeld als ‘overwegend goed’.
In de internationale corridorstad vindt inbreiding en concentratie plaatst rondom de OV-knooppunten van Enschede, dit versterkt het risico voor milieurampen door buisleidingen voor transport gevaarlijke stoffen. In de bronpuntenstad ligt een kans op verbetering van externe veiligheid door verspreiding van functies binnen de gemeente. Tegelijkertijd wordt echter ook ingezet op wonen en werken bij de haven, waar zware bedrijvigheid plaatsvindt. Het aspect ‘externe veiligheid’ is daarom in deze verkenningen beoordeeld als ‘overwegend goed’.
83 | 146 Witteveen+Bos | 127683/25-008.400 | Definitief 02
Tabel 7.7 kansen en risico’s voor externe veiligheid Ingreep
Kansen
Risico’s
de locatie van bedrijven of industrie zijn verder gelegen van bewoond gebied waardoor eventuele gevolgen van een milieuramp beperkter zijn.
-
de locatie van bedrijven of industrie zijn verder gelegen van bewoond gebied waardoor eventuele gevolgen van een milieuramp beperkter zijn.
aanwezigheid van transportroutes gevaarlijke stoffen en buisleidingen in Westerval, en Oosten en Noorden van Enschede
realisatie van kleine bedrijventerreinen
er worden alleen kleinschalige bedrijventerreinen gerealiseerd. Bij deze kleinere terreinen is het risico op grote milieurampen beperkt;
bedrijventerreinen worden aangelegd aansluitend op de bebouwde kom, dit brengt mogelijk risicovolle bedrijven dichter bij de bebouwde kom, waardoor gevolgen van milieurampen kunnen toenemen
ontwikkelen bronpunten met lokale identiteit
door spreiding van ontwikkelingen blijven de gevolgen van milieurampen beperkt.
-
-
grotere gevolgen bij een eventuele milieuramp; transport gevaarlijke stoffen vindt plaatst door dicht bewoond gebied
radialenstad verstedelijking langs de radialen
uitbreidende stad uitbreiden van de bestaande stad
bronpuntenstad
internationale corridorstad concentratie en inbreiding
Aspect verkeersveiligheid In de radialenstad wordt de Oostweg verbonden met de Zuid Eschmarkerrondweg, waardoor een halve tweede ring ontstaat tussen de Eschmarke en het Kennispark via Enschede Zuid. Verkeer dat voorheen door het centrum van Enschede ging, kan nu via de ring buiten de bebouwde kom rijden. Door in te zetten op dit soort maatregelen voor gemotoriseerd verkeer aan de rand van de stad, in combinatie met het stimuleren van centrum-stedelijke woonmilieus en het opwaarderen van het fietsnetwerk, is de verwachting dat het aantal conflicten tussen gemotoriseerd verkeer en fietsers en wandelaars afneemt. Dit heeft een positief effect op de afname van verkeersslachtoffers door gemotoriseerd verkeer. Het aspect ‘verkeersveiligheid’ is in deze verkenning daarom beoordeeld als ‘redelijk’. In de uitbreidende stad wordt het binnensingelgebied afgesloten voor de auto. Het scheiden van gemotoriseerd verkeer en de actieve modaliteiten (lopen en fietsen) draagt bij aan het vergroten van de verkeersveiligheid in Enschede. Het investeren in extra wegen en het uitbreiden van de capaciteit voor gemotoriseerd verkeer zal wel zorgen voor een verkeer aantrekkende werking, met mogelijk meer kansen op verkeersongelukken. Het aspect ‘verkeersveiligheid’ is in deze verkenning daarom beoordeeld als ‘overwegend goed’.
De bronpuntenstad wordt een ‘tien-minuten-stad’ met verbeterde fiets- en OV infrastructuur. Door het creëren van nieuwe, decentrale centrumgebieden wordt de druk op het infrastructurele netwerk verspreid. Omdat voorzieningen op fiets- en loopafstand worden gerealiseerd zal het aantal vervoersbewegingen met gemotoriseerd verkeer afnemen, wat een positief effect heeft op het voorkomen van verkeersslachtoffers. Het aspect ‘verkeersveiligheid’ is in deze verkenning daarom beoordeeld als ‘overwegend goed’.
84 | 146 Witteveen+Bos | 127683/25-008.400 | Definitief 02