Document · PDF

Bijlage 3 Strategienota Samen leven samen zorgen def

Raadsvergadering 30 september 2024, gemeente enschedeBij agendapunt: Strategienota duurzame maatschappelijke ondersteuning ‘Samen leven, samen zorgen’18.375 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

SA MEN LEVEN SA MEN ZORGEN

1 8 V O O R S T ELL E N V O O R B E T E R E M A AT S C H A P P EL I JK E O N D E R S T E U N I N G

INHOUD

VOORWOORD

INLEIDING

BIJLAGE

INHOUD

VOORWOORD

INLEIDING

UITGANGSPUNTEN

DE OPGAVEN VOOR MAATSCHAPPELIJKE ONDERSTEUNING

HOE IS DE STRATEGIE ONTSTAAN?

VOORSTELLEN DUURZAME MAATSCHAPPELIJKE ONDERSTEUNING 23

FINANCIËLE VERTALING

HOE WE VERDER GAAN

BIJLAGE: SCHEMA BELEIDSOPTIES/VOORSTELLEN

SAMEN LEVEN SAMEN ZORGEN

INHOUD

VOORWOORD

INLEIDING

BIJLAGE

VOORWOOR D

Voor veel mensen in onze stad is de hulp die ze vanuit de Wmo ontvangen ontzettend

en zorgaanbieders beter en anders kunnen doen. Maar eerlijk is eerlijk, er moet meer

belangrijk. De maatschappelijke ondersteuning zorgt ervoor dat iedereen mee kan

gebeuren. Het zal ook een verandering vragen van ons, als inwoners van de stad. We

doen in Enschede. Maar het is niet zeker dat we dat in de toekomst zo kunnen blijven

hebben niet meer de luxe om alleen maar over naoberschap te praten. We zullen allemaal

doen. Nu al maakt 1 op de 6 huishoudens er gebruik van. Nu al kunnen we inwoners

onderdeel moeten worden van de grote groep vrijwilligers, mantelzorgers en buren die

minder snel helpen door personeelstekorten. Nu al hebben we een tekort van meer

elke dag naar elkaar omkijken. We zullen elkaar vaker tot een hand en voet moeten zijn in

dan 4 miljoen euro. En dat terwijl we weten dat het beroep op gemeentelijke hulp

de komende jaren. Dat is overigens niet alleen goed voor mensen die hulp nodig hebben.

de komende jaren verder zal stijgen, met name door de dubbele vergrijzing van

Om met Buurman&Buurman te spreken: een buurman zonder buurman is geen buurman.

onze stad. De 18 voorstellen in dit plan richten zich voornamelijk op wat de gemeente kan Als we de maatschappelijke ondersteuning warm, sociaal en menselijk willen blijven

doen. Ze zijn gebaseerd op gesprekken met inwoners, professionals en experts.

uitvoeren moeten we een andere koers kiezen. Als we niet ingrijpen, dan kunnen we in

Daarnaast hebben we in de politiek van Enschede doorgesproken over de situatie

de toekomst niet meer alle ondersteuning bieden aan wie dat nodig heeft. We kunnen

en via een discussienota richtinggevende uitspraken opgehaald bij de gemeenteraad.

dat dan niet meer betalen of niet meer organiseren. We willen voorkomen dat we

Op basis daarvan ligt dit plan voor. Zo werken we als stad samen aan ons gezamenlijke

noodgedwongen niet meer aan onze eigen hoge standaarden voor de ondersteuning

doel: De maatschappelijke ondersteuning ook in de toekomst warm, sociaal en

van inwoners kunnen voldoen.

menselijk organiseren.

In dit plan doen we 18 verbetervoorstellen om de hulp aan mensen op de middellange

Harmjan Vedder

termijn beter en toekomstbestendiger te maken. We kijken daarbij naar wat de gemeente

Wethouder Maatschappelijke Ondersteuning 16 juli 2024

SAMEN LEVEN SAMEN ZORGEN

INHOUD

VOORWOORD

INLEIDING

BIJLAGE

I NL E I D I N G Vroeg of laat krijgen we allemaal te maken met beperkingen. En als zelfstandig thuis

Ook zijn onze financiële mogelijkheden beperkt. Over 2023 waren de uitgaven van de

wonen, het huishouden en deelnemen aan de samenleving op eigen kracht niet meer

Wmo 4,3 miljoen euro hoger dan verwacht. Vanaf 2025 komen we naar verwachting

helemaal lukt, dan kun je bij de gemeente terecht voor ondersteuning. De grootste

jaarlijks 4,5 miljoen euro tekort op de Wmo. En daarbij gaan we er dan vanuit dat het rijk

groep die gebruik moet maken van die ondersteuning is 65 jaar en ouder. Een groep

de stijgingen van het aantal inwoners met een Wmo indicatie en de tarieven

die steeds groter wordt. We willen ervoor zorgen dat we de ondersteuning die nodig

compenseert. Kortom: het is noodzakelijk om na te denken over de manier waarop we

is kunnen blijven bieden. En dat op de manier die past bij de waarden en

maatschappelijke ondersteuning ook de komende jaren kunnen volhouden.

uitgangspunten van onze stad. Het uitgangspunt blijft: Iedereen die ondersteuning nodig heeft, krijgt dat ook. Zo helpen Inwoners tussen de 65 en 80 jaar oud maken het meest gebruik van maatschappelijke

we, waar nodig, onze inwoners zo lang mogelijk zelfstandig thuis te kunnen blijven

ondersteuning. De verwachte ontwikkeling van de samenstelling van de bevolking laat

wonen en mee te kunnen doen aan de samenleving. De overheid kan niet alles oplossen.

zien dat deze groep de komende jaren groter wordt. De groep 80-plussers stijgt zelfs nog

Het blijft belangrijk dat onze inwoners naar elkaar omzien en elkaar ondersteunen. We

sneller. Daarnaast ervaren inwoners de samenleving als steeds ingewikkelder. Veel

willen dat faciliteren door te zorgen voor collectieve en algemene voorzieningen in

mensen hebben moeite met geld- en regelzaken. Met als gevolg dat de behoefte aan

buurten en wijken. En zo door ‘noaberschap’ minder inwoners afhankelijk te maken van

ondersteuning veelzijdiger en intensiever wordt.

individuele maatwerkvoorzieningen. Maar wie niet zonder kan, moet goede professionele ondersteuning krijgen. We willen, als samenleving, onze inwoners zo op de juiste manier

Er is een stijgend tekort aan arbeidskrachten bij de aanbieders van zorg & ondersteuning.

en op tijd helpen.

Dat zorgt er nu al voor dat we niet altijd de individuele maatwerkvoorzieningen kunnen leveren op de manier zoals we dat graag zouden willen. Er is gewoon te weinig personeel op de arbeidsmarkt voor welzijn & zorg.

SAMEN LEVEN SAMEN ZORGEN

INHOUD

VOORWOORD

INLEIDING

De afgelopen tijd is hard gewerkt om tot een breed gedragen plan te komen voor een

Wmo maatwerkvoorzieningen, betaalbaarheid van zorg op korte en lange termijn,

toekomstbestendige en houdbare uitvoering van maatschappelijke ondersteuning.

draagvlak en verwachte investeringen. In dit plan leest u terug welke keuzes we nu

BIJLAGE

willen gaan maken. We hebben daarbij dankbaar gebruik gemaakt van de inzichten van We werken in drie fases:

ervaringsdeskundigen, professionals en experts. Ook onze BAS (Bewoners Adviesraad

de discussiefase (met een discussienota);

Sociaal domein) heeft meegedacht. Op deze plek bedanken we graag iedereen die

de strategische fase - de fase waarin we keuzes maken (met deze strategienota);

heeft bijgedragen.

de uitvoeringsfase (met een uitvoeringsagenda)

De opbrengst van de bespreking van de discussienota op 15 april 2024 in de stedelijke raadscommissie Sociaal is vertaald naar dit plan. Het is noodzakelijk dat we keuzes maken. Nu helpen we vooral inwoners met individuele voorzieningen. Daar kunnen we de komende jaren niet op dezelfde wijze mee doorgaan. In deze strategienota komen we met voorstellen om ook straks de Wmo warm, menselijk en sociaal vorm te geven. We gaan voor zorgzame buurten met sociale steun en een sterke sociale basis. Dat doen we gebiedsgericht en door te investeren op de plekken waar dat het hardst nodig is. Verder richten we ons op het voorkomen van problemen, normaliseren en collectiviseren. Normaliseren betekent dat niet alles met professionele hulp hoeft te worden opgelost. Met collectiviseren bedoelen we dat we inwoners die soortgelijke vragen hebben een aanbod geven waar ze gezamenlijk gebruik van kunnen maken. De afgelopen tijd hebben we de beleidsopties uit de discussienota verder gewogen en aangevuld. Daarbij hebben we goed geluisterd naar de richting die de raad heeft meegegeven. We hebben de beleidsopties beoordeeld op voorwaarden als: verwachte effectiviteit op gebruik van

SAMEN LEVEN SAMEN ZORGEN

INHOUD

VOORWOORD

INLEIDING

BREDER DAN DE WMO

LEESWIJZER

Maatschappelijke ondersteuning heeft veel raakvlakken met andere actuele thema’s.

In deze strategienota leest u de uitgangspunten die wij gebruiken (hoofdstuk 1).

De visie strategische opgave Inclusief Enschede is de leidraad voor de uitwerking in

Daarna beschrijven wij de opgaven maatschappelijke ondersteuning (hoofdstuk 2).

beleidskaders op de verschillende onderdelen waaronder maatschappelijke

Hoofdstuk 3 gaat over de totstandkoming van deze strategienota. De 18 voorstellen

ondersteuning.

staan in hoofdstuk 4. We laten zien wat de financiële kosten en baten zijn in hoofdstuk 5.

BIJLAGE

Hoe we aan de slag gaan en op welke momenten we daarin de raad weer betrekken leest Onderstaande belangrijke analyses, visies en kaders vallen hier onder en zijn

u in hoofdstuk 6. In bijlage 1 leggen we verantwoording af over de beleidsopties uit de

kortgeleden door de raad vastgesteld:

discussienota die zijn afgevallen of anders zijn ingevuld.

▬ ‘Waardevol oud worden in Enschede’; ▬ rapport ‘Naar toekomstbestendige wijkteams in Enschede’; ▬ beleidskader ‘Gezond Enschede’; ▬ woonzorgvisie ouderen (als onderdeel van de Woonvisie); ▬ strategienota ‘Onze jeugd, onze zorg’; ▬ kadernota rondkomen met je inkomen + evaluatie Ook heeft het college de opdracht Gebiedsgericht werken vastgesteld. Met deze opdracht aan de organisatie vult zij een punt uit het coalitieakkoord in: meer ondersteuning direct toegankelijk maken in de eigen buurt. Verder wordt ook gewerkt aan de notitie Sociale Basis. Deze strategie duurzame maatschappelijke ondersteuning ondersteunt de beleidskaders sociaal domein die hierboven zijn genoemd. In deze strategienota verwijzen we naar de afspraken en acties uit de verschillende agenda’s en sluiten daarbij aan. In het vervolg op deze strategienota brengen we de verschillende uitvoeringsagenda’s bij elkaar.

SAMEN LEVEN SAMEN ZORGEN

INHOUD

1. U I T G A N G S P U N T E N

VOORWOORD

INLEIDING

BIJLAGE

▬ Om te werken vanuit een nieuwe kijk op mensen, waarbij duidelijk is welke waarden belangrijk zijn, waarbij de menselijke maat een centrale rol speelt; ▬ Te voorkomen dat inwoners zware bezwaarschriftprocedures door moeten,

Aan het begin van dit traject hebben we 6 uitgangspunten voor toekomstbestendige

“doe het in één keer goed!”

maatschappelijke ondersteuning geformuleerd. Het zijn uitgangspunten die we ook in de afgelopen jaren voor het sociale domein hebben beschreven en uitgedragen. In de

De richtlijnen die we met elkaar hebben afgesproken in de discussie “menselijke maat”

bespreking van de discussienota in de stedelijke commissie Sociaal op 15 april hebben

zijn belangrijke uitgangspunten voor de uitvoering van de maatschappelijke

raadsleden hun steun hiervoor uitgesproken. In deze strategienota bevestigen we

ondersteuning.

nogmaals deze uitgangspunten. GEDEELDE VERANTWOORDELIJKHEID WARM EN SOCIAAL

De gemeente Enschede is niet als enige verantwoordelijk voor de duurzaamheid van de

De relatie tussen gemeente en inwoners is één van de belangrijkste dragers van ons

maatschappelijke ondersteuning. De samenleving speelt daarin ook een belangrijke rol.

werk. Dat geldt zeker als inwoners zich melden met een ondersteuningsvraag. We kijken

De overheid en de zorg kunnen nooit vervangen wat de samenleving kan: liefdevol voor

samen met de inwoners op welke manier we ze kunnen steunen. Dat doen we zo dichtbij

elkaar zorgen en ervoor zorgen dat inwoners zich met elkaar verbinden en zich

als mogelijk. En daarbij houden we rekening met de individuele omstandigheden.

verbonden voelen.

Menselijke waardigheid en duurzaam perspectief zijn onze kernwaarden. MENSELIJKE MAAT Op 8 maart 2021 heeft de raad groen licht gegeven voor een onderzoek naar maatwerk in de uitvoering van de Wmo en de Participatiewet. Een onderzoek dat is uitgevoerd door iemand van buiten. Daarvoor hebben we de commissie Vonk ingesteld. Deze commissie stelde vast dat de gemeente een streng beleid heeft gevoerd op het terrein van de Participatiewet en de Wmo. Dit heeft nadelige gevolgen gehad voor kwetsbare inwoners die een beroep moeten doen op de gemeente. De aanbevelingen van de commissie Vonk hebben we bijna helemaal overgenomen. Dat deed de gemeenteraad met een motie die door de alle gemeenteraadsleden werd gesteund. Daarin geeft zij het college onder meer de opdracht: SAMEN LEVEN SAMEN ZORGEN

INHOUD

VOORWOORD

INLEIDING

Met deze blik moeten we antwoord vinden op de vraag hoe we de maatschappelijke

Dat wil niet zeggen dat er geen ruimte is om samen te kijken naar wat beter kan.

ondersteuning en zorg in de gemeente organiseren, en wat we verwachten van onze

Er zijn hier zeker kansen. Maar dat vraagt om visie, vasthoudendheid en lange adem.

inwoners. Ook de landelijke overheid en de zorgaanbieders spelen een rol om te

Daarbij kunnen we geen harde garanties geven dat we deze kansen in successen

komen tot een duurzame maatschappelijke ondersteuning. Het is een uitdaging die

kunnen omzetten. We vinden het belangrijk dat onze inwoners op het vangnet van

overal op de agenda staat, niet alleen in Enschede.

maatschappelijke ondersteuning kunnen blijven rekenen.

WAKEN VOOR MAAKBAARHEID

EÉN GEMEENTE

Je kunt niet alles in het leven maken zoals je wilt. Het leven past niet in wiskundige

De vragen voor ondersteuning van inwoners zijn heel verschillend. Ze vragen een

formules. We kunnen niet al het lijden of ongemak wegnemen. Maatschappelijke

brede blik en analyse, en een aanpak van meerdere vakgebieden. Maatschappelijke

ondersteuning is er voor onze inwoners als ze door omstandigheden of ouderdom

ondersteuning heeft veel samenhang met andere onderdelen van de gemeentelijke

vastlopen. Dit betekent dat we als gemeente ook goed willen kijken naar wat we als

uitvoering. Denk aan de inzet op gezondheid en sport & bewegen, het versterken van

gemeente wel, maar ook niet kunnen beïnvloeden. Ook kunnen we de op zichzelf staande

de sociale basis, wijkgericht werken, het thema vergrijzing, de woonzorgvisie ouderen,

kostenstijgingen als gevolg van inflatie en loonontwikkeling bij de zorgorganisaties

de opdracht van de wijkteams, enzovoort. We willen die samenhang niet uit het oog

niet stoppen.

verliezen. We houden rekening met de uitgangspunten en doelen van beleid op

BIJLAGE

deze beleidsterreinen. UITVOERBAAR EN BETAALBAAR De Wmo is een zogenaamde openeinderegeling. Dat betekent dat als inwoners ondersteuning nodig hebben, de gemeente ervoor moet zorgen dat zij die maatschappelijke ondersteuning ook krijgen. Er is te weinig personeel om die maatschappelijke ondersteuning ook echt te leveren. Ook zien we dat de uitgaven hoger zijn dan de rijksbijdragen. We willen dat de Wmo een betaalbare regeling blijft. En belangrijker: dat we in een situatie van een ernstig tekort aan professionals, deze zo goed mogelijk inzetten.

SAMEN LEVEN SAMEN ZORGEN

INHOUD

VOORWOORD

INLEIDING

BIJLAGE

2. D E O P G AV E N V O O R M A AT S C H A P P EL I JK E in het voorkomen van problemen: preventie. Denk hierbij aan bijvoorbeeld toegankelijke

ONDERSTEUNING

openbare ruimte en het zorgen voor voldoende nultredenwoningen, maar ook aan Rondkomen met je Inkomen en aanpak laaggeletterdheid. Ook heeft de gemeente

In 2023 kreeg bijna 1 op de 10 inwoners in Enschede een Wmo-voorziening.

algemene voorzieningen voor maatschappelijke ondersteuning. Inwoners kunnen

Het gaat om 1 op de 6 huishoudens. Dit aandeel blijft tot nu toe stijgen. In dit

maatschappelijke ondersteuning krijgen als zelfstandig thuis wonen en/of meedoen

hoofdstuk schetsen we voor welke opgave we in de komende jaren naar

aan de samenleving zonder hulp niet (meer) lukt. En zij hiervoor ook geen hulp vanuit

verwachting komen te staan.

het sociale netwerk kunnen krijgen.

De toekomst van maatschappelijke ondersteuning is afhankelijk van veel factoren.

Als collectieve voorzieningen en algemene Wmo voorzieningen niet voldoende

We kunnen die factoren niet allemaal beïnvloeden of voorspellen. Om ons voor te

zijn, bieden we individuele maatwerkvoorzieningen. Ons uitgangspunt hierbij is:

bereiden op de toekomst gaan we uit van de ontwikkeling van de bevolking, van trends

lichte ondersteuning waar mogelijk, zwaardere zorg en ondersteuning waar nodig.

en aannemelijke aannames. Na een korte, algemene schets van de Wmo 2015 gaan we in op de situatie in Enschede. Waar staan we nu, wat doen we al goed, wat kan beter en

Maatschappelijke ondersteuning kent diverse voorzieningen, zoals:

wat leren we van anderen?

▬ woningaanpassing, zoals een traplift of aangepaste badkamer ▬ hulpmiddelen, zoals scootmobielen en rolstoelen

DE WET MAATSCHAPPELIJKE ONDERSTEUNING (WMO 2015)

▬ individuele- of groepsbegeleiding, dagbesteding

De huidige Wmo geldt sinds 1 januari 2015. De wet moet ervoor zorgen dat inwoners

▬ ondersteuning in het huishouden

zo lang mogelijk zelfstandig thuis kunnen blijven wonen en mee kunnen doen aan de

▬ begeleiding bij persoonlijke verzorging

samenleving. De gemeente moet zoveel mogelijk voorkomen dat inwoners

▬ hulp bij vervoer, zoals de Regiotaxi

maatschappelijke ondersteuning nodig hebben. Dat doen gemeenten door te investeren

▬ begeleid wonen

SAMEN LEVEN SAMEN ZORGEN

INHOUD

VOORWOORD

INLEIDING

We hebben het vaak over ‘algemene voorzieningen’

DE MAATSCHAPPELIJKE ONDERSTEUNING IN ENSCHEDE, EEN KORTE ANALYSE

en ‘maatwerkvoorzieningen’. Het verschil is dat een

Het aantal inwoners dat maatschappelijke ondersteuning krijgt is in Enschede relatief groot. Hoe komt dat?

algemene voorziening er voor alle inwoners van

Hieronder volgt een korte analyse van de situatie in Enschede. Daarbij noemen we mogelijke knoppen waar

de gemeente is, zonder indicatie. Soms opgezet

we aan kunnen draaien.

VERSCHILLENDE SOORTEN VOORZIENINGEN

BIJLAGE

door de gemeente, maar veel vaker een al langer bestaand maatschappelijk initiatief. Bijvoorbeeld

(DUBBELE) VERGRIJZING

een (sport)vereniging. Een maatwerkvoorziening

In Enschede is het overgrote deel van de inwoners dat gebruik maakt van de Wmo maatwerkvoorzieningen

is hulp voor iemand persoonlijk. Daar is wel een

65 jaar of ouder. De 65 plussers vormen 18% van het aantal inwoners, maar 59% van het aandeel Wmo-

indicatie voor nodig, bijvoorbeeld ondersteuning

gebruikers. Voeg daarbij de cijfers over de vergrijzing: het aandeel 65-plussers wordt steeds groter, ook in

in het huishouden.

absolute zin. En mensen worden steeds ouder. Dit noemen we ‘dubbele vergrijzing’. Met die dubbele vergrijzing neemt het aantal inwoners dat ondersteuning krijgt nog meer toe.

Daarnaast zijn er ook ‘algemene voorzieningen Wmo’. Deze zijn er speciaal voor maatschappelijke ondersteuning. Denk hierbij aan het onder-

99 jaar en ouder

steuningsaanbod in een ontmoetingsruimte voor

80 tot 99 jaar

mensen die eenzaam zijn. Tenslotte zijn er ook

65 tot 80 jaar

nog ‘collectieve voorzieningen Wmo’. Dit zijn

40 tot 65 jaar

voorzieningen die individueel worden verstrekt,

24 tot 40 jaar

maar die door meerdere personen tegelijk kunnen

18 tot 24 jaar

worden gebruikt, zoals de Regiotaxi.

0 tot 18 jaar

3.672 4.295 3.584

1.401 485 158 -

500

1.000

1.500

2.000

2.500

3.000

3.500

4.000

4.500

5.000

Bron: Enschedees informatiesysteem, COGNOS, 27-10-2023

SAMEN LEVEN SAMEN ZORGEN

INHOUD

VOORWOORD

INLEIDING

We verwachten dat de bevolking van Enschede groeit van 160.234 in 2023 tot 172.300

Deze bevindingen hebben relatie met het beroep op de Wmo:

inwoners in 2039. In 2023 was 18% van de inwoners van Enschede 65 jaar of ouder.

▬ Enschedeërs leven minder jaren in een goed ervaren gezondheid,

BIJLAGE

een verschil van 2,8 jaar;

We verwachten dat in 2050 22% van de inwoners van Enschede 65 jaar of ouder is.

▬ meer Enschedeërs voelen zich eenzaam, namelijk een kwart van onze inwoners;

Dat betekent een toename van 29.500 in 2023 naar 37.500 in 2050.

▬ meer Enschedeërs van 65 jaar en ouder hebben last van overgewicht, bij 65% is sprake van een BMI boven de 25 tegen landelijk is 59%;

Naast leeftijd bepalen ook de gezondheid en de mate van sociale steun voor het

▬ meer Enschedeërs lijden aan diabetes, bijna 7% van onze inwoners

aanvragen van maatschappelijke ondersteuning.

kampt met deze ziekte; een percentage dat gelijkmatig stijgt; VEEL INWONERS VAN ENSCHEDE ZIJN MINDER GEZOND EN VITAAL

▬ meer Enschedeërs roken (20%); het aantal rokers nam tussen 2016 en 2020 af,

Enschede kent relatief veel inwoners die op de één of andere manier beperkt zijn en

maar is daarna weer gestegen naar het niveau van 2016;

daardoor ondersteuning nodig hebben om zelfstandig thuis te kunnen blijven wonen

▬ minder Enschedeërs verlenen hulp aan buren: 61%;

en/of mee te doen aan de samenleving. Een belangrijke verklaring is de gezondheid

▬ Enschedeërs maken meer gebruik van de basis- of POH-GGZ en de wijkverpleging, respectievelijk 5% en 4%;

van onze inwoners.

▬ het percentage inwoners dat voldoende beweegt daalde De gemeenteraad heeft op 10 juni 2024 het beleidskader ‘Gezond Enschede’ vastgesteld.

van 68,9% in 2016 naar 51,7% in 2023.

Daarin geven we inzicht in de gezondheid van onze inwoners. En vergelijken we deze met landelijke cijfers.

Enschede kent naar verhouding meer inwoners: ▬ met een chronische ziekte; ▬ met verminderde mobiliteit; ▬ die weinig bewegen; ▬ met veel eenzaamheid. Het gevolg daarvan is een groter beroep op ondersteuning. Dit zorgt ook voor een hoger percentage van de bevolking dat zich de gangbare levensstandaard niet kan veroorloven. En voor negatievere scores op gezondheid en sociale participatie (eenzaamheid).

SAMEN LEVEN SAMEN ZORGEN

INHOUD

VOORWOORD

INLEIDING

De raad heeft bij de bespreking van de discussienota ook aandacht gevraagd voor de rol

positie van personen of huishoudens te bepalen. De gemiddelde SES WOA-score in

van huisdieren. Huisdieren spelen een belangrijke rol bij het bestrijden van eenzaamheid

Nederland is 0. We zien dat Enschede ruim negatiever scoort dan andere grote

en voegen zingeving aan de dag toe. Bij honden draagt het ook nog bij aan meer bewegen

gemeentes. Diverse wetenschappelijke onderzoeken laten zien dat inwoners met een

en aan meer ontmoeten. Zowel onze medewerkers als onze partners komen bij inwoners

hogere sociaaleconomische status gemiddeld gezonder zijn. Naast opleiding zijn ook

achter de voordeur. Het verlenen van ondersteuning aan onze inwoners heeft hierbij

inkomen en positie op de arbeidsmarkt belangrijke algemene graadmeters voor de

prioriteit, maar we nemen hier de belangrijke rol die het huisdier speelt in het leven van

sociaaleconomische status. En daarmee ook voor gezondheid. Hoe hoger het inkomen,

de inwoner ook mee. Verder gaan we, als facilitator, inzetten op het (her)kennen van

hoe hoger de gezonde levensverwachting. Ook het hebben van bijvoorbeeld een

dierenleed. In lijn met de nota Dierenwelzijn gaan we richtlijnen meegeven hoe te

bijstandsuitkering of schulden kan leiden tot slechtere gezondheid.

BIJLAGE

handelen in situaties waar (ook) het dier achter de voordeur hulp nodig heeft. Onderdeel van de strategische opgave Inclusief Enschede is ervoor te zorgen dat Met de gebiedsgerichte aanpak uit beleidskader Gezond Enschede hopen we ook

elke inwoner de mogelijkheid heeft om financiële zekerheid en stabiliteit te hebben.

bij te dragen aan een duurzame maatschappelijke ondersteuning. We vertalen

Dit helpt bij de verbetering van de gezondheid van onze inwoners (zie gemeentebegroting

Gezond Enschede naar een uitvoeringsstrategie. In de uitvoeringsstrategie bepalen

Vitaal & Sociaal, hoofddoel 0.1). Concreet wordt hieraan gewerkt door in de

we gezamenlijk hoe we tot een gebiedsgerichte gezondheidsaanpak komen.

keukentafelgesprekken aandacht te hebben voor de financiële situatie van de inwoners

Uitvoeringsprogramma’s op wijkniveau dus. We willen beginnen met de meest kwetsbare

en als het nodig is informatie geven over hoe men inkomensregelingen kan aanvragen.

wijken met de grootste gezondheidsachterstanden. We inventariseren de staat van de

We hebben ook allerlei mogelijkheden voor inwoners om hun bestaanszekerheid te

gezondheid van een wijk of buurt. Dan stellen we samen met inwoners en partners een

verbeteren. Dit noemen we het beleid ‘rondkomen met je inkomen’.

multidisciplinair programma op om gezondheidsverschillen in de wijk te verkleinen. Bij de “Gezonde Buurt” horen ook sociale steun en een stevige sociale basis. Daarmee investeren we in positieve gezondheid/veerkracht en een minder groot beroep op individuele maatwerkvoorzieningen. We sluiten daarbij aan bij bestaande initiatieven. Dit programma wordt gemonitord en waar nodig aangepast. LAGERE BESTAANSZEKERHEID De sociaaleconomische status van Enschede is ook van invloed op het beroep op maatschappelijke ondersteuning. De sociaaleconomische status (SES), gebaseerd op Welvaart, Opleiding en Arbeid (WOA), is een graadmeter om de maatschappelijke SAMEN LEVEN SAMEN ZORGEN

INHOUD

VOORWOORD

INLEIDING

GROTERE WOON-, ZORG- EN WELZIJNSBEHOEFTE

De uitvoering van de woonzorgvisie ouderen helpt bij de uitvoering van de strategie voor

We streven er naar dat inwoners zo lang mogelijk zelfstandig thuis kunnen blijven wonen

een duurzame maatschappelijke ondersteuning. Het ligt in elkaars verlengde.

BIJLAGE

en mee kunnen doen aan de samenleving. De voorwaarden om opgenomen te worden in een instelling zijn streng. De regel van langer zelfstandig thuis wonen zorgt voor een

HET BEROEP OP MAATWERKVOORZIENINGEN IS GESTEGEN

groeiende woon-, zorg- en ondersteuningsvraag. Dit leidt nu (soms) al tot knellende

Onder de maatwerkvoorzieningen verstaan we de volgende ‘producten’:

situaties. Voorbeelden hiervan zijn de onvoldoende beschikbaarheid van wijkverpleging

▬ Ondersteuning Huishouden.

en huishoudelijke hulp. Maar ook de extra druk bij huisartsen in plaats van verpleeghuisartsen met specialisme ouderen. Om de huidige en toekomstige ouderen te kunnen

Van 2020 tot en met 2023 steeg het aantal inwoners dat hier een beroep op doet met 12,4%; ▬ Hulpmiddelen, woon- en vervoersvoorzieningen.

helpen bij hun woon-, zorg- en welzijnsbehoefte, moeten we ons nu al klaarmaken voor

Van 2020 tot en met 2023 daalde het aantal inwoners dat hier

toekomstige ontwikkelingen. Daarvoor hebben we een woonzorgvisie ouderen

een beroep op doet wat, maar sinds 2022 stijgt het weer;

opgesteld. Dat hebben we samen met Menzis Zorgkantoor, Woonzorg Nederland, Domijn, de Woonplaats, Ons Huis, Livio, Liberein, Zorggroep Manna en De Posten gedaan.

▬ Dagbesteding, begeleiding, wonen en verblijf. Van 2020 tot en met 2023 steeg het aantal unieke cliënten met ruim 5%.

Deze woonzorgvisie is onderdeel van de door de gemeenteraad vastgestelde Woonvisie

We ervaren dat de duur en intensiteit van de zorg stijgt. We zien ook dat de ondersteu-

(3 april 2023) en kent een eigen uitvoeringsagenda. De doelen uit deze visie zijn:

ningsvragen complexer zijn. Dit komt doordat mensen langer zelfstandig thuis wonen en

▬ zorgen voor een gevarieerd woonaanbod geschikt voor ouderen, betaalbaar en

zij bij het ouder worden meervoudige beperkingen hebben. We zien dat we vaker het

gericht op ontmoeting;

product regie moeten inzetten, omdat inwoners niet in staat zijn om zelf voldoende

▬ behouden en versterken van de zelfredzaamheid van ouderen,

structuur aan te brengen in hun leven. Ook zien we dat er meer uren nodig zijn. En dat er

“thuis als het kan, zelf als het kan en digitaal als het kan”;

langer zorg en ondersteuning nodig zijn. Voor alle maatwerkvoorzieningen geldt verder

▬ investeren in zorgzame buurten, zorgen voor een veilige, toegankelijke

dat de uitgaven meer gestegen zijn dan het volume. Dit komt doordat de gemeenten

en prettige woonomgeving voor ouderen met voorzieningen dichtbij;

door rijksbeleid verplicht zijn om reële tarieven te betalen. Met andere woorden:

▬ s amen met zorgkantoor, corporaties, zorg- en welzijnsorganisaties bereiken we meer voor de opgaven voor ouderen.

CAO-verhogingen, inflatie en andere kosten worden doorberekend. Bij hulpmiddelen komen daar de hogere kosten van materialen en meer kosten vanwege technologische innovaties van hulpmiddelen bovenop.

SAMEN LEVEN SAMEN ZORGEN

INHOUD

VOORWOORD

INLEIDING

BIJLAGE

De conclusie is dat Enschede relatief meer inwoners met een Wmo maatwerkvoorziening kent dan andere steden met 100.000 tot 300.000 inwoners. Onze gemeente heeft in verhouding meer chronisch zieken, verminderde mobiliteit, lage mate van gezond bewegen en veel eenzaamheid. Het gevolg hiervan is een groter beroep op maatschappelijke ondersteuning.

LANDELIJKE/REGIONALE ONTWIKKELINGEN HOUDBAARHEIDSONDERZOEK WMO De stijgende vraag naar maatschappelijke ondersteuning en de financiële tekorten zijn niet nieuw. Ze spelen ook niet alleen in Enschede. Het Centraal Plan Bureau (CPB) doet in opdracht van het rijk en de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) onderzoek naar de houdbaarheid van de Wmo. Met als doel om inzicht te krijgen in hoe het beroep op de

Deze studies vormen een raamwerk. Op basis van dit raamwerk werken het CPB en

Wmo 2015 zich op de lange termijn ontwikkelt. Het onderzoek kent twee fases: (A) de

gemeenten samen gerichte beleidsmatige voorstellen uit. Deze moeten de houdbaarheid

analysefase en (B) de fase van duiding en het voorstellen van mogelijke beleidskeuzes.

van de Wmo verbeteren. Enschede is vertegenwoordigd in de gemeentelijke werkgroep

Op 5 februari van dit jaar heeft de staatssecretaris van VWS de Tweede Kamer het

houdbaarheidsonderzoek Wmo van de VNG. Op deze manier zorgen we dat het

1e deelproduct, de historische analyse van de Wmo sinds 2015, aangeboden. Het is

Enschedese perspectief ook landelijk bekend is en wordt meegewogen. De kennis die

niet mogelijk om op basis van alleen deze analyse conclusies te trekken. Daarvoor is

we daarbij opdoen gebruiken we bij het invoeren van de plannen uit deze strategienota.

de uitwerking van fase B nodig. Er volgen nog 4 deelproducten, namelijk: ▬ een raming uitgevoerd door het CPB;

ARBEIDSMARKT ZORG

▬ een onderzoek naar de sociale basis door het Verweij Jonker Instituut

Steeds meer inwoners hebben zorg nodig. Maar het aantal mensen dat zorg verleent, kan

in samenwerking met BMC; ▬ een onderzoek naar de samenhang met aangrenzende beleidsterreinen buiten het zorg- en sociaal domein;

niet even hard meegroeien. Dagelijks zoeken zorgaanbieders naar oplossingen zodat de zorg door kan gaan. Ook zien we de inspanningen van zorgmedewerkers om iedereen op een goede manier te helpen. Het tekort aan zorgmedewerkers is blijvend.

▬ een onderzoek naar de gemeentelijke uitvoeringspraktijk.

SAMEN LEVEN SAMEN ZORGEN

INHOUD

VOORWOORD

INLEIDING

BIJLAGE

Van de 55.400 personen die in Twente werken in de sector zorg en welzijn, gaat binnen

Naast dit bestuurlijk netwerk bestaat ook een HR-netwerk. HR-managers van zorg en

10 jaar 25% met pensioen. De druk is nu al hoog. Als we niets doen neemt tussen 2025

welzijnsorganisaties in Twente komen maandelijks bij elkaar om huidige en toekomstige

en 2030 het tekort aan personeel verder toe. De professionals van de toekomst worden

HR-vraagstukken te bespreken en creatieve oplossingen te bedenken/implementeren.

grotendeels opgeleid bij onze scholen en universiteiten. We hebben er alle belang bij

Het HR-netwerk geeft gevraagd en ongevraagd advies aan de Stuurgroep TAZ en het

de lijnen met deze scholen en universiteiten en hun studenten kort te houden.

bestuurlijk netwerk.

De arbeidsmarktregio Twente heeft zorg en welzijn als een kanssector bestempeld.

Ook binnen het lokale arbeidsmarktbeleid zetten we extra in op de sectoren die een groot

Daar gaat in samenwerking met de Twente Board, maar ook met sociale partners

maatschappelijk belang vertegenwoordigen, zoals de zorg. In Enschede hebben we met

extra aandacht naar uit. Het personeelsvraagstuk binnen zorg en welzijn is algemeen

het project Banen in de zorg gezorgd dat er ruim 300 nieuwe plekken zijn gecreëerd bij

bekend en daar is veel aandacht en zorg voor. Binnen Werkplein Twente is de

verzorgingshuizen, door taken met een lager opleidingsniveau te clusteren tot nieuwe

werkgeversdienstverlening verdeeld onder een aantal ‘beroepsgroepenketens’.

functies. Het Twents Fonds voor Vakmanschap is een regionaal arbeidsmarktproject,

Eén daarvan is de beroepsgroepenketen Zorg en Welzijn. Deze beroepsgroepenketen

dat wordt ondersteund door de Twente Board. Door extra in te zetten op de promotie van

ondersteunt werkgevers binnen zorg en welzijn in hun personeelsvraagstukken.

maatschappelijk relevante sectoren zoals de zorg, (energie-)techniek en ICT lukt het ons om de instroom bij vakopleidingen in die sectoren te vergroten. We zien dat ruim 16% van

In december 2022 is in Twente het ‘Bestuurlijk Netwerk Toekomstbestendige

de mensen die een opleidingscheque hebben gekregen heeft gekozen voor een opleiding

Arbeidsmarkt Zorg en Welzijn (TAZ) Twente’ opgericht. In dit netwerk zijn bestuurders

in de zorg.

Zorg en Welzijn, de overheid, de onderwijspartijen en de zorgverzekeraar verenigd en wordt invulling gegeven aan het actieprogramma “Samen anders leren en werken”.

De Technologie & Zorg Academie (TZA) is hét regionale innovatieve leerwerk-,

De uitvoering van het actieprogramma wordt bestuurlijk getrokken door de

test- en oefencentrum op het gebied van zorgtechnologie en toepassingen gericht op

Stuurgroep TAZ.

het behoud van zelfstandigheid en zelfredzaamheid in de thuissituatie. Daarmee zorgen we er voor dat de vraag naar arbeidskrachten verminderd. In een vernieuwende

Binnen dit actieprogramma wordt gewerkt aan drie actielijnen:

omgeving kunnen studenten, professionals en belangstellenden kennis maken met

▬ Actielijn 1 Bevorderen (zij-) instroom door leren en ontwikkelen

ontwikkelingen en trends. De TZA is een netwerkorganisatie van (zorg)ondernemers,

▬ Actielijn 2 Anders Werken

overheid en onderwijs.

▬ Actielijn 3 Goed Werkgeverschap

SAMEN LEVEN SAMEN ZORGEN

INHOUD

VOORWOORD

INLEIDING

RUIMTE IN DE REGIONALE INKOOP

Het doel is het verhogen van de kwaliteit van leven en zelfredzaamheid van Twentse

We kopen Ondersteuning Huishouden (2024) en Begeleiding & Dagbesteding (2025)

inwoners. Twentse Koers richt zich vooral op positieve gezondheid, preventie en

regionaal in. Daarbij hebben we afgesproken dat we niet van elke zorgaanbieder die

vroegsignalering, door o.a. in te zetten op:

gecontracteerd is zorg hoeven in te kopen. Hierdoor is er voldoende ruimte om te

▬ het normaliseren en demedicaliseren;

experimenteren. Daar hebben we bewust voor gekozen. In de bestekken staat dat we

▬ een goede ketensamenwerking, en

gedurende de contractperiode proefprojecten starten en ontwikkelen. Dit doen we

▬ het ontwikkelen van preventieve en laagdrempelige aanpakken.

BIJLAGE

samen met de zorgaanbieders. Deze proefprojecten zijn gericht op meer onderlinge samenwerking tussen aanbieders en realisering van aansluiting met en op het

Enschede neemt actief deel aan de werkagenda van Twentse Koers.

voorliggende veld. SOCIALE BASIS EN ALGEMENE VOORZIENINGEN TWENTSE KOERS

Sociale basis is een breed begrip. Het gaat om alle informele sociale verbanden (buurten,

De Twentse Koers is een strategische samenwerking tussen de 14 Twentse gemeenten,

groepen, verenigingen, netwerken, gezinnen), aangevuld en ondersteunt met diensten

zorgverzekeraar en zorgkantoor Menzis, GGD Twente en provincie Overijssel. In het

en voorzieningen van professionele instanties. Ons primaire doel is dat inwoners in

regioplan 2023, tevens werkagenda heeft Twentse Koers 4 themalijnen benoemd:

Enschede voldoende sociale steun ervaren. Dat hulp en ondersteuning dichtbij is en zo

Ouderen, Mentale Gezondheid, Preventie en Gezondheid, Bestaanszekerheid. Onder deze

normaal als mogelijk. Het liefst in de eigen buurt of wijk, zodat inwoners van daaruit ook

thema’s hangen in totaal 24 projecten. Het college heeft ingestemd met het regioplan en

een netwerk opbouwen met mensen uit de buurt.

de gemeenteraad daar op 14 december 2023 over geïnformeerd. De Twentse Koers zet in op de veranderingen in het zorgstelsel. Die beweging is ook in

OUDEREN

een aantal landelijke akkoorden vastgelegd, zoals: het Integraal Zorgakkoord (IZA), het

MENTALE GEZONDHEID

Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het programma Wonen, Ondersteuning en

PREVENTIE & GEZONDHEID BESTAANSZEKERHEID

Zorg voor Ouderen (WOZO). Deze akkoorden leggen de nadruk op het belang van samenwerking tussen de verschillende domeinen (publiek, sociaal, medisch) en hebben de focus op preventie en leefstijl interventies.

REGIOPLAN 2023 - TWENTSE KOERS

SAMEN LEVEN SAMEN ZORGEN

REGIOPLAN 2023 - TWENTSE KOERS

INHOUD

VOORWOORD

INLEIDING

De afgelopen jaren hebben we de sociale basis al aardig versterkt. Zo hebben we

In september 2015 (-2018) zijn de actieplannen ‘Mantelzorg & Vrijwillige inzet’

verschillende algemene voorzieningen ontwikkeld. En hebben we met de komst van

vastgesteld. Het actieplan Mantelzorg richt zich op het faciliteren en ondersteunen van

de wijkwijzers de toegang naar zorg en ondersteuning in de eigen wijk georganiseerd.

mantelzorgers zodat zij maatschappelijk kunnen (blijven) meedoen. Hierin zijn enkele

Ook heeft het welzijnswerk steviger ingezet op versterking van de eigen kracht van

speerpunten vastgesteld waaraan we nog steeds werken. Onze visie op en actieplan

de samenleving.

rondom mantelzorgondersteuning is de afgelopen jaren wel deels gewijzigd. Daar waar

BIJLAGE

we ons voorheen beleidsmatig met name richtten op het faciliteren en bevorderen van Toch merken we dat er meer nodig is om de gewenste beweging naar de voorkant goed te

mantelzorg (“inwoners zetten zich vrijwillig in voor een ander”) verschuift onze focus

kunnen maken: vanuit de situatie (leefwereld) van de inwoner, gebiedsgericht en domein

naar het ondersteunen, in brede zin, van mantelzorgers zodat zij het langdurig blijven

overstijgend. Dit gaat verder dan losse initiatieven zoals we dit nu nog te vaak zien. Het

volhouden. Dat doen we zowel voorliggend, zoals met het versterken van de sociale

vraagt een meer samenhangende aanpak en meer doelgerichtheid. Op dit moment wordt

basis, als met gerichte (geïndiceerde) ondersteuning. We brengen daarbij focus aan.

gewerkt aan een kadernota Sociale Basis en daar komen verschillende ontwikkellijnen

In de komende jaren ligt deze op:

uit voort (onder andere evaluatie van de bestaande algemene voorzieningen Wmo). Deze

de jonge mantelzorger;

opdracht is één van de uitwerkingen van het beleidskader Gezond Enschede. De

de werkende mantelzorger;

kadernota Sociale Basis is sterk verbonden met de bestuursopdracht Gebiedsgericht

de mantelzorger en wonen (woonzorgvisie);

Werken, de strategienota “Onze jeugd, onze zorg” en deze strategienota.

doorlopende verbetering van de toegang voor de mantelzorger (o.a. wijkwijzers);

ontsluiten netwerk van de mantelzorger (verstevigen sociale basis);

doorontwikkeling individuele ondersteuning, o.a. nieuwe vormen van respijtzorg.

ONDERSTEUNING MANTELZORG EN VRIJWILLIGE INZET Mantelzorg Als gemeente zijn we verantwoordelijk voor mantelzorgondersteuning. Dit is geregeld in

Op onze mantelzorg (beleids-)doelen spelen we in door op project- en/of subsidiebasis

de Wmo. Dit doen we door inwoners in staat te stellen te mantelzorgen, mantelzorg te

partners te financieren voor inzet op mantelzorgondersteuning. Daar waar landelijke en/

bevorderen en/of (vervangende) hulp en ondersteuning te bieden. Nu we collectief ouder

of lokale ontwikkelingen dat vereisen. Huidig voorbeeld is de inzet van de SMD op

worden én steeds langer thuis wonen wordt er een groter beroep gedaan op

algehele mantelzorgondersteuning, cursusaanbod en het lotgenotencontact. De inzet

ondersteuning van een naaste: mantelzorg. Soms is dit kortdurend en oppervlakkig.

van zorgvrijwilligers (M-pact en Leendert Vriel) voor zorgovername en de inzet van

Soms is het langdurig en intensief en is het volhouden van mantelzorg lastig.

Wijkkracht op specifiek jonge mantelzorgers zijn eveneens voorbeelden.

SAMEN LEVEN SAMEN ZORGEN

INHOUD

VOORWOORD

INLEIDING

Daarnaast blijft algehele Wmo (maatwerk)ondersteuning beschikbaar. Mantelzorg-

Daarvoor is het nodig om preventief te werken, goede informatievoorziening neer te

ondersteuning is daarin specifiek: vervangende zorg, logeeropvang of respijtzorg, of

zetten en ook om voldoende vormen van (respijt)zorg en ondersteuningsvormen aan

aanpalend: o.a. inzet van dagbesteding of ondersteuning huishouden.

te bieden. Tijdens de behandeling van ‘Waardevol oud worden in Enschede, routekaart

BIJLAGE

2024 - 2040’ op 13 mei 2024 heeft de gemeenteraad een amendement aangenomen. Mantelzorgbeleid is blijvend in ontwikkeling. En dat moet ook wel. De verwachting is

Met dit amendement heeft de raad verzocht om het onderwerp ‘Integrale aanpak

dat in 2040 iedere inwoner in meer of mindere mate zorgt voor een naaste. Binnen ons

Mantelzorg’ te vervroegen van 2028 naar 2024. Tijdens het debat heeft het college

huidige stelsel levert dit knelpunten op. Dit maakt dat we, in een groter speelveld,

zijn begrip uitgesproken voor dit amendement.

moeten blijven werken aan o.a. de positie van de mantelzorger, de bureaucratie, de balans draagkracht-draaglast en nieuwe vormen van respijtzorg.

Vrijwillige inzet Maatschappelijk meedoen is van groot belang binnen Enschede, mede omdat het

De komende jaren staat Enschede voor een opgave als het gaat om mantelzorg-

bijdraagt aan de inclusieve samenleving. Voor het stimuleren en faciliteren van

ondersteuning. Onze regio vergrijst snel en de vraag naar ondersteuning op het gebied

Maatschappelijk meedoen in brede zin én de actieplannen vrijwillige inzet en mantelzorg,

van zorg en welzijn neemt toe. Er is daarbij een steeds groter gebrek aan zorgpersoneel

hebben we een samenwerking met M-Pact. M-pact verzorgt onder andere de advisering,

en mantelzorgers zijn steeds langer mantelzorger. Het is onze opgave om te zorgen dat

voorlichting, stimulering en matching voor vrijwillige inzet en Maatschappelijk meedoen

onze inwoners deze ondersteuning uit kunnen voeren. Dat ze dit kunnen doen zonder

in Enschede. Daarnaast verzorgt zij laagdrempelige educatie en stimuleert zij de

risico op overbelasting. En dat er alternatieven voorhanden zijn om deze zorg, tijdelijk en/

participatie en integratie door activeringstrajecten, lerend vrijwilligerswerk en educatie.

of gedeeltelijk, over te dragen als dat nodig blijkt te zijn. AANPAK EENZAAMHEID VOLHOUDEN EN VERSTERKEN Er wordt steeds meer bekend over de negatieve gevolgen van eenzaamheid voor het individu en de samenleving. Onderzoeken wijzen op een aannemelijk verband te zijn tussen eenzaamheid en een toenemend beroep op de gezondheidszorg. Eenzame en sociaal geïsoleerde ouderen hebben een grotere kans op lichamelijke en psychische klachten, waardoor zij eerder en vaker gebruik zullen maken van zorg. Door de vergrijzing zal het aantal ouderen in de gezondheidszorg toenemen en dreigt de gezondheidszorg duurder te worden. We kunnen dus niet op onze handen blijven zitten.

SAMEN LEVEN SAMEN ZORGEN

INHOUD

Maar we kunnen het als overheid niet alleen: onze inwoners hebben meer verbindingen

VOORWOORD

INLEIDING

BIJLAGE

▬ Huishoudens hebben vaak te maken met problemen van verschillende aard.

met de verschillende maatschappelijke organisaties dan rechtstreeks met de gemeente.

Dan is het nodig dat hulpverleners goed samenwerken en inwoners niet van de één

Eigenaarschap van de problematiek ligt niet vanzelfsprekend (alleen) bij de overheid.

naar de ander moet. Om dat te bereiken wil Hengelo toe naar een ‘integrale toegang’. ▬ Een wandelclub voor mantelzorgers, een kind dat op een sportclub vriendjes

Vanuit dat besef is de lokale actiecoalitie Samen1Enschede tot stand gekomen op initiatief van de zorgorganisaties Liberein, Manna en de gemeente Enschede. De coalitie

vindt of een ontmoetingsochtend voor alleenstaande moeders. Vaak helpen kleine

heeft diverse initiatieven ondersteund zoals Bezoek aan Huis Dienst Bibliotheek, Alifa

dingen al om grotere problemen voor te zijn. Zo kunnen we voorkomen dat later

Senioren, Pathmos Oase, mini Stadsherberg Concordia, Thuisgekookt, Manna belmaatjes

een duur zorgtraject nodig is. Daarom wil de gemeente meer inzetten op preventie

enzovoort. Het meerjaren actieplan loopt van 2021 tot en met 2025. De focus ligt op

en vroegsignalering.

ondersteunen en activeren en afstemmen en samenwerken.

▬ De bibliotheek, het buurthuis, de speeltuin, de sportkantine, de BSO. Dit zijn allemaal voorzieningen waar iedereen naar toe kan. Voor veel mensen zijn die

We willen het actieplan in 2024 en 2025 voortzetten en versterken in de samenwerking

plekken belangrijk. Hier kan men terecht als ze om een praatje verlegen zitten of

in de wijken. Door er zorg voor te dragen dat professionals en vrijwilligers goed op de

samen met anderen willen sporten. Op de sport kan een kwetsbaar kind zekerder

hoogte zijn van het aanbod en de mogelijkheden, en worden uitgenodigd om met nieuwe

van zichzelf worden. Iemand die dagelijks in het buurthuis kan biljarten, hoeft nog

initiatieven te komen om eenzame inwoners te verleiden om weer mee te doen.

lang niet naar een zorgboerderij. De gemeente wil investeren in deze toekomstbestendige collectieve voorzieningen in de buurten en wijken. Zo kan iedereen zo

WAT KUNNEN WE LEREN VAN ELDERS?

lang mogelijk meedoen.

ANDERE GEMEENTEN

▬ We doen het samen. De gemeente heeft regionaal contracten afgesloten met wel

Wij hebben bij het maken van deze strategienota ons laten inspireren door de

300 zorgaanbieders/organisaties. Dat grote aantal maakt het lastig om zicht te

bevindingen en bewegingen die bij een aantal andere gemeenten in gang zijn gezet.

houden op de kwaliteit en om goed samen te werken. De gemeente wil investeren

We lichten er twee uit.

in zakelijk partnerschap door met minder zorgaanbieders intensiever samen te werken. Ook wil de gemeente onderzoeken wat in de toekomst de beste manier van financiering is bij deze netwerkzorg.

Hengelo De gemeente Hengelo heeft geanalyseerd wat goed gaat in het sociaal domein en wat beter kan en anders moet. Met het doel om in de toekomst inwoners beter te kunnen ondersteunen en de inzet betaalbaar te maken. Vervolgens zijn een aantal verbeteringen of opgaven vastgesteld in het actuele beleidsprogramma sociaal.

SAMEN LEVEN SAMEN ZORGEN

INHOUD

VOORWOORD

INLEIDING

Amersfoort

Van de inwoners vraagt de gemeente Amersfoort:

In het beleidsprogramma sociaal van de gemeente Amersfoort staat onder meer dat voor

▬ s amenwerking: samen zoeken naar de juiste vraag, samen werken aan de oplossing.

relatief veel oudere inwoners er sprake is van een verslechtering in hun kwaliteit van

BIJLAGE

Inwoners zijn zelf de belangrijkste sleutel naar succes van ondersteuning of zorg;

leven en gezondheid. Dat komt door minder dagelijkse beweging, minder sociale

▬ bijdrage naar vermogen;

contacten, minder voldoening uit activiteiten als vrijwilligerswerk of andere activiteiten.

▬ ervaringsdeskundigheid;

Dit leidt tot gevoelens van somberheid en eenzaamheid.

▬ omzien naar elkaar; ▬ Inzet in informele netwerken

In de aanpak van Amersfoort neemt de gemeente haar verantwoordelijkheid door: ▬ randvoorwaarden te bieden om gezond en vitaal te leven, zoals een groene en

Amersfoort vertaalt de uitgangspunten naar concrete handvatten die kunnen worden

gezonde omgeving, ontmoeting, onderwijs, sport, cultuur;

gebruikt in de praktijk en bij het maken van beleidskeuzes:

▬ de sociale basisinfrastructuur in de wijken te versterken;

Preventie is de beste interventie:

▬ te investeren in preventie en vroegsignalering; daar zijn waar de mensen zijn, weten

Uitgaan van wat iemand wil, kan of kan leren;

wat er speelt, samenwerken om de juiste signalen op te pikken en uit te wisselen;

Naar het geheel kijken: 1 huishouden, 1 plan;

▬ te zorgen voor informatie, advies, passende ondersteuning en zorg;

Versterken en benutten van het netwerk;

▬ oog te houden voor groepen in een kwetsbare situatie die meer

Ondersteuning en zorg dichtbij.

ondersteuning nodig hebben om gezond en vitaal te leven; ▬ ondersteuning te bieden aan groepen inwoners die altijd ondersteuning nodig zullen hebben; ▬ mensen te stimuleren advies en hulp aan hun omgeving te vragen. Daarbij zijn we ons er tegelijk van bewust dat er soms grenzen zijn aan wat mensen samen met hun eigen kring kunnen doen of wat ze aan hun omgeving kunnen vragen.

SAMEN LEVEN SAMEN ZORGEN

INHOUD

VOORWOORD

INLEIDING

SAMENWERKEN MET DE KENNISINSTELLINGEN

Wij staan als gemeente voor een grote opgave in de herijking van de maatschappelijke

Voor het ROC, Saxion en de UT is de Wmo in de meest brede zin onderwerp van

ondersteuning. Op sommige momenten komen we de scholen en universiteiten tegen

studie en onderzoek. Zij onderzoeken de Wmo vanuit verschillende perspectieven.

in (regionale) projecten. We kunnen winst halen door structuur aan te brengen in de

Deze instellingen hebben hun onderzoeks- en opleidingsprogramma’s en hebben hierin

samenwerking met deze instellingen. Om samen te leren en innoveren vanuit

expertise en ambities. Relevante terreinen zijn gezondheid, welzijn en maatschappelijk/

gemeenschappelijke belangen.

BIJLAGE

opbouwwerk, (zorg)technologie, ethiek, leefomgeving, beleid en maatschappelijke impact. Zij onderzoeken wat wel en wat niet werkt. En over de verbinding (of het

STABIELE VISIE, MONITOREN EN LEREND WERKEN, STEVIGE TEAMS,

ontbreken daarvan) tussen beleid en inwoners. Kennis en inzicht over wat onze inwoners

SAMENWERKEN OP BASIS VAN WEDERKERIGHEID EN VERTROUWEN

nodig hebben en wat hun drijfveren zijn. Zij werken vanuit de drie pijlers van evidence

Onderzoek naar de decentralisaties in het sociaal domein, waaronder de Wmo,

based werken: praktijkkennis van de professional, ervaringskennis van inwoners/

laat zien dat er nog veel werk te doen is om vroegtijdige (lichte) hulp te bieden.

cliënten en wetenschappelijke kennis. En zoals al eerder opgemerkt leveren deze

Om zo te voorkomen dat zwaardere en duurdere hulp nodig is. (SCP, sociaal domein

instellingen de (toekomstige) professionals voor welzijn & zorg.

op koers? 2020). Het Sociaal Cultureel Planbureau doet een aantal aanbevelingen: a) Wees realistisch over redzaamheid en de zorgzame samenleving, en sluit aan bij de kenmerken en mogelijkheden van de inwoners in hun leefomgeving; b)

Reken jezelf niet te snel rijk, kosten gaan voor de baat uit;

c) Werk integraal binnen het sociaal domein en ga na welke verbindingen voor inwoners met een hulpvraag logisch zijn, en realiseer samenwerking tussen de verschillende beleidsterreinen. KLEIN BEGINNEN, SAMEN MET DE PRAKTIJK STAPSGEWIJS TESTEN De VNG wijst er op dat gemeenten nieuw beleid vaak invoeren zonder inwoners en uitvoerende professionals hierbij te betrekken. En zonder het stapsgewijs in de praktijk te testen. Als je niet stapsgewijs uitvoert en test, kunnen (onvoorziene negatieve) gevolgen grote nadelige effecten hebben. En veel tijd en geld kosten. Die lessen nemen we ons ter harte in de verdere uitwerking van de voorgestelde voorstellen. Een veelgehoorde kreet hierin is ‘Niets over ons zonder ons.’

SAMEN LEVEN SAMEN ZORGEN

INHOUD

VOORWOORD

INLEIDING

BIJLAGE

3. H O E I S D E S T R AT E G I E O N T S TA A N ? In de afgelopen maanden voerden we veel gesprekken. Zo zochten we naar ideeën en

WAT HELPT OP WEG NAAR DUURZAME MAATSCHAPPELIJKE ONDERSTEUNING?

voorstellen om de maatschappelijk ondersteuning in onze stad ook in de toekomst

wijkteams en zorgaanbieders, beleidsmedewerkers en experts van kennisinstellingen. Ook hadden we twee werkbijeenkomsten, op 9 november 2023 en 29 februari 2024. Hier spraken we over de vraagstukken, analyse en mogelijke oplossingen. Om een beeld te geven ziet u een selectie van de suggesties op de “geeltjes” die tot gesprek en aanbevelingen hebben geleid. In april hebben we de discussienota in het college en de

SOCIALE K A ART

D O EL G R O E P E N

WERKER

Z O R G LEF

HUISK AMER

Z O R G O P A F S TA N D

I N N O VAT IE N E T W E R K

T OEG A N K ELI JK HEI D

D O O R V E R W I JZ I N G M A N T EL Z O R G V E R L O F

A L G E M E N E V O O R Z IE N I N G E N

W EL Z I JN

S A M E N W ER K I N G

BUURT VOORZIENING

JE Z EL F Z I J N P R EF E N T I E P R O JE C T

O N T M O E T I N G S PL E K K E N REGIE IN W ONERS É É N R E G I S SE U R

stedelijke commissie Sociaal besproken.

SOCIALE REDZ A A M HEID Z EL F W E R K Z A A M H E I D

INWONERS

GEMENGD WONEN

SOCIA AL WERK

W IJK TE A M S

werkgroep Wmo BAS), cliëntondersteuners, uitvoeringsmedewerkers van de

I N D I C AT I E S T E LL I N G

TA L E N T E N

verschillende partijen. Zoals ervaringsdeskundigen (werkgroep toegankelijkheid,

T E C H N OL O G IE

ONDERSTEUNING

PROFESSION ALS

warm, sociaal en menselijk te kunnen blijven organiseren. Dit deden we met veel

W I JK W I JZ E R

DESKUNDIGHEID DAGBESTEDING

INR IC HTING LEEFOMGEVING

KENNIS

In deze strategienota staan veel van de voorstellen die uit de gesprekken en de werksessies komen. Lorem ipsum

SAMEN LEVEN SAMEN ZORGEN

INHOUD

VOORWOORD

INLEIDING

4. 1 8 V O O R S T ELL E N V O O R

We doen de volgende 18 voorstellen:

B E T E R E M A AT S C H A P P EL I JK E

2. Alle lichte ondersteuning per 1 januari 2026 via basisvoorzieningen in de wijk

BIJLAGE

1. Gebiedsgericht werken met stevige teams 3. Volop inzetten op reablement

O N D E R S T E U N I N G O N T S TA A N ?

4. Samen indiceren om dubbel werk te voorkomen 5. Langer indiceren (passend beschikken)

In dit hoofdstuk doen we 18 voorstellen om de maatschappelijke ondersteuning

6. Minder aanbieders, samenwerken per wijk

in onze stad te verbeteren. Dat moet ervoor zorgen dat we ook in de toekomst

7. Eén toegang tot wonen & verblijf

de uitvoering van de Wmo warm, sociaal en menselijk kunnen organiseren.

8. Een centrale wasvoorziening tegen personeelstekorten 9. Betere overgang tussen Wmo en WLZ

De afgelopen tijd hebben we veel beleidsopties en voorstellen afgewogen.

10. Meer dagactiviteiten voor mensen met dementie

Een tussenstand daarvan hebben we in april ook met de raad besproken.

11. Tech-hulp zodat mensen met hersenletsel thuis kunnen wonen

De 18 voorstellen die we nu hebben opgenomen in het plan zijn gekozen aan de

12. Meer hulp door wijkteams zelf (pilot Hulp om de hoek)

hand van de uitgangspunten van hoofdstuk 1. De voorstellen zijn daarnaast beoordeeld

13. Doorzetten respijtzorg voor mantelzorgers

op o.a. het verwachte effect op het gebruik van de Wmo, het verwachte effect op de

14. Herinvoeren inkomensafhankelijke eigen bijdrage Wmo door het rijk

effectiviteit van personele inzet, de uitvoerbaarheid en de financiële gevolgen.

15. Tussenvoorziening en huisvesting jongeren na 18 jaar

In bijlage 1 leggen we verantwoording af over de voorstellen die afvielen.

16. Onderzoeksagenda met onderwijsinstellingen 17. Lobbyplan voor betere Wet maatschappelijke ondersteuning 18. Toezicht op oneigenlijk gebruik van zorggelden Een aantal voorstellen in dit hoofdstuk vraagt verdere uitwerking. Daardoor kunnen nog nieuwe inzichten ontstaan of uitvoeringsvragen opkomen. Het denken staat niet stil. We blijven de praktijk aan de ideeën in deze strategienota toetsen. Mocht blijken dat op punten heroverweging nodig is, dan komen we daarmee terug naar de raad.

SAMEN LEVEN SAMEN ZORGEN

INHOUD

VOORWOORD

INLEIDING

BIJLAGE

1. GEBIEDSGERICHT WERKEN MET STEVIGE TEAMS

We willen dat Wijkteams Enschede stevige

We gaan gebiedsgericht werken

teams vormt voor maatschappelijke

met stevige teams, ook voor

We willen dat inwoners de ondersteuning die nodig is, zoveel mogelijk in de

ondersteuning. Hierbij haken we aan bij

maatschappelijke ondersteuning.

eigen omgeving krijgen. We zoeken daarvoor de samenwerking met onze

de strategienota ‘Onze jeugd, onze zorg’.

wijkwelzijnspartners om te zorgen voor stevige teams in de buurt en wijk.

We willen graag dat wijkteams:

Relatief eenvoudige ondersteuning en begeleiding kan met hulp van wijkteams

•

meer regie gaan voeren;

en wijkwelzijn georganiseerd worden zonder al te veel bureaucratie.

•

samen met andere partners beter gaan afstemmen;

Gebruik makend van bestaande netwerken en voorzieningen.

•

zorgen voor voldoende expertise en specialisatie (zelf en invliegen);

•

meer zelf doen.

We kijken hoe we meer kunnen normaliseren en waar we veelvoorkomende hulpvragen collectief kunnen oppakken. Het team professionals stellen we

Zo ontstaan stevige teams die inwoners met problemen kunnen helpen.

samen op basis van de ondersteuningsbehoefte in de wijk. De professionals

Niet alleen met het probleem waarvoor ze bij de wijkteams terecht zijn

hebben dus specifieke expertise voor die wijk. Dit moet ertoe leiden dat er

gekomen, maar juist ook met vraagstukken die de oorzaak van problemen

verbinding komt tussen partners in de buurt. Het moet daarnaast de

vormen. Dit vraagt ook nieuwe manieren van werken (zie voorstel 12 en

ingrediënten geven voor ontwikkeling in de hele stad. Hiermee geven we mede

een ander zorglandschap (voorstel 6).

inhoud aan de bestuursopdracht “gebiedsgericht werken, gewoon doen”. Een voorbeeld is de voorgenomen realisatie van een Dynamische Ontmoetingsplek (DOP) in de buurt de Posten. Tijdens deze realisatie kijken we wat wel en wat niet werkt om individueel maatwerk om te vormen naar algemene voorzieningen op buurt- en wijkniveau. Nu wordt vooral individuele, specialistische zorg en aandacht gegeven aan kwetsbare inwoners. In de toekomst willen we dat (wijk)voorzieningen voor iedere inwoner (in een kwetsbare situatie) toegankelijk zijn.

SAMEN LEVEN SAMEN ZORGEN

INHOUD

VOORWOORD

INLEIDING

2. ALLE LICHTE ONDERSTEUNING PER 1 JANUARI 2026 VIA BASISVOORZIENINGEN IN DE WIJK

We willen ervoor zorgen dat er in elke buurt genoeg voorzieningen zijn voor

We willen ervoor zorgen dat inwoners sneller en makkelijker hulp kunnen

officiële toestemming van de gemeente gebruikmaken van deze voorzieningen.

krijgen in hun eigen buurt. Door samen te werken met het welzijnswerk in de

Concreet betekent dit dat we geen indicaties meer geven voor basisonder-

wijk, kunnen we de hulpvraag vaak al lokaal oplossen. Dit kan bijvoorbeeld

steuning. Als inwoners praktische hulp nodig hebben bij dagelijkse handelingen

met groepsactiviteiten of andere voorzieningen in de buurt. We combineren

en vaardigheden, is deze ondersteuning direct en laagdrempelig beschikbaar in

de aanpak van “gebiedsgericht werken” en de “sociale basis” met investeringen

de eigen buurt. We zorgen ervoor dat iedereen de hulp krijgt die ze nodig

in preventie en algemene ondersteuning, die passen bij de buurt en haar

hebben, zonder gedoe en zonder dat je tussen wal en schip valt.

BIJLAGE

eenvoudige dagbesteding en begeleiding. Dit betekent dat een inwoner geen indicatie meer nodig heeft om hiervan gebruik te maken. Men kan dus zonder

bewoners. Door goed te kijken naar de individuele hulpvragen, kunnen we bepalen welk groepsaanbod nodig is en welke voorzieningen nog ontwikkeld moeten worden. Op deze manier kunnen verschillende partijen zoals de gemeente, wijkteams en welzijnswerk, samen een sterke sociale basis in de

CASUS

wijk creëren. We sluiten hierbij nadrukkelijk aan op de ideeën en initiatieven

Dhr. Pietersen is 27 jaar en woont alleen in een appartement in

van inwoners. Elke wijk is weer anders en heeft een andere samenstelling van

Twekkelerveld. Hij heeft een lichte verstandelijke beperking en werkt in

inwoners. We hebben hierbij aandacht voor de verschillen in culturen en

een tuincentrum. Hij red zichzelf goed met de dagelijkse dingen, maar

houden hier rekening mee. Met andere woorden: we werken cultuursensitief.

vindt het lastig om zijn administratie bij te houden en zijn belastingaangifte te doen. Hierdoor betaalt hij soms zijn rekeningen niet op tijd. Hij vraagt de gemeente om hulp. Vroeger zou hij lichte begeleiding hebben

We gaan zorgen voor voldoende basisvoorzieningen

gekregen waarbij er wekelijks een professional bij hem thuis komt om

om mensen te ondersteunen, zodat we per 1 januari

hem te helpen met zijn administratie. Nu is deze hulp ook in de wijk

2026 basisondersteuning dagbesteding en

beschikbaar. De wijkteammedewerker wijst dhr. Pietersen de weg naar

begeleiding niet meer via indicaties regelen.

een wijkcentrum, waar hij zonder indicatie gebruik van kan maken. Hij krijgt daar ook direct hulp bij het leggen van nieuwe sociale contacten.

SAMEN LEVEN SAMEN ZORGEN

INHOUD

VOORWOORD

INLEIDING

3. VOLOP INZETTEN OP REABLEMENT

Dit programma lijkt geschikt voor ongeveer 30% van de mensen die hulp

We willen via ‘reablement’ inwoners helpen om minder afhankelijk te worden

vragen voor huishoudelijke ondersteuning, een scootmobiel, of een traplift.

van hulp. Reablement is een manier van werken waarmee hulpverleners

Het programma duurt 14 weken en heeft een langdurig vervolgtraject.

inwoners helpen hun eigen leven te leiden. Dit vraagt een omslag in het denken

Meerdere gemeenten in Nederland, waaronder enkele in Twente, gebruiken

van hulpverleners én cliënten: van zorgen voor naar zorgen dát. Wat men zelf

deze methode of hebben een pilot lopen.

BIJLAGE

nog kan, wordt niet overgenomen. Mensen worden geholpen om te herwinnen wat ze niet meer kunnen. En voor de hulpvraag die dan nog overblijft, wordt een oplossing voor gezorgd. Deze werkwijze wordt in meerdere landen (Denemarken, Australië, Nieuw-Zeeland) al langere tijd toegepast. We gaan een reablement-traject opzetten, Ook in Nederland passen een aantal gemeenten dit principe toe om mensen

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=enschede&id=2ea56f1e-4532-4a78-a274-2fbecc2bc3ca