Actieplan Enschede-def

ACTIELIJNEN GROEI EN TRANSFORMATIE

IK HEB ENSCHEDE LEREN KENNEN ALS EEN GROTE ZANDBAK MET OUDE FABRIEKSCOMPLEXEN, SOMS WERKEND EN SOMS IN VERVAL. HET WEGVALLEN VAN DE TEXTIELINDUSTRIE EN DE OPKOMST VAN HET ‘NIEUWE TWENTE’ HEEFT EEN POSITIEF EFFECT GEHAD OP DE BINNENSTAD VAN ENSCHEDE. MAAR OOK DE ENSCHEDESE MENTALITEIT ‘NIET LULLEN, MAAR POETSEN’, HEEFT ONS VEEL GEBRACHT. DAARMEE KRIJGEN WE IN EEN KORTE TIJD VEEL VOOR ELKAAR. ER ZIJN KORTE LIJNTJES EN IEDEREEN IS BENADERBAAR. DAT IS KANSRIJK VOOR DE MOGELIJKHEDEN DIE ER LIGGEN. OM DE ONDERNEMERSCHAP EN CREATIVITEIT IN ENSCHEDE NOG MEER TE BOOSTEN IS EEN FLINKE BAK INSPIRATIE NODIG. HET ‘WAUW-GEVOEL’ MOET JE OVERVALLEN ZODRA JE DE STAD IN LOOPT. IK NODIG IEDEREEN VAN OOK VAN HARTE UIT OM MEE TE PIONIEREN EN ONTDEKKEN, SAMEN BOUWEN WE AAN DE STAD VAN DE TOEKOMST. Rob Dieleman, zelfstandig kunstenaar en ondernemer

▬ Transformatie ▬ Verbinden en groeien

AMBITIE & ACTIE AGENDA

34

1. TRANSFORMATIE De stad staat niet stil. Het Van Heekplein was ooit een stenige parkeerplek aan de rand van de binnenstad en is nu het kloppend hart van winkelend Enschede. Behoeften van bewoners en consumenten veranderen ook. Dit vraagt om een dynamische stad waarin gebieden en gebouwen meebewegen. Veranderingen van onderop, maar ook veranderingen die – om omgezet te worden in kansen – regie vragen. Regie van de gemeente, maar nadrukkelijk samen met vastgoedeigenaren en ondernemers. GEBIEDSPROFIELEN De binnenstad van Enschede heeft – vanuit de historie - een logische ruimtelijke indeling met herkenbare landmarks die de stad eigen maakt. Over de jaren is er veel ontwikkeld en aangepast. Om de authentieke uitstraling en beleving te behouden en versterken, is het verstandig om recht te doen aan de structuur van de stad en de kwaliteiten van de verschillende deelgebieden. Een programmatische visie met heldere profielen per deelgebied maakt het maken van keuzes bij (her)ontwikkelingen en het toebedelen van

DEN HAAG In de Haagse binnenstad worden acht gebieden onderscheiden, elk met een eigen functie, sfeer en uitstraling. Deze sfeergebieden zijn op een natuurlijke manier gevormd en duidelijk herkenbaar voor de

functies, branches en formules eenvoudiger. Bouw bij het opstellen van de profielen voort

bezoeker. In het binnenstadsbeleid wordt dit onderscheid al jaren als basis gebruikt: bij de ontwikkeling

op de Leidraad Openbare Ruimte en bepaal met behulp van (stedenbouwkundige) expertise

en aanpak van de sfeergebieden wordt de kwaliteit en eigenheid per gebied verder versterkt. Met elk hun

over welke ontwikkelpotentie de deelgebieden beschikken en hoe deze nog beter tot hun recht kunnen komen. Betrek daarbij een minimale afvaardiging van gebruikers en bewoners

eigen karakter dragen de sfeergebieden bij aan de diversiteit van de binnenstad als geheel. Chinatown Den Haag. Bron: www.haagsetijden.nl

van de gebieden. TRANSFORMATIE GEBIEDEN

kunnen hier landen. De urgentie om hiermee aan de slag te gaan is hoog. Straten als de Korte

De ontwikkeling van het Van Heekplein zorgde er mede voor dat het gebied rond o.a. De

Hengelosestraat, De Heurne, Irene Promenade en Noorderhagen en plekken als het oude

Heurne en Irene Promenade (ten noorden van de Oude Markt) van karakter veranderde. De

V&D-pand bieden ruimte voor creatieve en innovatieve concepten, nieuwe vormen van

winkelfunctie heeft hier een andere betekenis gekregen doordat de grotere ketens zijn

bedrijvigheid en woningen voor studenten, starters en ouderen. Deze transformatie vraagt

verhuisd naar het Van Heekplein. Op het oog een negatieve ontwikkeling, maar de leegloop

om regie van de gemeente, passende regelgeving, een actuele en nieuwe blik op de retail-

schept ook kansen voor nieuwe formules. Diverser, lokaler en vernieuwender. Ook nieuwe

en horecastructuur en intensief overleg met de gevestigde pandeigenaren. Zie ook

functies zoals wonen en andere vormen van bedrijvigheid en creatief ondernemerschap

‘Toevoeging woningen’ in het vorige hoofdstuk.

AMBITIE & ACTIE AGENDA

35

DE ONDERNEMERS VAN DE HEURNE HEBBEN ZICH VERENIGD OM HET VERVAL IN DE STRAAT TE KEREN. IN SAMENWERKING MET DE GEMEENTE, VASTGOEDEIGENAREN EN POLITIE STREVEN ZIJ NAAR EEN STRAAT DIE WEER FLOREERT. Inspiratie uit Stem van Enschede

TRANSFORMATIE GEBOUWEN Wat op gebiedsniveau kan, kan ook op pandniveau. De energietransitie (verduurzaming

kleinschalige bedrijvigheid. We gaan hiervoor de werking van het huidige stimuleringsfonds

voorraad) en de warmtetransitie kunnen worden aangegrepen om verdiepingen te

bruisende binnenstad evalueren en op basis daarvan actualiseren en voortzetten. In

transformeren tot woonruimte en bedrijfsruimte. Grote gebouwen, of panden van (grote)

beeldbepalende aanloopstraten of verbindingsstraten is het belangrijk om de plint

historische waarde kunnen door herontwikkeling een nieuwe functie krijgen. Grotere

beschikbaar te houden voor openbare voorzieningen. In andere (dwaal)straten kan juist

winkelpanden kunnen omgezet worden naar kleinere panden die in behoefte voorzien van

vaker gekozen worden voor het laten uitsterven van detailhandel- of horecafuncties. Naast

kleinere (startende) ondernemers. Het transformeren van enkele panden kan ook de

het transformeren van gehele gebouwen kan ook onderzocht worden of delen herbestemd

aanjager zijn van een grotere gebiedstransformatie. Goed voorbeeld doet namelijk volgen.

kunnen worden. Zo kan enkel het toegankelijk maken van daken ruimte bieden aan

Samen met vastgoedeigenaren kan gezocht worden naar (nieuwe) passende functies, met

vergroening, sport en andere formules. Het oude V&D-pand (Korte Hengelosestraat), of de

bijvoorbeeld minder vierkante meters voor retail en meer ruimte voor wonen en

locatie van de huidige bibliotheek zijn voorbeeldpanden waarmee gestart kan worden.

AMBITIE & ACTIE AGENDA

36

ACTIES ▬ O  ntwikkel het stimuleringsfonds door en verbreed deze ▬ O  ntwikkel een ruimtelijk-programatische visie op de binnenstad en gebiedsprofielen voor de verschillende delen van de binnenstad ▬ Z et in op transformatie van verschillende deelgebieden. Maak hierin scherpe keuzes op basis van de gebiedsprofielen en creëer ruimte voor combinaties van functies, zoals wonen (studenten/ tarters), nieuwe bedrijvigheid/ werkplekken en vergroening ▬B  enut waar mogelijk landelijke en provinciale regelingen, zoals de ‘impulsaanpak winkelgebieden’ ▬R  ealiseren verbeterplan De Heurne en transformatie Irene Promenade ▬ T ransformatie Korte Hengelosestraat en het Oude V&D pand ▬ T rek lering uit goede voorbeelden uit andere steden

HAARLEM Rondom het centrale plein in Haarlem vind je zeven pittoreske straatjes met veel bijzondere winkeltjes, vol ambachtelijke producten en unieke verhalen. De vele zelfstandige winkels hier variëren van ambachtelijke studio’s en conceptstores tot exclusieve design en vintage winkels. De straatjes lenen zich voor een wandeling of lekker ronddwalen. Ook in de citymarketing wordt veel aandacht besteed aan dit winkelgebied. Bron en foto: Visit Haarlem

AMBITIE & ACTIE AGENDA

37

ACTIES 2. VERBINDEN EN GROEIEN DWALEN DOOR DE BINNENSTAD Naast een ‘kernwinkelgebied’ kenmerken veel binnensteden zich juist met een aantal kleinere straatjes om rond te ‘dwalen’ (zie ook inspiratiekader). Stegen met verassende, vaak lokale, concepten en een duidelijk onderscheidende sfeer en karakter. Ook in Enschede zien we dit op verschillende plekken ontstaan. Deze straatjes creëren, behouden en versterken kan een grote bijdrage leveren aan de diversiteit van het aanbod in de binnenstad. Echter zijn niet alle straten in en rondom het kernwinkelgebied hiervoor geschikt. Daarnaast is het niet haalbaar om een te groot gebied aan te wijzen als ‘dwaalgebied’. Dit vraagt dus om

▬V  ersterk het karakter van kansrijke dwaal- en aanloopstraatjes (rondom het kernwinkel- en horecagebied) als milieu waar onderscheidende (lokale) concepten zich kunnen vestigen. Belangrijk is hierbij scherpere keuze te maken in waar (welke straten en steegjes) je dit stimuleert en waar niet. Een aantrekkelijk en vitaal dwaalmilieu vraagt sturing en begrenzing. ▬S  timuleer – daar waar gepast – de (her)ontwikkeling van de randen van de binnenstad. Ontwikkel een duidelijke (ontwikkel)visie, met oog voor bestaande belangen ▬C  reëer goede (ruimtelijke) verbindingen tussen verschillende sfeergebieden in en aan de rand van de binnenstad

scherpe keuzes. Begin met het benoemen van de meest kansrijke straten en stegen, en bepaal welke functies, branches en formules het karakter van dit gebied versterken. Zorg er samen met pandeigenaren en ondernemers voor dat unieke en lokale concepten hier naartoe

centrumkwadraat en de onderwijsinstellingen. Ook de ontwikkelingen rondom het Postplein

getrokken worden. Creëer goede ruimtelijke en programmatische verbindingen tussen de

en de nieuwe Bioscoop verdienen aandacht.

verschillende (deel)gebieden.

Dergelijke (her)ontwikkelingen dienen wel gefaseerd en met beleid te gebeuren. Alleen als er echt unieke sfeer- (en leef)gebieden worden toegevoegd, kan de stad profiteren. Anders

DE RANDEN VAN DE BINNENSTAD

ligt verschraling op de loer. Verbinding tussen de gebieden – zowel fysiek in de vorm van

De stad van de toekomst moet kunnen meeveren op veranderingen in de samenleving, want

looproutes als programmatisch – is daarbij cruciaal. Bezoekers moeten verleid worden rond

ook in Enschede veranderen gedrag en behoeftes van bezoekers en bewoners. In de

te dwalen in de ‘grote binnenstad’ of op zijn minst worden verleid snel (weer) terug te komen

binnenstad klinkt de roep om meer onderscheidend aanbod, meer verassing en diversiteit.

om de rest te ontdekken. De Leidraad Openbare

Deze ontvouwen zich in de transformatie van gebieden (zie actielijn 1) en panden. Niet alleen

Ruimte Stadserf biedt een basis voor

in het hart van de binnenstad, maar ook aan de randen van de binnenstad zijn deze

plaatselijke (her) ontwikkelingen.

ontwikkelingen zichtbaar. De (her)ontwikkeling van braakliggende gebieden of oude (fabrieks-) complexen aan de randen van de binnenstad bieden de kans ‘grootstedelijk’ klimaat toe te voegen aan een unieke omgeving. Dit versterkt het stedelijke karakter van de (binnen)stad, zorgt voor meer diversiteit in het aanbod, en wakkert het gevoel van ‘trots’ aan onder de bewoners en bezoekers. Unieke en onderscheidende plekken trekken bezoekers aan, en zorgen er ook voor dat bezoekers langer verblijven en meer besteden. Een goed voorbeeld van zo’n ontwikkeling in Enschede is de Performance Factory, Connect-U en de Cultuurmijl,

AMBITIE & ACTIE AGENDA

38

B I JL A G E I A A N PA K E N P R O C E S Deze Ambitie en Actie Agenda is gebaseerd op zowel bestaande gemeentelijke

EXPERTISE SESSIES STAKEHOLDERS

beleidskaders als nieuwe inzichten en ambities die voortkwamen uit participatie met

Naast de online participatie vonden er twee expertmeetings plaats met relevante

stakeholders uit de stad. Hierna geven we wat meer toelichting op elk van deze

stakeholders. Op 11 april 2022 vond een participatiesessie plaats met allerlei betrokkenen

onderdelen. Het proces van deskresearch tot oplevering van de eerste (concept) Ambitie

uit de binnenstad. Tijdens deze sessie werden concrete ideeën voorgelegd en is gezocht naar

en Actie Agenda vond plaats van september 2021 tot mei 2022.

verdere verdieping. Op 11 mei vond er een expertmeeting plaats met vertegenwoordigers vanuit de studentenpopulatie. Beide expertmeetings leverden verdere verdieping én

DESKRESEARCH BELEIDSSTUKKEN

aanscherping op.

Bij de start van het onderzoek zijn de vigerende (beleids-)kaders en plannen geanalyseerd om de richting van het actieplan te bepalen. Een aantal belangrijke documenten met

Geraadpleegde documentatie (selectie):

betrekking tot de binnenstad is genoemd in het kader hieronder.

▬ Groenambitieplan Enschede 2050 ▬ Leidraad openbare ruimte Stadserf

ONLINE PARTICIPATIE

▬ Mobiliteitsvisie Enschede 2030

Inwoners, ondernemers uit Enschede en bezoekers van de binnenstad hebben gedurende het

▬ Beleidskader ‘Retail in Enschede’

traject op twee manieren (online) input en concrete ideeën aan kunnen dragen: via een

▬ Citymarketingvisie Enschede

online enquête en een interactieve kaart. Deze input is benut bij de totstandkoming van deze actie agenda. De 10 ideeën die bij de interactieve kaart de meeste ‘stemmen’ kregen van deelnemers zijn opgenomen in bijlage 2.

BIJLAGE 1

39

B I JL A G E I I S T E M VA N E N S C H E D E Via stemvaneschede.nl konden inwoners, organisaties en bedrijven zelf (concrete)

De ideeën hebben daarbij ook als inspiratie gediend voor het verdere

ideeën aandragen via een online kaart, in de periode van januari tot april 2022. Op deze

actieplan en sluiten daar in belangrijke mate bij aan. In de komende

ideeën kon vervolgens gestemd worden. Er zijn uiteindelijk 33 ideeën aangedragen

periode zullen de haalbaarheid, prioritering en planning van deze ideeën verder worden

waarop 3046 stemmen zijn uitgebracht. De top-10 van de ideeën is hieronder opgenomen.

uitgewerkt. In onderstaande tabel is aangeven onder welke actielijn ze vallen en is er ruimte

De intentie is om hier – in overleg met de initiatiefnemers – mee aan de slag te gaan.

voor nadere invullingen betreffende haalbaarheid en realisatie en de planning.

IDEE

ACTIELIJN

1 Vergroening/beschutting van Heekplein

Duurzaamheid (H2)

2 Outdoor skatepark in Enschede City center

Functiemenging (H3)

3 Spaanse pleintjes

Functiemenging (H3) Transformatie (H4)

4 Klokkenplas als stadspark

Duurzaamheid (H2) Transformatie (H4)

5 Coffeeshops vervangen door echt leuke koffie- en lunchtentjes

Functiemenging (H3)

6 Verbeterplan de Heurne

Transformatie (H4)

7 Herinrichting Boulevard 1945 tussen het Koningsplein en het Van Heekplein

Aantrekkelijk en bereikbaar (H1)

8 Meer openbare toiletten in heel Enschede

Functiemenging (H3)

9 Binnenstad scooter, brommer en motor vrij

Aantrekkelijk en bereikbaar (H1)

10 Gevarieerder winkelaanbod

Functiemenging (H3)

BIJLAGE 2

40

IDEEËN

HERINRICHTING

STEM VAN ENSCHEDE

VERGROENING/BESCHUTTING

BOULEVARD 1945

VAN HEEKPLEIN

KLOKKENPLAS ALS STADSPARK

SPAANSE PLEINTJES MEER OPENBARE TOILETTEN

VERBETERPLAN OUTDOOR SKATEPARK

DE HEURNE

IN ENSCHEDE CITY CENTER

GEVARIEERDER

COFFEESHOPS VERVANGEN

WINKELAANBOD

DOOR ECHT LEUKE KOFFIE-

BINNENSTAD SCOOTER,

EN LUNCHTENTJES

BROMMER EN

OPEN

MOTOR VRIJ

OPEN

BIJLAGE 2

41

V O O R G E N O M E N A C T IE S BASIS OP ORDE Lokale samenwerking

1L O K A L E S A M E N W E R K I N G 1. Intensiveer en professionaliseer de lokale samenwerking tussen alle binnenstadspartners ▬ Evalueer en versterken van de huidige samenwerking op binnenstadsniveau ▬ Middelen beschikbaar stellen voor het professionaliseren van de centrumorganisatie voor de partners, periode 3 jaar ▬ Versterk de samenwerking met filiaalbedrijven en ketens ▬ Creëer betrokkenheid op deelgebied/ straatniveau ▬ Intensiveren netwerk en betrokkenheid van vastgoedeigenaren ▬ Nieuw leven in huidige vastgoednetwerk Enschede blazen ▬ Samenwerking met landelijk opererende partijen versterken ▬ Deelnemen aan het netwerk Vastgoedtafel Overijssel van de Provincie Overijssel ▬ Zet een online communicatieplatform op voor alle stakeholders

2. Investeer in een slagvaardige overheidsorganisatie ▬ Capaciteit voor de uitvoering van het actieplan beschikbaar stellen ▬ Verbeteren meldpunt voor operationele zaken in de binnenstad ▬ Verbeteren aanspreekpunt voor collectieve vraagstukken in de binnenstad ▬ Investeer in een samenwerkingslocatie voor ondernemers, onderwijs, innovatie en overheid ▬ Blijf inwoners betrekken bij de planvorming, bijvoorbeeld via Stem van Enschede

1P O S I T I O N E R I N G AMBITIE & ACTIE AGENDA

3. Verdiep de positioneringstrategie van de binnenstad ▬ Versterk de zichtbaarheid van het internationale, technische, innovatieve, creatieve karakter van de binnenstad

4. Uniforme signing tijdens bouwactiviteiten (publiekvriendelijk en trotsverhogend)

Prioriteit gemeente

Prioriteit binnenstad

Prioriteit Stem van Enschede

BIJLAGE 3

42

Lokale samenwerking

1A A N T R E K K E L I J K E N B E R E I K B A A R 5. Verbeteren wayfinding (bewegwijzering, oriëntatiepunten en looproutes)

6. Verbeteren en toevoegen van de openbare toiletten, servicepoints, etc. (ook na winkeltijden)

7. Opstellen van een actieplan toegankelijke binnenstad

8. Onderhoudsbudgetten moeten meegroeien met de investeringen in de openbare ruimte (zoals groen, kunst, bestrating, cameratoezicht, etc)

VEILIGE BINNENSTAD 9. Handhaving & Regelgeving ▬ Aanvullende particuliere beveiliging cq straatcoaches (1 fte, 2 personen) ▬ Bibob procedure growshops voortzetten ▬ Opvolging geven aan de acties die voortkomen uit de future search over veiligheid in de binnenstad ▬ Scooteroverlast - uitbreiden kentekenregenstratie ▬ We gaan door met de integrale aanpak van georganiseerde ondermijnende criminaliteit en leggen hierbij de focus op o.a. drugscriminaliteit. ▬ Uitbreiding aantal camera’s binnenstad.

10. Beleving/ omgevingspsychologie ▬ Inventariseren (sociaal)onveilige plekken en daar opvolging aan geven ▬ Experimenteren met interventies obv omgevingspsychologie ▬ Uitvoering petitie Myrthe (vrouwvriendelijke binnenstad) Bovenstaande acties gaan we als eerste toepassen op de Noorderhagen

BEREIKBARE BINNENSTAD 11. Uitbreiding van het aantal P+R locaties

12. Haalbaarheid van een familieticket met de bus in het weekend en bij grote evenementen onderzoeken

BIJLAGE 3

43

EXPERIMENT EN INNOVATIE Lokale samenwerking

1T E C H N O L O G I E , I N N O V A T I E E N C R E A T I V I T E I T ( T I C ) 13. Stel een experimenteerfonds voor creatieve ideeën beschikbaar (via de TIC-lijn)

14. Verkennen idee Dutch Innovation District

DUURZAAMHEID 15. Stimuleer het creëren van groene daken en de aanplant van gevelgroen

16. Verbeter het klimaat adaptieve vermogen van de openbare ruimte door stenige oppervlakten te ‘ontharden’ en meer groen aan te planten

17. Vergroenen van het Van Heekplein

18. Kaders stellen waarbinnen de emissievrije logistiek per 2025 kan plaatsvinden

BIJLAGE 3

44

ONTMOETING EN VERBINDING KUNST EN CULTUUR 19. Creëer twee locaties voor broedplaatsen

20. Verhoog de aanwezigheid van (toegepaste) kunst in de openbare ruimte tbv profilering, oriëntatie, placemaking, verbinding

21. Maak het culturele aanbod zichtbaar en beleefbaar

22. Benut (leegstaande) panden voor een breder cultureel aanbod

ONTMOETEN, SPORTEN EN SPELEN 23. Benut het wijkbudget ‘Initiatiefkracht’ om initiatieven te ondersteunen

24. Spaanse pleintjes

25. Aanleg van een skatepark in de openbare ruimte

26. Klokkenplas als stadspark

27. Herinrichting boulevard 1945 tussen het Van Heekplein en Koningsplein

28. Meer ruimte voor (sub)culturen, studenten en internationals

BIJLAGE 3

45

Lokale samenwerking

1F U N C T I E V E R B R E D I N G 29. Wonen ▬ Ruimtelijke mogelijkheden voor wonen inzichtelijk maken ▬ Behoefteraming naar type en doelgroep ▬ Wenselijkheid i.r.t. gebiedsprofielen

30. Evalueer instrumentarium (bestemmingsplan, retailvisie, etc)

31. Stimuleer een diverse functiemix via regelgeving en afspraken ▬ Scherp regelgeving aan om ongewenste vestiging (smartshops, dark stores) te voorkomen ▬ Maak afspraken met vastgoedeigenaren ▬ Organiseer weer Mix & Match bijeenkomsten

BIJLAGE 3

46

GROEI EN TRANSFORMATIE Lokale samenwerking

1T R A N S F O R M A T I E G E B I E D E N ( E N G E B O U W E N ) 30. Ontwikkel het stimuleringsfonds door en verbreed deze

31. Ontwikkel een ruimtelijk-programatische visie op de binnenstad en gebiedsprofielen voor de verschillende delen van de binnenstad

32. Zet in op transformatie van verschillende deelgebieden. Maak hierin scherpe keuzes op basis van de gebiedsprofielen en creëer ruimte voor combinaties van functies, zoals wonen (studenten/ tarters), nieuwe bedrijvigheid/ werkplekken en vergroening ▬ LORS uitwerken naar een uitvoeringsplan

33. Benut waar mogelijk landelijke en provinciale regelingen, zoals de ‘impulsaanpak winkelgebieden’

34. Realiseren verbeterplan De Heurne en transformatie Irene Promenade

35. Transformatie Korte Hengelosestraat en het Oude V&D pand

36. Trek lering uit goede voorbeelden uit andere steden

47

VERBINDEN EN GROEIEN 37. Versterk het karakter van kansrijke dwaal- en aanloopstraatjes (rondom het kernwinkel- en horecagebied) als milieu waar onderscheidende (lokale) concepten zich kunnen vestigen. Belangrijk is hierbij scherpere keuze te maken in waar (welke straten en steegjes) je dit stimuleert en waar niet. Een aantrekkelijk en vitaal dwaalmilieu vraagt sturing en begrenzing.

38. Stimuleer – daar waar gepast – de (her)ontwikkeling van de randen van de binnenstad. Ontwikkel een duidelijke (ontwikkel)visie, met oog voor bestaande belangen

39. Creëer goede (ruimtelijke) verbindingen tussen verschillende sfeergebieden in en aan de rand van de binnenstad

BIJLAGE 3

48