Bijlage 1 - Haalbaarheidsonderzoek Clustering van sportparken (12-05-2021)

HAALBAARHEIDSONDERZOEK CLUSTERING VAN SPORTPARKEN IN ENSCHEDE met de prioritaire deelprojecten: Multifunctionele Sportaccommodatie (MFSA) op Sportpark Enschede-Zuid & Herontwikkeling van Sportcampus Diekman-Oost

12 MEI 2021

REF: 21-054-ENS-TSC-FS-00

COLOFON

Haalbaarheidsonderzoek Clustering van sportparken in de gemeente Enschede met de prioritaire deelprojecten: Multifunctionele Sportaccommodatie (MFSA) op Sportpark Enschede-Zuid & Herontwikkeling van Sportcampus Diekman-Oost voor de breedtesport Rapport referentie 21-054-ENS-TSC-FS-00 Datum 12 mei 2021 Versie 1.0 Status Definitief Opdrachtgever Gemeente Enschede Contactpersoon Robert Schrama Auteur R.G.A. Schrama +31 6 29 26 75 14 r.schrama@stadiumconsultancy.com Verantwoordelijk C. van Ginneke c.vanginneke@stadiumconsultancy.com

REF: 20-215-SPO-TSC-RE-00

Inhoudsopgave MANAGEMENTSAMENVATTING .................................................................................................................... 3 INLEIDING .............................................................................................................................................. 7 HAALBAARHEIDSONDERZOEK MFSA ZUID ..................................................................................................... 7 HAALBAARHEIDSONDERZOEK MFSA OOST/GLANERBRUG ................................................................................ 7 HERONTWIKKELING SPORTCAMPUS DIEKMAN-OOST ....................................................................................... 7 LEESWIJZER ............................................................................................................................................ 7 PLAN VAN AANPAK .................................................................................................................................. 8 AFBAKENING VAN HET ONDERZOEK .............................................................................................................. 8 TERMINOLOGIEËN EN AFKORTINGEN .............................................................................................................

9 CLUSTERING VAN SPORTPARKEN ......................................................................................................... 10 AANLEIDING ......................................................................................................................................... 10 VOORTRAJECT ...................................................................................................................................... 11 HERONTWIKKELING SPORTCAMPUS DIEKMAN EN DE LINK MET DE CLUSTERING ..................................................... 11 AMBITIES, DOELEN EN BEOOGDE MAATSCHAPPELIJKE EFFECTEN ......................................................................... 12 PRIORITAIRE DEELPROJECTEN.................................................................................................................... 13 MULTIFUNCTIONELE (SPORT)ACCOMMODATIES .................................................................................. 15 INLEIDING ............................................................................................................................................ 15 SPORTPARK ENSCHEDE-ZUID / MFSA ZUID ................................................................................................. 16 MFSA OOST / GLANERBRUG ...................................................................................................................

18 HERONTWIKKELING DIEKMAN-OOST .......................................................................................................... 19 DUURZAME SPORTACCOMMODATIES.......................................................................................................... 20 BEOOGD GEBRUIK EN SAMENWERKING OP MFSA ZUID ....................................................................... 21 BEOOGDE GEBRUIK MFSA ZUID ............................................................................................................... 21 VELDBEHOEFTE EN EFFICIËNT VELDGEBRUIK .................................................................................................. 21 KLEEDKAMERS MFSA ZUID ..................................................................................................................... 22 KANTINEDELEN MFSA ZUID .................................................................................................................... 23 (CULTURELE) OVEREENKOMSTEN EN VERSCHILLEN ......................................................................................... 24 VORMEN VAN SAMENWERKING ................................................................................................................ 25 BEOOGD GEBRUIK EN SAMENWERKING OP DIEKMAN-OOST ...............................................................

27 BEOOGDE GEBRUIK DIEKMAN-OOST .......................................................................................................... 27 VELDBEHOEFTE EN EFFICIËNT VELDGEBRUIK OP DIEKMAN-OOST ........................................................................ 29 KLEEDKAMERS OP DIEKMAN-OOST ............................................................................................................ 31 KANTINEDELEN OP DIEKMAN-OOST ........................................................................................................... 31 VORMEN VAN SAMENWERKING ................................................................................................................ 33 RUIMTELIJK INVULLING VAN DE HERONTWIKKELING VAN DIEKMAN-OOST ........................................................... 33 RUIMTELIJK EN FUNCTIONEEL PROGRAMMA VAN DE MFSA ZUID ........................................................ 34 HUIDIGE OPSTALLEN EN RUIMTEBEHOEFTE ................................................................................................... 34 RUIMTELIJKE SYNERGIE ........................................................................................................................... 34 GEZAMENLIJKE RUIMTELIJKE PROGRAMMA ..................................................................................................

36 LIGGING OP HET SPORTPARK EN GEWENSTE ZICHTRELATIES ............................................................................... 36 INDICATIEF VLEKKENPLAN/INDELING PER VERDIEPING ..................................................................................... 37 1

REFERENTIEPROJECTEN ........................................................................................................................... 38 AANVULLEND PROGRAMMA ..................................................................................................................... 40 FINANCIËLE ANALYSE ........................................................................................................................... 42 INVESTERINGSRAMING MFSA ZUID ........................................................................................................... 42 EXPLOITATIERAMING MFSA ZUID ............................................................................................................. 45 JAARLIJKSE EXPLOITATIEBIJDRAGE OF EENMALIGE INVESTERING? ....................................................................... 46 DEKKINGSMOGELIJKHEDEN MFSA ZUID ..................................................................................................... 47 INVESTERINGSRAMING HERONTWIKKELING DIEKMAN-OOST ............................................................................ 47 EXPLOITATIERAMING DIEKMAN-OOST ........................................................................................................ 50 BESPARINGSPOTENTIE TOTALE CLUSTERINGSOPGAVE SPORTPARKEN ...................................................................

51 NUL-SCENARIO ..................................................................................................................................... 53 EXPLOITATIEMOGELIJKHEDEN VRIJKOMENDE GRONDEN ................................................................................... 55 ONTWIKKEL- EN ORGANISATIESTRUCTUUR MFSA ZUID ....................................................................... 56 ONTWIKKELSTRUCTUUR .......................................................................................................................... 56 FINANCIERING ...................................................................................................................................... 56 EIGENDOM EN EXPLOITATIE ...................................................................................................................... 57 ONTWIKKEL- EN ORGANISATIESTRUCTUUR DIEKMAN-OOST ................................................................ 58 ONTWIKKELSTRUCTUUR .......................................................................................................................... 58 EIGENDOMSSTRUCTUUR ..........................................................................................................................

58 FINANCIERING ...................................................................................................................................... 58 PROJECTPLANNING............................................................................................................................ 60 ONTWIKKELING MFSA ZUID.................................................................................................................. 60 ONTWIKKELING MFSA OOST/GLANERBRUG ............................................................................................. 60 HERONTWIKKELING SPORTCAMPUS DIEKMAN-OOST ................................................................................... 61 TOTALE CLUSTERING VAN SPORTPARKEN ................................................................................................... 62 CONCLUSIE EN AANBEVELINGEN ....................................................................................................... 63 CONCLUSIES ....................................................................................................................................... 63 AANBEVELINGEN EN VERVOLGSTAPPEN MFSA ZUID, CLUSTERING EN DIEKMAN-OOST ......................................... 66 BIJLAGE 2 – GETEKENDE INTENTIEVERKLARING VERENIGINGEN MFSA ZUID ................................................

67 BIJLAGE 3 – GETEKENDE INTENTIEVERKLARING VERENIGINGEN DIEKMAN-OOST ......................................... 68 BIJLAGE 4 – UITGEBREIDE BEREKENINGEN POTENTIËLE BESPARING CLUSTERING ........................................ 69 BIJLAGE 5 – BRIEF AAN DE RAAD ................................................................................................................. 70 BIJLAGE 6 – PLAN VAN AANPAK: HAALBAARHEIDSONDERZOEK NAAR 2 MFSA’S ......................................... 71

2

Managementsamenvatting Dit rapport omvat de uitkomsten het onderzoek naar de haalbaarheid van twee multifunctionele sportaccommodaties (MFSA’s) in Enschede-Zuid en Enschede-Oost/Glanerbrug. Daarnaast wordt de link beschreven met de totale clusteringsopgave voor sportpark in Enschede. Onderdeel van dit rapport is tevens de haalbaarheid naar de herontwikkeling van Sportcampus Diekman-Oost voor de breedtesport, als eerste deelproject van de clustering. De aanleiding voor dit onderzoek is enerzijds het besluit van de raad tot een structurele besparingsopgave van 300.000 euro op de exploitatiekosten van sportparken. Anderzijds draagt dit bij aan het Lokaal Sport-, Beweegen Leefstijlakkoord voor vitale (sport)aanbieders in toekomstbestendige en duurzame sportinfrastructuur. De gemeenteraad heeft in 2019 gevraagd om een structurele besparingsopgave van 300.000 euro op de jaarlijkse exploitatie van sportparken en -velden te realiseren. Doelstelling is om de sportvelden en accommodaties efficiënter te benutten en daarmee het aantal sportparken terug te brengen (‘de clusteringsopgave’). Daarbij kunnen de exploitatiekosten op de vrijkomende sportparken deels komen te vervallen of kunnen als bijkomend voordeel efficiënter ingezet worden om de faciliteiten op andere sportparken te verbeteren.

MFSA Enschede-Zuid De kleedkamers op Sportpark Enschede-Zuid zijn sterk verouderd en aan vervanging toe. Hetzelfde geldt voor de kantine van FC Aramea. Daarnaast heeft v.v. Victoria ‘28 behoefte aan een ruimere accommodatie voor sociaal-maatschappelijke activiteiten. Zowel Victoria ’28, FC Aramea als FC Suryoye staan open om verdere samenwerking tussen de verenigingen in Zuid te onderzoeken. Deze positieve houding heeft ertoe geleid dat de MFSA in Zuid als pilotproject (prioritair deelproject) is aangewezen voor de totale clusteringsopgave. Daarnaast zijn er gesprekken gevoerd met meerdere verenigingen, waaronder v.v. UDI die al in Enschede-Zuid speelt. MFSA Enschede-Oost/Glanerbrug Na een inventarisatie naar welke sportparken het meest in aanmerking komen voor clustering in de gemeente kwam ook Enschede-Oost in beeld. In september 2020 is gesproken met de drie verenigingen in Glanerbrug. Avanti-Wilskracht, GVV Eilermark en SV Sportlust gaven toen aan open te staan voor een gezamenlijke MFSA in Oost. Ook EVV Phenix en FC het Centrum waren aan de zijlijn meegenomen in deze gesprekken, maar zijn in deze fase nog niet meegenomen in de planvorming.

Na het opstarten van het haalbaarheidsonderzoek naar een MFSA in Oost en enkele gesprekken met de drie besturen van de verenigingen uit Glanerbrug, bleek dat zij meer tijd nodig hadden om het eens te worden over de uitgangspunten voor dit project. Daarom is in overleg met de gemeente besloten om dit project met een jaar uit te stellen en het komende jaar te gebruiken om een werkgroep op te richten waarin alle drie de verenigingen zijn vertegenwoordigd. Hierbij is een goede afstemming benodigd met het project Noabersport. Sportcampus Diekman Parallel aan het haalbaarheidsonderzoek naar de deelprojecten in Zuid en Oost, loopt de herontwikkeling van Sportcampus Diekman. In het recent ontwikkelde masterplan is een topsport- en talentencampus beoogd op Diekman-West en een breedtesportcampus met in de toekomst een MFSA op Diekman-Oost. Recentelijk werd bekend dat de 1e selectie- en beloften van FC Twente en FC Twente Vrouwen alsmede diverse sportmedische marktpartijen in 2023 mogelijk al aansluiten bij deze ontwikkeling op Diekman-West. Daarom is ervoor gekozen om al in de zomer van 2022 de buitensportverenigingen op het westelijke gedeelte te verplaatsen naar het deels lege oostelijke deel.

Om dit te realiseren dienen het komende jaar de velden en accommodaties op Diekman-Oost speelklaar gemaakt te worden voor de komst van voetbalverenigingen EFC PW 1885 en Sportclub Enschede en (beach)volleybalvereniging Twente ’05. Daarnaast zullen twee verenigingen, ERC ’69 (rugby) en Enschede Broncos (American football) vanaf het Wethouder Horstmanpark naar Diekman-Oost verhuizen. Daarmee heeft dit project ook een belangrijke bijdrage aan de clusteringsopgave.

3

Totale clusteringsopgave Op termijn wordt voor de totale clusteringsopgave gekeken naar de sportparken Wethouder Horstman, Sportpark Achilles, Sportpark Phenix, Sportpark het Centrum en Sportpark Bultserve. Sportpark WesselerbrinkMidden en Diekman-West kunnen ook een rol spelen in de clustering, waarbij de functie sport behouden blijft. Het eventueel vrijkomen van het Wethouder Horstmanpark houdt direct verband met de ontwikkelingen in Zuid en op Diekman, doordat de verenigingen naar deze sportparken verhuizen. Er is ook een link met Sportpark Achilles als deze vereniging door de ontwikkelingen in Zuid een alternatieve locatie geboden kan worden. Daarnaast blijft de gemeente in overleg met alle verenigingen die in beeld zijn voor de totale clusteringsopgave. Daarbij worden de verenigingen op Sportpark Bultserve, Sportpark Phenix en Sportpark het Centrum gezien hun locatie in Oost meegenomen in het vervolg van het haalbaarheidsonderzoek naar een MFSA in Glanerbrug. Financiële haalbaarheid MFSA Zuid Op basis van landelijke benchmarkgetallen komt de totale investeringsraming voor de MFSA Zuid uit op 4.200.000 euro. Dit gaat uit van een duurzaam, gasloos gebouw met eigen energiebronnen en is inclusief alle bijkomende kosten, bouwkostenstijging en onvoorziene kosten. Eventuele kosten en baten voor aanpassingen aan velden liggen bij Sportaal.

Tevens is de getoetste aanname dat de btw volledig teruggevorderd of gecompenseerd kan worden. Indien Vastgoed- en Facilitairbedrijf Enschede (VFBE) ontwikkelaar en eigenaar wordt van de accommodatie wordt de kostprijsdekkende aanvangshuur geraamd op 235.000 euro per jaar. Om het risico te minimaliseren dat de verenigingen in de toekomst de huur niet meer kunnen betalen, is gekeken wat hun huisvestingkosten zijn. Daarnaast is gekeken naar de toekomstige exploitatiekosten in de nieuwe MFSA. Rekening houdend met een lichte stijging in kosten van circa 10% zou de huurprijs die de (vier) verenigingen samen kunnen opbrengen uitkomen op 138.000 euro per jaar. Zij geven aan dit te kunnen opbrengen als zij ook hun kantines kunnen onderverhuren voor sociaal-maatschappelijke activiteiten. Het te overbruggen gat komt daarmee uit op 97.000 euro (vaste huur van 235.000 euro minus 138.000 euro). Bijdrage gemeente MFSA Zuid De gemeente zou kunnen besluiten het bedrag van 97.000 euro als jaarlijkse exploitatiebijdrage in te brengen. Het alternatief en tevens het advies van het projectteam is een incidentele investeringsbijdrage van 1.850.000 euro in de financiering van de MFSA Zuid. Daarmee kan de investering met hetzelfde bedrag structureel omlaag worden gebracht, waardoor vanuit VFBE een kostprijsdekkende huur kan worden gerekend die 97.000 euro lager uitvalt.

Met deze ontwikkeling kan een belangrijke stap gezet worden in het clusteren van sportparken. In de vervolgfase zullen de dekkingsmogelijkheden nader onderzocht worden. Omdat VFBE de voorkeur heeft om zowel het eigendom als technisch beheer volledig bij zichzelf te houden, ligt op dit moment een externe financiering niet voor de hand. Wel spelen er op dit moment andere grote ontwikkelingen in de wijk die mogelijk voor synergie kunnen zorgen. Echter blijkt het in deze fase het nog te vroeg deze te betrekken bij de MFSA Zuid. Voortgang MFSA Zuid In eerste instantie is gekozen om met Victoria ’28, FC Aramea en FC Suryoye de haalbaarheid van een MFSA in Zuid te onderzoeken. Dit vanwege de onzekerheid over wie de vierde vereniging kan worden. De gesprekken tussen deze verenigingen verlopen voorspoedig en constructief. Er wordt zelfs al gesproken over een gezamenlijke jeugdopleiding. Begin mei hebben de drie verenigingen een intentieverklaring ondertekend voor het verder uitwerken van de plannen, de samenwerkingsvorm en de zoektocht naar een vierde vereniging. Na een analyse naar de individuele ruimtebehoeftes is al snel overeenstemming gevonden over de gezamenlijke behoeftes en de ruimtelijke en programmatische synergie die hiermee te behalen valt. Dit resulteert in een behoefte van 1.750 m2 (bvo). Hierbij is rekening gehouden met een accommodatie voor maximaal 1.500 leden.

Op basis van het huidige ledenaantallen zou er een vierde vereniging van circa 200-300 leden benodigd zijn. Voortgang Diekman-Oost Afgelopen jaar zijn gesprekken gevoerd met de beoogde nieuwe verenigingen op Diekman-Oost, waarbij de Tubanters (voetbal) als huidige bespeler van het sportpark ook betrokken was. Ook zijn dit jaar naast de gesprekken met EFC PW 1885 en Twente ’05 de gesprekken met Sportclub Enschede (voetbal) opgepakt als bespeler op Diekman-West, evenals de reeds op Diekman-Oost aanwezige EHC ’95 (handbal) en Disc Devils (ultimate frisbee). Op basis van de benodigde aanpassingen aan velden en accommodaties is een eenmalige investering benodigd van 1.200.000 euro voor de herontwikkeling van Diekman-Oost.

4

De drie reeds aanwezige verenigingen op Diekman-Oost zijn onlangs onder leiding van de Tubanters een samenwerking aangegaan. Zij hebben daarbij aangegeven ook bepaalde wensen te hebben in de herontwikkelingsplannen op Diekman-Oost om hun groeipotentie te kunnen behouden. Door deze voorwaarden dient er opnieuw in gezamenlijkheid gekeken te worden hoe de budgetten ingezet kunnen worden om aan ieders wensen te kunnen voldoen. De beoogde acht verenigingen op Diekman-Oost hebben met elkaar een intentieverklaring ondertekend dat zij de achter de plannen staan, deze samen met de gemeente en Sportaal verder willen uitwerken en deze plannen binnen de gestelde ruimtelijke en financiële kaders te gaan realiseren. Wat levert de clustering op en wat is de investering? Het uitgangspunt van de prioritaire deelprojecten binnen de clustering is dat er eerst geïnvesteerd wordt in sportparken om verenigingen gebruik te laten maken van gezamenlijke accommodaties, waarmee uiteindelijk wordt bijgedragen aan de totale clusteringsopgave. Door de besparing die daarmee gerealiseerd wordt kan de gemeente de investeringen op deze specifieke sportparken verantwoorden. Daarmee richt de gemeente zich op toekomstbestendige samenwerkingsverbanden en in mindere mate op individuele verzoeken van verenigingen.

Indien de komende jaren de beoogde verhuizingen en daarmee de gefaseerde clustering van sportparken gerealiseerd kunnen worden, komen de eerdergenoemde vijf sportparken vrij. Dit zou een structurele besparing kunnen opleveren van ruim 200.000 euro op jaarbasis vanaf 2025. Daartegenover staat een (eveneens gefaseerde) investering van 1.066.000 euro voor incidentele kosten voor het afstoten van de betreffende sportparken. Daarnaast is de eenmalige bijdrage voor de herontwikkeling van Diekman-Oost benodigd van 1.200.000 euro. Daarnaast is er de eerdergenoemde eenmalige investering benodigd van 1.850.000 euro voor de MFSA Zuid. Risico’s Een risico voor het realiseren van de totale clusteringsopgave is dat verenigingen, de gemeente en Sportaal het niet eens kunnen worden over de beoogde verhuizingen. Daartegenover bestaat de kans dat een aantal verenigingen zonder nieuwe faciliteiten het niet zal redden op hun huidige locatie. Het is onzeker op welke termijn dat zal zijn. Het ongecontroleerd omvallen van verenigingen kan ook zorgen voor onwenselijke situaties voor de gemeente, zoals het moeten overnemen van openstaande schulden of slecht onderhouden clubgebouwen. Conclusie De conclusie van het haalbaarheidsonderzoek is dat de bouw van een MFSA in Enschede-Zuid en de herontwikkeling van Sportcampus Diekman-Oost organisatorisch en technisch haalbaar is.

Voor de financiële haalbaarheid voor beide deelprojecten zijn eenmalige bijdragen benodigd vanuit de gemeente. Hiermee kan in beide gevallen een sluitende exploitatie gerealiseerd worden. Beide projecten zijn noodzakelijk om de clustering van sportparken te kunnen realiseren. De totale besparingsopgave op de exploitatie van sportparken en -velden van structureel 300.000 euro per jaar is door de eerder geïdentificeerde clusteringsmogelijkheden niet volledig haalbaar onder de huidige omstandigheden en uitgangspunten. Wel is het mogelijk om gefaseerd in 5 jaar tijd een structurele besparing van 200.000 euro per jaar te realiseren, mits de beoogde verschuivingen in overleg met de verenigingen plaatsvinden (of een alternatief voor wordt gevonden). Hiervoor is een eenmalige bijdrage benodigd van 1.066.000 euro voor sloop, compensatie en/of afboeken van huidige opstallen en activa door VFBE op de vrijkomende sportparken. Daarnaast kunnen door deze beweging gronden vrijkomen. Potentiële winsten uit grondexploitatie zijn in de business case op nul gezet op verzoek van de gemeente. Echter bieden de vrijkomende gronden wel mogelijkheden om bepaalde gemeentelijke beleidsprioriteiten te kunnen realiseren, zoals energietransitie of op (lange) termijn woningbouw. Vervolgstappen Na de zomer moeten een aantal belangrijke punten samen met de verenigingen verder worden uitgewerkt.

Dit geldt zowel voor de MFSA Zuid, Diekman-Oost als de totale clustering. Hoe gaat de samenwerkingsvorm van de verenigingen in de MFSA Zuid er precies uit zien, wat wordt de vierde vereniging en hoeveel kunstgrasvelden zijn er nodig? De reeds gevoerde gesprekken zullen verder opgepakt worden.

5

In samenspraak met de acht verenigingen op Diekman-Oost zullen de gemeente en Sportaal de herontwikkeling van Diekman-Oost concreet moeten invullen. Wat wordt de veldverdeling en met name de verdeling van de uren op kunstgras, hoeveel (extra) kleedkamers zijn er nodig en op welke wijze kan er voldoende kantineruimte gerealiseerd worden voor zowel EFC PW, Sportclub als ERC? Dit moet resulteren in een gedegen Programma van Eisen. Het project moet eind van het jaar worden aanbesteed en vervolgens richting de zomer van 2022 worden uitgevoerd. Ook zullen begin 2022 de velden op Diekman-Oost speelklaar worden gemaakt, inclusief de vervanging van de toplaag van een afgekeurde kunstgrasveld. Indien de gemeenteraad deze zomer de aanvragen voor de MFSA Zuid en de totale clusteringsopgave inclusief Diekman-Oost goedkeuren, kunnen ook de gesprekken met de verenigingen elders in de stad concreter worden. Er dient dan op korte termijn een definitieve oplossing te komen voor SVV ’91 en TVV die nu nog op het Weth. Horstmanpark spelen. De benodigde stappen voor de voorgenomen verhuizingen zullen de komende jaren gezet moeten worden om de totale clusteringsopgave richting 2025 daadwerkelijk te kunnen realiseren.

6

Inleiding Haalbaarheidsonderzoek MFSA Zuid Dit document betreft het eindrapport van het haalbaarheidsonderzoek naar een multifunctionele sportaccommodatie (MFSA) in Enschede-Zuid, uitgevoerd door The Stadium Consultancy en in opdracht van de gemeente Enschede. De ontwikkeling van de ‘MFSA Zuid’ wordt beschouwd als pilotproject voor de totale clusteringsopgave van sportparken binnen de gemeente. In januari 2021 is gestart met dit haalbaarheidsonderzoek naar een MFSA in Zuid. Hierin zullen v.v. Victoria ’28, FC Aramea, FC Suryoye-Mediterraneo en een nader te bepalen vierde vereniging nauw met elkaar gaan samenwerken op hetzelfde sportpark en met een gezamenlijke toekomstbestendige accommodatie. Het doel van het haalbaarheidsonderzoek is om antwoord te geven op de vraag of en op welke wijze het mogelijk is om een MFSA voor meerdere verenigingen te kunnen realiseren in Enschede-Zuid Enerzijds wordt met het clusteren van sportverenigingen beoogd het aantal sportparken in de gemeente terug te brengen en daarmee bij te dragen aan de besparingsopgave van 300.000 euro op de exploitatie van sportparken en -velden. Anderzijds wordt samenwerking tussen verenigingen op deze wijze gestimuleerd en kan op een efficiënte wijze gericht geïnvesteerd worden in een specifiek aantal sportparken waarbij meerdere verenigingen tegelijk van kunnen profiteren.

Deze punten dragen bij aan de ambities en doelen uit het Lokaal Sport-, Beweeg- en Leefstijlakkoord: vitale (sport)aanbieders in toekomstbestendige en duurzame sport- en beweeginfrastructuur.

Haalbaarheidsonderzoek MFSA Oost/Glanerbrug Gelijktijdig met de MFSA Zuid is eveneens een start gemaakt met het haalbaarheidsonderzoek voor een MFSA in Enschede-Oost/Glanerbrug. Begin maart bleek echter dat het proces rondom de samenwerking van de (voetbal)verenigingen meer tijd nodig heeft. Hierover meer in paragraaf 3.3.

Herontwikkeling Sportcampus Diekman-Oost Parallel aan deze clustering loopt de herontwikkeling van Sportcampus Diekman. In het recent ontwikkelde masterplan is naast een topsport- en talentencampus op Diekman-West voor de toekomst eveneens een MFSA beoogd voor de breedtesport op Diekman-Oost. Recentelijk werd bekend dat de 1e selectie en beloften van FC Twente en sportmedische partijen in 2023 mogelijk al aansluiten op Diekman-West. Daarom is ervoor gekozen om al in de zomer van 2022 de buitensportverenigingen op het westelijke gedeelte te laten landen op het deels lege oostelijke gedeelte. Hiervoor is een separaat onderzoek uitgevoerd, om in de zomer van 2022 al voldoende ruimte en accommodaties te kunnen bieden op Diekman-Oost voor de verenigingen vanaf Diekman-West en vanaf het Wethouder Horstmanpark. Daarmee draagt ook dit project bij aan de totale clusteringsopgave.

Leeswijzer • • • • •

Hoofdstuk 1 betreft de inleiding van de drie prioritaire deelprojecten van de clusteringsopgave van sportparken in de gemeente Enschede; Hoofdstuk 2 gaat in op de aanleiding, achtergrond en het voortraject. Hierin worden de ambities, doelen, maatschappelijke effecten en uitgangspunten beschreven van het totale clusteringsproject en specifiek voor het deelprojecten MFSA Zuid en de herontwikkeling van Diekman-Oost; In hoofdstuk 3 wordt het begrip multifunctionele sportaccommodatie (MFSA) toegelicht; Hoofdstuk 4 beschrijft het beoogde gebruik en de gebruikers van de MFSA Zuid; Hoofdstuk 5 beschrijft het beoogde gebruik en de gebruikers van Sportcampus Diekman-Oost; 7

• •

• • • •

In hoofdstuk 6 is op de visie, ambities, doelen en uitgangspunten van gebruikers van de MFSA Zuid vertaald in een overzicht van functionele eisen en een bijbehorend ruimtelijk programma; Hoofdstuk 7 bevat de financiële analyse van de haalbaarheid van de MFSA Zuid, de herontwikkeling van Sportcampus Diekman-Oost en de totale clustering van sportparken. Onderdeel van deze analyse is een investerings- en exploitatieraming voor zowel de MFSA Zuid als voor de herontwikkeling van Sportcampus Diekman-Oost. Hierbij wordt de relatie met de totale clusteringsopgave gemaakt en eveneens een indicatie gegeven van de gevolgen van het scenario waarin clustering geen doorgang zal vinden (het zogenaamde ‘nul-scenario’); Hoofdstuk 8 beschrijft de beoogde ontwikkel-, financierings-, eigendoms- en organisatiestructuur van de MFSA Zuid; Hoofdstuk 9 beschrijft de beoogde ontwikkel- en organisatiestructuur van de herontwikkeling van Sportcampus Diekman-Oost; Hoofdstuk 10 betreft de beoogde uitvoeringsplanning voor zowel de MFSA Zuid, de herontwikkeling van Diekman-Oost als de totale clustering van sportparken; Hoofdstuk 11 beschrijft tot slot de conclusies en aanbevelingen voor de vervolgstappen naar de ontwikkeling van een MFSA in Zuid, de herontwikkeling van Diekman-Oost en de relatie met de totale clusteringsopgave.

Plan van Aanpak Het Plan van Aanpak voor het haalbaarheidsonderzoek naar de - in eerste instantie - twee MFSA’s in de gemeente Enschede en is opgenomen in bijlage 1.

Afbakening van het onderzoek Het haalbaarheidsonderzoek richt zich in eerste instantie op de ontwikkeling van een MFSA in Enschede-Zuid en een MFSA in Enschede-Oost. Beide projecten houden sterk verband met de totale clusteringsopgave. De clusteringsmogelijkheden elders in de gemeente worden integraal meegenomen in het onderzoek. De totale clusteringsopgave richt zich op alle buitensportverenigingen. Kijkend naar het aantal voetbalvelden en voetbalverenigingen in Enschede ligt bij deze sport de meeste ruimte om te clusteren. Tevens is voetbal de sport waar de meeste subsidies - direct en indirect - vanuit gemeentelijk sportbeleid heengaan. In het geval sportparken geclusterd kunnen worden waar ook andere buitensporten plaatsvinden, zullen ook de mogelijkheden voor samenwerking en verbinding met deze sporten meegenomen worden in het onderzoek. De geïdentificeerde clusteringsmogelijkheden die voort zijn gekomen uit het recente clusteringsonderzoek zijn besproken met de betreffende verenigingen. Hieruit blijkt dat de clustering in Enschede-Zuid en Enschede-Oost op korte termijn het meest haalbaar lijken en daarmee in deze fase de hoogste prioriteit krijgen. Daarnaast loopt de ontwikkeling van Sportcampus Diekman parallel aan deze opgave als separaat project dat eveneens sterk verband houdt met de totale clusteringsopgave.

Tijdens het lopende haalbaarheidsonderzoek naar 2 MFSA’s is ook de haalbaarheid van de herontwikkeling van Diekman-Oost meegenomen het in proces en uiteindelijk opgenomen in dit rapport.

8

Terminologieën en afkortingen In onderstaande tabellen een toelichting op de in dit rapport gebruikte afkortingen en terminologieën. BOSA Btw DDT EFC EHC EV & AC EVV FC GVV GKV KNVB MF(S)A PW SC SPUK SV SVV TOP TVG TVV VFBE VV UDI Figuur 1.1

(Subsidieregeling Stimulering) Bouw en Onderhoud Sportaccommodaties Belasting over de toegevoegde waarde (omzetbelasting) (Ultimate Frisbee Vereniging) Disc Devils Twente Enschedese Football Club (Prinses Wilhelmina 1885) Enschedese Handbal Club (’95) Enschedese Voetbal & Atletiek Club (De Tubanters 1897) Enschedese Voetbalvereniging (Phenix) Football Club (Aramea/Suryoye/het Centrum/Twente/etc.) Glanerbrugse Voetbalvereniging (Eilermark) Glanerbrugse Korfbalvereniging (Ons Clubje) Koninklijke Nederlandse Voetbalbond Multifunctionele (Sport)accommodatie (Enschedese Football Club) Prinses Wilhelmina (1885) Sportclub (Enschede) (Regeling) Specifieke uitkering (stimulering sport) Sportvereniging (Sportlust Glanerbrug) Surinaamse Voetbalvereniging (’91) Training Opleiding Plezier (Sportcampus Diekman) Tennisvereniging Glanerbrug Turkse Voetbalvereniging Vastgoed- en Facilitair Bedrijf van de gemeente Enschede Voetbalvereniging Uitspanning Door Inspanning (voetbalvereniging) Overzicht met in dit rapport toegepaste afkortingen en hun betekenis

Aanvangshuurprijs

De huurprijs die geldt in het eerste jaar van de exploitatie en die daarna jaarlijks geïndexeerd wordt. Clusteringsopgave De opgave volgend uit het besluit van de gemeenteraad in 2016 tot een taakstellende structurele bezuiniging van 100.000 op de exploitatiekosten van sportvelden en accommodaties. In de zomernota van 2019 is deze taakstelling verhoogd met op termijn 200.000 voor de gemeente vanuit sportbeleid. Kostprijsdekkende De huurprijs (die VFBE hanteert) voor de verhuur van maatschappelijk vastgoed, huur waarmee de eigenaarskosten (zoals vervangingsonderhoud, technisch beheer en rente/aflossing) gedekt zijn, maar geen winstmarge wordt gerekend aan de huurder(s). MFSA Oost Een beoogde nieuwe gezamenlijke sportaccommodatie, vooralsnog beoogd op het gezamenlijke Sportpark Het Zoutendijk en Sportpark De Ekersdijk. MFSA Zuid Een beoogde nieuwe gezamenlijke sportaccommodatie beoogd op Sportpark Enschede-Zuid c.q. Sportpark Wesselerbrink-Zuid. Sportpark Het sportpark in Enschede-Zuid bestaat uit drie delen: bij Sportaal en VFBE staan deze Enschede-Zuid in de boeken als: ‘Sportpark Wesselerbrink-Noord’ (TEZ/tennis, EHV/hockey en DOS WK/korfbal) ‘Sportpark Wesselerbrink-Midden’ (vv UDI, FC Suryoye/beiden voetbal en AC TION/atletiek) en ‘Sportpark Wesselerbrink-Zuid’ (vv Victoria ’28 en FC Aramea/beiden voetbal). TOP Sportcampus Voorheen sportpark ‘Het Diekman’.

Nu officieel omgedoopt tot TOP Sportcampus Diekman Diekman. Deze bestaat uit twee delen: Diekman-Oost (m.n. sportvelden en buitensportaccommodaties) en Diekman-West (naast buitensport ook een zwembad en Diekmanhal). Beide delen zijn fysiek gescheiden door een ruime parkeerstrook met bebouwing aan beide zijden. Diekman-Oost Het gedeelde van Sportcampus Diekman ten oosten van de centrale boulevard. Diekman-West Het gedeelde van Sportcampus Diekman ten westen van de centrale boulevard. Figuur 1.2 Overzicht met in dit rapport gebruikte termen en bijbehorende uitleg 9

Clustering van sportparken Aanleiding De gemeente Enschede heeft met 23 (amateur)voetbalverenigingen, verdeeld over 16 sportparken, een grote diversiteit aan voetbalaanbod. De gemeente wil het sportbudget efficiënter besteden door dit aantal terug te brengen. Dit kan bereikt worden door verhuizingen en een hogere mate van samenwerking of mogelijke fusies, met als doel een toekomstbestendig sportklimaat te creëren. Het clusteren van sportparken en sportverenigingen is een ontwikkeling die de laatste jaren in veel gemeentes is ingezet of al in uitvoering is gebracht.

Figuur 2.1

Kaart van de gemeente Enschede met de verenigingen per sportpark (met voetbalvelden)

De inhoudelijke aanleiding van de clustering van sportparken bestaat uit de volgende punten: • Een aantal (buitensport)accommodaties en kleedgebouwen zijn sterk verouderd en aan renovatie of vervanging toe. Verenigingen hebben hier vaak zelf het geld niet voor, terwijl ze hiervoor in de huidige constructie wel verantwoordelijk zijn voor (het veilig gebruik van) hun kantine en in sommige gevallen de kleedkamers; • Ledenaantallen van voetbal- en andere buitensportverenigingen lopen de laatste jaren terug, met name bij jeugdelftallen (het aantal spelende leden dat aangesloten is bij een voetbalvereniging in Enschede is sinds 2017 met 10% gedaald, van 8.200 naar 7.400 leden); • Veel verenigingen hebben te maken met een teruglopend vrijwilligerskader en een verslechterde financiële situatie (die recentelijk is verergerd door de corona-crisis); • Hierdoor is de kans groot dat de sportinhoudelijke kwaliteit van het voetbal bij verenigingen afneemt. Door krachten te bundelen kunnen verenigingen meer kwaliteit en een stabieler sportaanbod bieden; • Verenigingen worden kleiner, wat een negatief effect heeft op hun vitaliteit en op de mogelijkheid om de huur te betalen voor velden en kleedkamers; • Minder vitale verenigingen zijn doorgaans minder goed in staat om hun sociaal-maatschappelijke activiteiten uit te voeren, o.a.

vanwege het beperkte vrijwilligerskader; • Er ontstaat steeds meer voorkeur voor ongeorganiseerd sporten boven een vast lidmaatschap bij één vereniging of één type sport. Dit komt o.a. door een stijgende behoefte aan flexibiliteit. Men is steeds meer geneigd om gevarieerd te sporten, waarbij men minder afhankelijk is van de sportlocaties, specifieke tijden of het type sport; • De bezettingsgraden van velden en sportaccommodaties loopt terug of staan zelfs leeg met als gevolg dat het sportbudget niet optimaal wordt benut; • De verduurzaming van (kunstgras)velden kan mogelijk gecombineerd worden met de clustering; • Om sturing te houden en faillissementen te voorkomen kocht de gemeente vaak accommodaties op of worden leningen kwijtgescholden. Om dit in de toekomst te voorkomen dient er een structurele oplossing te komen in de vorm van een nieuw accommodatiebeleid.

10

Figuur 2.2

Verloop in ledenaantallen per vereniging vanaf 2016/’17 tot begin seizoen 2020/’21 o.b.v. KNVB-cijfers

De politieke aanleiding voor de hoge prioriteit van deze clusteringsopgave is het besluit van de gemeenteraad uit 2016 tot een taakstellende structurele bezuiniging voor Sportaal van 100.000 op de exploitatiekosten van sportvelden en accommodaties. In de zomernota van 2019 is deze taakstelling verhoogd met op termijn 200.000 voor de gemeente vanuit sportbeleid. Daarmee komt de totale besparingsopgave voor sportvelden en accommodaties op 300.000 euro per jaar. Deze besparing kan alleen gerealiseerd worden door clustering van verenigingen en sportparken, waarvoor ook incidentele investeringen benodigd zijn.

Voortraject Het traject naar de clustering van sportparken is enkele jaren geleden ingezet. Destijds heeft de gemeente in eerste instantie de vraag en verantwoordelijkheid bij de FEV en de verenigingen zelf neergelegd. Dit heeft echter niet of nauwelijks geleid tot de gewenste samenwerking tussen verenigingen. Desondanks zijn de verenigingen toe aan meer duidelijkheid over hun toekomst als het gaat om mogelijke verhuizingen of samenwerkingen. Daarom heeft het College in december 2018 de bestuurlijke opdracht gegeven om een integraal accommodatieplan op te stellen voor het efficiënter gebruik van de sportparken. In het voorjaar van 2020 is adviesbureau The Stadium Consultancy gevraagd om concrete en realistische clusteringsmogelijkheden in kaart te brengen en deze te bespreken met de verenigingen. Deze inventarisatie is begin september 2020 afgerond inclusief een onderzoeksrapport. Dit betrof een verkenning en actualisatie van de clusteringsmogelijkheden.

Herontwikkeling Sportcampus Diekman en de link met de clustering Sportcampus Diekman heeft in totaal 15 voetbalvelden, waarvan er 4 tot 5 leeg staan of minimaal benut worden. Daarnaast staat de voormalige accommodatie van s.v. Zuid-Eschmarke met 6 kleedkamers leeg sinds de vereniging in de zomer van 2020 is gestopt en veel van de leden zijn overgegaan naar EFC PW 1885. Daarmee biedt het sportpark een potentiële nieuwe locatie voor verenigingen van andere sportparken. Daarnaast is een gedeelte van de faciliteiten op het sportpark (sterk) verouderd en aan vervanging toe. In de huidige situatie zijn ook de meer recente sportfaciliteiten op Sportcampus Diekman fungeren momenteel als losse elementen naast elkaar. Deze huidige situatie en indeling van het sportpark zorgt ervoor dat er weinig samenwerking plaatsvindt tussen de verschillende verenigingen. Ook heeft het een negatief effect op de bereikbaarheid en zichtbaarheid van de accommodaties op het sportpark. 11

De behoefte om het sportpark grondig aan te pakken werd nog eens versterkt door de komst van FC Twente Vrouwen naar ‘Diekman-West’ in 2019, waar eerder al de jeugd onder-16 van FC Twente trainde. De onwenselijk situatie samen met de mogelijk komst van topsport- en sportmedische partijen zorgde ervoor dat Sportaal is gevraagd door de gemeente hier een masterplan voor op te stellen. Hierbij dienen de recente ontwikkelingen rondom Sportcampus Diekman zodanig te worden ingepast dat deze herontwikkeling aansluit bij de wensen uit de buurt en de ambitie voor een kwalitatief en toekomstbestendig sportpark. Daarbij dienen de lokale en regionale sociaal-maatschappelijke belangen op gebied van sport meegenomen te worden in het project. Daarop is in 2020 door Sportaal in samenwerking met The Stadium Consultancy een masterplan ontwikkeld voor de herontwikkeling van Sportcampus Diekman. In de basis bestaat dit plan uit een talentencampus op ‘DiekmanWest’ en moderne accommodaties voor de breedtesport op ‘Diekman-Oost’. Op deze wijze willen Sportaal en de gemeente Enschede de wisselwerking en synergie tussen sport, talentontwikkeling, onderwijs en gezondheid op het sportpark verbeteren en optimaliseren. Belangrijk is hierbij dat er een duurzaam sportklimaat wordt gerealiseerd met een toekomstbestendige exploitatie voor alle faciliteiten en sportverenigingen.

Door een verhuizing van de breedtesportverenigingen op de westkant van de sportcampus naar de oostkant, komen de verenigingen dichter bij elkaar te zitten. Hiermee wordt enerzijds de leegstand en het verval van de faciliteiten op dit gedeeld van het sportpark opgelost, maar wordt ook de samenwerking tussen verenigingen en het gedeeld gebruik van velden en accommodaties gestimuleerd. Dat draagt bij aan het creëren van een levendig en aantrekkelijk sportpark.

Ambities, doelen en beoogde maatschappelijke effecten Met de ontwikkeling van moderne en multifunctionele accommodaties kunnen grote stappen worden gezet om een kwalitatief beter en toekomstbestendig sportklimaat in Enschede te realiseren. Dit draagt bij aan het bereiken van onderstaande doelen, die aansluiten bij het Lokaal Sport-, Beweeg en Leefstijlakkoord: • De bezettingsgraad van velden en accommodaties wordt geoptimaliseerd; • De gemeente kan gericht investeren in bepaalde sportparken; • Het realiseren van moderne en duurzame sportaccommodaties; • Flexibiliteit in het gebruik van de velden en accommodaties, door gezamenlijk gebruik van een (multifunctionele) accommodatie; • Het creëren van een aantrekkelijkere sportomgeving voor alle leeftijdscategorieën en daarmee het aantrekken van nieuwe (jeugd)leden; • Verenigingen opereren gezamenlijk als een vitale sportaanbieder op hetzelfde sportpark; • Een centrale organisatie, met verenigings- en parkmanagement, waarmee de druk op het vrijwilligerskader afneemt en het beheer van de sportparken op een professionele en duurzame wijze wordt gewaarborgd; • Het ontwikkelen en uitvoeren van een toekomstbestendig en eenduidig (sport)accommodatiebeleid. Daarnaast levert dit een bijdrage aan de noodzakelijke besparingsopgave op sportparken en -velden.

Door de verhuizing van verenigingen op sportparken waar nu een onderbezetting is, kunnen deze sportparken worden afgestoten of herontwikkeld voor andere doeleinden. Sportparken die tijdens eerdere en recente inventarisaties naar voren zijn gekomen zijn: • Wethouder Horstmanpark (Noord) • Sportpark Achilles (Noord) • Sportpark Bultserve (Oost) • Sportpark Phenix (Oost) • Sportpark Het Centrum (Oost) • Sportpark Wesselerbrink-Midden (Zuid) In hoeverre en wanneer het haalbaar is om deze sportparken daadwerkelijk af te stoten wordt verderop in het rapport op ingegaan. Sportaal en de gemeente hebben in een eerder stadium aangegeven dat Sportpark Wesselerbrink-Midden niet voor de hand ligt om af te stoten, aangezien dit sportpark onderdeel uitmaakt van een groter sportcomplex samen met de sportparken Wesselerbrink-Zuid en Wesselerbrink-Noord. 12

Figuur 2.3

Overzicht van de sportparken die in deze fase zijn meegenomen in de totale clusteringsopgave

Het vrijkomen van de westelijke gedeelte van Sportcampus Diekman is deels een onderdeel van de clustering, maar biedt ook kansen om Diekman-West te kunnen herontwikkelen voor een topsport- en talentencampus met mogelijk het trainingscomplex van de 1e selectie en beloften van FC Twente en FC Twente Vrouwen.

Prioritaire deelprojecten Het uitgangspunt van de prioritaire deelprojecten is dat in eerste instantie geïnvesteerd wordt in sportparken waar verenigingen gebruik gaan maken van gezamenlijke accommodaties, zodat daarmee wordt bijgedragen aan de totale clusteringsopgave. Door de besparing die daarmee gerealiseerd wordt kan de gemeente op termijn de investeringen op deze specifieke sportparken verantwoorden. Daarmee richt de gemeente zich op toekomstbestendige samenwerkingsverbanden en in mindere mate op individuele verzoeken van verenigingen. Dit draagt bij het aan streven naar een stabiel en eenduidig accommodatiebeleid voor sport. Enschede-Zuid Tijdens dit voortraject is gebleken dat minimaal drie van de vier verenigingen in Enschede-Zuid concrete interesse hebben om mee te werken aan een gezamenlijk sportcluster. Omdat de accommodaties op Sportpark Enschede-Zuid (op beide delen) sterk aan vervanging toe zijn is ervoor gekozen om deze locatie als pilotproject te bestempelen. Een geslaagde ontwikkeling kan mogelijk als pilot dienen voor meerdere sportclusters in de toekomst. Enschede-Oost / Glanerbrug In het najaar van 2020 is tevens gesproken met de besturen van meerdere voetbalverenigingen in EnschedeOost, waaronder SV Sportclub Glanerbrug, vv Avanti-Wilskracht en GVV Eilermark. Parallel daaraan is ook met 13

EVV Phenix en FC het Centrum gesproken. Deze gesprekken werden ook als positief en constructief ervaren en gaven voldoende reden voor de gemeente om in Enschede-Oost het tweede prioritaire deelproject te realiseren van de totale clusteringsopgave. Dit project is uitgesteld tot 2022 omdat het proces van clustering te snel bleek te gaan voor de betrokken verenigingen. Sportcampus Diekman Daarnaast loopt zoals aangegeven de ontwikkeling van Sportcampus Diekman parallel aan deze opgave als separaat (prioritair) project dat ook sterk verband houdt met de totale clusteringsopgave. In 2018 is de volgende bestuurlijke opdracht vanuit gemeente Enschede gegeven aan Sportaal: “Breng de huidige wensen, opgaven, ontwikkelingen en scenario’s vanuit sport en fysiek in beeld en verwerk deze tot één integrale toekomstvisie voor het Diekmanterrein.” De genomen stappen sindsdien zijn: • In 2018/19 is een eenduidige visie ontwikkeld voor Sportcampus Diekman; • In 2019/20 zijn meerdere masterplan scenario’s ontwikkeld (‘fase 1’); • Sportaal en het kernteam vanuit de gemeente Enschede hebben gekozen voor één voorkeursscenario; • In 2020 is dit masterplan uitgewerkt tot een initieel haalbaarheidsonderzoek (‘fase 2’); • Begin 2021 is begonnen met de eerste stappen richting realisatie van het masterplan.

Deze ontwikkeling is begin dit jaar in een stroomversnelling gekomen door de gezamenlijke intentieverklaring van FC Twente, gemeente en Sportaal om de eerste selectie van de profclub naar Sportcampus Diekman-West te verhuizen. Voor de uitvoering van de intentieverklaring c.q. het haalbaarheidsonderzoek is een apart kernteam opgezet. De ambitie is om vanaf 2023 op Diekman te kunnen trainen. Daarmee is het wenselijk om vanaf 2022 te kunnen beginnen met de ontwikkeling. Dit houdt in dat de verenigingen EFC PW 1885, Sportclub Enschede (beiden voetbal) en Twente ’05 (beachvolleybal) onderdak zullen moeten vinden op Diekman-Oost.

Figuur 2.4

Indeling van Sportcampus Diekman, bestaande uit de delen Diekman-West (links) en Diekman-Oost.

14

Multifunctionele (sport)accommodaties Inleiding Met het clusteren van meerdere verenigingen op een sportpark dient eerst gekeken te worden naar de veldbezetting en aanwezigheid van voldoende accommodaties en kleedkamers. Het doel hiervan is om de lege (voetbal)velden te benutten en het gezamenlijk gebruik van velden te stimuleren. Ook het gezamenlijk gebruik van kleedkamers draagt bij aan de clustering. Het inhuizen van meerdere verenigingen in een bestaande kantine op het sportpark is doorgaans een stuk complexer. Mocht dit qua beschikbare ruimte al passen, levert dit vaak de nodige bezwaren en uitdagingen op over verschil in cultuur, behoud van eigen identiteit en/of kantineinkomsten. Een vereniging zal een dergelijke situatie niet zomaar accepteren. Om deze reden gaat het samenbrengen van verenigingen doorgaans gepaard met een renovatie, uitbreiding of ontwikkeling van een geheel nieuwe accommodatie. Het vooruitzicht van een nieuwe moderne of grotere accommodatie heeft enerzijds een stimulerende werking voor verenigingen om mee te werken aan een dergelijke ontwikkeling. Anderzijds kan met een nieuwe accommodatie ook optimaal worden ingespeeld op het gezamenlijke gebruik van het clubgebouw, waar een bestaande accommodatie vaak niet op is berekend.

Verenigingen hebben ook in een gezamenlijke accommodatie doorgaans de behoefte aan een eigen bestuurskamer, opslagruimte en kantinedeel. Het realiseren van een extra accommodatie voor de verhuizende vereniging, naast de bestaande accommodatie van een andere vereniging is niet de meest efficiënte optie. Veel ruimtes worden hiermee (onnodig) dubbel gebouwd en het kan daarnaast scheve gezichten opleveren vanuit de reeds aanwezige vereniging. Vanwege de vele verouderde sportaccommodaties in Enschede zal op termijn de bestaande accommodatie mogelijk alsnog aan vervanging toe zijn. Door een volledig nieuwe (multifunctionele) sportaccommodatie te bouwen kunnen alle voorzieningen op het sportpark in één keer worden aangepakt en verduurzaamd. Naast het realiseren van gasloze en energiezuinige accommodaties, is een belangrijk voordeel hiervan de mogelijkheid tot ruimtelijke én organisatorische samenwerking en verbinding. Naast het delen van facilitaire ruimtes, zoals een entree, garderobe, keuken, toiletten, werkruimtes en andere voorzieningen, zal dit ook de samenwerking tussen de verenigingen op andere gebieden stimuleren. Gedacht kan worden aan een gezamenlijk vrijwilligerskader, administratie, sponsoracquisitie, inkoop of zelfs een gezamenlijke jeugdopleiding.

Figuur 3.1

Voorbeeld van een MFSA met meerdere vleugels, centraal gepositioneerd op het sportpark.

15

Tot slot kan bij een nieuwe MFSA in het ontwerp al rekening gehouden worden met een toekomstige fusie, mochten de verenigingen meer naar elkaar toegroeien en overtuigd raken van de voordelen van een samensmelting. Dit zal uiteindelijk zorgen voor grotere en gezondere verenigingen in moderne en duurzame accommodaties, die tevens een aantrekkende werking zal hebben op nieuwe leden.

Sportpark Enschede-Zuid / MFSA Zuid De MFSA Zuid is beoogde op Sportpark Enschede-Zuid. Officieel wordt het ook wel Sportpark Wesselerbrink genoemd, al ligt het tussen de zuidwijken Helmerhoek en Wesselerbrink. Het sportpark bestaat uit drie delen: • Sportpark Wesselerbrink-Noord, met de bespelers: o DOS WK (korfbal) o EHV (hockey) o TEZ (tennis) o TKV (hondenschool) o EWV Het Oosten (wielrennen en mountainbike) • Sportpark Wesselerbrink-Midden, met de bespelers: o AC TION (atletiek) o v.v. UDI (voetbal) o FC Suryoye-Mediterraneo (voetbal) • Sportpark Wesselerbrink-Zuid, met de bespelers: o v.v. Victoria ’28 (voetbal) o FC Aramea (voetbal) o Voorheen tevens de locatie van de Enschedese Boys (opgeheven in 2017)

Figuur 3.2

Locatie en veldindeling van Sportpark Enschede-Zuid c.q. Sportpark Wesselerbrink (Noord/Midden/Zuid)

Vanwege de huidige slechte staat van de accommodaties op Sportpark Enschede-Zuid is het zeer wenselijk en noodzakelijk dat de kleedkamergebouwen en de voormalige kantine van de Enschede Boys (nu gehuurd door FC Aramea) grondig gerenoveerd of vervangen worden. Daarom is beoogd om met de realisatie van een gezamenlijke MFSA gericht te kunnen investeren waarmee meerdere verenigingen tegelijkertijd zijn geholpen. 16

Omdat de vier voetbalverenigingen in Zuid nu verdeeld zijn over twee delen van het sportpark (‘WesselerbrinkZuid’ en ‘Wesselerbrink-Midden’) zou dat betekenen dat gekozen moet worden voor één van de twee parken als locatie voor de nieuwe accommodatie. Gezien het aantal aanwezige voetbalvelden op het zuidelijke deel is dat de meest voor de hand liggende locatie voor de nieuwe MFSA. Daarnaast zijn op dat deel van het sportpark de accommodaties het meest aan vervanging toe en spelen twee van de drie geïnteresseerde verenigingen nu al op het zuidelijke gedeelte. Qua beschikbare vrije ruimte ontlopen beide parken elkaar weinig.

Figuur 3.3

Huidige indeling van Sportpark Wesselerbrink-Zuid met accommodaties van vv Victoria ’28 en FC Aramea

De drie geïnteresseerde voetbalverenigingen om een samenwerking in een MFSA nader te onderzoeken zijn: FC Aramea - Opgericht op 22 juni 2010 door leden van de Aramese gemeenschap. - Telt circa 215 leden, verdeeld over 5 seniorenteams (vr/za/zo) en 6 jeugdteams (za). - Is gevestigd in de voormalige kantine van de Enschedese Boys en huurt deze van de gemeente. - Maakt momenteel gebruik van 1 kunstgrasveld en 10 kleedkamers. FC Suryoye/Mediterraneo

-

- Opgericht op 1 mei 1965 als SV Mediterraneo door leden van de Italiaanse gemeenschap en lager omgedoopt door FC Suryoye-Mediterraneo door leden van de Syrische gemeenschap, zowel de Aramese als Assyrische. - Telt circa 275 leden, nagenoeg allemaal spelende leden, verdeeld over 6 seniorenteams (zo), 2 vrouwenteams (za) en 7 jeugdteams (za). Het eerste seniorenteam speelt 3e Klasse B. Is gevestigd in een eigen gekochte semi-permanente accommodatie op Wesselerbrink-Midden. Maakt momenteel gebruik van 0,5 kunstgrasveld, 1,5 natuurgrasveld en 9 kleedkamers (50/50 gedeeld met UDI). v.v. Victoria ‘28 - Opgericht op 3 april 1928 als fusie tussen Pathmos Boys en Victoria. - Heeft circa 700 leden, verdeeld over 8 seniorenteams (vr/za/zo), 1 vrouwenteams (vr) en 30 jeugdteams (za). Het eerste seniorenteam speelt 4e Klasse D. - Is gevestigd in de voormalige kantine van de Enschedese Boys en huurt deze van de gemeente. - Maakt momenteel gebruik van 2 kunstgrasvelden, 1,5 natuurveld en 12 kleedkamers.

17

MFSA Oost / Glanerbrug In januari is een vervolg gegeven aan de gesprekken met de drie (voetbal)verenigingen uit Glanerbrug, als eerste verkenning richting één gezamenlijk sportpark het dorp. In maart dit jaar is echter in gezamenlijkheid door de betreffende verenigingen, de gemeente en Sportaal vastgesteld dat het proces van clustering in Enschede-Oost c.q. Glanerbrug meer tijd vergt. Het bleek niet mogelijk om voor de zomer alle verenigingen op één lijn te krijgen en samen te brengen op hetzelfde sportpark.

Figuur 3.4 Kaart van Glanerbrug, met centraal het dubbele sportpark Het Zoutendijk en De Ekersdijk, rechts Sportpark Bultserve en links (in Enschede-Oost) Sportpark Phenix en Sportpark Het Centrum.

Er is een ‘quick scan’ uitgevoerd of het gezamenlijke sportpark kon landen op (het kleinere) Sportpark Bultserve, de huidige locatie van SV Sportlust Glanerbrug. Hieruit bleek dat deze optie niet haalbaar is qua ruimtebehoefte en het aantal (mogelijk te realiseren) velden. Daarna is met de drie betrokken verenigingen gesproken over twee scenario’s voor een gezamenlijke MFSA op de aan-elkaar-grenzende sportparken Het Zoutendijk en De Ekersdijk van Avanti-Wilskracht en GVV Eilermark. Deze twee scenario’s betroffen: 1. 2.

Verhuizing van SV Sportlust naar een gezamenlijke accommodatie en de samenwerking met AvantiWilskracht en Eilermark opstarten, met intentie tot uiteindelijke fusie door in de nieuwe MFSA Oost op termijn naar elkaar toe te groeien; Verhuizing van SV Sportlust naar een gezamenlijke accommodatie met het uitgangspunt om vanaf het begin als een fusieclub de nieuwe MFSA te betrekken.

Scenario 1 heeft de voorkeur van Avanti-Wilskracht en Eilermark; scenario 2 de uitdrukkelijke voorkeur van SV Sportlust. Uiteindelijk is gebleken dat de verenigingen het hierover op korte termijn niet eens konden worden en er daarmee op dit moment onvoldoende draagvlak is voor beide scenario’s. Hieruit is geconcludeerd dat overeenstemming over de clustering in Glanerbrug op korte termijn niet haalbaar lijkt. In overeenstemming met de betreffende drie verenigingen is vervolgens besloten is om dit proces meer tijd te gunnen. Dat betekent dat het proces na de zomer van 2021 weer opgestart zal worden met de intentie om volgend jaar zomer overeenstemming over een clustering te bereiken met de drie verenigingen en mogelijk met toevoeging van een vierde vereniging uit Enschede-Oost. Parallel aan de clustering van (voetbal)verenigingen in Glanerbrug loopt al langer het project Noabersport op de sportparken Het Zoutendijk en De Ekersdijk. Hieraan nemen naast de omnisportvereniging Avanti-Wilskracht (inclusief voetbalafdeling) en GVV Eilermark (voetbal), ook korfbalvereniging GKV Ons Clubje en tennisvereniging TVG aan deel. Deze voorgenomen samenwerkingen en ontwikkelingen blijven onverminderd doorlopen en worden niet belemmerd door de (uitgestelde) clustering. 18

Herontwikkeling Diekman-Oost In een eerdere fase is er ook gesproken over een multifunctionele sportaccommodatie voor de recreatieve buitensport- c.q. breedtesportverenigingen op Sportcampus Diekman. Het in 2020 ontwikkelde masterplan voor de totale herontwikkeling van de sportcampus voorziet in faciliteiten voor de breedtesport op de oostzijde van het sportpark (Diekman-Oost). In dit masterplan is uitgegaan van een verhuizing van een aantal sportverenigingen en een gevarieerd sportaanbod. Naast drie voetbalverenigingen, komen er ook verenigingen voor rugby (ERC ’69), American Football (Enschede Broncos), (beach)volleybal en de reeds aanwezige handbalvereniging (EHC ’95) en ultimate frisbee vereniging (Disc Devils). Om al deze verenigingen te laten landen en te huisvesten op deze zijde van het sportpark is ook rekening gehouden met op termijn de ontwikkeling van een MFSA op Diekman-Oost.

Enschede Broncos American football Sinds: 2003 Leden: 25-75

Disc Devils Twente Ultimate freebee Sinds: 1990 Leden: 25-75

EHC ‘95 Handbal (beach/buiten) Sinds: 1995 Leden: 25-75

ERC ‘69 Rugby Sinds: 1969 Leden: 75-150

EFC PW 1885 Voetbal Sinds: 1885 Leden: 250-300

Sportclub Enschede Voetbal Sinds: 1910 Leden: 150-250

EV&AC De Tubanters 1897

Twente ‘05 Volleybal (beach) Sinds: 2005 Leden: 25-75

Figuur 3.5

Voetbal Sinds: 1897 Leden: 600-800

Introductie van de acht beoogde sportverenigingen op Diekman-Oost. De teams van Zuid-Eschmarke zijn deels verhuisd naar PW en opgegaan in een Stichting Vrienden Van Zuid-Eschmarke

Uit een eerste analyse kwam naar voren dat een MFSA op korte termijn (nog) niet aan de orde is. Wel bestaat de wens om de huidige opstallen op te knappen of uit te breiden om zo de verhuizende verenigingen onderdak te kunnen bieden. Daarmee is in deze fase van de herontwikkeling de bouw van een MFSA op Diekman nog niet aan de orde. De behoefte blijft bestaan om op korte termijn wel de eerste stappen te kunnen zetten in de herontwikkeling van de breedtesport faciliteiten op Sportcampus Diekman. Deze urgentie is extra kracht bijgezet door het voornemen van FC Twente, samen met Sportaal en gemeente Enschede, om vanaf 2023 het trainingscomplex van de FC gerealiseerd te hebben op Diekman-West. Daarmee zijn de gesprekken met de verenigingen in een stroomversnelling gekomen om de huidige faciliteiten op Diekman-Oost speelklaar te maken of uit te breiden. Hierbij hoort eveneens het vervangen en duurzaam afvoeren van de afgekeurde toplaag van het kunstgrasveld. In de zomer van 2022 zou daarmee ruimte ontstaan voor de komst van EFC PW 1885, Sportclub Enschede (beiden voetbal) en Twente ’05 (volleybal) vanaf Diekman-West en ERC ’69 (rugby) en Enschede Broncos (American football) vanaf het Wethouder Horstmanpark. 19