Begroting 2023-2026

Jongeren, ouders en scholen bepalen de uitkomst mee. Bron: CBS-EBB Acties 2023 Aantal acties: 8

01. We voeren het programma Kansengelijkheid 2023-2033 uit. In 2023 geven we invulling aan het programma Kansengelijkheid. Ieder kind moet in Enschede de kans krijgen het mooiste en beste uit zichzelf te halen. We letten daarbij op de nog sterke verschillen tussen wijken. Dat betekent ook: voor gelijke kansen gaan we ongelijk investeren. Het programma is een lange termijn aanpak en een verbreding en verdieping van de strategie Kansengelijkheid zoals vastgesteld in december 2020. Deze actie hangt samen met alle drie hoofddoelen en in het bijzonder met doel 3. 02. Op het voortgezet onderwijs (VO) voeren we schoolaanwezigheidsbeleid uit. Dit doen we met schoolwijkcoaches, jongerenwerk, jeugdgezondheidszorg en leerplicht. Op het

blz. 50 (van 258)

VO kunnen jongeren nog niet stoppen met school. Maar er kunnen wel allerlei problemen zijn die later de oorzaak kunnen zijn om wel te stoppen met school. Daarom werken we met scholen samen om op tijd die problemen in beeld te krijgen en met jongeren en ouders daaraan te werken. Het komende jaar maken we hierover in de LEA scherpe afspraken over (zie actie 05). 03. We voeren we de jongerenaanpak Twentse Belofte uit. Dit doen we met wijkcoaches, werkcoaches, jongerencoaches en RMC en in nauwe samenwerking met het MBO in Twente. We bespreken met de jongeren wat de oorzaak is van het niet kunnen afronden van een opleiding. Daarrna gaan we samen met hen aan de slag om die oorzaken weg te nemen en zo een succesvolle terugkeer in het onderwijs mogelijk te maken of een stap richting arbeidsmarkt te zetten al dan niet gecombineerd met scholing. 04. We zorgen dat jongeren uit het VSO en PRO een goede en duurzame overstap maken naar de arbeidsmarkt of dagbesteding. Dit doen we samen met RMC, werkcoaches, DCW, Werkplein Twente en wijkcoaches. Het komende jaar versterken we onze aanpak. In heel Twente – en dus ook in Enschede – gaan jongeren met scholen en gemeenten “toekomstplannen” maken. In een toekomstplan blikt een jongere vier jaar vooruit op het gebied van school/werk, inkomen, wonen, relaties en vrije tijd.

De jongere krijgt vervolgens een coach die hem helpt om dat plan uit te voeren. Op die manier maken jongeren uit het VSO en PRO meer kans op een goede vervolgstap na het afronden van hun school. 05. We voeren de Lokaal Educatieve Agenda (LEA) uit. De in 2022 vast te stellen LEA is de meerjaren-agenda voor de periode 2023-2026 met de schoolbesturen primair en voortgezet onderwijs, mbo en de kinderopvang. Centraal staat een samenhangende aanpak voor leerlingen in een kansarme situatie, met betrokkenheid van hun ouders en met de school als trefpunt voor een brede coalitie: met armoedebestrijding, voor- en naschoolse educatie, taal, sport, ICT, techniek, media, cultuur en ondernemerschap. Voor de gemeente betekent dit dat we doelen en financiële middelen van verschillende portefeuilles samenbrengen op plekken waar ze het verschil kunnen maken. 06. We stimuleren de rijke schooldag. In het voortgezet onderwijs is als uitvloeisel van de corona-periode een start gemaakt met een aantal huiskamers. De eerste ervaringen hiermee zijn positief. Deze aanpak willen we samen met de betrokken partners bestendigen en uitbreiden. Meer aanbod voor kinderen in aansluiting op de reguliere schooltijd vraagt ook een verbreding naar partners en activiteiten op het gebied van cultuur en/of sport (de "rijke schooldag"). Dit zal naar verwachting ook onderdeel zijn van de nieuwe LEA (zie actie 3.03-05).

07. We stimuleren extra inzet op basisvaardigheden. Het onderwijs van basisvaardigheden vergt extra aandacht, zeker ook in Enschede waar een relatief groot deel van de bevolking laaggeletterd is. We willen de samenwerking met de onderwijspartners en de Bibliotheek Enschede verder versterken en blijven inzetten op het vergroten van het bereik van de voorschoolse educatie. Taal en (voor)lezen brengen we met campagnes en de website www.Gavoortaalenschede.nl onder de aandacht. 08. We ontwikkelen door op het thema onderwijs-jeugdzorg: collectief arrangeren op de zorgintensieve scholen en de focus op schoolaanwezigheid. Afgelopen jaren is er in de regio op diverse plekken geëxperimenteerd met het optimaal verbinden van jeugdzorg met de zorg in het onderwijs. Met name op zorg-intensieve scholen (veelal (V)SO, PRO en SBO) knelt de individueel gerichte jeugdzorg met de groepsgewijze aanpak binnen het onderwijs. De pilots OJA hebben laten zien dat dit beter kan. In de periode tot en met 2024 gaan we de inzet van jeugdzorg en de ondersteuning op de school verder integreren. Hierbij werken de verschillende partijen (scholen, gemeente en zorgaanbieders) op een interprofessionele manier samen. Een tweede aandachtsveld dat juist voor leerlingen die dreigen uit te vallen van groot belang is, is de aandacht voor de schoolaanwezigheid.

Hierbij valt het onderscheid tussen geoorloofd en ongeoorloofd verzuim weg. Het is voor de leerling niet goed dat er onderwijstijd gemist wordt. Vanuit een goede analyse kunnen school-, klas- en persoonsgerichte interventies worden ingezet.

.

blz. 51 (van 258)

Wettelijk verplichte indicatoren Op grond van het Besluit begroting en verantwoording zijn onderstaande indicatoren opgenomen. De indicatoren gelden voor iedere gemeente en zijn bedoeld om gemeenten met elkaar te kunnen vergelijken. Dit is mogelijk via www.waarstaatjegemeente.nl. Beleidsveld

Naam indicator

Eenheid

Jaar

17. 4. Onderwijs

Absoluut verzuim

Aantal per 1.000 inwoners 5-18 jaar

2020

0,5

DUO/Ingrado

18. 4. Onderwijs

Relatief verzuim

Aantal per 1.000 inwoners 5-18 jaar

2021

19

DUO/Ingrado

19. 4. Onderwijs

Voortijdige schoolverlaters zonder startkwalificatie (vsvers)

% deelnemers (12 23 jaar) aan het VO en MBO onderwijs

2021

2,5

DUO/Ingrado

20. 5. Sport, cultuur en recreatie

Niet-sporters

%

2020

52,3

Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen (GGD, CBS, RIVM)

22. 6. Sociaal domein

Jongeren met een delict voor % 12- t/m 21-jarigen de rechter

2020

1

Verwey Jonker Instituut - Kinderen in Tel

23. 6. Sociaal domein

Kinderen in uitkeringsgezin

% kinderen tot 18 jaar

2020

10

CBS

29. 6. Sociaal domein

Jongeren met jeugdhulp

% van alle jongeren tot 18 jaar

2021

13,5

CBS

30. 6. Sociaal domein

Jongeren met jeugdbescherming

% van alle jongeren tot 18 jaar

2021

1,9

CBS

31. 6. Sociaal domein

Jongeren met jeugdreclassering

% van alle jongeren van 12 tot 23 jaar

2021

0,6

CBS

32. 6. Sociaal domein

Cliënten met een maatwerkarrangement Wmo

Aantal per 10.000 inwoners

2021

1.010

CBS

blz. 52 (van 258)

Score Bron

Wat mag het kosten? Om de gestelde doelen te bereiken zijn per doel lasten begroot voor 2023. Deze bedragen worden ingezet voor het realiseren van de acties (onder 'Wat gaan we doen') maar ook voor het realiseren van de reguliere werkzaamheden. Onderstaande grafiek geeft per product inzicht in de beschikbaar gestelde budgetten.

Onderstaande tabel geeft inzicht in de meerjarige ontwikkeling van de lasten, baten en reserve mutaties. Vitaal en sociaal Bedragen x 1.000 euro

Begroting 2022

Begroting 2023

Raming 2024

Raming 2025

Raming 2026

Lasten

429.687

424.692

416.498

408.638

402.082

Baten

122.924

125.309

120.536

119.965

119.460

Saldo van baten en lasten

306.763

299.384

295.962

288.673

282.622

Storting reserves

8.848

2.641

1.836

821

1

Onttrekking reserves

13.376

2.128

528

500

196

Resultaat

302.235

299.896

297.269

288.994

282.427

Toelichting

De lasten dalen in de begroting 2023 met 5 miljoen euro ten opzichte van de begroting 2022. De belangrijkste oorzaken zijn: • •

lagere lasten bij het product Inkomensondersteuning (10 miljoen euro) als gevolg van het vervallen van de eenmalige lasten van de energietoeslag; hogere lasten het product Jeugdhulp (8,8 miljoen euro) als gevolg van hogere lasten van de regionale driemilieuvoorziening (3,6 miljoen euro), hogere lasten die

blz. 53 (van 258)

•

•

•

•

• •

•

•

samenhangen met extra rijkmiddelen (3,7 miljoen euro), loon en prijscompensatie (2 miljoen euro), compensatie voor een hogere contractuele indexatie van de inkooptarieven (2,2 miljoen euro), lagere lasten vanwege een lagere onttrekking aan de reserve jeugdhulp (2 miljoen euro) en lagere lasten als gevolg van vervallen van eenmalige posten en overige kleinere verschillen (700.000 euro); hogere lasten bij het product Ondersteuning lokale taken Wmo (7,7 miljoen euro) als gevolg van een overheveling van lasten vanuit het product Algemeen Maatschappelijke Voorzieningen voor dagbestedingsactiviteiten die vallen onder de reikwijdte van de Wmo (3,6 miljoen euro), loon, prijs en volume aanpassingen (2,3 miljoen euro), compensatie van knelpunt van een hogere indexatie van de inkoopcontracten begeleiding, hulpmiddelen en vervoer (1,5 miljoen euro) en diverse kleinere verschillen (300.000 euro); lagere lasten bij het product Algemeen Maatschappelijke Voorzieningen (7 miljoen euro) als gevolg van de overheveling vanuit Ondersteuning lokale taken Wmo (3,6 miljoen), zie hierboven, het vervallen van de lasten vanuit de bestemmingsvoorstellen uit de Jaarrekening 2021, met name de POK-middelen (1,6 miljoen euro), overheveling van lasten van inburgering naar het product Arbeidsmarktparticipatie (1,5 miljoen euro) en wegvallende coronamiddelen en Gezond in de Stad-middelen en overige kleinere

posten (900.000 euro) en hogere lasten als gevolg van prioriteiten uit het coalitieakkoord (600.000 euro).; lagere lasten bij het product Arbeidsmarktparticipatie (2,4 miljoen euro) als gevolg van de wegvallende middelen voor het coronasteunpakket (3,4 miljoen euro), het wegvallen van de regionale middelen voor crisisdienstverlening (1,1 miljoen euro), het Twents Fonds voor Vakmanschap (1 miljoen euro); hogere lasten voor inburgering (2,4 miljoen euro) door extra rijksmiddelen en overheveling vanuit Algemeen Maatschappelijke Voorzieningen en loon -en prijscompensatie (700.000 euro); lagere lasten bij het product Ondersteuning centrumtaken Wmo (800.000 euro) als gevolg van het wegvallen van dak- en thuisloosheid (1,5 miljoen euro) en hogere lasten voor loon -en prijsaanpassing (1,5 miljoen euro), het vervallen van de onttrekking aan de reserve maatschappelijke opvang en overige verschillen (800.000 euro); lagere lasten bij het product Schuldhulpverlening (800.000 euro) als gevolg van het wegvallen van de middelen van het coronasteunpakket; lagere lasten bij het product Onderwijs (500.000 euro) als gevolg van lagere rijksuitkeringen voor het Nationaal Onderwijs Programma (600.000 euro), de Euregionale leerlijn (300.000 euro) en RMC-middelen (100.000 euro) en hogere lasten vanwege de compensatie voor de hogere kosten van het leerlingenvervoer (200.000 euro) en het toekennen van

extra middelen voor Kansengelijkheid/LEA en overige kleine verschillen (300.000 euro); hogere lasten bij het product Sport & Gezondheid van 300.000 euro. Dit is het saldo van lagere lasten vanwege het wegvallen van eenmalige posten (1,7 miljoen) en hogere lasten door met name de compensatie van Sportaal voor gestegen energiekosten (750.000 euro), extra middelen voor clustering sportparken, preventie en sportstimulering (700.000 euro) en loon-en prijsaanpassingen en overige verschillen (550.000 euro). lagere lasten als gevolg van kleinere verschillen op de overige producten (300.000 euro).

De baten stijgen in de begroting 2023 met 2,4 miljoen euro ten opzichte van de begroting 2022. De belangrijkste oorzaken zijn:

blz. 54 (van 258)

• • • •

•

hogere baten bij het product Jeugdhulp (3 miljoen euro) als gevolg van de specifieke uitkering voor de regionale driemilieuvoorzieningen; lagere baten bij het product Onderwijs als gevolg van de lagere specifieke uitkeringen voor het Nationaal Onderwijsprogramma en de Doorlopende leerlijn (1 miljoen euro); lagere baten bij het product Algemeen Maatschappelijk Voorzieningen door overheveling van inburgering naar Arbeidsmarktparticipatie (600.000 euro). hogere baten bij het product Arbeidmarktparticipatie (500.000 euro) als gevolg van hogere baten vanwege de overheveling en rijksmiddelen voor inburgering (1,5 miljoen euro) en lagere baten bij het Twents Fonds voor Vakmanschap (1 miljoen euro); hogere baten als gevolg van kleinere verschillen op de overige producten (500.000 euro).

De storting in de reserves daalt in de begroting 2023 met 6,2 miljoen ten opzichte van de begroting 2022 als gevolg van de lagere rijksbijdrage voor het product Jeugdhulp. De onttrekking aan de reserves daalt in de begroting in 2023 met 11,2 miljoen euro ten opzichte van de begroting 2022 als gevolg van het vervallen van de onttrekkingen uit de bestemmingsreserve vanuit de Jaarrekening (4 miljoen euro), het vervallen van de onttrekkingen vanwege de coronasteunpakketten voor arbeidsmarkt, schuldhulpverlening en de TONK-regeling (totaal 4,5 miljoen euro) en de lagere onttrekking uit de reserve voor jeugdhulp (2 miljoen euro) en overige lagere onttrekkingen (700.000 euro). Meer info

Klik hier voor meer informatie over reguliere werkzaamheden en beleidsnota's.

Portefeuillehouders Niels van den Berg, Jeroen Diepemaat, Jurgen van Houdt, Arjan Kampman Concerndirecteur

Djoerd de Vos Koelink

blz. 55 (van 258)

3.2 Duurzaam wonen, leven en werken

Strategische opgave: Groen en duurzaam Enschede Doel

Subdoel

01. Enschede is klimaatneutraal

01.01 We verlagen de CO2 uitstoot onder andere door Indicatoren: 2 energiebesparing en opwek van hernieuwbare energie Aantal acties: 4

totale lasten (x 1.000 euro): 226,00

01.02 We verminderen aardgasgebruik door woningen Indicatoren: 2 Aantal acties: 4 en bedrijven aardgasvrij te maken.

02. Enschede is klimaatbestendig en waterrobuust ingericht

Link

02.01 We passen de omgeving aan op de klimaatverandering

Indicatoren: 1 Aantal acties: 2

03.01 Samen zorgen we voor een groene omgeving met meer planten en dieren

Aantal acties: 3

04.01 We hergebruiken producten en materialen zodat grondstoffen hun waarde behouden

Indicatoren: 2 Aantal acties: 6

totale lasten (x 1.000 euro): 0,00

03. Enschede is groen en biodivers totale lasten (x 1.000 euro): 0,00

04. Enschede is circulair totale lasten (x 1.000 euro): 0,00

De strategische opgaven zijn sterk vervlochten met de Sustainable Development Goals (SDG). De Verenigde Naties hebben deze 17 duurzame ontwikkelingsdoelstellingen opgesteld. Deze vormen samen de wereldwijde duurzaamheidsagenda tot 2030. Deze strategische opgave draagt bij aan de volgende sustainable development goals (SDG's). Voor uitleg zie bijlage 6.10

Strategische opgave: Aantrekkelijk Enschede Doel 05. Enschede heeft veel baankansen

Subdoel

Link

05.01 Enschede/Twente is meer verbonden met aanliggende economische centra (agglomeratiekracht)

Indicatoren: 2 Aantal acties: 1

05.02 In Enschede groeien de banen op de toplocaties

Indicatoren: 3 Aantal acties: 5 Indicatoren: 2 Aantal acties: 8

totale lasten (x 1.000 euro): 16.581,00

05.03 In Enschede kunnen bestaande en nieuwe bedrijven verantwoord/duurzaam/groen groeien en innoveren

06. Talent wordt aangetrokken, vastgehouden en ontwikkeld

06.01 De stedelijke voorzieningen zijn divers en attractief Indicatoren: 2 voor inwoners en bezoekers (nationaal en internationaal) Aantal acties: 11 06.02 De nieuwe woonmilieus zijn attractief en

blz. 56 (van 258)

Indicatoren: 4

toekomstbestendig totale lasten (x 1.000 euro): 79.307,00

07. In Enschede kun je prettig en gezond wonen en leven

Aantal acties: 11

06.03 Talent weet waarom Enschede aantrekkelijk is om Indicatoren: 3 Aantal acties: 3 te wonen, leven en te werken 07.01 Wijken en buurten zijn veilig, gezond en leefbaar

Indicatoren: 1 Aantal acties: 14

07.02 Enschede heeft een goede interne bereikbaarheid

Indicatoren: 1 Aantal acties: 7

totale lasten (x 1.000 euro): 76.975,00

De strategische opgaven zijn sterk vervlochten met de Sustainable Development Goals (SDG). De Verenigde Naties hebben deze 17 duurzame ontwikkelingsdoelstellingen opgesteld. Deze vormen samen de wereldwijde duurzaamheidsagenda tot 2030. Deze strategische opgave draagt bij aan de volgende sustainable development goals (SDG's). Voor uitleg zie bijlage 6.10

Wat willen we bereiken? We leven in een roerige tijd met onverwachte crises aan de ene kant en lange termijn doelstellingen aan de andere kant. De oorlog in Oekraïne, stijgende energieprijzen, energiearmoede, stikstof, vraagstukken met betrekking tot asielopvang, mensen die geen woonruimte kunnen vinden, droogte en hitte aan de ene kant. En ons streven om klimaatneutraal, klimaatadaptief, groen, biodivers en circulair te worden in een groeiende stad waar meer woningen, banen, maar ook groen en ruimte voor mobiliteit nodig is aan de andere kant. Alles met als doel dat de inwoners van Enschede een gezond leven kunnen leiden, uit kunnen gaan van bestaanszekerheid met een toenemende kansengelijkheid. Vanuit dat beeld werken we aan de opgaven “groen en duurzaam Enschede” en “aantrekkelijk Enschede”. Als gemeente zetten we in op de korte termijn urgente vraagstukken (energiearmoede), maar vooral ook op de lange termijn oplossingen (verduurzaming van woningen, inzet op opwek van duurzame energie, verduurzaming van landbouw en klimaatbestendig maken van gemeentelijk en particulier terrein). De komende jaren krijgen we middelen vanuit het Rijk voor het klimaatakkoord waardoor we grote stappen kunnen gaan zetten in de opgave “groen en duurzaam Enschede”. Onze slagkracht wordt hierdoor vergroot. We kunnen uitvoering geven aan de bestaande beleidskaders.

Ook de investeringsagenda zal helpen om grote stappen te zetten. De investeringsagenda is divers samengesteld met grote gebiedsontwikkelingen voor wonen en werken tot aanpak van bestaande wijken: de vernieuwing en verduurzaming van de bestaande woningvoorraad in Twekkelerveld en Zuid. In 2023 willen we nog een extra wijk toe gaan voegen aan deze wijkgerichte aanpak. We willen de kansen voor starters en doorstromers op de woningmarkt vergroten en voldoende betaalbare woningen realiseren. Inzet is dat Enschede een thuis voor iedereen biedt. Er worden veel nieuwe woongebieden ontwikkeld, er wordt gebouwd voor verschillende

blz. 57 (van 258)

doelgroepen (hoger opgeleiden, zorg, studenten), er komen locaties voor huurwoningen bij en we zullen op zoek moeten naar meer woningbouwlocaties om de groei aan inwoners op te vangen en de grote vraag naar woningen te faciliteren. Een van de grote gebiedsontwikkelingen de komende jaren is het project Spoorzone Hengelo-Enschede. Het gebied bevat de Enschedese toplocaties Kennispark en de binnenstad in combinatie met Centrumkwadraat en wordt gezien als een belangrijk project om de euregionale agglomeratiekracht te versterken. Talent, werken, kennis, bereikbaarheid, betaalbaarheid en duurzaamheid komen samen in dit gebied. Met het actieplan binnenstad wordt samen met ondernemers gewerkt aan een aantrekkelijker en groenere binnenstad. Hier horen ook aantrekkelijk culturele voorzieningen en evenementen bij. Met cultuur willen we bijdragen aan welvaart en welzijn. De komende jaren gaan we ook werken aan het meer toekomstbestendig maken van onze werklocaties. Hiervoor is meer ruimte nodig. Ondernemers krijgen de ruimte om met oog voor de brede welvaart te groeien en zullen meer ruimte nodig hebben om circulair te ondernemen en zelf energie op te wekken. Onze openbare ruimte blijft schoon, heel en veilig. Met extra aandacht voor een gezonde en toegankelijke leefomgeving die uitdaagt tot sporten, bewegen en recreëren.

In deze lijn werken we ook aan de interne bereikbaarheid van onze stad. Dit doen we onder andere door de doorstroming op de singels en Oostweg te verbeteren en de verkeersveiligheid te verbeteren in de stad en dorpen. Voor kleine ritten zouden inwoners zoveel mogelijk moeten lopen of de fiets pakken. We willen hiernaast de overlast van verkeer in wijken beperken. Tegelijkertijd moet de stad bereikbaar zijn voor inwoners die niet zonder auto kunnen. Al deze plannen voor kwalitatieve groei zullen komend jaar worden gewogen in de omgevingsagenda: wat zijn de ruimtelijke implicaties van deze kwalitatieve groei? Via de omgevingswet wordt bijgedragen aan een veilige en gezonde fysieke leefomgeving, een goede omgevingskwaliteit en doelmatig beheer, gebruik en ontwikkeling ervan. De Wet Kwaliteitsborg bouwen zorgt voor meer kwaliteit van bouwwerken en verbetert de positie van de bouwconsument. Dit alles draagt bij aan onze uitgangspunten van een betere dienstverlening, integraler werken en meer aandacht voor participatie van bewoners.

Wat gaan we doen voor de Strategische opgave: Groen en duurzaam Enschede ? De opgave “groen en duurzaam Enschede” is de basis voor een veilige, gezonde en aantrekkelijke leefomgeving voor mensen, dieren en planten

01. Enschede is klimaatneutraal Enschede wil een aantrekkelijke en leefbare gemeente zijn voor iedereen die er woont, werkt of op bezoek komt. Nu en in de toekomst. Daarom maken we ons sterk voor maatregelen die de opwarming van de aarde beperken. Hiervoor stappen we over van fossiele brandstoffen (zoals aardgas of-, steenkool) naar duurzame energie (zoals zonenergie-, of, windenergie). Ons doel is het aandeel duurzame energie tot 2030 met minimaal 8% te verhogen. In 2050 is de CO2 uitstoot teruggebracht naar nul en zijn woningen en bedrijven van het aardgas af.

blz. 58 (van 258)

01.01 We verlagen de CO2 uitstoot onder andere door energiebesparing en opwek van hernieuwbare energie Om Enschede klimaatneutraal te maken, werken we aan verduurzaming van industrie & bedrijvigheid, elektriciteit, mobiliteit, landbouw en landgebruik, innovatie, streven we naar klimaatneutraal gemeentelijk vastgoed in 2040 en zetten we in op energiebesparing bij of vervanging van schoolgebouwen. Indicatoren Aantal indicatoren: 2

Toelichting In deze grafiek wordt weergegeven hoeveel kiloton CO2 uitstoot er in Enschede plaatsvindt. Het betreft de totale bekende CO2 uitstoot van aardgas, elektra, warmte en voertuigbrandstof. Streefwaarde: Om de opwarming van de aarde te beperken, moeten we de uitstoot aan CO2 zo spoedig mogelijk, maar uiterlijk in 2050 tot nul terugbrengen. Voor het bepalen van de streefwaarde is 2020 als uitgangspunt genomen. Bron: Regionale klimaatmonitor

blz. 59 (van 258)

Toelichting Deze grafiek geeft de verhouding weer tussen het totale energieverbruik in Enschede en de hoeveelheid energie die duurzaam in Enschede wordt geproduceerd. De eenheid waarin dit wordt gemeten is TJ. Hoe groter het aandeel hernieuwbare energie, hoe minder verbruik van fossiele brandstoffen, hoe lager de uitstoot van CO2. De opwek van hernieuwbare energie betreft energie voor warmte, vervoer en elektriciteit plus het aandeel van Twence. Streefwaarde: om de opwarming van de aarde te beperken, moeten we het gebruik van fossiele brandstoffen beëindigen en overgaan op hernieuwbare energie. In de Energievisie staat daarom dat Enschede in de periode 2022 – 2030 het aandeel hernieuwbare energie in het totale energieverbruik met minimaal 8 procent wil verhogen. Voor de streefwaarde is uitgegaan van de meting in 2020. Bron: Regionale klimaatmonitor. Acties 2023 Aantal acties: 4

01. We leggen een actualisatie van de Algemene verordening Ondergrondse Infra (AVOI) voor aan de gemeenteraad. We actualiseren de AVOI, waarmee er meer duidelijkheid ontstaat in de regels rond kabels en leidingen. Dit helpt ook in de processen rondom de energietransitie. 02. We komen met een voorstel voor een tweede tranche ‘intensivering en versnelling zon op dak’ Enschede investeert in elektriciteit afkomstig uit hernieuwbare bronnen. De huidige energiecrisis onderstreept de noodzaak om nog meer daken in Enschede te benutten voor de opwek van energie. De eerste tranche leverde 43 deelnemende ondernemers op waarmee de limiet van deelnemers is bereikt. 03. We gaan kansrijke (particuliere) duurzaamheidsinitiatieven onderbrengen in een gebiedsgerichte aanpak waar naast de energieopgave ook wordt gekeken naar landschap en landbouw Naar het voorbeeld van de in 2022 gestarte gebiedsgerichte aanpak in Broekheurne starten we in 2023 onder leiding van een onafhankelijke gebiedsregisseur in West (Usselo, Boekelo, Lonneker en Twekkelo) en in Eschmark vergelijkbare gebiedsprocessen op. 04. We zetten energiecoaches / duurzaamheidsadviseurs in De coaches en adviseurs zetten we in als service voor ondernemers, culturele en maatschappelijke instellingen en bewoners. Zij helpen met en adviseren over het nemen van

blz. 60 (van 258)

energiebesparende maatregelen. Zo dragen we niet alleen bij aan de vermindering van energieverbruik en CO2-uitstoot maar we helpen ook met het terugdringen van de hoge energierekening.

. 01.02 We verminderen aardgasgebruik door woningen en bedrijven aardgasvrij te maken. Om Enschede klimaatneutraal te maken, werken we aan verduurzaming van de gebouwde omgeving via de warmtetransitie. Indicatoren Aantal indicatoren: 2

Toelichting In deze grafiek staat het aardgasverbruik van woningen in Enschede. Het betreft de temperatuurgecorrigeerde meting. Door te corrigeren voor strenge en zachte winters wordt duidelijker of het gasverbruik echt daalt door bewuste ingrepen. Het gasverbruik wordt gemeten in miljoenen m3. Streefwaarde: In het Klimaatakkoord uit 2019 is afgesproken dat we in ons land in 2050 geen aardgas meer gebruiken voor het verwarmen van gebouwen, koken en douchen. De streefwaarde eindigt daarom op nul in 2050. Bron: Regionale klimaatmonitor

blz. 61 (van 258)

Toelichting In deze grafiek is te zien hoeveel aardgas wordt verbruikt door bedrijven en instellingen. Dit verbruik wordt gemeten in miljoenen m3. Het betreft aardgasgebruik van bedrijven en instellingen inclusief aardgasverbruik dat nodig is om energie op te wekken. Streefwaarde: Nederland wil in 2050 klimaatneutraal zijn. Dat betekent dat ook bedrijven en instellingen het gebruik van aardgas moeten beëindigen of bij de verbranding daarvan de uitstoot aan CO2 moeten afvangen en opslaan. De streefwaarde eindigt op nul in 2050. Bron: Regionale klimaatmonitor. Acties 2023 Aantal acties: 4

01. We starten nog een integrale wijkaanpak richting aardgasvrij in een nader te bepalen wijk In de Transitievisie warmte zijn een aantal gebieden aangewezen voor de periode tot 2030. Met het beschikbaar stellen van de uitvoeringsgelden uit het klimaatakkoord hebben we de mogelijkheid om te onderzoeken met welke volgende wijk we willen beginnen met planvorming. 02. We starten een proefproject om verenigingen van eigenaren te ondersteunen bij verduurzaming Verenigingen van eigenaren (VvE's) hebben een andere vorm van ondersteuning nodig dan particuliere woningeigenaren. In een proefproject willen we via enkele praktijksituaties uitwerken hoe we VvE's kunnen faciliteren bij de voorbereiding op een aardgasloze toekomst en hoe specifiek VvE's energie kunnen besparen. 03. We werken de gemeentebrede energiebespaar- en ontzorgingsaanpak uit Landelijk is/komt er een breed pallet aan financiële regelingen gericht op energiebesparing, verduurzaming en woningverbetering, ook voor mensen met een kleine beurs. Lang niet iedereen kan hier op eigen kracht gebruik van maken. We werken een aanpak uit die zoveel mogelijk gebruik maakt van landelijke mogelijkheden, en effectief is in de Enschedese situatie. 04.

We lobbyen voor een deugdelijk, toereikend wettelijk en financieel instrumentarium warmtetransitie en bestrijden energiearmoede (met focus op integrale wijkaanpak en opschaling) Landelijke (financiële) regelingen richten zich op de korte termijn, met veelal incidentele middelen. De warmtetransitie vraagt juist om een langjarige aanpak met acties en investeringen op woning-, straat- en buurtniveau. Hierbij is een schaalsprong nodig van de aanpak van enkele of enkele tientallen huizen naar een aanpak voor duizenden woningen. We werken met Hengelo en Almelo aan zo'n aanpak en aan een lobby voor de benodigde instrumenten en middelen.

blz. 62 (van 258)

. 02. Enschede is klimaatbestendig en waterrobuust ingericht We willen een veilige, gezonde en aantrekkelijke leefomgeving voor mensen, dieren en planten. In 2050 is Enschede klimaatbestendig en waterrobuust ingericht. Enschede is hierdoor bestand tegen de gevolgen van weersextremen zoals hevige neerslag, droogte en hitte(golven). 02.01 We passen de omgeving aan op de klimaatverandering Om dit te bereiken willen we meer aansluiten bij natuurlijke systemen, gaan we groen-blauwe structuren terugbrengen en aanleggen en vergroten we de waterbergingscapaciteit o.a. door het benutten van de sponswerking van de bodem. Indicatoren Aantal indicatoren: 1

Toelichting We voeren jaarlijks veel projecten uit in de openbare ruimte. Bij deze projecten streven we naar een stijging van het klimaatlabel. Een stijging van 1 klimaatlabel betekent dat we minimaal 10 mm waterberging extra (per m2 verhard oppervlak) hebben gerealiseerd, minimaal 5% verharding hebben verwijderd en 5% meer groen hebben aangebracht. Hiermee worden we klimaatbestendiger. Streefwaarde: bij minstens 80% van projecten in de openbare ruimte willen we minimaal 1 klimaatlabel stijgen. Bron: Stadsdeelbeheer Acties 2023 Aantal acties: 2

01. We bereiden de aanleg van de Zuiderspoorbeek voor In het centrum van Enschede en op de Haaksbergerstraat is het risico op wateroverlast tijdens hevige regenval te groot. Daarom leggen we een nieuwe beek aan vanaf de rotonde bij de Haaksbergerstraat tot aan de Usselerstroom. Omdat deze beek deels overeenkomt met het oude spoortracé, noemen we deze de “Zuiderspoorbeek”. De beek stroomt ook langs het Volkspark, waar een grote waterberging wordt gerealiseerd in geval de beek al het water niet meer aan kan. 02. We stimuleren klimaatadaptatie op particulier terrein

blz. 63 (van 258)

Om klimaatadaptieve maatregelen op particulier terrein te stimuleren hebben we een subsidieregeling groenblauw Enschede opgesteld. Hiermee kunnen mensen een financiële tegemoetkoming krijgen als zij maatregelen op hun eigen terrein treffen. We willen mensen bewust maken van de klimaatverandering, de toename van extreem weer die hierdoor ontstaat, zoals wateroverlast, hitte-stress en droogte en wat ze hier zelf aan kunnen doen. Hiertoe stellen we een communicatiestrategie op en voeren we acties uit om dit te stimuleren.

. 03. Enschede is groen en biodivers We moeten Enschede verder vergroenen en biodiverser maken om Enschede aantrekkelijk, gezond en leefbaar te houden naar de toekomst toe. Dit om ook de balans te houden met de verstening en verdichting van Enschede vanuit bijvoorbeeld de woon-, energietransitie, mobiliteits- en werklocatie opgaven. Dit doen we vanuit de ambitie: Enschede één groot groen park. Waarbij het prachtige groene landelijke gebied via unieke groene invalswegen, wiggen, (stads)parken, groene wijken en dorpen en een vergroende singel naadloos overgaat in een sterk vergroend centrum. Een groen park dat ruimte biedt aan mens, plant en dier. We streven daarbij naar een meer natuurlijk evenwicht, waarin plagen als de eikenprocessierups of invasieve dier- en plantsoorten minder kans krijgen. 03.01 Samen zorgen we voor een groene omgeving met meer planten en dieren We gaan hier aan werken via drie lijnen: Beter zorgen voor het bestaande groen (beschermen), het verbeteren van de inrichting van het groen (benutten) en meer groen toevoegen aan Enschede bij elke nieuwbouw- en herinrichtingproject (bouwen). Acties 2023 Aantal acties: 3

01. We geven uitvoering aan het groenambitieplan We geven uitwerking aan de door de gemeenteraad vastgestelde vergroeningsambities voor Enschede. Conform de besluiten van de gemeenteraad bij de vaststelling van dit plan en deze gemeentebegroting investeren we in het groen in Enschede. Het gaat dan bijvoorbeeld om investeren in de stadsparken, het vergroenen van de singel, boomoptimalisatie, de binnenstad vergroenen en het opzetten van een meerjareninvestering groen. Ook gaan we groengebiedsagenda’s opstellen, waarbij we per buurt of dorp inzichtelijk maken hoe we vanuit het GAP optimaal kunnen vergroenen samen met partners als de dorps- en wijkraden. 02. We geven uitvoering aan het provinciaal programma landelijk gebied We zetten samen met de provincie in op de gebiedsgerichte aanpak van stikstof en nemen dit integraal mee in de gebiedsaanpak zoals die in Enschede is afgesproken voor het landelijk gebied. 03. We maken een plan voor het vergroenen van de binnenstad In het plan geven we aan op welke plaatsen vergroenen wenselijk is en wat de kaders zijn voor bijvoorbeeld het vergroenen van gevels, maar ook welke kansen er zijn voor overig groen in de binnenstad.

. 04. Enschede is circulair In 2050 heeft Nederland een volledig circulaire economie. Dit betekent dat we zuiniger en slimmer om moeten gaan met grondstoffen. 04.01 We hergebruiken producten en materialen zodat grondstoffen hun waarde behouden In Enschede richten we ons op vier gebieden: ondernemers moeten meer circulair

blz. 64 (van 258)

ondernemen, afval wordt grondstof, ondernemers en kennisinstellingen werken samen op circulaire economie en onze gemeentelijke inkoop is circulair Indicatoren Aantal indicatoren: 2

Toelichting In deze grafiek is te zien welk percentage van het ingezamelde huishoudelijk afval gescheiden wordt aangeboden. Hoe beter het huishoudelijk afval wordt gescheiden, hoe meer er ingezet kan worden op hergebruik, recycling en terugwinning van grondstoffen. Streefwaarde: het streven is gebaseerd op de Afvalbeleidsvisie en de Grondstoffenvisie die in 2011 respectievelijk 2015 door de Raad zijn vastgesteld. Gecombineerd met doelstelling voor het aantal kilogram per inwoner per jaar is het streven voor 2030 een scheidingspercentage van circa 90%. Gemeente Enschede volgt hiermee het landelijk beleid op het gebied van afvalinzameling en verwerking. Bron: gegevens afvalinzamelaars met bewerking door gemeente Enschede

blz. 65 (van 258)

Toelichting In deze grafiek is zichtbaar hoeveel kilogram huishoudelijk restafval jaarlijks per inwoner wordt aangeboden aan Twente Milieu. Hoe beter het huishoudelijk afval wordt gescheiden, hoe minder restafval vrijkomt en hoe meer er ingezet kan worden op hergebruik, recycling en terugwinning van grondstoffen. Streefwaarde: het streven is gebaseerd op de Afvalbeleidsvisie en de Grondstoffenvisie die in 2011 respectievelijk 2015 door de Raad zijn vastgesteld met als stip aan de horizon de regionale doelstelling (Afvalloos Twente): 50 kg restafval per inwoner per jaar in 2030. Gemeente Enschede volgt hiermee tevens het landelijk beleid op het gebied van inzameling en verwerking van huishoudelijk afval. Bron: Twente Milieu met bewerking door gemeente Enschede Acties 2023 Aantal acties: 6

01. We stellen beleid op ten aanzien van onze eigen gemeentelijke rol als inkoper, aanbesteder en als gebiedsontwikkelaar Bovenop het al uitgewerkte beleid op circulair ondernemerschap, stellen we beleid op ten aanzien van onze eigen gemeentelijke rol als inkoper, aanbesteder (van projecten in de openbare ruimte) en als gebiedsontwikkelaar. 02. We werken samen met de kennisinstellingen op het gebied van circulariteit Bij de uitwerking van alle gemeentelijke rollen op gebied van circulaire economie werken we samen met de kennisinstellingen. Via de kennisinstellingen vergroten we de kennis over circulariteit in onze organisatie. We brengen circulariteit onder in de onderzoeksagenda en trekken waar mogelijk samen op in EU programma’s en EU calls. Daarin wordt ook samengewerkt met Twenteboard en Provincie aan Nederlandse zijde en met Munster aan Duitse zijde. 03. We ondersteunen gezamenlijk met de kennisinstellingen enkele kansrijke circulaire clusters voor onze regio Gezamenlijk met de kennisinstellingen ondersteunen we enkele circulaire zeer kansrijke clusters voor onze regio. Zoals onder andere Texplus, een cluster in circulaire textiel, dat op innovatieve wijze verder bouwt op de aanwezige textielkennis in onze regio. En een ander voorbeeld zijn circulaire bouwbedrijven.

Als opdrachtgever voor grote bouw- en infrastructurele projecten, hebben we veel belang bij versnelling van de transitie naar circulariteit in deze sector 04. We inventariseren de mogelijkheden voor het opzetten van een gesloten bouwkringloopsysteem voor bedrijven en particulieren In hoeverre zijn er (bouw)bedrijven in Enschede die bereid zijn hun reststroom / herbruikbare bouwmaterialen, die ze anders zouden weggooien, aan te bieden zodat producten opnieuw gebruikt kunnen worden. Dat gaan we in 2023 inventariseren. 05. We doen een pilot met het verhogen van het stortquotum voor afval We doen een pilot waarbij we het stortquotum voor het wegbrengen van afval bij de afvalbrengpunten verhogen van 75 kg naar 300 kg. 06. We bereiden een pilot voor gratis grofvuil rondes voor. We starten met de voorbereiding van een pilot voor gratis grofvuil rondes. Dit doen we om verromeling door illegale stort tegen te gaan en om de kansen voor hergebruik te vergroten en daarmee in te zetten op circulariteit. Bijdrage verbonden partij: Twence

Maatschappelijk rendement: Draagt bij aan de taak van de gemeente om te voorzien in een doelmatig beheer van afvalstoffen door de verbranding van restafval. Met het vergisten van GFT-afval, de productie van duurzame energie en het terugwinnen van grondstoffen draagt Twence ook bij aan de gemeentelijke duurzaamheidsdoelstellingen. Bijdrage verbonden partij: Twente Milieu

blz. 66 (van 258)

Maatschappelijk rendement: Draagt bij aan de ambitie van de gemeente op het gebied van afvalloos Twente. Dit doet Twente Milieu door de inzameling van de door ons afgesproken afvalstoffen.

.

Wat gaan we doen voor de Strategische opgave: Aantrekkelijk Enschede ? De opgave “aantrekkelijk Enschede” gaat over de economische veerkracht van Enschede en is echt een ontwikkelopgave. In deze opgave zit de woningbouwopgave, groei van banen, goede voorzieningen, innovatie en een beweging naar een groene economie. Om economisch veerkrachtig te blijven als stad, om de dalende beroepsbevolking te keren en om voldoende mensen te hebben om alle banen te vervullen moeten we meer mensen aantrekken en vasthouden. Hiervoor moeten we werken aan een betere bereikbaarheid van banen, vasthouden van talent en hebben we oog voor de bestaande stad.

05. Enschede heeft veel baankansen We willen Enschede economisch versterken. Op deze manier kunnen we kwalitatief groeien, baankansen bieden voor iedereen en daardoor ook sociale problemen beter het hoofd bieden. Eerste prioriteit om dit voor elkaar te krijgen is het vergroten van de bereikbaarheid van banen. Dit doen we op verschillende manieren: kortere reistijden naar aanliggende gebieden met banen, een betere interne bereikbaarheid, een sterkere verwevenheid/relatie met naastliggende economische centra (ook over de grens) en meer banen in de stad zelf. 05.01 Enschede/Twente is meer verbonden met aanliggende economische centra (agglomeratiekracht) Het beter verbinden van Enschede met aanliggende economische centra (Zwolle en Munster) is van belang om de euregionale agglomeratiekracht te versterken. Er komen meer banen beschikbaar binnen een redelijke reisafstand. Hierdoor kunnen meer mensen aan het werk en kan hier opgeleid talent in Enschede blijven wonen en elders werken. Van met name HBO- en universitair opgeleide mensen is bekend dat die verder willen reizen voor hun werk.

Voor dit alles hebben we een betere externe bereikbaarheid (lobby op kortere reistijden), een betere interne bereikbaarheid (denk hierbij bijvoorbeeld aan een zo kort mogelijk voor- en natransport naar de OV knooppunten en werklocaties) en een verdere verweving van kennis en bedrijven met onze buren in Duitsland nodig (vergroting van het daily urban system).

blz. 67 (van 258)

Indicatoren Aantal indicatoren: 2

Toelichting In deze grafiek is te zien hoeveel banen binnen een redelijke reisafstand (1,5 uur) bereikbaar zijn voor de inwoners van Enschede. Hierbij is geen rekening gehouden met filedruk en ook de banen in Duitsland worden niet meegeteld. Hoe meer bereikbare banen, hoe meer baankansen voor de Enschedese inwoners. Streefwaarde: de bereikbaarheid van banen wordt verbeterd door infrastructurele projecten (projecten waardoor de reistijd naar aanliggende economische centra verminderd wordt), maar ook door groei van banen binnen de huidige cirkel van 1,5 uur reistijd. Dit gaat dan vooral om de banengroei in Twente zelf. Landelijk wordt verwacht dat de banen blijven groeien met 0,8% de komende 2 jaar (UWV arbeidsmarktprognose 2022-2023). Dit percentage is in deze grafiek doorgetrokken naar de komende 5 jaar. De effecten van een snellere en betere treinverbinding tussen Zwolle, Enschede en Munster zijn de komende jaren nog niet aan de orde. Daarom hanteren we enkel de autonome banengroei als basis voor het streven. Bron: Atlas Research

blz. 68 (van 258)

Toelichting Om Enschede goed verbonden te krijgen met aanliggende economische centra is een voorspoedige first en last mile erg belangrijk. Hoe snel kom je Enschede in of uit met de auto? Om dit te meten is een bereikbaarheidsindicator samengesteld. Dit is een indexcijfer van de reistijden over een aantal invalswegen naar het centrum van Enschede. Een lagere waarde betekent dat de reistijd ten opzichte van 2011 verbeterd is. Streefwaarde: Het doel is om de bereikbaarheid van Enschede minimaal op peil te houden. Om dit te monitoren wordt jaarlijks de reistijd op de radialen bepaald. Het jaar 2011 wordt gebruikt als referentie en heeft de waarde 100 gekregen. Door de dalende trend is in 2015 besloten de streefwaarde te verlagen naar 80. Bron: NDW Acties 2023 Aantal acties: 1

01. Met onze bovenregionale partners onderzoeken we het ruimtelijk-economisch profiel van de corridor Zwolle-Munster Op initiatief van de Provincie Overijssel dragen wij bij aan de positionering van de corridor Zwolle-Twente-Munster als belangrijke verbindings-as op nationaal én internationaal schaalniveau. Door gezamenlijk het ruimtelijk-economische profiel te bepalen kunnen we scherper aangeven waar de kansen liggen voor de economische ontwikkeling van onze regio en zo gerichter lobbyen bij het Rijk en Europa. Hier werken we samen aan met andere gemeenten uit Twente en de Regio Zwolle, Twenteboard en Euregio. Bijdrage verbonden partij: XL Businesspark Twente/Regionaal Bedrijventerrein Twente (RBT)

Maatschappelijk rendement: De ontwikkeling en uitgifte van XL Businesspark draagt bij aan de regionale groei van bedrijven en het creëren van nieuwe banen. Een deel van deze banen kan door Enschedeërs worden ingevuld. Ook worden indirect banen gecreëerd door het versterken van de logistieke sector in Twente.

. 05.02 In Enschede groeien de banen op de toplocaties Op de toplocaties Kennispark, binnenstad/stadscampus en Technology Base faciliteren wij de vestiging van bedrijven en de groei van banen. In de binnenstad groeien de banen in met name de horeca en detailhandel. De stadscampus, Kennispark en Technology Base gaan zorgen voor een internationaal aantrekkelijk profiel van onze stad en regio, een meer diverse

blz. 69 (van 258)

economie, bieden een nieuwe inspirerende werkomgeving en dragen daarmee ook bij aan het aantrekken en vasthouden van talent. Indicatoren Aantal indicatoren: 3

Toelichting In deze grafiek zien we de ontwikkeling van het aantal banen op Kennispark. Kennispark beslaat de gebieden: UT, Business and Science Park en Twente Village. Streefwaarde: we gaan uit van een banengroei van 300 banen per jaar op de toplocatie Kennispark vanaf 2018. Bron: VR beheer

Toelichting In deze grafiek staan het aantal banen van de toplocatie binnenstad: het kernwinkelgebied, de kantoorlocatie Stationsomgeving (inclusief Centrumkwadraat) en de kantoorlocatie

blz. 70 (van 258)

Stadsweide (inclusief het voormalige MST aan het Ariënsplein). Streefwaarde: De streefwaarde (een groei met 150 banen per jaar) is gebaseerd op de sterker wordende functie van de binnenstad in de Euregio (voorzieningen, komst bioscoop, vernieuwing van winkels en horeca) en de ontwikkeling van de stadscampus en Centrumkwadraat met woon/werkfuncties, onderwijs, bedrijvigheid, diensten etc. Bron: VR beheer

Toelichting In deze grafiek is de ontwikkeling van het aantal banen op de toplocatie "luchthaven" te zien. Het betreft de banen op de werklocaties van de voormalige luchthaven (Technology Base, Deventer Poort en de werkparken van Van Eck). Streefwaarde: als streven gaan we uit van 50 banen per jaar vanaf 2021. Er zijn nog veel hectares beschikbaar voor groei van bedrijvigheid op deze toplocatie. Bron: VR beheer Acties 2023 Aantal acties: 5

01. We voeren de gebiedsstrategie Kennispark uit Samen met onze partners en private partijen realiseren we onderdelen van de eerste fase van het investeringsplan Kennispark. In 2023 ronden we de Slimme Verbinding af en richten we een groot deel van de Institutenweg opnieuw in. De realisatie van het parkeergebouw wordt voorbereid, zodat we in de startblokken staan om deze voorziening te realiseren als de eerste private ontwikkeling van bedrijfsvastgoed langs de Hengelosestraat vergund is (verwacht in 2024). De MedTech Factory wordt gerealiseerd. Alle regiodealprojecten op Kennispark worden afgerond en afgerekend. Ook in 2023 verwachten we weer diverse private ontwikkelingen in het gebied die we intensief begeleiden, zodat deze plannen optimaal bijdragen aan de gebiedsdoelen. 02. We beoordelen of de evaluatie van Technology Base consequenties heeft voor de koers en het onderliggende bestemmingsplan Op basis van de behandeling van de evaluatie in de raad en Staten beoordelen we of er een bijstelling van onze koers noodzakelijk is en of dit consequenties voor het onderliggende bestemmingsplan heeft. 03. We scherpen onze rolopvatting en activiteiten t.a.v. Space53 op Technology Base aan

blz. 71 (van 258)

Space53 levert eind 2022 een nieuwe strategie op en focust hierin op het Safety en Security domein. Dit is een aanleiding en kans om onze gemeentelijke rollen zoals die van launching customer en gemeentelijke droneprojecten voor en binnen het dronecluster aan te scherpen. 04. We stellen de visie Spoorzone Hengelo-Enschede vast De gezamenlijke spoorzone Hengelo Enschede (SHE) is het hart van een internationale top technologische regio Twente. In de Omgevingsagenda Oost is deze zone aangewezen als belangrijk verstedelijkingsproject voor het oosten van Nederland. Voortvloeiend uit de afspraken in de Omgevingsagenda Oost is inmiddels een concept visie geformuleerd op de verdere ontwikkeling van deze spoorzone als het nieuwe stedelijk visitekaartje van onze grensregio. Doel is om als OV-knooppunt op de strategische verbindingslijnen Zwolle-Münster en AmsterdamBerlijn de kansen op doorgroei van onze innovatieve high tech sector te versterken en ruimte te bieden aan vernieuwende combinaties van wonen, werken, ondernemen en studeren. De beide steden willen met een langjarig programma de gezamenlijke agglomeratiekracht benutten om nog meer inwoners, kenniswerkers, studenten en (top)technologische bedrijven aan te trekken en te binden aan de regio.

Met de ontwikkeling van SHE staat de vijfde agglomeratie van ons land met ca 250.000 inwoners voor de volgende schaalsprong in aantallen én leefkwaliteit. Samen met Hengelo stellen we de visie SHE vast en initiëren we benodigde projecten. Voor een goede propositie richting Rijk en provincie voor verwerving subsidie. 05. We werken verder aan de gebiedsontwikkeling Centrumkwadraat Voor de tweede fase Centrumkwadraat onderzoeken we of voor Driehoek Noord een samenwerkingsovereenkomst met marktpartijen kan worden afgesloten voor gebiedsontwikkeling. We vernieuwen de openbare ruimte van de Deurningerstraat en Wenninkgaarde. En verleggen de entree van de Stationsgarage. Voor het stationsplein maken we een nieuw ontwerp. Bijdrage verbonden partij: Stichting Gebiedsorganisatie Kennispark

Maatschappelijk rendement: De stichting Gebiedsorganisatie Kennispark is een ‘triple-helix’-samenwerking tussen de Universiteit Twente, ondernemers en vastgoedeigenaren en de gemeente Enschede. De stichting heeft de opgave het ontplooien van activiteiten binnen het innovatie-ecosysteem van Kennispark, zodat deze innovatiecampus een aantrekkelijke vestigingsplaats is en blijft voor zowel innovatieve bedrijven als het talent passend bij het profiel van het gebied. Bijdrage verbonden partij: Technology Base

Maatschappelijk rendement: Technology Base/Area Development Twente (ADT) heeft de opgave het gebied van de voormalige militaire luchthaven Twente integraal te ontwikkelen tot een impuls en aanjager voor een economisch sterker en duurzamer Twente.

. 05.03 In Enschede kunnen bestaande en nieuwe bedrijven verantwoord/duurzaam/groen groeien en innoveren De basis van onze economie zijn onze bestaande bedrijven. Voor alle bestaande en nieuwe bedrijven bieden we een goede dienstverlening, zorgen we voor ruimte om te ondernemen, digitale bereikbaarheid, bieden we ondersteuning van netwerken voor starters, start ups en scale ups en innovatie (Novel-T), bevorderen we internationalisering, hebben we aandacht voor het arbeidsmarktbeleid en voor een aantrekkelijke werkomgeving. Met het oog op de brede welvaart is de groei van bedrijven “verantwoord/groen” en gaat niet ten koste van mens of planeet.

blz. 72 (van 258)

Indicatoren Aantal indicatoren: 2

Toelichting In deze grafiek is de ontwikkeling te zien van het totaal aantal banen in Enschede. Hoe meer banen, hoe meer baankansen voor alle Enschedeërs. De banengroei is een resultaat van inzet op bereikbaarheid van banen, toplocaties, bestaande bedrijvigheid, innovatie en van het aantrekken en vasthouden van talent. Streefwaarde: bij de ambitie om door te groeien naar een inwonertal van 170.000 inwoners de komende 10 jaar hoort ook een groei in banen. In Enschede hebben we relatief weinig banen per inwoner. Hiernaast hebben we een relatief lage participatiegraad. Daarom streven we naar een banengroei die hoger ligt dan de groei in het aantal inwoners. Kennispunt Twente heeft berekent dat deze ambitie een banengroei nodig is tussen de 10.000 en 12.500 banen de komende 10 jaar. Bron: VR beheer

blz. 73 (van 258)

Toelichting In deze grafiek is de ontwikkeling van het bruto regionaal product (BRP) van Enschede te zien. Het BRP zegt iets over de samenstelling van de economische sectoren in een gemeente en de toegevoegde waarde per baan. Innovaties kunnen leiden tot een groei van het BRP. Het BRP wordt berekend met behulp van gegevens van het CBS (nationale rekeningen) en werkgelegenheidsgegevens (LISA). Streefwaarde: Het streven is het BRP harder te laten stijgen dan de landelijke prognose (een stijging van 1,8% per jaar vanaf 2018, bron: CPB). We hopen met ontwikkelingen op de toplocaties, ondersteuning van innovatie en inzet op goede voorzieningen een sterkere samenstelling in sectoren te krijgen en meer toegevoegde waarde per baan. Bron: CBS en LISA Acties 2023 Aantal acties: 8

01. We leggen de geactualiseerde economische visie voor aan de raad In 2023 starten we met het actualiseren van de bestaande economische visie. 02. We zoeken naar een locatie voor een nieuw bedrijventerrein in Enschede en onderzoeken welke bestaande bedrijventerreinen we versneld kunnen uitbreiden In 2022 is de zoekopgave en het programma van eisen voor een nieuw te ontwikkelingen bedrijventerrein vastgesteld. In 2023 geven we dat een vervolg en betrekken we het college en de raad in de vervolgstappen. Daarnaast geven we uitvoering aan de motie ‘bedrijventerreinen sneller uitbreiden’ die oproept om zo snel mogelijk met voorstellen te komen om bestaande bedrijventerreinen uit te breiden. Dit loopt gelijk op met en parallel aan de zoektocht naar een locatie voor een nieuw bedrijventerrein. 03. We starten met het bouwrijp maken van De Morshoek (voorheen Usseler Es Oostkrans) In 2023 starten we met het bouwrijp maken van De Morshoek als bedrijventerrein en verwachten we de eerste gesprekken met geïnteresseerde ondernemers te kunnen starten. 04. We continueren de uitvoering van de gebiedsagenda’s voor een toekomstbestendig De Reulver en Euregio Bedrijvenpark In 2023 werken we op basis van het plan van aanpak verder aan de toekomstbestendigheid van bedrijventerreinen De Reulver en Euregio Bedrijvenpark.

Voor De Reulver gaan we het toekomstbeeld verder uitwerken en de mogelijkheden voor herontwikkeling onderzoeken. Daarnaast willen we de publiek-private samenwerking verder versterken en stevig inzetten op het realiseren van duurzaamheidsmaatregelen. Voor Euregio Bedrijvenpark gaat het project zich concentreren op het maken van een herstructureringsplan, het realiseren van duurzaamheidsmaatregelen en verkennen we de uitbreidingsmogelijkheden van het terrein voor nieuwe bedrijven 05. We ontwikkelen een gebiedsvisie voor de herontwikkeling van de verouderde bedrijventerreinen Kop Westerval en Rigtersbleek Als onderdeel van de Spoorzone Hengelo-Enschede (SHE) en vanwege de strategische ligging en binnenstedelijk karakter van deze twee terreinen gaan we een nieuw toekomstperspectief en gebiedsvisie ontwikkelen. Het doel is om ze weer aantrekkelijk te maken voor nieuwe gebruikers en de maatschappelijke en economische waarde van deze werklocaties te verhogen. 06. We maken nieuwe regionale afspraken over de programmering van bedrijventerreinen in Twente Op basis van geactualiseerde vraag- en aanbodcijfers van bedrijventerreinen maken we samen met de provincie en de andere 13 Twentse gemeenten hernieuwde programmeringsafspraken. Deze afspraken gaan onder andere over waar en onder welke voorwaarden er nieuwe bedrijventerreinen ontwikkeld kunnen worden.

We verwachten de raad hierover in de eerste helft van het jaar te kunnen informeren. 07. We investeren in het versterken van het regionale onderzoeks- en innovatiesysteem Samen met het bedrijfsleven, onderwijsinstellingen en expertisecentra verbeteren we de condities van het Twentse onderzoeks- en innovatie-ecosysteem door inzet op kennisuitwisseling- en overdracht. Dit doen we enerzijds via Novel-T en Enschedelab, door het

blz. 74 (van 258)

verbinden van kennisinstellingen en bedrijfsleven met de maatschappelijke opgaven van stad en regio. In het verlengde daarvan verkennen we met de Wirtschaftsförderungen Gronau en Borken de mogelijkheden om dit ecosysteem ook grensoverschrijdend uit te breiden. Anderzijds werken we samen met partners als Twenteboard, Novel-T en het Netwerk Kennissteden Nederland aan clusterontwikkeling en versterking van de kennisinfrastructuur. Specifieke clusters die extra gemeentelijke ondersteuning krijgen zijn het MedTech cluster en Space053 (onbemande systemen). Met nieuwe samenwerkingspartners, zoals Dutch Innovation Days, ondersteunen we innovatieve samenwerkingsvormen tussen het bedrijfsleven en de creatieve en culturele sector. 08.. We ontwikkelen nieuw uitgiftebeleid en toewijzingscriteria voor bedrijfskavels In 2023 gaan we ons uitgiftebeleid voor bedrijfskavels, met het oog op toekomstige ontwikkelingen, herzien en waar nodig aanpassen aan moderne maatstaven. Bijdrage verbonden partij: Twente Board

Maatschappelijk rendement: Twente is een ondernemende regio met een krachtig technologisch profiel en internationale ambitie. Twente Board wil de economie stimuleren door te investeren in innovatiekracht met een focus op de topsector hightech systemen en materialen (HTSM). Dit om als regio door te ontwikkelen tot een toonaangevende technologische topregio in Europa waar hoogwaardige systemen, producten, materialen en diensten worden vervaardigd. Om de regionale arbeidsmarkt verder te versterken richt de board zich uiteraard ook op het bestaande bedrijfsleven met belangrijke sectoren zoals toerisme, logistiek en bouw.

. 06. Talent wordt aangetrokken, vastgehouden en ontwikkeld De beroepsbevolking in Enschede en Twente gaat dalen in de komende decennia. Dit kan er toe leiden dat bedrijven op de langere termijn gaan verplaatsen naar gebieden met meer potentiële werknemers. Jongeren trekken wel naar Enschede om hier te studeren, maar vertrekken daarna naar een grotere stad. Daarom werken we naast het vergroten van de baankansen ook aan het aantrekken en vasthouden van talent. Het werken aan deze opgaven hangt heel erg samen met het arbeidsmarktbeleid vanuit de opgave “inclusief Enschede”. De aantrekkelijkheid van een stad wordt in eerste instantie bepaald door de inwoners: het aandeel HBO en universitair opgeleiden en het aandeel creatieve klasse bepaalt de aantrekkelijkheid van de stad voor bedrijven en de economische groei. Economische groei is nodig om iedereen aan het werk te houden. Enschede heeft een relatief laag aandeel HBO en universitair opgeleiden. Dit beperkt de economische kansen van onze stad. Om hier verandering in aan te brengen, gaan wij meer inzetten op het aantrekken en vasthouden van HBO en universitair opgeleid talent. Hiervoor is het belangrijk dat de voorzieningen (wonen, cultuur, profilering) goed op orde zijn. We willen kwalitatief groeien om als stad sterker te worden. Over 10 jaar is ons inwoneraantal gestegen naar 170.000 inwoners.

06.01 De stedelijke voorzieningen zijn divers en attractief voor inwoners en bezoekers (nationaal en internationaal) Een aantrekkelijke stad heeft een bruisende binnenstad, goede culturele voorzieningen, evenementen en voorzieningen. De stad is verrassend en heeft mogelijkheden voor creatieve broedplaatsen.

blz. 75 (van 258)

Indicatoren Aantal indicatoren: 2

Toelichting Deze indicator geeft het gemiddeld aantal weekbezoekers weer aan de binnenstad tijdens winkeltijden. De tellingen zijn gebaseerd op de 1 jaarlijkse handmatige tellingen van Locatus in het voorjaar (april). Voor de jaren 2018-2020 zijn de tellingen gebaseerd op de wifitellingen in de binnenstad (omgerekend naar winkeltijden zodat het vergelijkbaar is met de tellingen van Locatus). Streefwaarde: we verwachten dat het aantal bezoekers aan de binnenstad vanaf 2022 weer langzaam gaat toenemen. Aan de ene kant omdat we geen coronabeperkingen meer hebben waardoor het winkelbezoek weer zal kunnen toenemen. Aan de andere kant omdat we verwachten dat met de plannen voor de binnenstad er ook meer bezoekers komen om te werken, ontmoeten of recreëren. Als streven houden we een herstel aan van de bezoekersaantallen naar het niveau van 2019 (niveau voor corona). Bron: Locatus, Bureau RMC voor de tellingen in 2018-2020

blz. 76 (van 258)

Toelichting Cultuur en evenementen zijn belangrijke factoren voor een aantrekkelijke stad en goede stedelijke voorzieningen. Doel is dat dit totaal aantal stijgt. Indirect effect zijn meer bestedingen (onder andere restaurantbezoek) in de stad. De grote gesubsidieerde instellingen rapporteren jaarlijks aan de gemeente. Zij zijn een goede graadmeter van hoe het in de culturele sector gaat met betrekking tot publieksbereik. Streefwaarde: De afgelopen twee jaar is de impact van corona op het publieksbereik van de culturele instellingen heel groot geweest. De sector werkt hard aan herstel. Het streven is dat in 2023 de bezoekcijfers weer op niveau van voor de pandemie zijn en dat de sector dat de jaren daarna weet vast te houden. Bron: culturele instellingen Acties 2023 Aantal acties: 11

01. We werken aan 'Welcome in Enschede': informatie & integratie We onderzoeken welke informatie over de gemeentelijke dienstverlening we voor de internationale inwoners in Enschede, van studenten en expats tot vluchtelingen en arbeidsmigranten, moeten ontsluiten en welke begeleiding er nodig is. 02. We ontwikkelen een kansenkaart met uitvoeringsplan voor de stadsrandzone en het Rondje Enschede We maken een kansenkaart voor het toeristisch-recreatief versterken van de stadsrand en rondje Enschede in het bijzonder. Naast de kansenkaart maken we ook een uitvoeringsplan. De motie "Rondje Enschede' wordt hierin meegenomen. 03. Samen met onze binnenstadspartners geven we uitvoering aan het Actieplan Binnenstad Om samen uitvoering te kunnen geven aan het actieplan Binnenstad is een professionele samenwerking tussen alle binnenstadspartners heel belangrijk. We gaan de huidige samenwerking evalueren en opnieuw vormgeven. In het bijzonder is daarbij aandacht voor het betrekken van de vastgoedpartijen. 04.

We maken een plan voor de bewegwijzering, oriëntatiepunten en looproutes in de binnenstad Om bezoekers aan de binnenstad te verleiden om ook op de minder bekende plekken in de binnenstad te komen, en om de binnenstad beter te verbinden met de bezienswaardigheden / hotspots in de nabijheid van de binnenstad, gaan we in 2023 een plan maken voor bewegwijzering, oriëntatiepunten en looproutes.