Bijlage 2 Evaluatie gebieds ontwikkeling Technology Base
Tekst van het document
6. Verduidelijk de bevoegdheden en verantwoordelijkheden Formuleer in de gemeenschappelijke regeling duidelijker welke bevoegdheden op welke wijze worden overgedragen
2. Pas het bestemmingsplan aan met een ruimere afbakening van het profiel HTSM/AMM
of opgedragen. Wees alert op rolzuiverheid en spreek elkaar hierop aan.
In alle scenario’s is het aan te bevelen om in het bestemmingsplan meer ruimte te bieden voor (pre) productie als aandeel van de totale ontwikkeling.
7. Articuleer informatiebehoefte en professionaliseer informatievoorziening Maak als gemeenteraad en Provinciale Staten expliciet
3. Betrek de locatie Technology Base bij regionale afspraken over
wat de precieze informatiebehoefte is, al dan niet met
programmering van bedrijventerreinen
expertmatige hulp. Een vast format voor opleggers bij
Gemeente Enschede en provincie Overijssel kunnen zich
stukken kan daarbij helpen om informatie behapbaar te
inzetten om Technology Base op te nemen in de regionale
houden.
programmering van bedrijventerreinen. Daarnaast kan de samenwerking tussen de Twentse Toplocaties worden
8. Bespreek in de gemeenteraad en Provinciale Staten de
geïntensiveerd. Dit maakt het beter mogelijk om tot een
wenselijkheid van een gemeenschappelijke adviescommissie
onderscheidend profiel te komen en versterkt het regionale
Een dergelijke adviescommissie met vertegenwoordigers van
commitment op dat profiel.
de gemeenteraad en Provinciale Staten kan benut worden voor een structurele dialoog buiten de omgeving van de
4. Organiseer een gesprek in de gemeenteraad en Provinciale Staten over de toegevoegde maatschappelijke waarde van de
worden voor het voeren van een gezamenlijk gesprek over
luchthaven
het verder optimaliseren van het gesprek tussen raad/Staten
Dit gesprek is gewenst om helderheid te krijgen op de
en colleges.
vraag hoe maatschappelijke kosten en baten zich tot elkaar zouden moeten verhouden. Wat mag de luchthavenfunctie voor inwoners, bedrijven en andere partijen in de regio kosten? En welk ontwikkelperspectief past daarbij?
52
klassieke politieke arena. Ook kan deze commissie benut
BIJLAGEN Bijlage 1. Onderzoekskader Bijlage 2. Bespreking onderzoeksvragen Bijlage 3. Literatuurlijst Bijlage 4. Overzicht gesprekpartners Bijlage 5. Interviewleidraad Bijlage 6. Coderingen
Evaluatie gebiedso ntwikkeling Technology Base | Rapport
BIJLAGE 1 Vertrouwelijk Onderzoekskader Onderzoeksvragen terugblik •
Publieke waarde
•
Capaciteit
Bestuurlijke samenwerking: • In hoeverre boden de capaciteit, organisatievorm en besturing de juiste randvoorwaarden om de doelen te realiseren? • Wat zijn de bestuurlijke perspectieven van de deelnemers als het gaat om het benutten van kansen, het wegnemen van belemmeringen en/of het omgaan met risico’s? Bestuurlijke samenwerking: • Hoe kijken deelnemers in de regeling terug op de samenwerking? • Hoe kijken overige stakeholders terug op de gebiedsontwikkeling?
•
Legitimiteit
Resultaten van gebiedsontwikkeling: • In hoeverre is de herontwikkeling afgerond zoals in 2009 en 2014 beoogd? • In hoeverre zijn de doelen gerealiseerd? • Welke invloed hadden externe effecten en omstandigheden in het bereiken van de doelen? • Welke opgave resteert? • Wat zijn aanbevelingen voor de resterende opgave op basis van de lessen?
Context
Criteria
Onderzoeksvragen vooruitblik
De mate waarin de beoogde publieke waarde expliciet is gespecificeerd. De mate waarin beoogde doelen en resultaten behaald zijn en wat hierbij de succesfactoren of kritische factoren waren. De mate waarin onverwachte positieve effecten zijn gekoesterd en negatieve effecten zijn geëlimineerd. De lessen die kunnen worden getrokken uit de realisatie tot dusver. Mogelijkheden om invulling te geven aan de vastgestelde doelstellingen.
Inhoudelijke reflectie op het profiel: • Wat is er nodig om de resterende opgave succesvol af te ronden? • Welke scenario’s zijn er voor een succesvolle afronding en wat betekent dat voor de uitgangspunten en kaders voor de gebiedsontwikkeling?
De mate waarin voldoende capaciteit en expertise beschikbaar is/was. De mate waarin binnen de financiële kaders werd/wordt geopereerd en voldoende reserves aanwezig zijn voor eventuele tegenvallers. De mate waarin betrokken partijen naar positie en vermogen bijdragen/bijdroegen. De mate waarin de samenwerkingsverhoudingen goed zijn/waren en organisaties elkaar weten/wisten te vinden.
Bestuurlijke samenwerking: • Welke opties zijn er voor ieders toekomstige rol qua eigendom, investeringen en regie op de ontwikkeling? • Wat zijn de daarbij passende rollen van gemeenteraad en Provinciale Staten?
De mate waarin juridische en bestuurlijke vormgeving van de GR passen bij de verhoudingen tussen de partners. De mate waarin politiek, bestuur en overige belanghebbenden de doelen en het proces steunen/steunden. De mate waarin politiek, bestuur en overige belanghebbenden de GR steunen/steunden. De mate waarin (naar tevredenheid) gereageerd wordt/werd op signalen uit politiek, bestuur en overige belanghebbenden
Bestuurlijke samenwerking: • Wat zijn de bestuurlijke perspectieven van de deelnemers als het gaat om het benutten van kansen, het wegnemen van belemmeringen en/of het omgaan met risico’s? • Welke kansen en belemmeringen zien de overige stakeholders? • Wat zijn de passende rollen van gemeenteraad en Provinciale Staten?
(operationalisatie van de onderzoeksvragen terugblik)
• • • • •
• • •
• • •
Hoe interacteren de drie domeinen (publieke waarde, capaciteit, legitimiteit) met elkaar over de tijd, en hoe spelen externe factoren en ontwikkelingen daarbij een rol? Intern vertrouwelijk 1
54
Evaluatie gebiedso ntwikkeling Technology Base | Rapport
BIJLAGE 2
Behandeling onderzoeksvragen
Context
Legitimiteit
Capaciteit
Publieke waarde
ertrouwelijk
Onderzoeksvragen terugblik
Paragraaf met behandeling
Onderzoeksvragen vooruitblik
Paragraaf met behandeling
In hoeverre is de herontwikkeling afgerond zoals in 2009 en 2014 beoogd?
Paragraaf 3.1
Wat is er nodig om de resterende opgave succesvol af te ronden?
Paragraaf 7.2, 7.3, 7.4
In hoeverre zijn de doelen gerealiseerd?
Paragraaf 3.1
Welke scenario’s zijn er voor een succesvolle afronding en wat betekent dat voor de uitgangspunten en kaders voor de gebiedsontwikkeling?
Paragraaf 7.4
Welke invloed hadden externe effecten en omstandigheden in het bereiken van de doelen?
Paragraaf 3.2
Welke opgave resteert?
Paragraaf 3.1
Wat zijn aanbevelingen voor de resterende opgave op basis van de lessen?
Paragraaf 7.5
In hoeverre boden de capaciteit, organisatievorm en besturing de juiste randvoorwaarden om de doelen te realiseren?
Paragraaf 4.1
Welke opties zijn er voor ieders toekomstige rol qua eigendom, investeringen en regie op de ontwikkeling?
Paragraaf 7.3 en 7.4
Wat zijn de bestuurlijke perspectieven van de deelnemers als het gaat om het benutten van kansen, het wegnemen van belemmeringen en/of het omgaan met risico’s?
Hoofdstukken 5 en 7
Wat zijn de daarbij passende rollen van gemeenteraad en Provinciale Staten?
Hoofdstuk 5, Paragraaf 7.3 en 7.4
Hoe kijken deelnemers in de regeling terug op de samenwerking?
Paragraaf 5.2
Wat zijn de bestuurlijke perspectieven van de deelnemers als het gaat om het benutten van kansen, het wegnemen van belemmeringen en/of het omgaan met risico’s?
Hoofdstukken 5 en 7
Hoe kijken overige stakeholders terug op de gebiedsontwikkeling?
Paragraaf 3.2, 5.2
Welke kansen en belemmeringen zien de overige stakeholders?
Hoofdstukken 3, 4 en 5, Paragraaf 7.2 en 7.3
Wat zijn de passende rollen van gemeenteraad en Provinciale Staten?
Hoofdstuk 5, paragraaf 7.3 en 7.4
Hoe interacteren de drie domeinen (publieke waarde, capaciteit, legitimiteit) met elkaar over de tijd, en hoe spelen externe factoren en ontwikkelingen daarbij een rol?
Hoofdstuk 2 en Paragraaf 6.2 Intern vertrouwelijk 2
55
Evaluatie gebiedso ntwikkeling Technology Base | Rapport
BIJLAGE 3
Literatuurlijst
•
Technology Base, 24 april 2017 •
•
ADT, Advies heroriëntatie en no regret maatregelen, 12 februari 2013
• •
Base 2021, september 2021 •
12 februari 2013
oktober 2021
ADT, Onderzoek ‘waarom geen biedingen’ n.a.v. ADT, Ontwikkelingsplan, januari 2012
•
ADT, Rapportage kwalificatie consortium, 13 mei 2013
•
ADT, Rapportage stand van zaken en verkenning scenario’s,
•
ADT, Request for expression of interest, 28 april 2011
•
ADT, Vertraging ontwikkeling Luchthaven Twente, 9 mei 2014
•
Bestuursovereenkomst Vliegveld Twente, 2009 •
Gemeenschappelijke regeling Gebiedsontwikkeling Luchthaven Twente en omgeving, 2010
College van B en W van Enschede, Brief aan de De Staat der Nederlanden, provincie Overijssel en gemeente
• •
gebiedsontwikkeling luchthaven Twente, 16 juni 2010 • •
Provincie Overijssel, Eindadvies Topteam, 30 oktober 2018
status ontwikkeling Technology Base Twente, 16 april 2018
•
Provincie Overijssel, Evaluatie en zienswijze
Gedeputeerde Staten van Overijssel, Vaststelling
ontwerpbegroting 2022 Technology Base, 27 april 2021 •
Gemeente Enschede en Provincie Overijssel,
Gemeente Enschede, Bestemmingsplan voormalige
27 september 2016 •
Technology Base, 1 juli 2020 •
Technology Base, maart 2019 •
Gemeente Enschede, Kadernota aanbesteding luchthaven • •
Provincie Overijssel, Ruimtelijke visie gebiedsontwikkeling Luchthaven Twente e.o., 16 juni 2010
•
Gemeente Enschede, Opbrengst bijeenkomst
Provincie Overijssel, Tussenbalans Topteam, 10 februari 2017
•
18 november 2021 Commissie van Wijzen Luchthaven Twente, 4 februari 2015
Provincie Overijssel, Motie PS terughoudendheid investeringen vliegveld Twente, 2 juni 2021
Gemeente Enschede, Memo definitieve opzet evaluatie
Gemeente Enschede, Plan van aanpak implementatie advies
Provincie Overijssel, Luchthavenbesluit Twente Airport, 1 maart 2017
Gemeente Enschede, Keuze vervolgproces Technology Base
gemeenteraad en Staten over evaluatie Technology Base,
56
Provincie Overijssel, Gemeente Enschede en Technology
Gemeente Enschede, Bestemmingsplannen voormalige
Technology Base, 9 september 2021
•
Provincie Overijssel, Gemeenschappelijke Regeling
Base, Nota Proces heroriëntatie ontwikkelstrategie
Twente en heroriëntatie GR-ADT, 5 december 2017
•
Provincie Overijssel, Gebiedsvisie Technology Base Twente,
vliegbasis Twenthe (noord), 12 maart 2018
Twente, 4 januari 2011
•
Provincie Overijssel, Gebiedsgerichte uitwerking structuurvisie luchthaven 2009, 7 juni 2016
•
Gemeente Enschede en Provincie Overijssel, Implementatie
vliegbasis Twenthe, 12 januari 2018
•
Provincie Overijssel, Eindadvies Kwaliteitsteam, 1 november 2016
Plan van Aanpak, februari 2015
•
Provincie Overijssel, Besluit ruimtelijke visie
schriftelijke vragen artikel 59 RvO PS Overijssel inzake
Advies Commissie van Wijzen Luchthaven Twente,
•
Provincie Overijssel, Advies Commissie van Wijzen Technology Base Twente, 30 oktober 2014
Gedeputeerde Staten van Overijssel, Beantwoording
Gemeenschappelijke regeling Technology Base, 18 juli 2020
•
Provincie Overijssel en Gemeente Enschede,
30 april 2020
Luchthavenbesluit Twente Airport, 24 januari 2017
•
Provincie Overijssel en Gemeente Enschede,
ArcusPlus, Technology Base Acquisitieplan Speerpunten,
Vliegveld Twenthe, 2009
•
NSOB, Evaluatieonderzoek gebiedsontwikkeling in relatie tot besluitvorming gemeente Enschede, 2015
•
Enschede, bestuursovereenkomst Gebiedsontwikkeling
•
Moore, M, Creating public value, Strategic management in government. Cambridge: Harvard University Press, 1995
gemeenteraad over het Luchtvaartbesluit, 27 maart 2017
•
Minister van Verkeer en Waterstaat, Voorkeursbesluit luchthaven Twente, 13 juli 2009
•
5 juni 2014 •
•
K. Veenma, Ruimte voor onzekerheid, interactie tussen actoren in de dynamiek van infrastructuurplanning (p 90),
aanbesteding, 12 februari 2013
•
I&O Research, Werkgelegenheidsmonitor Technology
ADT, Intentieverklaring ADT en Reggeborgh BV,
•
•
Gemeente Enschede, Procesnotitie hoe nu verder met
Provincie Overijssel, Twente Airport en vertrek grote vliegtuigen, 3 november 2020
•
Provincie Overijssel, Vaststelling GR gebiedsontwikkeling, 10 november 2010
Evaluatie gebiedso ntwikkeling Technology Base | Rapport
•
Raad van State, Uitspraak Programma Aanpak Stikstof (PAS), 29 mei 2019
•
SEO, The passenger potential of Twente Airport, 2010
•
Statenvoorstel PS/2012/49, Ontwikkelingsstrategie, grondexploitatie en meerjarenbegroting Gebiedsontwikkeling luchthaven Twente e.o, 7 maart 2012
•
Technology Base, Jaarrekening 2021
•
Technology Base, Jaarverslag en jaarrekening 2020
•
Technology Base, Jaarverslag en jaarrekening 2021
•
Technology Base, Jaarverslag en jaarrekening 2021
•
Technology Base, Strategisch Personeelsbeleid TB en TA, 25 maart 2022
•
Technology Base, Tijdlijn ontwikkeling Technology Base
•
Technology Base, Twente Airport Syntheserapport, 1 april 2022
•
Technology Base, Voorstel randvoorwaarde profiel, 25 maart 2022
•
Technology Base, Voorstel randvoorwaarde stikstof, 25 maart 2022
•
Vliegwiel Twente Maatschappij (VTM), Structuurvisie Gebiedsontwikkeling Luchthaven Twente e.o., juli 2019
•
Vliegwiel, de transformatie van vliegbasis Twente, Blauwdruk Uitgeverij, 2019
•
XpertiseWonen, Economische impact Gemeenschappelijke Regeling Technology Base, 7 april 2022
57
Evaluatie gebiedso ntwikkeling Technology Base | Rapport
BIJLAGE 4
Gesprekspartners Organisatie110
Functie Directeur Technology Base Adjunct-directeur Technology Base
Technology Base
Projectleider/ontwikkelaar woongebieden Oud-directeur Technology Base Oud-directeur Technology Base Adviseur Twente Airport Ambtenaar gemeente Enschede Ambtenaar gemeente Enschede Ambtenaar gemeente Enschede
Gemeente Enschede
Ambtenaar gemeente Enschede Wethouder gemeente Enschede Wethouder gemeente Enschede Oud-wethouder gemeente Enschede Ambtenaar provincie Overijssel Ambtenaar provincie Overijssel Ambtenaar provincie Overijssel
Provincie Overijssel
Ambtenaar provincie Overijssel Gedeputeerde Provincie Overijssel Gedeputeerde Provincie Overijssel Gedeputeerde Provincie Overijssel
Topteam
Voorzitter Topteam
Kwaliteitsteam
Voorzitter Kwaliteitsteam
Vliegveld Twenthe Evenementenlocatie
Directielid Bestuursleden van Stichting Lonnekerberg, Stichting Dassenwerkgroep
Natuurorganisaties
Twente, Groenberaad, Landschap Overijssel, Natuur- en Milieuraad
Gevestigde bedrijven TB/TA
Vertegenwoordigers van zes bedrijven gevestigd op TB
Gebruiker Twente Airport
Twee vertegenwoordigers gebruiker luchthaven Medewerkers OostNL (2), Universiteit Twente
Regionale Organisaties
Medewerker NLR Medewerker Twente Board Medewerker Novel-T
Bewoners Omliggende gemeenten
Niet-gevestigde bedrijven
110
58
Het is niet gelukt om een passend moment te vinden voor een gesprek met de Euregio. Het gensoverschrijdende perspectief is wel betrokken bij de deskstudy en in de overige interviews.
Bewoner woonparken Twee ambtenaren gemeente Hengelo Ambtenaar gemeente Oldenzaal Finance Transformation Director (bedrijf X) Directielid (bedrijf Y)
Evaluatie gebiedso ntwikkeling Technology Base | Rapport
BIJLAGE 5
Interviewleidraad Voor de interviews werden de respondenten geïnformeerd met de hiernavolgende interviewleidraad. Deze bevat de gespreksonderwerpen op hoofdlijnen. De onderzoekers hanteerden een meer gedetailleerde gespreksleidraad, gebaseerd op het onderzoekskader (bijlage 1). Interviewleidraad Tijdens het interview komen onderstaande onderwerpen aan de orde: Introductie en kennismaking •
Kennismaking
•
Uw betrokkenheid bij Technology Base
Doelen gebiedsontwikkeling •
Uw beelden bij de doelen van de gebiedsontwikkeling
•
Uw beeld van de ondernomen activiteiten om doelen te realiseren
•
De invloed van externe factoren
•
Randvoorwaarden om doelen te realiseren (zoals capaciteit, organisatie, middelen)
Stand van zaken gebiedsontwikkeling •
Uw beeld van de gerealiseerde doelen en de succesfactoren die daarbij van belang waren
•
Uw beeld van de resterende opgave en wat er voor nodig is om die te realiseren
Samenwerking •
Terugblik op de samenwerking: rollen, bijdragen, communicatie
•
Vooruitblik op de samenwerking: verwachtingen, rolverdeling, kansen en risico’s
59
Evaluatie gebiedso ntwikkeling Technology Base | Rapport
BIJLAGE 6
Coderingen Thema
Criterium (code) Beoogde publieke waarde Behaalde doelen en resultaten
Publieke Waarde
Externe effecten Resterende opgave Lessen uit realisatie Invulling aan vastgestelde doelstellingen Capaciteit en expertise Financiële kaders
Capaciteit Bijdragen van partijen Samenwerkingsverhoudingen Juridische vormgeving GR Bestuurlijke vormgeving GR
Legitimiteit
60
Toelichting De mate waarin de beoogde publieke waarde expliciet is gespecificeerd De mate waarin beoogde doelen en resultaten behaald zijn en wat hierbij de succesfactoren of kritische factoren waren De mate waarin onverwachte positieve effecten zijn gekoesterd en negatieve effecten zijn geëlimineerd De opgave die op dit moment resteert De lessen die kunnen worden getrokken uit de realisatie tot dusver Mogelijkheden om invulling te geven aan de vastgestelde doelstellingen De mate waarin voldoende capaciteit en expertise beschikbaar was De mate waarin binnen de financiële kaders wordt geopereerd en de mate van reserves bij financiële tegenslagen De mate waarin betrokken partijen naar positie en vermogen bijdragen De mate waarin de samenwerkingsverhoudingen goed zijn en organisaties elkaar weten te vinden De mate waarin de juridische vormgeving van de GR past bij de verhoudingen tussen de partners De mate waarin de bestuurlijke vormgeving van de GR past bij de verhoudingen tussen de partners
Betrokkenheid politiek (Raad en PS)
De mate waarin de politiek de doelen en het proces steunen
Betrokkenheid bestuur (B&W en GS)
De mate waarin het bestuur de doelen en het proces steunen
Betrokkenheid overige
De mate waarin overige belanghebbende de doelen en het
belanghebbenden
proces steunen
Reactie n.a.v. signalen politiek, bestuur
De mate waarin (naar tevredenheid) gereageerd wordt op
en overige belanghebbenden
signalen uit politiek, bestuur en overige belanghebbenden
‘WIJ ZIJN BERENSCHOT, GRONDLEGGER VAN VOORUITGANG’ Nederland is continu in ontwikkeling. Maatschappelijk, economisch en organisatorisch verandert er veel. Al meer dan tachtig jaar volgen wij als adviesbureau deze ontwikkelingen op de voet en werken we aan een vooruitstrevende samenleving. De behoefte om iets fundamenteels te betekenen voor mens en maatschappij zit in onze genen. Met onze adviezen en oplossingen hebben we dan ook actief meegebouwd aan het Nederland van vandaag. Altijd op zoek naar duurzame vooruitgang. Alles wat we doen is onderzocht, onderbouwd en vanuit meerdere invalshoeken bekeken. Zo komen we tot gefundeerde adviezen en slimme oplossingen. Die zijn op het eerste gezicht misschien niet altijd de meest voor de hand liggende. Juist deze eigenzinnigheid maakt ons uniek. Daarbij zijn we niet van symptoombestrijding. En gaan pas naar huis als het is opgelost.
Berenschot Groep B.V. Van Deventerlaan 31-51, 3528 AG Utrecht Postbus 8039, 3503 RA Utrecht 030 2 916 916 www.berenschot.nl