Bijlage 2 Bijlagen bij planmotivering
Tekst van het document
Bijlagen Motivering Wijzigingsbesluit Bestemmingsplan TAM-Omgevingsplan H22T Woningbouwplan Telgendijk
Status: Vastgesteld
TAM-omgevingsplan H22T Woningbouwplan Telgendijk
Inhoudsopgave
Bijlagen motivering wijzigingsbesluit
3
Bijlage 1
Het ontwerp
4
Bijlage 2
Participatieverslag
6
Bijlage 3
Beleidsregels beeldkwaliteit 'Telgendijk 2026'
16
Bijlage 4
Bomen Effect Analyse
17
Bijlage 5
Archeologisch onderzoek
51
Bijlage 6
Verkennend bodemonderzoek
81
Bijlage 7
Waterhuishoudkundig onderzoek
334
Bijlage 8
Stikstofdepositie onderzoek
350
Bijlage 9
Quickscan Natuurwaardenonderzoek
400
Bijlage 10
Quickscan Natuurwaardenonderzoek Klein Boekelerveldweg
434
Bijlage 11
Memo luchtkwaliteit
475
Bijlage 12
Onderzoek verkeer en geluid
479
Bijlage 13
Trillingen quickscan
533
Bijlage 14
Detectierapport gericht op opsporen van ontplofbare oorlogsresten
554
Bijlage 15
Notitie t..b.v. MER-beoordeling
583
Bijlage 16 Telgendijk
Lijst met wijzigingen vast te stellen TAM-omgevingsplan H22T Woningbouwplan
2 Telgendijk (vastgesteld)
603
bestemmingsplan TAM-omgevingsplan H22T Woningbouw plan
Bijlagen motivering wijzigingsbesluit
bestemmingsplan TAM-omgevingsplan H22T Woningbouw plan Telgendijk (vastgesteld) 3
Bijlage 1 Het ontwerp
4 Telgendijk (vastgesteld)
bestemmingsplan TAM-omgevingsplan H22T Woningbouw plan
90
r
92 vb
6.93
6.95
+53.0
+53.0 +53.0
r
+52.15
vb
+53.2
vb
+53.3 +53.3
52.5
+53.2 53.0
vb
+53.4
53.2 6.00
+53.6 +53.6
r
op ste lpl
vb vb vb
ek
+53.6 evt. 53.5
+53.4 W
laden
+53.5 +53.4 110
laden
vb
miva
miva
vb
opste
lplek
+53.2
+53.2
MS
LS
r
+53.1 6.98 miva
mivmiva a
+53.2 laden
laden
Noord Esmarkerro
ndweg
miv a
laden
+52.9 +53.2
LS
miva
vb
MS
r
383
opstelplek
miva
W
miva
miva
385
vb
laden
vb
8.98
laden
W
313
309
321 r
G G
G
319
G
311
vb
ndijk
rbrug
+52.16
Esmarke
Telge
323
Oosters
traat
Legenda Basis
Waterinrichting
Bestaande bomen
Woningen
Wadi, slenken en watergangen
Bestaande boom, handhaven, kroonprojectie niet indicatief zie kroongrens voor indicatie
Bergingen
Stuwen, cortenstaal n.t.d.
Bestaande boom, buiten scope
tuinen
Oeverbescherming, veldkeien in beton n.t.d.
Bestaande kroongrens
Tuinen met pergola
Talud
Bestaande struweelgrens
Demarcatie uitgeefbaar
Molgoot hergebruikt zweeds graniet 21x14x14
Verharding Rijbaan rood genuanceerd gebakken klinkers, dikformaat, keperverband
Roostergoot n.t.d. (min. klasse D ivm hulpdiensten) Hoogte lijnen 'eco-vallei' Duikers n.t.d.
Hoofdpaden dubbelklinkers, grijs 20x20x8, halfsteens
Duiker met stuw n.t.d.
Paden deelgebied 1 rood gebakken klinkers (hergebruikt), waal of dikformaat, halfsteens in lengte richting
Achterpaden deelgebied 1 geel gebakken klinkers hergebruikt, waal of dikformaat, halfsteens in lengte richting
Laanboom, enkelstammig
Soorten n.t.d.
Parkeervakken rood genuanceerd gebakken klinkers, dikformaat, ellenboogverband
Delftse stoep rood gebakken klinkers hergebruikt, waal of dikformaat, halfsteens in lengte richting
Beplantingsplan houtige gewassen
Bomen in groen ruimte, enkelstammig
Soorten n.t.d.
Beplanting, kruidige gewassen
Paden deelgebied 2 dubbelklinkers, grijs 20x20x8, halfsteens
Bloemrijkgrasland, n.t.d.
Paden en erf deelgebied 3 rood gebakken klinkers (hergebruikt), waal of dikformaat, halfsteens in lengte richting
Speelgrasgras, n.t.d.
Fietsparkeren Gebonden halfverharding, Achterhoeks padvast
Schaduw- Bosrandvegetatie, n.t.d.
Groen parkeervakken Hydro Lineo blok, blokverband met uitstapstroken
Oever/ moerasvegetatie, n.t.d.
Grassplittegels
Kruidenvegetatie, n.t.d. (nog niet in plan)
Bomen in groen ruimte, meerstammig
Soorten n.t.d.
Inheemse boom, enkelstammig, ecozone
Soorten n.t.d.
ten behoeve van hulpdiensten en onderhoudsvoertuigen
Opstelplaatsen gebakken klinkers, dikformaal, grijs, ellenboogverband
Stinzenplanten, n.t.d (nog niet in plan)
Inheemse boom, meerstammig, ecozone
Soorten n.t.d.
Vakbeplanting, n.t.d. Bosplantsoen, n.t.d.
Inrichtingselementen
Soorten n.t.d.
Parkeermengsel 5-20 M6 Bloeiend voegenmengsel voor open bestrating Cruydt-Hoeck
Stapstenen Prefab elementen, zelfverdichtend beton, grijs
Moestuin, vrije invulling voor de bewoners
Ondergrondse containers
Groene invulling door woonplaats
Fietsnietjes n.t.d. Uitneembare paaltjes, n.t.b. nog niet in plan Veldkeien tegen inrijden beplanting, n.t.b. nog niet in plan Paal en draad, tegen inrijden beplanting, n.t.b. nog niet in plan Speelplekken, n.t.d.
Afrastering Frans schapenhek 120 cm hoog, lat afstand 6cm Takkenril breed 1m, hoog 1.2m Faunatunnel afmetingen in overleg met ecoloog
Fruitboom, halfstam
Heesters
Amelanchier lamarckii Cornnus Mas Cornus sanguinea Corylus avellana Creategus laevigata Euonymus europaeus Mispilus germanica Rhumnus cathartica Ribes rubrum Rosa tomentosa Prunus spinosa Sambucus nigra Sorbus aucuparia Viburnum opulus
18
Ulex europaeas!!
Project
Telgendijk
Geleide schermen n.t.d.
Onderdeel
Ruimtelijk inrichtingsplan
Formaat
Tekenaar
C. Verstappen
2026.04.23
Gecontroleerd door
Goedgekeurd
Opdrachtgever
Gemeente Enschede Blad
8
12
16
20
24
28
32
1:200
0
10
20
30
40
50
60
70
80
1:500
Tekening
A0 1:500
4
Documenttype
Schaal Tekeningnummer
0
Datum
Documentstatus Besteknummer
Aantal
Bijlage 2 Participatieverslag
6 Telgendijk (vastgesteld)
bestemmingsplan TAM-omgevingsplan H22T Woningbouw plan
PAR TIC IPA TIEVE RS LAG GEB IED SON TW IKKE L IN G TE L GEND I JK
INLEIDING De gemeente Enschede werkt samen met De Woonplaats aan een woningbouwplan aan de Telgendijk, nabij de Stokhorstvijver. Voor dit project is vanaf begin 2024 een participatietraject gestart, waarbij omwonenden en belanghebbenden actief zijn betrokken. Tijdens inloopbijeenkomsten en in individuele gesprekken met direct aanwonenden is waardevolle input opgehaald. Deze reacties hebben geleid tot concrete aanpassingen in het plan, die op 8 juli 2025 zijn gepresenteerd aan de buurt. In dit verslag leest u op welke wijze participatie heeft plaatsgevonden. De context van dit bouwplan Nederland heeft huizen nodig. Ook in Enschede is de druk op de woningmarkt groot. Daarom wil de gemeente 1000 woningen per jaar faciliteren. Op die manier kan de stad groeien naar 170.000 inwoners en zo het voorzieningenniveau in de stad op peil houden. Tegelijkertijd is er een tekort aan opvangplekken voor Oekraïense ontheemden. De gemeente krijgt geld van het Rijk om deze opvangplekken te realiseren. Vaak wordt dit geld besteed aan tijdelijke opvangplekken die nadien verdwijnen. Enschede ziet deze 2 opgaven als een kans. Door het geld te besteden aan de ontwikkeling van gronden ten behoeve van woningbouw, maken we extra huisvesting mogelijk in de stad. De gemeente onderzoekt of de te bouwen woningen tijdelijk te huren/kopen zijn ten behoeve van de opvang van Oekraiense ontheemden.
Door deze aanpak wordt woningbouw mogelijk en betaalbaar gemaakt. Woningen die ook voor de huidige Enschedeër toegankelijk zijn. Zeker op het moment dat de situatie in Oekraïne is verbeterd.
HET PARTICIPATIEPROCES Tijdens de planontwikkeling is voordurend aandacht voor het informeren van omwonenden. We maken hier onderscheid tussen het informeren van direct aanwonenden, en de bewoners van de omliggende wijk Stokhorst. Informatieverstrekking vindt plaats via fysieke bijeenkomsten, persoonlijke gesprekken, brieven en de gemeentelijke website.
AANKONDIGINGEN PER BRIEF -
Nadat het college van B&W het besluit heeft genomen, is op 27 september 2024 een brief aan alle omwonenden gestuurd met het voornemen om extra woningen te bouwen in/voor Enschede die mogelijk ook benut kunnen worden voor de opvang van ontheemde Oekraïners.
-
Een tweede informatiebrief met aanvullende informatie is verzonden op 13 januari 2025.
-
Een derde uitnodigingsbrief voor het bijwonen van de 1e informatieavond op 26 februari 2025 is verzonden op 17 februari 2025.
-
Een vierde uitnodigingsbrief voor het bijwonen van de 2e informatieavond op 8 juli is verzonden op 28 mei 2025.
-
Halverwege november is een vijfde informatiebrief verzonden over de aangepaste procedure en planning.
-
Op 16 december2025 is een brief verzonden met de aankondiging dat het Ontwerp Omgevingsplan ter inzage ligt en een uitnodiging voor de inloopbijeenkomst van 6 januari 2026.
-
Op 15 april 2026 is een brief bezorgd met de stand van zaken van het ontwerp Omgevingsplan en het indienen van de aanvraag omgevingsvergunning.
PERSOONLIJKE GESPREKKEN DIRECT AANWONENDEN -
Met direct aanwonenden zijn op verschillende momenten persoonlijke gesprekken gevoerd. Deze zijn samen met de inloopavonden opgenomen in het document communicatiemomenten (bijlage 2).
INFORMATIEAVONDEN / INLOOPBIJEENKOMSTEN -
Op 24 februari 2025 is een eerste inloopbijeenkomst voor de buurt georganiseerd. De resultaten hiervan staan beschreven in bijlage 1.
-
Een tweede informatieavond is gehouden op 8 juli 2025. Hier vond een terugkoppeling plaats van de aanpassingen (bijlage 3) n.a.v. de opmerkingen tijdens de eerste informatiebijeenkomst, een verdere uitwerking van de plannen, en toelichting op het vervolgproces: besluitvorming door de raad en procedure vergunningen. De resultaten hiervan staan beschreven in bijlage 1.
-
Een derde informatieavond is gehouden op 6 januari 2026. Tijdens deze avond konden omwonenden vragen stellen of zorgen uitten over het omgevingsplan. Deze inloop kon helpen bij het opstellen van een eventuele zienswijze.
STADSDEELCOMMISSIE OOST Op 25 februari 2025 en 16 september 2025 heeft de projectmanager in de Stadsdeelcommissie de stand van zaken van het plan gepresenteerd. Omwonenden hebben hierbij gebruikgemaakt van het inspreekrecht. Op 12 mei 2026 zijn de nieuwe raadsleden geïnformeerd over het plan. Enkele omwonenden waren hierbij aanwezig.
ALGEMEEN E-MAIL ADRES VOOR HET STELLEN VAN VRAGEN. Een algemeen e-mailadres: telgendijk@enschede.nl is ingericht waar omwonenden terecht kunnen voor het stellen van vragen.
INFORMATIE OP DE WEBPAGINA Een pagina voor het delen van informatie is ingericht, te weten: enschede.nl/telgendijk (voorheen enschede.nl/oost).
BIJLAGE 1: OPBRENGST INFORMATIEAVONDEN/INLOOPBIJEENKOMSTEN Input inloopavond 24 februari 2025
Verkeer/paden en wegen - Openbaar vervoer: een stop bij de locatie: vroegtijdig een halte regelen - Beter begaanbaar wandelpad aan de Telgendijk: hier een voetpad realiseren dat aansluit op het Hoge Boekel. - Veiligheid fietsers/wandelaars; aandacht voor zebrapaden/oversteekplaatsen - F35 maakt geen onderdeel uit van de beelden: hoe gaat deze vorm krijgen bij de nu al veel besproken brug. - Geen ontsluiting Lippehorst* - Veel bouwplannen in Oost (Leuriks, Eschmarkerveld, Telgendijk) hoe gaat dit verkeerstechnisch? - Verkeer (drukte?) Lipperhorst. - De brug is levensgevaarlijk - Verkeersplan nodig tot aan spoor/brug - Eenrichtingsverkeer vanaf het plan instellen: vanaf het plan bij de telgendijk naar buiten. - Verkeer: aan en afvoer is aandachtspunt. - Ontsluiting Noord Eschmarkerrondweg is aandachtspunt. - Zorg om voldoende parkeergelegenheid** - Zorg om verkeersdrukte en brug Noord Eschmarkerrondweg** - Voorzieningen openbaar vervoer ondermaats*0 Stedenbouw/architectuur - Meer levensloopbestendige woningen - Geen hoogbouw* - Jammer dat er geen hofjeswoningen voor senioren gebouwd worden. - Koopwoningen voor starters toevoegen. - Bodemgesteldheid: vanuit verleden stond steenfabriek in nabijheid; waarom geen architectonische knipoog hiernaar? - Ook mix koop/huur in appartementen t.b.v. starters.
** - Meer gemixt aanbod ook voor starters en senioren.** - Iets minder woningen, meer mix** Groen / Water - Brede groene long langs Noordeschmarkerrondweg* - Groene wand aan de Noordeschmarkerrondweg. - Is voldoende rekening gehouden met visie groen-blauw? Hierin wordt locatie benoemd als ecozone. - Geen eiken en berken planten i.v.m. eikenprocessierups en hooikoorst Overig - Geluid hondenpension - Svp pleintje links onder Snipperthorst (aan Noord Eschmarkerrondweg) verfraaien. Kan anders een hangplek worden *,** opmerking door dezelfde bezoeker
Input inloopavond 8 juli 2025
Verkeer/paden en wegen - Een verzoek om de voorrangssituatie op de spoorbrug aan de Noordeschmarkerrondweg te wijzigen tbv de veiligheid. - Verzoek om spoorbrug bouwtechnisch aan te passen t.b.v. veiligheid overstekende fietsers. - Aandacht voor verkeersveiligheid op gelijkwaardig kruispunt Telgendijk/Klein Boekelerveldweg. - Aandacht voor verkeersveiligheid Klein Boekelerveldweg algemeen - Aandacht voor oversteek Noord Eschmarkerrondweg vanuit westzijde. - Teleurstelling dat niks wordt/kan worden gedaan aan de spoorbrug. - Wel blij met maatregelen verkeer ri Euregio noordzijde. Stedenbouw/architectuur - Algemeen: men vraagt zich af of het plan wel conform het gemeentelijke beleid is. Hoogbouw in het buitengebied/de stadsrand? - Minder woningen is veel beter maar 5 laag is nog steeds erg hoog. - Toegankelijke looppaden door nieuwe wijk is mooi (voor loopje met de hond) Groen/Water - Aanwonenden vragen of rioolaansluiting voor hun perceel nu ook Overig - Bewoners Telgendijk willen graag meer participeren in keuzes. O.a. Verkeer (weginrichting) en Stedenbouw (hoogte gebouwen). Men verwijt de gemeente dat zij bij vergunningaanvragen eist dat wordt geparticipeerd, maar dit als gemeente zelf niet/onvoldoende doet. - Aanbod aan gemeente om pand van bewoner aan Oosterstraat aan te kopen.
- Aanbod van omwonende om mee te denken over invulling tender (koopwoningen) - Belangstellenden voor koopwoning. - Suggestie om Oosterstraat mee te nemen in de planvorming: komt integrale gebiedsaanpak (verkeersproblemen ten goede) - Gaat gemeente iets doen aan de sloperij (nee: dat is jammer). - Een aantal mensen was op zoek naar seniorenwoningen.
BIJLAGE 2: COMMUNICATIEMOMENTEN GEBIEDSONTWIKKELING TELGENDIJK
Wie
Wat
Wanneer
Omwonenden, verzendlijst
1e brief: informatie gebiedsontwikkeling
27 september 2024
Aanwonende belanghebbende
Telefonisch contact: projectmanager gemeente
3 december 2024
Omwonenden; verzendlijst
2e brief: informatie gebiedsontwikkeling
13 januari 2025
Aanwonende belanghebbende
Telefonisch contact: projectmanager gemeente
5 februari 2025
Aanwonende belanghebbende
Telefonisch contact: projectmanager gemeente
13 februari 2025
Omwonenden, verzendlijst
Uitnodiging 1e inloopbijeenkomst
17 februari 2025
Aanwonenden belanghebbende
Persoonlijk gesprek: Projectmanagers gemeente en De Woonplaats voorafgaand aan inloopbijeenkomst
20 februari 2025
Omwonenden
1e Inloopbijeenkomst met informatieverstrekking
24 februari 2025
Stadsdeelcommissie Oost
Presentatie door projectmanager over stand van zaken
25 februari 2025
Gemeente
Webpagina project op enschede.nl/oost
Eind februari 2025
Gemeente
Inrichten algemeen e-mailadres voor vragen omwonenden
Vanaf 17 februari 2025
Aanwonenden belanghebbenden
Persoonlijk gesprek: Projectmanagers Gemeente en De Woonplaats, stedenbouwkundige IAA
11 maart 2025
Omwonenden en aanwonende belanghebbende
Persoonlijk gesprek i.a.v. wethouder en projectmanager gemeente
19 maart 2025
Aanwonende belanghebbende
Persoonlijk gesprek i.a.v. wethouder, projectmanager gemeente
26 maart 2025
Aanwonende belanghebbende
Persoonlijk gesprek projectmanager en medewerker gemeente.
10 april 2025
Omwonenden/verzendlijst
Brief Uitnodiging 2e inloopbijeenkomst
28 mei 2025
Aanwonende belanghebbende
Persoonlijk gesprek nieuw ontwerp. Projectmanager gemeente en De Woonplaats, stedenbouwkundige IAA
2 juli 2025
Aanwonende belanghebbende
Persoonlijk gesprek wethouder en projectmanager
4 juli 2025
Omwonenden en belangstellenden
2e inloopbijeenkomst met informatieverstrekking
8 juli 2025
Aanwonende belanghebbende
Vergunningaanvraag belanghebbende. Projectmanager, omgevingsmanager gemeente.
15 juli 2025
Aanwonende belanghebbende
Stedenbouwkundig plan, projectmanager, stedenbouwkundige gemeente
24 juli 2025
Aanwonende belanghebbende
Stedenbouwkundig plan, projectmanager, stedenbouwkundige gemeente
27 augustus 2025
Omwonenden actiecomité
Persoonlijk gesprek wethouder en projectmanager
28 augustus 2025
Stadsdeelcommissie Oost
Presentatie door projectmanager over stand van zaken
16 september 2025
Aanwonende belanghebbende
Vergunningaanvraag belanghebbende. Projectmanager, omgevingsmanager gemeente
16 oktober 2025
Omwonenden actiecomité, aanwonende belanghebbende
Wethouder, Projectmanager, adviseurs verkeer gemeente
14 november 2025
Omwonenden/verzendlijst
Brief aanpassing procedure/planning
Half november 2025
Omwonenden/verzendlijst
Brief ter inzagelegging ontwerp omgevingsplan en uitnodiging inloopbijeenkomst
16 december 2025
Gemeente
Webpagina wijzigen naar enschede.nl/telgendijk
Half december 2025
Omwonenden/belangstellenden
3e inloopbijeenkomst voor het stellen van vragen omtrent ontwerp omgevingsplan
6 januari 2026
Omwonenden/verzendlijst
Brief stand van zaken ontwerp omgevingsplan en aanvraag omgevingsvergunning
15 april 2026
Stadsdeelcommissie Oost
Informeren van nieuwe raadsleden
12 mei 2026
BIJLAGE 3: WIJZIGINGEN N.A.V. INPUT OMWONENDEN TIJDENS INLOOPAVONDEN EN GESPREKKEN MET DIRECT AANWONENDEN. • • • • • •
Het aantal woningen is verlaagd van 223 naar 196. Ruimere opzet en een betere spreiding tussen koop- en huurwoningen. Aangepaste woningtypes, waaronder starterswoningen. Woningen zijn verder van perceelgrenzen geplaatst. Bouwhoogtes zijn op verschillende plekken verlaagd. De verkeerssituatie is aangepast met oog op veiligheid en doorstroming.
Bijlage 3 Beleidsregels beeldkwaliteit 'T elgendijk 2026' Het concept van de beleidsregels beeldkwaliteit 'Telgendijk 2025' was bijgevoegd als bijlage bij de ontwerp omgevingsplanwijziging. Deze bijlage is verwijderd bij voorliggende vastgestelde versie van de omgevingsplanwijziging. Het beeldkwaliteitsplan is na de ontwerpfase gewijzigd naar de versie 'Telgendijk 2026'. De vastgestelde, geldende versie van de beleidsregels wordt zelfstandig gepubliceerd op https://lokaleregelgeving.overheid.nl/. Daar zijn de beleidsregels eenvoudig te vinden door te zoeken op de titel van de beleidsregels. Aan de beleidsregels is het beeldskwaliteitsplan 'Telgendijk 2026' als bijlage gekoppeld.
16 Telgendijk (vastgesteld)
bestemmingsplan TAM-omgevingsplan H22T Woningbouw plan
Bijlage 4 Bomen Effect Analyse
bestemmingsplan TAM-omgevingsplan H22T Woningbouw plan Telgendijk (vastgesteld) 17
Bomen Effect Analyse
Telgendijk Enschede
COLOFON
Bomen
Effect
Telgendijk
Analyse
Enschede
OPDRACHTNEMER
idverde
Bomendienst
Postbus
177
7300 AD
Apeldoorn
T 0555
999 444
E bomendienst@idverde.nl OPGESTELD VRIJGEGEVEN
DOOR DOOR
OPDRACHTGEVER
(geanonimiseerd) | European |
Tree Technician
| European Tree Technician (geanonimiseerd) | Gemeente
Enschede
Postbus
20
7500 AA
Enschede
PROJECTNUMMER
728260172
KENMERK
BD26139
VERSIE
1
DATUM
8 mei 2026
Copyright 2026 idverde. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van idverde. idverde is niet aansprakelijk voor eventuele schade ontstaan bij gebruik van gegevens uit dit rapport.
2
BD26139
BEA
Telgendijk Enschede
GD
idBomendienst
INHOUDSOPGAVE COLOFON 1.
. ........ ......... ........ ........ ........ ......... ........ ........ ......... ........ ........ ........ ......... ........ ........ ......... ..
INLEIDING
....... ........ ........ ......... ........ ........ ......... ........ ........ ........ ......... ........ ........ ........ ......... ..
1. 1 Uitgangspunten project 1. 2 Voorgenomen werkzaamheden 1. 3 Risico’s uitvoering
2.
WERKWIJZE
3.
RESULTATEN
... ........ ........ ......... ........ ........ ......... ........ ........ ........ ......... ........ ........ ........ .........
3. 1 Resultaten bovengrondse beoordeling 3. 2 Resultaten ondergronds onderzoek
4.
CONCLUSIE EN ADVIES 4. 1 4. 2 4. 3 4. 4
BIJLAGEN
.. ........ ......... ........ ........ ........ ......... ........ ........ ......... ........ ........ ........ ......... ........ ........ .........
Bijlage 1 Bijlage 2 Bijlage 3 Bijlage 4 Bijlage 5
3
.... ........ ......... ........ ........ ......... ........ ........ ........ ......... ........ ........ .........
Conclusie en advies per knelpunt Algemene impact uitvoering Algemene randvoorwaarden Snoeien van bomen
BD26139
Bomenposter werken rond bomen Bodemprofielen Boomgegevens CAD tekening Overzichtskaart
BEA Telgendijk Enschede
4 5 7 8
.... ........ ........ ......... ........ ........ ......... ........ ........ ........ ......... ........ ........ ........ ......... ..
2. 1 Werkwijze bovengrondse beoordeling 2. 2 Werkwijze ondergronds onderzoek
2
9 9 10
11 11 12
13 13 19 20 20
21 21 22 30 33 33
Inleiding
1. Aan
de Telgendijk te Enschede ligt een perceel wat nu in gebruik is als grasland maar in de toekomst bestemd gaat worden als woonwijk. Rondom het perceel is een houtwal gesitueerd met hierin diverse soorten bomen. Deze bomen staan mogelijk binnen de
invloedssfeer
projectgebied. de
duurzame
dat er geen
instandhouding bomen
noordoosten
Ten
onderzocht of het
Hier dient te worden
Enschede heeft
Bomen
de werkzaamheden.
van
de bomen
van
het grote
van
is om
mogelijk brengen.
in gevaar te
projectgebied bevindt
zich
hier een
drie zomereiken
uitgangspunt
Het
verwijdert gaan worden of de toekomstverwachting
derhalve
gevraagd
voorafgaand
om
kabelbed
van
de
bomen
de civiele werkzaamheden
aan
van
een
(aan
de
Telgendijk)
een
tweede
nabij leggen zonder de opdrachtgever (gemeente Enschede) is aan
te
te doen
verminderen.
De gemeente
Bomen
Effect Analyse (BEA) uit te voeren.
Effect Analyse (BEA)
BEA beantwoordt de vraag of een boom/bomen in de huidige verschijningsvorm en huidige standplaats duurzaam behouden kan/kunnen blijven in relatie tot de voorgenomen werkzaamheden en welke maatregelen en randvoorwaarden hiervoor nodig zijn. Een
Hiervoor worden
_
*
Wat
de
is de
volgende
onderdelen
conditie en
kwaliteit van de
nader
uitgewerkt: bomen?
__Hoe is de
bodemopbouw en bewortelingssituatie van de aanwezige bomen? zijn de (mogelijke) negatieve effecten van de geplande werkzaamheden, zowel op korte als op lange termijn? Welke maatregelen zijn nodig om mogelijk negatieve effecten te voorkomen dan wel te beperken?
*
_Wat
«
*
Naast de
bovenstaande
onderzoeksvragen zijn een
Realisatie
woning nabij bestaande
aantal
project specifieke onderzoeksvragen onderzocht;
bomen
maatregelen zijn nodig om mogelijk negatieve effecten te voorkomen dan wel te beperken? is het effect van de voorgenomen maaiveldophoging op de groeiplaats en vitaliteit van de aanwezige
Welke Wat Wat
zijn
de
In hoeverre
gevolgen
is snoei ten
Waterhuishouding
de realisatie van
van
behoeve
van
de
bebouwing
werkruimte
is het effect van de
Wat
zijn de gevolgen
van
een
maaiveldverlaging
de
bomen
en
hun
met
de
overstort
en
bestaande watergang op
richting
de
bomen?
wortelzone?
mogelijk en welk maximaal snoeipercentage
maaiveldaanpassingen aanleg van open verbindingen
en
Wat
voor
de
is boomtechnisch
aanwezige
stokhorstvijver voor de
verantwoord?
bomen?
stabiliteit en
groeiplaats
van
de
bomen? Biedt
het vervangen van bestaande
maaiveldverlaging
te combineren
Aanleg rioolvoorzieningen Zijn
de
voorgestelde
Is verplaatsing Met welke
van
abelen door
met een
tussen
een
duurzame
duurzame
inheemse
om
de voorgenomen
bestaande bomen
de doorsteeklocaties en
mogelijkheden
inrichting?
doorsteeklocaties voor het riool boomtechnisch
randvoorwaarden
soort
wenselijk uitvoeringsmaatregelen om
schade dient
verantwoord?
beperken? rekening te worden gehouden bij de aanleg van
aan
wortels te
het riool binnen de
invloedssfeer van bomen?
Aanleg persriool nabij bestaande bomen Is het voorgestelde tracé voor het persriool Is verplaatsing van het tracé Met welke
randvoorwaarden
invloedssfeer
Het
van
en
boomtechnisch schade
verantwoord?
wortels te
uitvoeringsmaatregelen
dient
beperken?
rekening te worden gehouden bij de aanleg van
april en 1 mei 2026 uitgevoerd door | (geanonimiseerd) Boom bij idverde Bomendienst B.V.
onderzoek is op 30
BD26139
aan
het riool binnen de
bomen?
Technician werkzaam
4
wenselijk om
BEA
Telgendijk Enschede
Technisch
Adviseur en
European
Tree
NE Bomendienst
1. 1
Uitgangspunten project
Locatie Het projectgebied ligt ten oosten van de stad Enschede zoals aangegeven op onderstaande Afbeelding 1. 1.
Afbeelding 1. 1 Projectlocatie (bron ArcGIS ESRI Nederland)
5
BD26139
BEA Telgendijk Enschede
Projectfase Het project bevindt zich in de definitieve ontwerpfase en er is inzicht in de geplande werkzaamheden. Op onderstaande Afbeelding 1. 2 is het ontwerp weergegeven. Buiten dit gebied (aan de noordoostzijde) staan nog drie bomen die tevens zijn meegenomen in deze BEA. Aan de hand van deze BEA is beoordeeld wat de invloed van de werkzaamheden op de bomen zal zijn en welke maatregelen (indien nodig) getroffen moeten worden om de bomen duurzaam te kunnen behouden.
Afbeelding 1. 2 Ontwerp (Bron: 20260218_GE_BEA-aanvraag_Telgendijk-A0-L (2) 2. pdf en 20260218_GE_BEA-aanvraag_TelgendijkA0-L 2. pdf)
Beschikbare informatie Voor deze BEA zijn de volgende bronnen en uitgangspunten gebruikt: Bomenkaart Enschede geraadpleegd op: 4 mei 2026 Kenmerk KLIC 26G0305644 , 26G0304719 en 26G0304720 Door de opdrachtgever beschikbaar gestelde tekeningen: 20260211_GE_DWP_Telgendijk-A2-P (1). pdf 20260211_GE_DWP_Telgendijk-A2-P (2). pdf 20260218_GE_BEA-aanvraag_Telgendijk-A0-L (2) 2. pdf 20260218_GE_BEA-aanvraag_Telgendijk-A0-L 2. pdf
6
BD26139
BEA Telgendijk Enschede
Functie of waarde van bomen Er zijn in dit plangebied geen bomen aangetroffen die zijn opgenomen als monumentale boom of boomstructuur. De Landschapswaardering van de omgeving is Basis en het valt buiten de bebouwingscontour houtkap volgens onderstaande uitsnede van de Bomenkaart van de gemeente Enschede.
Afbeelding 1. 3 Uitsnede beschermde houtopstanden (Bron: https://enschede. maps. arcgis. com/apps/instant/sidebar/index. html?appid=58b585e2b9804483a3853b18adec9f9d)
1. 2
Voorgenomen werkzaamheden
In het plangebied gaan bovengrondse en ondergrondse herinrichtingen plaatsvinden. Op basis van de werkomschrijving zijn de gevolgen voor de boom in beeld gebracht. Het bovengrondse en ondergrondse onderzoek is erop gericht om deze knelpunten te onderzoeken. Op basis van de resultaten wordt een analyse gemaakt om het eindoordeel van de effecten te bepalen. Werkzaamheden kabels en leidingen nabij boomnummers 1 , 2 en 3 Bij de werkzaamheden aan kabels en leidingen is er bovengronds voldoende ruimte nodig om deze werkzaamheden uit te voeren , hierbij is er een groot risico dat machines met het draaibereik van de kraan schade toebrengen aan de boom. Voor het bereiken van de kabels en leidingen dient er een sleuf te worden gegraven met de breedte van een smalle of brede bak , bij het maken van aansluitingen is vaak meer ruimte benodigd. Bij de ontgraving van de sleuf kan wortelverlies optreden waardoor opnamecapaciteit verloren gaat , kunnen er door schade aan beworteling invalspoorten ontstaan voor parasitaire houtaantasters en er kan (door inrotting) schade ontstaan aan de stabiliteitskluit. Deze schade kan leiden tot het afsterven danwel instabiliteit van de boom.
Werkzaamheden riolering meerdere locaties Bij de werkzaamheden aan de riolering is er bovengronds voldoende ruimte nodig om deze werkzaamheden uit te voeren , hierbij is er een groot risico dat machines met het draaibereik van de kraan schade toebrengen aan de boom. Voor het ontgraven van de riolering dient er een sleuf te worden gegraven , hierbij dient tevens een werkruimte te worden gecreëerd van enkele meters breed. Bij het creëren van de werkruimte kan eventueel gewerkt worden met schotten. Bij de ontgraving van dit werkgebied kan wortelverlies optreden waardoor opnamecapaciteit verloren gaat , invalspoorten ontstaan voor parasitaire houtaantasters en er kan (door inrotting) schade ontstaan aan de stabiliteitskluit. Deze schade kan leiden tot het afsterven danwel instabiliteit van de boom.
7
BD26139
BEA Telgendijk Enschede
Aanleg verharding Bij de aanleg van verharding wordt er een cunet aangelegd , bij de ontgraving van het cunet is er bovengronds voldoende ruimte nodig om deze werkzaamheden uit te voeren , hierbij is er een groot risico dat machines met het draaibereik van de kraan schade toebrengen aan de boom. Voor het funderen van de weg dient een wegcunet te worden gegraven tot buiten de nieuwe verharding. Bij de aanleg van deze fundering kan wortelverlies optreden , waardoor opnamecapaciteit verloren gaat , invalspoorten ontstaan voor parasitaire houtaantasters en er kan (door inrotting) schade ontstaan aan de stabiliteitskluit. Deze schade kan leiden tot het afsterven danwel instabiliteit van de boom. Verhogen maaiveldniveau Bij het ophogen van de grond wordt er grond of zand opgebracht. Door het opbrengen van grond kan de zuurstofuitwisseling worden beperkt. Het afsluiten van de zuurstofuitwisseling kan leiden tot een zuurstofloze situatie en daarmee het afsterven van beworteling. Het opbrengen van grond kan ertoe leiden dat de ondergrond wordt verdicht waardoor nieuwe wortelgroei niet meer mogelijk is. Door het ophogen van grond rond de stam kan de schors gaan rotten waardoor transport van vocht en voeding wordt onderbroken. Deze processen zijn niet altijd direct zichtbaar en kunnen soms tot wel 5 jaar later leiden tot het afsterven van de boom.
Plaatsen bouwwerken Bij het bouwen van woningen , kantoren en andere bouwwerken wordt de bovengrondse en ondergrondse ruimte veranderd. Het bouwwerk bevindt zich mogelijk binnen de kroonprojectie waardoor snoei noodzakelijk is. Voor de plaatsing van steigers en het hijsen van materialen is doorgaans extra werkruimte nodig , waardoor de boom mogelijk behouden kan blijven maar door de wijze van uitvoering toch ernstige kroonschade kan ontstaan. Het plaatsen van bouwwerken zorgt daarbij voor een veranderende windbelasting die kan resulteren in takbreuk.
1. 3
Risico’s uitvoering
Bij de uitvoering van de werkzaamheden ontstaan risico’s voortkomend uit het realiseren van de werkzaamheden. Bij het uitvoeren van werkzaamheden bestaat het risico op schade aan de bomen. Deze risico’s worden nader toegelicht in deze paragraaf. In paragraaf 4. 2 worden adviezen gegeven om schade gedurende de uitvoering van de werkzaamheden te voorkomen. Bronbemaling Bij de uitvoering van bovenstaande werkzaamheden kan het noodzakelijk zijn om de grondwaterstand gedurende de werkzaamheden te verlagen door middel van bronbemaling. Hierdoor kan de waterhuishouding van de bomen ernstig worden verstoord en kan door een langere periode zonder vocht onherstelbare schade ontstaan door het verdrogen van de boomwortels en de bladmassa. Bomen lopen dit risico in de periode maart - oktober bij een uitvoeringsduur van meer dan 1 week aaneengesloten. Transportbewegingen materieel en opslag onder de kroon Bij de uitvoering van de werkzaamheden wordt er mogelijk met materieel onder de boomkronen gereden en worden er mogelijk materialen of bouwketen onder de kroon opgeslagen. Dit heeft door het gewicht impact op de groeiplaats van de boom door druk op de ondergrond , dit kan ertoe leiden dat de ondergrond wordt verdicht. Door de verdichting is wortelgroei niet meer mogelijk en sterven haarwortels af waardoor opnamecapaciteit verloren gaat.
Deze processen zijn niet altijd direct zichtbaar en kunnen tot wel 5 jaar later leiden tot het afsterven van de boom. Draaibereik van materieel en hijsen van materialen Wanneer onder de boomkroon gewerkt wordt kan de boom beschadigd raken door het draaien van de machine of bewegingen met de arm van een kraan. Tijdens het hijsen van materialen kan schade ontstaan aan de kroon van de boom. Door bast- en kroonschade kunnen invalspoorten ontstaan voor parasitaire houtaantasters en kan de sapstroom onderbroken worden. Bast- en kroonschade kan de dood van de boomt tot gevolg hebben of het langzaam afsterven van de boom inleiden.
8
BD26139
BEA Telgendijk Enschede
2. Werkwijze 2. 1
Werkwijze bovengrondse beoordeling
Alle bomen in het gebied worden uitgebreid visueel beoordeeld op veiligheid , conditie , mechanische kwaliteit en toekomstverwachting bij ongewijzigde omstandigheden. Hierbij is gebruik gemaakt van de VTA-methode. Met de VTA-methode (Mattheck & Breloer , The Body Language Of Trees , 1995) worden de visueel zichtbare gebreken van de boom beoordeeld. Er wordt gekeken naar afwijkingen aan stam , kroon en wortelaanlopen. Sommige van deze afwijkingen geven een indicatie van verminderde stabiliteit (gevaar voor windworp of stambreuk). Andere afwijkingen , bijvoorbeeld zwaar dood hout in de kroon , hebben een verhoogd risico op takbreuk tot gevolg. Tevens wordt aandacht besteed aan de conditie van de bomen. Bepalend voor de conditie is scheutlengte in de winter en knopzetting en in de zomer bladzetting. Conditiebepaling De conditiebepaling geeft een oordeel over de gezondheidstoestand van een boom op een bepaald moment. Bij de conditie worden , afhankelijk van het seizoen , de volgende conditiekenmerken beoordeeld: Blad/ knopbezetting Bladgrootte Transparantie van de kroon Kroonstructuur Takscheutlengte Hoeveelheid dode takken/ twijgen Aanwezigheid van groeistrepen op de bast Afhankelijk van de boomsoort , de leeftijd en de beschikbare hoeveelheid licht rond de boomkroon kan de aanwezigheid van enig dood hout als normaal worden beoordeeld.
De conditiebepaling is conform Stadsbomen Vademecum deel 3A opgesteld , hierbij is de volgende indeling gehanteerd: goed , redelijk , matig , slecht en zeer slecht/dood. Deze classificatie kan worden gerelateerd aan de visuele beoordeling van Andreas Roloff. (Baumkronen , 2001) Op basis van de conditiebepaling en aanwezigheid van eventuele gebreken wordt bepaald wat de toekomstverwachting van de boom is. Voor toekomstverwachting wordt de volgende indeling gehanteerd ; meer dan 15 jaar , 10 tot 15 jaar , 5 tot 10 jaar , 1 tot 5 jaar en minder dan 1 jaar. Onderstaand worden de toekomstverwachting op basis van de conditie weergegeven. Op basis van aangetroffen gebreken kan deze toekomstverwachting negatief worden bijgesteld. Met toekomstverwachting wordt niet de levensverwachting bedoeld , dit is de theoretische eindleeftijd op basis van boomsoort en standplaats. De levensverwachting wordt voor een BEA niet bepaald. Bomen met een toekomstverwachting van meer dan 15 jaar kunnen in de praktijk vaak zonder belemmeringen hun theoretische eindleeftijd bereiken. Conditie Goed Redelijk
Matig
Slecht
Stervende/dood
Omschrijving De boom vertoont het beeld dat van de soort verwacht mag worden onder goede groeiomstandigheden en op een goede groeiplaats Niet-optimale groei , maar de minder optimale omstandigheden hebben nog geen duidelijk negatieve gevolgen voor de verdere ontwikkeling van de boom Er is duidelijk sprake van negatieve gevolgen voor de verdere ontwikkeling van de boom , zoals beginnende scheutsterfte in de buitenkroon. Het proces is echter nog omkeerbaar Duidelijk aftakelende boom , waarbij veelal sprake is van een ijle kroon met zware scheutsterfte resulterend in veel en soms zwaar dood hout de boom is op sterven na dood , danwel de boom is reeds afgestorven
Klasse Roloff
Toekomstverwachting
0 gezond
> 15 jaar
1 verzwakt
> 15 jaar
2 sterk verminderd
10 tot 15 jaar 5 tot 10 jaar
3 afstervend
< 5 jaar
-
< 1 jaar
Tabel 2. 1. Classificatie conditie in relatie tot toekomstverwachting De conditiebeoordeling doet geen uitspraak over de vitaliteit van de boom. De vitaliteit is de gezondheidstoestand van de boom over langere termijn en bepaalt het vermogen van een boom om stresssituaties te overleven. Dit kunnen bijvoorbeeld perioden van droogte of ernstige wortelbeschadiging zijn. Om de vitaliteit van een boom te kunnen bepalen dienen in de loop der jaren meerdere conditiebepalingen te worden gedaan. Wanneer een boom een toekomstverwachting heeft van minder dan 10 jaar dan wordt geadviseerd de boom niet in te passen op basis van de kwaliteit.
9
BD26139
BEA Telgendijk Enschede
Gebreken bomen Naast de conditiebepaling zijn tevens de gebreken van de bomen beoordeeld. In de meeste gevallen is er geen relatie tussen gebreken en conditie. Gebreken kunnen wel invloed hebben op de toekomstverwachting van bomen met een goede conditie. Gebreken kunnen bijvoorbeeld zijn: Slechte takaanhechtingen (plakoksels) Parasitaire schimmelaantastingen Scheuren in stam en/ of takken Holtes Dode takken Mechanische gebreken kunnen van invloed zijn op de stabiliteit van de gehele boom of breukvastheid van de kroon , stam en/ of takken. Zo kan een boom die is aangetast door een parasitaire schimmel omvallen of afbreken. Wanneer gebreken invloed hebben op de stabiliteit en/ of breukvastheid dan worden beheermaatregelen geadviseerd. Wanneer visueel de veiligheidstoestand niet goed is vast te stellen dan wordt nader stabiliteitsonderzoek geadviseerd.
2. 2
Werkwijze ondergronds onderzoek
Naast de visuele boomcontrole zijn de bodemopbouw en het bewortelingspatroon van de relevante bomen onderzocht. Dit is gebeurd door het maken van proefsleuven en profielboringen ter plaatse van de knelpunten. Op basis van deze resultaten wordt de impact op de bomen bepaald. Daarna wordt het eindoordeel van de effecten van de voorgenomen werkzaamheden bepaald. Groeiplaatsonderzoek Op basis van grondboringen of profielsleuven wordt het bodemprofiel beschreven. Aspecten die per bodemlaag worden beschreven zijn de mate van beworteling , het vochtgehalte , eventuele roestverschijnselen , het organisch stofgehalte , de textuur , leemgehalte en de verdichting. De waardes zijn bepaald op basis van visuele waarnemingen. Bij de bodembeschrijving wordt gebruik gemaakt een visuele classificatie van het organische stofgehalte en de zandmediaan conform de indeling van de Stiboka en een vaste classificatie van het vochtpercentage. Organische stof
Percentage organische stof
Zandfractie
M50 cijfer tussen
Humusarm
0 - 15, %
Uiterst fijn zand
50 en 105 µm
Licht humeus
15, - 25, %
Zeer fijn zand
105 en 150 µm
Matig humeus
25, - 5 %
Matig fijn zand
150 en 210 µm
Zeer humeus
5-8 %
Matig grof zand
210 en 420 µm
Humusrijk
8 - 15 %
Zeer grof zand
420 en 2000 µm
Tabel 2. 2. Classificatie organische stof
Tabel 2. 3. Classificatie zandmediaan (Stiboka indeling)
Beworteling
Diameter beworteling
Bodemvocht
Beschrijving waarnemingen
Fijne beworteling
Minder dan 3 centimeter ø
Droog
Geen vocht waarneembaar
Dunne beworteling
3 tot 5 centimeter ø
Licht vochtig
Zware beworteling
5 tot 8 centimeter ø
Vochtig
Vocht blijft in grond bij knijpen
Zeer zware beworteling
Meer dan 8 centimeter ø
Nat (grondwater)
Vocht komt uit de grond bij knijpen
Tabel 2. 4. Classificatie beworteling Intensiteit beworteling Intensief Matig intensief Extensief Enkele
BD26139
Tabel 2. 5. Classificatie bodemvocht
Beschrijving waarnemingen en samenhang Er bevindt zich ter plaatse van het profiel een grote concentratie beworteling. De beworteling draagt bij aan de samenhang van de grond. Er bevindt zich ter plaatse van het profiel een redelijke concentratie beworteling. De beworteling houdt in beperkte mate de grond bijeen. Er bevinden zich ter plaatse van het profiel meerdere wortels. De beworteling levert geen bijdrage aan de samenhang van de grond. Er bevinden zich ter plaatse van het profiel slechts enkele wortels. De beworteling levert geen bijdrage aan de samenhang van de grond.
Tabel 2. 6. Intensiteit beworteling
10
Weinig vocht , grond valt nog uiteen
(veldcapaciteit)
BEA Telgendijk Enschede
3. Resultaten Ten behoeve van het bepalen van de conclusie is een bovengrondse beoordeling en ondergronds onderzoek uitgevoerd conform de werkwijze in hoofdstuk 2. De resultaten van deze onderzoeken zijn weergegeven in onderstaande paragrafen.
3. 1
Resultaten bovengrondse beoordeling
In de hiernavolgende sub-paragrafen zijn de resultaten van de bovengrondse beoordeling weergegeven. De resultaten geven inzicht in de huidige situatie. In Bijlage 3 Boomgegevens is de uitgebreide inventarisatietabel met alle boomkenmerken opgenomen.
Conditie en toekomstverwachting In Tabel 3. 1 is een overzicht weergegeven van de conditie van de bomen , met de daarbij behorende toekomstverwachting. Alle bomen met een goede of redelijke conditie , met een daarbij horende toekomstverwachting van meer dan 15 jaar , zijn beoordeeld als gezond. Op Afbeelding 3. 2 is een overzicht weergegeven van de locatie en conditie van de bomen. De nummering van de bomen is opgenomen in Bijlage 4 CAD tekening en Bijlage 5 Overzichtskaart. Conditie
Toekomstverwachting
Aantal bomen
Goed
> 15 jaar
15
Redelijk
> 15 jaar
107
Matig
10 tot 15 jaar
22
Matig
5 tot 10 jaar
9
Slecht
1 tot 5 jaar
2
Stervende/dood
< 1 jaar
5
Totaal beoordeelde bomen Tabel 3. 1. Resultaten conditie en toekomstverwachting
Afbeelding 3. 1 Conditie bomen in projectgebied
11
BD26139
BEA Telgendijk Enschede
160
Mechanische gebreken Afhankelijk van het gebrek kan deze de veiligheid van de omgeving of de toekomstverwachting van de bomen beïnvloeden. In tabel 3. 2 zijn de gebreken bij de individuele bomen weergegeven , die binnen 3 jaar een risico kunnen veroorzaken. Aanwezigheid van dood hout heeft geen invloed op de BEA en wordt alleen weergeven in Bijlage 3 Boomgegevens. Gebrek
Aantal bomen
Afgestorven bast stam
4
Afstervingsverschijnselen
5
Graafschade
2
Ingevallen zone stamvoet
1
Opgebrachte grond
2
Scheefstand
2
Houtboorders
1
Houtscheur
1
Spechtgat/nestholte in stam
5
Tabel 3. 2 Resultaten mechanische gebreken
3. 2
Resultaten ondergronds onderzoek
Bij deze BEA is ondergronds onderzoek verricht naar de bodemopbouw en de beworteling. De uitgewerkte profielen zijn opgenomen in Bijlage 2 Bodemprofielen. Hieronder is in Afbeelding 3. 2 een overzicht opgenomen van de locaties van de boringen en profielsleuven.
Afbeelding 3. 2 Locatie profielsleuven Samenvatting De diverse profielsleuven zijn gemaakt op de locaties waar invloed van de aanpassingen aan de omgeving invloed kunnen hebben op de bomen. Op een aantal locaties zal het maaiveld opgehoogd gaan worden of een woning dicht bij de boom worden gerealiseerd. Binnen het projectgebied is een laag van ongeveer 50 centimeter aangetroffen met matig humeus fijn zand. Hieronder bevindt zich veelal een zanderige kleibodem. In de bovenste laag is in 1 sleuf dunnen beworteling aangetroffen met een maximale diameter van drie centimeter. In de anders sleuven is fijne beworteling aangetroffen met een maximale diameter van één centimeter. In de laag dieper dan 50 centimeter is geen beworteling aangetroffen.
12
BD26139
BEA Telgendijk Enschede
4. Conclusie
en
Advies
In het projectgebied gaan diverse werkzaamheden plaatsvinden die (mogelijk) invloed hebben op de bomen. Per onderdeel geven wij randvoorwaarden voor ontwerp , uitvoering en boombescherming. Er worden indien mogelijk alternatieven geboden voor het behoud van de bomen en een verbetering van de conditie en toekomstverwachting.
4. 1
Conclusie
en
advies
per
knelpunt
Een aantal knelpunten zijn nader onderzocht doormiddel van bovengronds en ondergronds onderzoek. Voor deze knelpunten zijn de mogelijkheden tot behoud beoordeeld en worden de randvoorwaarden beschreven. In Paragraaf 4. 3 worden algemene randvoorwaarden voor boombescherming opgenomen om risico’s op schade te beperken. Realisatie woning nabij bestaande bomen In de nabijheid van boomnummer 142 en 143 zal een woning worden gebouwd. De bomen staan binnen de invloedssfeer van de werkzaamheden. Uit ondergronds onderzoek is gebleken dat dit voor de beworteling van de bomen geen risico’s met zich meebrengt. In de toekomst zal de kroon van de boom de kavel kunnen bereiken waardoor toekomstige snoeiacties benodigd kunnen zijn. In paragraaf 4. 4 wordt nader ingegaan op het snoeien van bomen ten behoeve van de voorgenomen planvorming. Wat is het effect van de voorgenomen maaiveldophoging op de groeiplaats en vitaliteit van de aanwezige bomen Uit het ondergronds onderzoek is gebleken dat er zich geen essentiële beworteling bevindt binnen de grenzen waar de bodem zal worden opgehoogd. Dit betekend dat het maaiveld hier kan worden verhoogd zonder gevolgen voor de bomen.
Boom 143
Afbeelding 4. 1 Locatie D-D (nabij boomnummer 143) Waterhuishouding en maaiveldaanpassingen Op meerdere locatie is het de wens van de opdrachtgever om het maaiveld omhoog te brengen en een afvoer van het overtollige regenwater te realiseren. Uit de diverse profielsleuven blijkt dat er zich onder de beoogde locaties van de verhoging geen essentiële beworteling bevindt. Deze verhoging kan dan ook zonder problemen voor de bomen worden aangelegd.
13
BD26139
BEA Telgendijk Enschede
Boom 121
Afbeelding 4. 2 Locatie B-B , één van de locaties waar verhoging is gewenst (nabij boomnr. 121) Biedt het vervangen van bestaande abelen door een duurzame inheemse soort mogelijkheden om de voorgenomen maaiveldverlaging te combineren met een duurzame inrichting Tevens dient een zaksloot en overstort gerealiseerd te worden ter hoogte van de Stokhorstvijver. Door tussen boomnummers 94 en 97 de beplanting te verwijderen (inclusief boomnummers 101 en 102) wordt een ruimte gecreëerd met een breedte van 20 meter. Mocht dit niet afdoende zijn , dan dienen ook boomnummers 98 , 99 en 100 verwijderd te worden waardoor de ruimte 275, meter bedraagt. De te verwijderen bomen betreft allen grauwe abelen (Populus x canescens).
Boom 96 t/m 100
Afbeelding 4. 3 Locatie verbinding zaksloot Om de bestaande zaksloot aan te sluiten op het beoogde plangebied dient een watergang te worden aangelegd. Door de watergang minimaal vijf meter ten westen van boomnummer 109 aan te leggen kan dit gerealiseerd worden zonder bomen te verwijderen. Mocht de ruimte niet afdoende zijn , dan is het advies om vanuit boomtechnisch oogpunt boomnummer 109 te verwijderen. Deze boom heeft een verminderde conditie.
14
BD26139
BEA Telgendijk Enschede
Boom 103 t/m 106
Afbeelding 4. 4 Locatie verbinding watergang-zaksloot Aanleg rioolvoorzieningen tussen bestaande bomen Binnen het projectgebied zijn diverse locaties waar een rioolleiding de bomenrij zal doorkruisen. Tijdens het veldwerk is gezocht naar de meest optimale locatie voor deze leidingen. Indien nodig zal worden geadviseerd om deze door middel van een boring of persing aan te brengen. Op onderstaande locatie is het mogelijk om deze te graven. Boom 158 is een boom met een matige conditie en een toekomstverwachting van 5 tot 10 jaar. Door deze boom te verwijderen en hier de rioolleiding aan te leggen zal dit kunnen worden uitgevoerd zonder de levensduur van de overige bomen in het geding te brengen.
Boom 155 t/m 160
Afbeelding 4. 5 Locatie rioolleiding naar boerderij
15
BD26139
BEA Telgendijk Enschede
Afbeelding 4. 6 Boom 158
Op onderstaande locatie kan de leiding door middel van graven worden aangelegd. Wel dient als voorwaarde te worden gesteld dat er schotten worden gebruikt om de sleuf zo smal mogelijk te houden. Tevens dient de sleuf dusdanig te worden gegraven dat deze tussen beide kroonprojecties in komt te liggen. Dit betekend dat de sleuf dichter bij boom 20 komt te liggen , zie het rode kader op Afbeelding 4. 6.
Boom 18 t/m 21
Boom 21
Boom 20
Afbeelding 4. 7 Te onderzoeken locatie
Afbeelding 4. 6 Boom 20 en 21 met graaflocatie Op onderstaande locatie is het mogelijk om de rioolleiding aan te leggen door middel van graven. Dit dient dan buiten de kwetsbare zone van boom 22 te gebeuren aan de westzijde zoals aangegeven op Afbeelding 4. 9 met het rode kader.
Boom 22
Afbeelding 4. 9 Graaflocatie Afbeelding 4. 8 Te onderzoeken locatie
Op onderstaande locatie is het mogelijk om de rioolleiding aan te leggen door middel van graven tussen boomnummers 32 en 33. Wel dient hierbij gebruik gemaakt te worden van schotten om de sleuf zo smal mogelijk te houden.
16
BD26139
BEA Telgendijk Enschede
Boom 29 t/m 36
Afbeelding 4. 10 Te onderzoeken locatie
Afbeelding 4. 11 Boom 32 en 33
Op deze locatie is het niet mogelijk om de rioolleiding door middel van een open ontgraving aan te leggen zonder bomen te beschadigen. De aanleg dient op deze locatie te gebeuren door middel van een gestuurde boring of een persing. Indien ervoor wordt gekozen om toch te graven is het advies om boom 42 (Populus x canescens) te verwijderen , zodat boom 41 (een Quercus robur) gespaard kan blijven. Op onderstaande locatie staat een dode boom (nummer 53). Door deze boom te verwijderen kan op deze locatie de rioolleiding door middel van een open ontgraving worden aangelegd.
Boom 53
Afbeelding 4. 12 Te onderzoeken locatie
Afbeelding 4. 13 Boom 53
Op onderstaande locatie is het niet mogelijk om de bomen duurzaam instand te houden wanneer de rioolleiding door middel van graven zal worden aangelegd. Hier dient het riool dan ook door middel van een gestuurde boring of persen worden aangelegd. Indien een open ontgraving noodzakelijk is dan luidt het advies om de berk te verwijderen en de riolering op die locatie te ontgraven.
17
BD26139
BEA Telgendijk Enschede
Boom 55 t/m 64
Afbeelding 4. 14 Te onderzoeken locatie
Afbeelding 4. 15 Overzicht locatie (boomnummers 58 en 59)
Aanleg persriool nabij bestaande bomen 76 t/m 82 Langs het fietspad aan de westzijde van de projectlocatie is een persriool geplant. Het is de voorkeur van de opdrachtgever om deze grotendeels tussen het fietspad en de bomen in te positioneren. Uit ondergronds onderzoek is gebleken dat dit mogelijk is onder randvoorwaarden. Bij de graafwerkzaamheden dient een Boomtechnisch Toezichthouder (ETT-niveau) aanwezig te zijn zoals genoemd in Paragraaf 4. 3 Algemene voorwaarden. Tevens is het een voorwaarde om een minimale graafafstand van 160 centimeter aan te houden , gemeten vanuit de stamvoet van de betreffende boom. Indien het niet mogelijk is om deze graafafstand aan te houden is het aan te bevelen om het tracé aan de andere zijde van de bomen te realiseren en dan buiten de kwetsbare zone van de bomen te werken. Bij boomnummer 76 zal de leiding aan de oostzijde gelegd worden. Hier is voldoende ruimte om buiten de kwetsbare zone van de boom te kunnen werken.
Boom 74 t/m 77
Afbeelding 4. 16 Onderzoekslocatie persriool Aanleg kabelbed boomnummers 1 , 2 en 3 Aan de oostzijde van het projectgebied zal langs de Telgendijk een nieuw kabeltracé worden aangelegd. Deze zal worden ingegraven nabij bovengenoemde boomnummers. Uit ondergronds onderzoek is gebleken dat het geplande tracé geen problemen op zal leveren voor de bomen. Op onderstaande Afbeelding 4. 16 staan de bomen ten en opzichte van het geplande tracé weergegeven.
18
BD26139
BEA Telgendijk Enschede
Afbeelding 4. 16 Kabeltracé (rode arcering) t. o. v. de bomen
4. 2
Algemene impact uitvoering
Op basis van de voorgenomen werkzaamheden wordt er tijdens de uitvoering gewerkt binnen de kwetsbare boomzone , dit betreft de kroonprojectie plus 15, meter. Bij het werken binnen de kroonprojectie zijn de risico’s beschreven in Paragraaf 1. 3. hieronder worden adviezen gegeven om de risico’s door de impact van de uitvoering te voorkomen. In Paragraaf 4. 3 worden algemene randvoorwaarden voor boombescherming opgenomen om risico’s op schade te beperken. Bronbemaling Bij de uitvoering van bovenstaande werkzaamheden kan het noodzakelijk zijn om de grondwaterstand te verlagen door middel van bronbemaling. Hierdoor kan de waterhuishouding van de bomen ernstig worden verstoord en kan door een langere periode zonder vocht onherstelbare schade ontstaat door het verdrogen van de boomwortels en de bladmassa. Bomen lopen dit risico in de periode maart - oktober bij een uitvoeringsduur van meer dan 1 week aaneengesloten. Ter voorkoming van schade door de bronbemaling is het noodzakelijk om watergiften toe te dienen. Hiervoor dient door een boomdeskundige een boombeschermingsplan te worden opgesteld op basis van het bemalingsadvies. Transportbewegingen materieel en opslag materiaal onder de kroon Bij de uitvoering van de werkzaamheden wordt er mogelijk met materieel onder de boomkronen gereden en worden er mogelijk materialen of bouwketen onder de kroon opgeslagen.
Dit heeft door het gewicht impact op de groeiplaats van de boom door druk op de ondergrond , dit kan ertoe leiden dat de ondergrond wordt verdicht. Door de verdichting is wortelgroei niet meer mogelijk en sterven haarwortels af. Deze processen zijn niet altijd direct zichtbaar en kunnen tot wel 5 jaar later leiden tot het afsterven van de boom. Ter bescherming van de boom dient de kroonprojectie fysiek te worden afgeschermd door middel van onderling verbonden bouwhekken. Wanneer dit niet mogelijk is dient een boombeschermingsplan te worden opgesteld door een boomdeskundige. Draaibereik van materieel en hijsen van materialen Wanneer onder de boomkroon gewerkt kan de boom beschadigd raken door het draaien van de machine of bewegingen met de arm van een kraan. Tijdens het hijsen van materialen kan schade ontstaan aan de kroon van de boom. Door bast- en kroonschade kunnen invalspoorten ontstaan voor parasitaire houtaantasters en kan de sapstroom onderbroken worden , dit kan de dood van de boom tot gevolg hebben of het langzaam afsterven van de boom inleiden. Ter bescherming van de boom dient de kroonprojectie fysiek te worden afgeschermd door middel van onderling verbonden bouwhekken. Wanneer dit niet mogelijk is dient een boombeschermingsplan te worden opgesteld door een boomdeskundige.
19
BD26139
BEA Telgendijk Enschede
4. 3
Algemene randvoorwaarden
Bij de uitvoering van de werkzaamheden dient rekening te worden gehouden met de volgende randvoorwaarden. Ter voorkoming van schade aan de boom of het wortelgestel. Aanstellen onafhankelijk boomtoezichthouder die ETT (European Tree Technician) is gecertificeerd , met de volmacht tot nader order van de directie om de werkzaamheden stil te leggen. Wortels dikker dan 5 cm alleen haaks op de groeirichting afzagen , waarbij rafelige wonden dienen te worden voorkomen en onder toezicht van een ETW (European Tree Worker) gecertificeerde boomverzorger. Aan de uitvoerende partijen wordt de poster “Werken rond Bomen” van Stadswerk (zie Bijlage 1) verstrekt en van toepassing verklaard in het bestek. De kwetsbare boomzone mag niet gebruikt worden voor opslag van materialen (ook geen depositie van vrijkomend
grond). Binnen de kwetsbare boomzone mag niet gereden worden met zwaar materieel zoals rupskranen en minigravers. Is betreding van de kwetsbare boomzone met zwaar materiaal onvermijdelijk , dan alleen met gebruik van druk verdelende platen voor de duur van max. 2 weken. De bomen staan binnen het draaibereik van graafmachines , hiervoor adviseren wij ter voorkoming van schade om de stam te ommantelen met planken met daartussen een drainbuis. Voorafgaand aan de werkzaamheden dient een toolbox te worden georganiseerd voor alle leidinggevende en operationele medewerkers inclusief inhuur op het project , waarbij het werken binnen de kroonprojectie wordt behandeld door een ETT-er. Snoeien aan bomen mag alleen na schriftelijke goedkeuring van de boomeigenaar/-beheerder worden uitgevoerd door een gecertificeerd ETW (European Tree Worker) boomverzorger. Dit geldt ook wanneer er sprake is van een minimale snoei-ingreep zoals een gebroken of beschadigde tak. Bodembewerkingen binnen de kwetsbare zone mogen niet onder (te) natte (verzadigde) of bevroren bodemomstandigheden worden uitgevoerd.
4. 4
Snoeien
van
bomen
In de voorgaande paragrafen is geconcludeerd dat het merendeel van de bomen ondergronds geen kritieke wortelschades op zal lopen wanneer men kan voldoen aan de randvoorwaarden. Bovengronds zal op een paar locaties dicht bij de bomen gewerkt gaan worden. Om dit werk uit te kunnen voeren kan het noodzakelijk zijn om bomen te snoeien of onderbeplanting te verwijderen. Bij veel bomen komt dit neer op het verwijderen van het (overjarig)stamschot of het inkorten van de takken zoals op onderstaand voorbeeld. Om te voorkomen dat de bomen onherstelbaar worden beschadigd bij het uitvoeren van deze snoeiwerkzaamheden dient dit te worden uitgevoerd door een ETW gecertificeerde boomverzorger. Takken dikker dan tien centimeter dienen niet volledig verwijderd te worden. Deze dienen te worden ingekort tot ze niet meer beschadigd kunnen raken tijdens de werkzaamheden. Ook dient er niet meer dan 25% van het bladvolume van de complete boom verwijderd te worden tijdens de snoeironde. Het verdient aanbeveling om tijdens het snoeien tegelijkertijd ook het dode hout te verwijderen wat bij sommige bomen in de kroon hangt en in de toekomst boven percelen of openbare ruimte zal hangen.
Afbeelding 4. 16 Voorbeeld van te snoeien bomen. 20
BD26139
BEA Telgendijk Enschede
Bijlagen Bijlage 1
21
BD26139
Bomenposter werken rond bomen
BEA Telgendijk Enschede
Bijlage 2
Bodemprofielen
Bodemprofiel 1 Locatie
In open grond
Reden Opbouw
Locatie ophoging maaiveld 0 - 15 centimeter Matig humeus matig fijn zand , grijs , droog. Enkele fijne beworteling tot 01, centimeter ø 15 - 80 centimeter Matig humeus matig fijn zand , grijs , vochtig. Extensief fijne beworteling tot 05, centimeter ø
Opmerkingen Grondwater
– 45 ,
meter vanuit de stamvoet van boom 3
In deze profielsleuf is geen grondwater aangetroffen
Bodemprofiel 1
Foto Locatie profielsleuf
Foto Detail profielsleuf
Foto Beworteling
Foto Detail beworteling
22
BD26139
BEA Telgendijk Enschede
Bodemprofiel 2 Locatie
In gazon – 16, meter vanuit de stamvoet van boom 77 , 40 centimeter uit de verharding
Reden Opbouw
Locatie persriool 0 - 45 centimeter Humusrijk matig fijn zand , zwart , vochtig. Matig intensief fijne beworteling tot 1 centimeter ø 45 - 65 centimeter Licht humeus zanderige klei , donkergeel , vochtig. Enkele fijne beworteling tot 1 centimeter ø
Opmerkingen Grondwater
In deze profielsleuf is geen grondwater aangetroffen
Bodemprofiel 2
Foto Locatie profielsleuf
Foto Detail profielsleuf
Foto Beworteling
Foto Detail beworteling
23
BD26139
BEA Telgendijk Enschede
Bodemprofiel 3 Locatie
In ruw gras – 40, meter vanuit de stamvoet van boom 93
Reden Opbouw
Locatie ophoging maaiveld 0 - 40 centimeter Matig humeus matig fijn zand , grijs , vochtig. Extensief fijne beworteling tot 01, centimeter ø 40 - 80 centimeter Licht humeus zanderige klei , donkergeel , vochtig. Enkele dunne beworteling tot 3 centimeter ø
Opmerkingen Grondwater
In deze profielsleuf is geen grondwater aangetroffen
Bodemprofiel 3
Foto Locatie profielsleuf
Foto Detail profielsleuf
Foto Beworteling
Foto Detail beworteling
24
BD26139
BEA Telgendijk Enschede
Bodemprofiel 4 Locatie
In ruw gras – 26, meter vanuit de stamvoet van boom 121
Reden Opbouw
Locatie ophoging maaiveld 0 - 50 centimeter Matig humeus matig fijn zand , zwart , vochtig. Enkele fijne beworteling tot 01, centimeter ø 50 - 75 centimeter Licht humeus zanderige klei , geel , vochtig. Geen beworteling aangetroffen
Opmerkingen Grondwater
In deze profielsleuf is geen grondwater aangetroffen
Bodemprofiel 4
Foto Locatie profielsleuf
Foto Detail profielsleuf
Foto Beworteling
Foto Detail beworteling
25
BD26139
BEA Telgendijk Enschede
Bodemprofiel 5 Locatie
In ruw gras – 25, meter vanuit de stamvoet van boom 133
Reden Opbouw
Locatie ophoging maaiveld 0 - 45 centimeter Matig humeus matig fijn zand , grijs , licht vochtig. Geen beworteling aangetroffen 45 - 80 centimeter Licht humeus zanderige klei , donkergeel , vochtig. Extensief dunne beworteling tot 3 centimeter ø
Opmerkingen Grondwater
In deze profielsleuf is geen grondwater aangetroffen
Bodemprofiel 5
Foto Locatie profielsleuf
Foto Detail profielsleuf
Foto Beworteling
Foto Detail beworteling
26
BD26139
BEA Telgendijk Enschede
Bodemprofiel 6 Locatie
In verharding – 25, meter vanuit de stamvoet van boom 143
Reden Opbouw
Locatie te bouwen woning 0 - 45 centimeter Matig humeus matig fijn zand , grijs , licht vochtig. Enkele fijne beworteling tot 05, centimeter ø 45 - 65 centimeter Licht humeus zanderige klei , donkergeel , vochtig. Enkele fijne beworteling tot 2 centimeter ø
Opmerkingen Grondwater
In deze profielsleuf is geen grondwater aangetroffen
Bodemprofiel 6
Foto Locatie profielsleuf
Foto Detail profielsleuf
Foto Beworteling
Foto Detail beworteling
27
BD26139
BEA Telgendijk Enschede
Bodemprofiel 7 Locatie
In verharding – 3 meter vanuit de stamvoet van boom 148
Reden Opbouw
Locatie ophoging maaiveld 0 - 15 centimeter Puin Zoveel puin aangetroffen op 3 en 35, meter uit de stamvoet dat verder graven niet mogelijk was. Conclusies gebaseerd op voorgaande profielsleuven. In deze profielsleuf is geen grondwater aangetroffen
Opmerkingen Grondwater Bodemprofiel 7
Foto Locatie profielsleuf
28
BD26139
BEA Telgendijk Enschede
Profielboring Locatie
In verharding – 35, meter vanuit de stamvoet van boom 3
Reden Opbouw
Bepaling bodemprofiel 0 - 70 centimeter Matig humeus matig fijn zand , grijs , licht vochtig. Geen beworteling aangetroffen 70 - 145 centimeter Matig humeus matig fijn zand , grijs , vochtig. Geen beworteling aangetroffen 145 - 200 centimeter Licht humeus zware klei , lichtgrijs , vochtig. Geen beworteling aangetroffen
Opmerkingen Grondwater
In deze profielsleuf is geen grondwater aangetroffen
Profielboring
Foto Locatie bodemprofiel
29
BD26139
Foto Aangetroffen profiel
BEA Telgendijk Enschede
Bijlage 3 Boomnummer
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54