Actieplan Enschede-def
Tekst van het document
A M B I T IE & AC T IE AGE N D A BIN NENS TA D ENSC HE DE
Deze ambitie en actieagenda is tot stand gekomen op basis van door de gemeente Enschede verzamelde input. De in deel I geformuleerde ambitie is getoetst bij relevante betrokken partijen en in deel II in een concreet en gezamenlijk actieplan uitgewerkt. Versie 2.0 I Juni 2022 Opdrachtgever: gemeente Enschede Auteur: Stad & Co
A M B I T IE & AC T IE AGE N D A BIN NENS TA D ENSC HE DE AMBITIE & ACTIE AGENDA
2
I N H O U D S O P G AV E DEEL I - AMBITIE AGENDA
DEEL II - ACTIE AGENDA
PROEFTUIN ENSCHEDE
5
I DE BASIS OP ORDE
18
DE BINNENSTAD ALS PROEFTUIN
6
II EXPERIMENT & INNOVATIE
24
WELKOM IN DE PROEFTUIN
7
III ONTMOETING & VERBINDING
29
I DE BASIS OP ORDE
8
IV GROEI & TRANSFORMATIE
34
II EXPERIMENT & INNOVATIE
9
BIJLAGE 1: AANPAK & PROCES
39
III ONTMOETING & VERBINDING
11
BIJLAGE 2: STEM VAN ENSCHEDE
40
IV GROEI & TRANSFORMATIE
13
BIJLAGE 3: VOORGENOMEN ACTIES
42
DE PROEFTUIN ALS RICHTSNOER
15
AMBITIE & ACTIE AGENDA
3
DEEL I
A M B I T IE AGE N D A AMBITIE & ACTIE AGENDA
4
P R O EF T U I N ENSCHEDE Wat je ziet, hangt af van waar je staat
😉. Zicht krijgen op de toekomst is daarom
óók een kwestie van perspectief. Grote hoogten zijn verleidelijk. Op je tenen zie je meer dan op je hurken. Toch kan dat laatste verhelderend zijn.
Wie door zijn knieën zakt, komt in de humuslaag van de Enschedese binnenstad terecht. Een rijke voedingsbodem. Al eeuwenlang ontspruiten er steeds weer nieuwe activiteiten. Vreemd? Nou nee. Ze bestaan allemaal uit hetzelfde DNA. Daarin zitten sterke genen zoals Twentse inventiviteit, ondernemendheid, nijverheid en eigengereidheid. Bijzonder? Ja, dat
Samen geven ze er gericht vorm en inhoud aan ‘de nieuwe binnenstad’.
wel. Want waarom nou juist hier?
Uitgevonden in Enschede, de stad waar dankzij een fusie van technologie, innovatie en creativiteit al eeuwenlang vooruitstrevende dingen gebeuren.
Voor het antwoord moet je rechtop gaan staan. Dan zie je het. Enschede is centrum en periferie ineen. Stad waar de één naar kijkt en de ander overheen kijkt. Natuurlijk brandpunt,
In de proeftuin inspireren alle binnenstedelijke partners elkáár. Vanuit een open en
geen borstklopperij. Waar verbeeldingskracht van binnenuit komt en mensen hun eigen
ontdekkende houding ontginnen ze samen braakliggende gronden en brengen ze nieuwe
koers varen. High tech, down to earth. In de binnenstad komt alles samen en klopt het hart
stukken in cultuur. De binnenstad van de toekomst komt hier écht tot leven. Bewoners en
van Enschede.
bezoekers proeven de experimenten en genieten van ieder succes. Andere steden kijken mee, of af, en doen er dan ook hun voordeel mee.
Het is een perfecte bodem om op te bloeien. Gestuurd door de behoeften en ideeën van mensen die zich thuis voelen in dit klimaat. Ongestoord door de problemen en belemmeringen van veel andere steden, zoals ruimte-, bevolkings- en regeldruk. De Enschedese binnenstad is een proeftuin in de volle grond. Een levend laboratorium (living lab) waar winkeliers, vastgoedeigenaren, horecaondernemers, kunstenaars, bewoners, studenten, bezoekers, ambtenaren en bestuurders hun krachten en talenten bundelen.
AMBITIE & ACTIE AGENDA
5
D E B I N N E N S TA D
Enschedese waarden op een creatieve en innovatieve manier worden aangewend voor een
A L S P R O EF T U I N
uitkomsten met andere binnensteden te delen.
tweeledig doel. Een gezonde toekomst van de Enschede binnenstad zelf én een extra impuls aan de positionering van Enschede als technologische, innovatieve en creatieve stad door de
PROEFTUIN ALS CONCEPT Wie niet goed kijkt, zou kunnen denken dat alle binnensteden op elkaar lijken. Niets is
In de proeftuin wordt van alles onderzocht en uitgeprobeerd. Er zijn proeven met functies en
minder waar. Iedere binnenstad is anders. Eigen. Elk gebied heeft weer andere typische
functiemenging, technologische toepassingen, samenwerkingsvormen, innovatieve
ruimtelijke, economische en historische kenmerken. Ook verschillen de patronen en de
voorzieningen, ontmoetingsplaatsen, duurzaamheid, toegankelijkheid en ga zo maar door.
waarden van de mensen die er ondernemen, wonen, werken, winkelen, studeren, uitgaan
De relatieve luwte van het oosten en het grote regionale en internationale verzorgingsgebied
en ontspannen.
maken de omstandigheden perfect. Alle partners in de proeftuin wisselen hun ideeën, initiatieven, kennis en ervaringen onbelemmerd uit. Bewoners en bezoekers ontmoeten elkaar in experimentele opstellingen en dragen bij aan de kwaliteit van de resultaten.
TYPISCH ENSCHEDE
Ondernemers, wetenschappers, cultuursector en overheid zorgen samen dat de oogst op de
In de Enschedese binnenstad zijn veel ‘goed ontwikkelde en georganiseerde partijen’ actief:
juiste plekken terechtkomt.
ondernemers, kunstenaars, cultuurmakers, vastgoedeigenaren, bewoners, studenten, de gemeente. In de basis opereren alle partijen vanuit dezelfde Enschedese kernwaarden. Ze zijn ondernemend, betrokken, veerkrachtig en no-nonsense. Daarnaast delen ze een
VIER DOMEINEN
ambitie: meewerken aan en bevorderen van een gezonde toekomst voor de Enschedese
Tussen nu en 2030 verbreedt de ‘winkelstad van het oosten’ haar basis substantieel en
binnenstad.
groeit uit tot een vitaal, multifunctioneel en onderzoekend centrumgebied. Initiëren, samenwerken en nieuwsgierigheid zijn drijvende krachten. De proeftuin strekt zich uit over vier domeinen: de basis op orde, experiment & innovatie, ontmoeting & verbinding en groei
KRACHTIGE KANS
& transformatie. Elk domein is in feite een samenhangend cluster van opgaven en issues. In
Al deze ingrediënten samen vormen ‘op papier’ een vruchtbaar begin van een krachtige en
de proeftuin gaan partijen in ieder domein samen op zoek naar antwoorden en
integrale binnenstedelijke samenwerking. Zoek je daarvoor een inspirerende vorm, dan
vernieuwende oplossingen. Bestaande grenzen worden daarbij losgelaten, zowel in
doemt als ‘vanzelf’ het beeld van een proeftuin op. Een levend laboratorium waarin typisch
ruimtelijke als organisatorische zin.
AMBITIE & ACTIE AGENDA
6
W EL K O M I N D E D E P R O EF T U I N Korte schets van de vier domeinen van de proeftuin, ter introductie en aanvulling op de daadwerkelijke actieagenda. Lijst met brondocumenten van de Enschedese binnenstad zijn opgenomen in de bijlage.
AMBITIE & ACTIE AGENDA
7
SAMENWERKING Samenwerking is de basis van iedere succesvolle binnenstad. Niemand kan het alleen. Er is een bestaand samenwerkingsverband dat door de meeste betrokkenen als positief wordt bestempeld. Maar: alles kan áltijd beter. Er kunnen meer partners worden aangehaakt, de betrokkenheid van vastgoedeigenaren kan steviger, er kan eigentijdser worden samengewerkt en de financiële slagkracht kan groter. Hoe vitaler de samenwerking is, hoe meer eigenaarschap er ontstaat.
DE BASIS OP OR DE
POSITIONERING De Enschedese binnenstad herbergt al veel moois en wordt de komende jaren nóg mooier
😊. Een goede positioneringsstrategie en aansprekende promotiecampagnes
kunnen dit (beter) zichtbaar maken, maar niet alleen... de beste verhalen komen nog altijd van trotse ondernemers, bezoekers en inwoners .Het primaire verzorgings-
gebied van Enschede strekt zich uit over twee landen. De universiteit en hogescholen
In de proeftuin speelt de bodem een belangrijke rol.
trekken veel internationale studenten. De binnenstad omarmt dit en laat ook
Zonder gezonde basis komt er niet veel tot groei, laat staan
internationale bezoekers zich thuis voelen.
bloei. Kunstgrepen en kunstmest kunnen de boel opkrikken, Het eerste domein in de proeftuin van de Enschedese binnenstad
AANTREKKELIJK, VEILIG EN TOEGANKELIJK
is daarom randvoorwaardelijk voor de andere drie. We noemen
In de binnenstad is iedereen welkom. Gastvrijheid en toegankelijkheid zijn belangrijke
het ‘de basis op orde’. Doel is geen onnodige energie (meer) te
centrale waarden en verdienen per definitie aandacht. Het voorzieningenaanbod moet
verliezen aan de basisvoorwaarden voor een vitale en florerende
passen bij de diversiteit van de stad. De (inrichting van de) openbare ruimte, gebouwen
binnenstad. Zodat ieders beschikbare tijd en capaciteit kan
en evenementen houden rekening met mensen met een beperking en met ouderen.
worden gestoken in het boeken van vooruitgang door samen de
Ook is een onlosmakelijk onderdeel van een toegankelijke stad
andere drie domeinen tot ontwikkeling te brengen.
een binnenstad waar mensen zich veilig voelen.
maar leiden ook tot - letterlijk - kunstmatige resultaten.
De basis op orde richt zich op drie thema’s: ▬ samenwerking ▬ positionering ▬ aantrekkelijk, veilig en toegankelijk
AMBITIE & ACTIE AGENDA
8
EXPERIMENT & I N N O VAT IE Als er één binnenstad is waar creëren, experimenteren en innoveren in het bloed zitten, dan is het die van Enschede. De voormalige textielhoofdstad is vandaag de dag leidend in het ontwikkelen van innovatieve ‘techonology-driven’ oplossingen voor vraagstukken op het gebied van duurzaamheid, energie, gezondheid en veiligheid. Richting 2030 neemt niet alleen de Universiteit Twente een koppositie op dit vlak in, maar óók de binnenstad! In de proeftuin experimenteren ondernemers, bewoners en bezoekers in een levend laboratorium met innovatieve technologische toepassingen in hun dagelijkse activiteiten. #inventedbybinnenstadEnschede
AMBITIE & ACTIE AGENDA
9
TECHNOLOGISCHE STAD
ONDERNEMERSCHAP
Technologische ontwikkelingen en innovaties helpen antwoord
Zelfstandigen, ‘creatieven’ en eigenaren zijn een krachtige motor achter veel ontwikkelingen in de
te geven op de uitdagingen van de huidige binnenstad. Denk aan
Enschedese binnenstad. Ze vergroten de leefbaarheid en aantrekkingskracht op tal van plekken en
onderwerpen als verduurzaming, circulair ondernemen, natuur-
stimuleren daarmee ook het ondernemingsklimaat én de mogelijkheden om studenten en andere
inclusief bouwen, klimaatadaptatie en energietransitie. Maar ook
talentrijke jongeren na hun opleiding - als volgende generatie smaak- en beleidsmakers - voor
aan specifieke toepassingen als service (as a concept), distributie,
Enschede te behouden.
digitalisering en slim inzetten van techniek. De Enschedese binnenstad heeft
Ruimte en gelegenheid bieden aan innovatief en experimenteel ondernemerschap is een directe
alle benodigd partners in huis om meters te maken en ideeën direct uit te proberen:
investering in de toekomst van de binnenstad. Eigenaren stellen leegstaande commerciële ruimtes
kennisinstellingen zoals de Universiteit Twente, Saxion, Artez en ROC van Twente, ondernemers
open voor ondernemende studenten, start-ups en spin-offs, al dan niet verenigd in publiek-private
en gemeente. De binnenstad van Enschede experimenteert vergaand – en verbetert zichzelf
samenwerkingsverbanden. Samen met de gemeente creëren ze er gratis of betaalbare co-work
voortdurend – met behulp van technologie. Gemeente, universiteit, start-ups, spin-offs en
plekken, expositieruimtes, testlocaties, laboratoria en ateliers. Ondernemers worden hierbij op weg
ondernemers ontwikkelen – in een op te zetten ‘stads lab’ – samen slimme en innovatieve
geholpen en gefaciliteerd.
toepassingen op het vlak van gastvrijheid, parkeren, routing en signing, waterberging, hittestress, veiligheid, nieuwe dienstverlening en nog veel meer. Successen worden gezamenlijk gepromoot. We zoeken hierbij de samenwerking op met onze kennisinstellingen (zoals de UT) en geven
OPENBARE RUIMTE
dit een zichtbare plek in onze binnenstad.
Openbare ruimte in de binnenstad is per definitie een publiek podium. Door daarvoor geëigende plekken in te richten als (roulerende) expositieruimtes – bijvoorbeeld ondersteund door een route-app met DIY-opties, meer verdieping en informatie over extra of tijdelijk aanbod ter ondersteuning van het geëxposeerde - krijgen ‘experiment & innovatie’ betekenis in het leven van alledag. ‘Expo-materiaal’ kan van alles zijn, zolang het experimenteel of innovatief (ook historisch) van karakter is. Van het prototype van de eerste zonneauto van het Solar Team Twente, een biomedische teststraat, verrassende (consumenten)toepassingen op basis van het internet of robotica tot een meelwormburgerbarbecue.
EXPERIMENT & I N N O VAT IE AMBITIE & ACTIE AGENDA
10
ONTMOETING & VERBINDING Ontmoeting en verbinding De binnenstad is het oudste deel van Enschede: de bakermat van de huidige gemeenschap. Hier ligt de oorsprong van de reden(en) waarom mensen er nog steeds samenkomen: handeldrijven, nieuws en verhalen uitwisselen, wonen, werken, maken, leren... De aard van de Enschedese binnenstad weerspiegelt de Enschedese mentaliteit. Het roemruchte textielverleden geeft het centrum nog altijd kleur. Haar karakter, historie, lokale cultuur, ligging en verzorgingsgebied hebben het huidige Enschede succesvol gemaakt als ‘grootste winkelstad van het oosten’. Richting 2030 is het belangrijk om de focus te verbreden. De binnenstad evolueert naar een multifunctionele en aantrekkelijke ‘place to be’ voor moderne stadsmensen en bezoekers. In de proeftuin worden nieuwe ontmoetingsplekken en – mogelijkheden gecreëerd en de effecten van andere, extra en nieuwe verbindingen in de stad en tussen mensen onderzocht.
AMBITIE & ACTIE AGENDA
11
VAN WINKELSTAD NAAR ONTMOETINGSPLEK
BINNEN DE STAD BUITEN ZIJN
Het volume en de kwaliteit van het aanbod van de Enschedese ‘cultuurketen’ (ArtEZ, instellingen,
De 21ste-eeuwse mens stelt andere eisen aan zijn leef-en woonklimaat dan vroeger. Kunst, beweging,
makers/producenten, podia, kunstenaars, artiesten) is buitengewoon rijk. Cultuur en creativiteit
natuur, architectuur en kwaliteit van de openbare ruimte zijn nieuwe belangrijke ‘satisfiers’ in de
broeien en bloeien overal en vullen gaten die door vertrek van andere functies worden veroorzaakt.
Enschedese binnenstad. Dus: uitdagend én comfortabel, groen én blauw, authentiek én innovatief, ruim
Daarnaast vullen niet alleen jongeren maar ook oudere stadbewoners steeds vaker hun dagelijkse
én besloten.
behoeften deels buitenshuis in. Denk aan horeca als tweede huiskamer of werkplek en stadslabs als
Vergroening is win-win-win. Het geeft de binnenstad kleur en sfeer, verhoogt de verblijfskwaliteit en
meetingpoints waar studenten, wetenschappers, bedrijfsleven, investeerders en overheid elkaar
draagt bij aan klimaatadaptie en biodiversiteitsbehoud. Groene gevels en daken laten zich prima
treffen.
combineren met sport, spel en recreatie. Slimme groene corridors en stepping stones in de openbare
Goed kunnen shoppen, eten en drinken blijft belangrijk. In de binnenstad nemen daarnaast andere
ruimte verbinden de verschillende sfeergebieden in het centrum en verleiden mensen te dwalen.
functies aan kracht en belang toe. Dit vergroot de kansen én de ruimte voor (meer) cultuur, wonen,
Gelijk- en andersgestemden treffen elkaar op bekende én onverwachte plekken. Het ‘geluid’ van musici
recreatie, verblijf en nieuwe dienstverlening. Kansen liggen er niet alleen op de bekende en bestaande
en andere kunstenaars aan de (rafel)randen van de binnenstad klinkt door tot in het hart.
plekken. Verborgen pleintjes, steegjes maar ook de daken van gebouwen bieden grote kansen voor vergroenen en het toevoegen van nieuwe functies.
ONT MOETING & VERBINDING AMBITIE & ACTIE AGENDA
12
GROEI & T R A N SF O R M AT IE Gezonde binnensteden zijn voortdurend in beweging. Hun dynamiek is de hartslag van de stad en toont waar ‘de maatschappij’ mee bezig is. Trends, ontwikkelingen, modes en rages golven voorbij en veroorzaken kansen, ideeën en perspectieven in wijken, buurten en straten. Welk gebied de Enschedese binnenstad precies omvat, is niet zo eenduidig. Er zijn verschillende delen, met elk een eigen sfeer, karakter, programmering en identiteit. Sommige plekken zijn wat gedateerd en lijken over hun bloei heen te zijn. Andere, momenteel vooral de ‘randen’, leven op. Richting 2030 ontstaan overal nieuwe initiatieven en energie om aan te haken op de huidige tijd. In de proeftuin wordt gestoeid met fysieke en psychologische grenzen - wat hoort bij én in de binnenstad, wat niet en wat kan beter anders worden ingericht – en krijgen nieuwe spelers en activiteiten de kans om beschut op te groeien.
AMBITIE & ACTIE AGENDA
13
TRANSFORMATIE BINNEN DE GRACHT
GROEI OVER DE GRACHT
VERBINDING MET DE REGIO
De organische groei van de
De regio Twente is een
Een gangbare maar grove
huidige binnenstad in de
aantrekkelijke, groene
definitie van de Enschedese
afgelopen jaren heeft ertoe
enlandelijke omgeving waar
binnenstad is: het totale gebied
geleid dat ook de randen van
bijna 700.000 mensen wonen.
binnen de in de 19de eeuw verdwenen stadsgracht (het
het centrum tot bloei zijn gekomen en zelfs daarbuiten.
De Enschedese binnenstad is er door zijn ligging – omringd
Stadserf). Door het te ontrafelen ontstaat beter zicht op
Plekken zoals Roombeek, het museumcluster en de
door bijzondere natuurgebieden en oud en nieuw
de kwaliteiten, potenties en ontwikkelmogelijkheden van
Performance Factory zijn hiervan de levendige
cultuurlandschap - onlosmakelijk mee verbonden. De
de verschillende delen van de binnenstad. Kritisch kijken
voorbeelden. Hun ontwikkeling werpt nieuwe vragen op
lokale en regionale bevolking pendelt gemakkelijk tussen
en kiezen biedt kansen voor succesvolle transformatie.
over de ‘begrenzing’ van de binnenstad. Groeit het gebied
(binnen)stad en land. Hetzelfde geldt voor bezoekers uit
Bijvoorbeeld van winkelen naar wonen, (creatieve)
in de toekomst over de gracht? Een andere vraag is hoe
het aangrenzende Nordrhein Westfalen. Binnenlandse
bedrijvigheid, cultuur of groen op plekken die niet
relevant denken in termen van een ‘grens’ eigenlijk is. Is
toeristen van buiten de regio maken nog niet altijd een
behoren tot de winkelkern. Logische, verassende,
expansie als gevolg van realistische behoefteontwikkeling
koppeling tussen binnenstad en regio maar zijn met de
inspirerende en bij voorkeur groene (loop of fiets)routes
niet sowieso gelegitimeerd? De Enschedese binnenstad
juiste programmering te verleiden. Een bezoek aan
moeten de deelgebieden verbinden. Ieder deelgebied
kiest hierin voor evenwicht en doelmatigheid, en bewaakt
Enschede zonder ontmoeting met de Twentse cultuur is niet
heeft haar eigen kracht. De transformatie van De Heurne,
de balans aan de hand van een overkoepelende ruimtelijke
compleet. En een bezoek aan Twente zonder kennismaking
winkelcentrum Irene Promenade, de voormalige V&D en
visie en strategie. Groeien, ook over de gracht, is
met de Enschedese proeftuin ook niet. Naargelang het doel
de (bijna lege) bibliotheek zijn in potentie het startpunt
toegestaan als het leidt tot meer of andere bezoekers,
van het bezoek profileert de binnenstad zich als
van de nieuwe ontwikkelingen in de binnenstad.
langere verblijven en meer herhaalbezoeken.
bestemming of als niet-te missen halteplaats.
GROEI & T R A N SF O R M AT IE
AMBITIE & ACTIE AGENDA
14
D E P R O EF T U I N
EXPERIMENT & INNOVATIE
A L S R IC H T S N O E R
werken samen waarbij we de binnenstad als een
We benutten de kennis, competenties, ervaringen, technieken en innovatiekracht van alle partners. We gemeenschappelijke proeftuin en levend laboratorium zien. We zijn dé plek waar de moderne binnenstad vorm en inhoud krijgt.
Met de proeftuin zet de Enschedese binnenstad een duidelijke koers uit richting 2030. De vier domeinen
ONTMOETING & VERBINDING
corresponderen met de hoofdambities, oftewel de
We handelen op basis van een brede opvatting van de
hoofdlijnen van de in te zetten ontwikkelingen. Een
begrippen ontmoeten, verwonderen, verleiden en
richtinggevend ontwikkelkader per domein kan helpen bij
inspireren van mensen. In onze overwegingen betrekken
het maken van keuzes over interventies, investeringen en
we dus meer dan alleen de functionaliteit van (nieuwe)
capaciteit. Ook keuzes over wel/niet ondersteunen van
ontwikkelingen. We benutten de creativiteit van de stad
initiatieven kunnen hieraan worden getoetst. Het gaat
en we denken groen. We maken zichtbaar wat de stad te
uitdrukkelijk niet om een ‘zwart-wit meetlat’ maar om een
bieden heeft.
gemeenschappelijk kader dat alle (beoogde) partners als vertrekpunt voor hun afwegingen en eventuele
GROEI & TRANSFORMATIE
investeringen kunnen gebruiken.
We denken van binnen naar buiten en van buiten naar binnen. Wat we doen, doen we op de juiste plek en in verbinding met de omgeving. We schromen niet om keuzes te maken, want wie kiest, wordt gekozen.
AMBITIE & ACTIE AGENDA
15
DEEL II
AC T IE AGE N D A AMBITIE & ACTIE AGENDA
16
HANDEN UIT
LEESWIJZER
DE MOUWEN
inspiratiekaders uit andere gebieden en quotes van Enschedese
In dit deel worden de vier thema’s/proeftuinen verder uitgediept. Per thema/ proeftuin wordt een aantal actielijnen benoemd, aangevuld met binnenstadspartners, gevolgd door (concrete) acties. In bijlage 3 zijn de acties schematisch gebundeld, met daarbij een prioritering van de verschillende partijen.
Uitwerking in acties van de gezamenlijke ambitie. De actieagenda geeft richting aan de nieuwe binnenstad van
PARTICIPATIE
Enschede. Veel zal onderweg blijken in de proeftuin. Een
Inwoners, ondernemers uit Enschede en bezoekers van de binnenstad
ding is zeker: wie zaait zal oogsten. Meer informatie over
hebben gedurende het traject op twee manieren (online) input en concrete
de Stem van Enschede is opgenomen in bijlage 2.
ideeën aan kunnen dragen: via een online enquête en een interactieve kaart. Deze input is benut bij de totstandkoming van deze actie agenda. De 10 ideeën die bij de interactieve kaart de meeste ‘stemmen’ kregen van deelnemers zijn opgenomen in bijlage 2.
VERVOLG De Ambitie en Actie Agenda geeft richting voor de komende periode. Veel acties vragen nog verdere verdieping en uitwerking om goed aan te sluiten bij de dagelijkse praktijk en dynamiek. Deze agenda vormt dan ook geen eindpunt maar een begin. Vooral een begin om met hernieuwd vertrouwen, urgentie en ambitie de schouders te zetten onder een sterke en toekomstbestendige binnenstad. De agenda kan daarbij als richtsnoer dienen voor het aanwenden van aanvullende fondsen en financiën bij onder andere rijk en provincie.
AMBITIE & ACTIE AGENDA
17
DE BASIS
1. LOKALE EN REGIONALE SAMENWERKING
OP OR DE
marktpartijen gezamenlijk werken aan de binnenstad. Plannen en agenda’s worden in
In onderscheidende en toekomstbestendige binnensteden is de samenwerking optimaal ingericht. De basis van de samenwerking is publiek-privaat, waarbij overheid en gezamenlijkheid opgesteld en gedragen door ondernemers, culturele instellingen en vastgoedeigenaren. De gemeente stimuleert en faciliteert hierin.
Een proeftuin in bloei begint bij een stevige basis. Veiligheid, bereikbaarheid,
PROFESSIONALISEREN SAMENWERKINGS- EN FINANCIERINGSVORM
samenwerking en aanwezige voorzieningen als parkeerplaatsen en openbare toiletten:
Een samenwerkingsstructuur waarin alle partijen in de binnenstad de verantwoordelijkheid
het is maar een greep uit de randvoorwaarden die horen bij de doorontwikkeling van de
voelen, kunnen rekenen op meer slagkracht en (financiële) middelen. De bestaande
binnenstad. Samenwerking, inclusie, internationalisering, branchering en een duidelijke
structuur in Enschede is ‘robuust’, maar het is verstandig om te kijken waar verbetering
positionering zijn elementen die kaderscheppend zijn voor het werken aan de basis. De
mogelijk is. Door oude samenwerkings- en financieringsmodellen te vervangen door nieuwe
basis niet op orde hebben, betekent dat de hierop volgende ambities en acties óf niet de
en eigentijdse modellen, zoals een BIZ of een gemeentebreed ondernemersfonds, hebben
beoogde impact hebben, of überhaupt niet van de grond komen. Bij het invullen van deze
andere steden grote stappen gezet.
basisvoorwaarden hoort het maken van weloverwogen keuzes. Deze dragen bij aan het toewerken naar de binnenstad die we willen zijn.
EINDHOVEN
AMBITIE
Eindhoven is op een unieke manier
In 2030 wordt in de binnenstad van Enschede aan alle randvoorwaarden voldaan om te
georganiseerd: fijnmazig en met
kunnen bouwen aan een toekomstbestendige stad.
verschillende ondernemersverenigingen op straat- en gebiedsniveau. De coronacrisis versnelde de behoefte en het verlangen naar het opnieuw bottom-up vormgeven
ACTIELIJNEN BASIS OP ORDE ▬ Lokale en regionale samenwerking ▬ Positionering ▬ Aantrekkelijk, veilig en toegankelijk
en verbeteren van de binnenstedelijke samenwerkingsstructuur. Een structuur die voor alle betrokken partijen overzichtelijk is en volledig draagvlak kent. De herstructurering resulteerde in een rolverduidelijking van faciliterende partijen zoals Eindhoven365/Eindhoven247 (citymarketing en hospitality), de BIZ Eindhoven Centrum en de gemeente en een samenwerking met de culturele en creatieve sector en het onderwijs.
AMBITIE & ACTIE AGENDA
18
Start met een evaluatie van de huidige samenwerkingsvormen en overlegstructuren, en het vaststellen van (nieuwe) ambities en concrete doelen, om zo te bepalen op welke vlakken de bestaande samenwerkingsstructuur verbeterd kan worden. Hierbij zijn rolverdeling, eigenaarschap, financiën en (onderlinge) communicatie belangrijke elementen. Onderzoek of er een alternatief samenwerkings- en financieringsmodel nodig is om het doel te bereiken. Betrek hierbij alle partners uit de binnenstad en directe omgeving. Voor dergelijke processen stelt de provincie subsidies beschikbaar. Ook het vrijmaken van middelen voor het professionaliseren van de ondersteuning van de samenwerking (bijvoorbeeld een kwartiermaker) kan bijdragen aan het
DE BINNENSTAD VAN ENSCHEDE IS EEN FIJNE PLEK VOOR (STARTENDE) ONDERNEMERS. GEMEENTE ENSCHEDE VERVULT DAARIN EEN GROTE ROL EN HELPT ONDERNEMERS ÉCHT VERDER: FIJN CONTACT, KORTE LIJNTJES EN EEN VOOR IEDEREEN BEKEND AANSPREEKPUNT DIE REGELMATIG BIJ ONS BINNENLOOPT. EN DIT ZIE JE OOK TERUG IN DE BINNENSTAD: HET AANTAL LEEGSTAANDE PANDEN LOOPT TERUG EN HET AANTAL ZELFSTANDIGE ONDERNEMERS MET LEUKE EN UNIEKE CONCEPTEN GROEIT. ECHT TE GEK! Martiene Bruggink, eigenaresse winkel FIER
vestevigen van de samenwerking. VASTGOEDEIGENAREN Het beter committeren van vastgoedeigenaren verdient ook extra aandacht. Pandeigenaren spelen een belangrijke rol als het gaat om de uitstraling van het vastgoed, transformatie, veiligheid (ondermijning) en branchering in de binnenstad. Het doel is om het netwerk met de pandeigenaren te intensiveren en de betrokkenheid van de eigenaren bij de binnenstad te
TILBURG
verhogen. Verken daarbij de mogelijkheid tot het professionaliseren van de samenwerking
In Tilburg hebben pandeigenaren zich in 2018 verenigd in
tussen eigenaren (bijvoorbeeld in een BIZ) en de samenwerking met de (samenwerkende)
een BIZ. Na een succesvolle periode van drie jaar stemde
ondernemers.
de pandeigenaren in 2020 bij een herstemming in met een verlenging hiervan. Pandeigenaren dragen hierdoor (ook financieel) bij aan belangrijke uitdagingen zoals de aanpak
REGIONALE SAMENWERKING
van leegstand, transformatie, gastvrijheid, de marketing en
Het onderscheidende karakter van Enschede zit niet alleen in de (binnen)stad. Ook de regio
promotie en uitdagingen rond schoon, heel en veilig.
wordt gekenmerkt door een landelijke, aantrekkelijke en groene omgeving met bijbehorende
Foto Tilburg bron:
(toeristische) voorzieningen. Een bezoek aan Enschede zonder ontmoeting met de Twentse
https://www.heyhoneyguide.com/nl/reisblogs/5-x-
cultuur is niet compleet. En een bezoek aan Twente zonder kennismaking met de Enschedese
favoriete-wijken-in-tilburg.
proeftuin ook niet. Zie de regio niet als concurrent, maar als kans om middels intensieve samenwerking meer bezoekers voor een langere periode naar de regio – en dus ook de binnenstad – te trekken.
AMBITIE & ACTIE AGENDA
19
COMMUNICATIE
2. POSITIONERING
Voor een optimale communicatie tussen de verschillende stakeholders (ondernemers,
De Enschedese binnenstad is meer dan een winkelstad. Een vitale, aantrekkelijke en
eigenaren, culturele en maatschappelijke instellingen, politie, etc.) en betrokkenheid van de
toekomstbestendige economische structuur vraagt om acquisitie van nieuwe functies,
gemeente is een onlinecommunicatie platform kansrijk. Een dergelijk platform draagt bij aan
branches en formules. Het is goed om in te zetten op een bredere profilering die past bij de
een effectieve en efficiënte vorm van communicatie en het professionaliseren van de
toekomstige binnenstad van Enschede. De stad heeft veel te bieden. Gepaste trots, lef en een
onderlinge samenwerking. In verschillende steden wordt het online platform Chainels
iets meer grootstedelijke mentaliteit kunnen helpen bij het op de kaart zetten van de
gebruikt, wat als zeer effectief wordt ervaren.
binnenstad.
ROL GEMEENTE De rol van de gemeente verhoudt zich tussen faciliteren, ondersteunen en aanjagen van initiatieven maar ook lef en regie tonen en vaart maken. Naast de ondernemers, eigenaren en bewoners staan en vooruitstrevend zijn bij het zoeken naar oplossingen. Durf te experimenteren en voorop te lopen in bijvoorbeeld de inzet van regelgeving of strategische aankopen op de vastgoedmarkt. Belangrijk hierbij is een goede afstemming binnen de gemeentelijke (project)organisatie.
ACTIES ▬ Intensiveer en professionaliseer de lokale samenwerking tussen alle binnenstadspartners ▬ Investeer in een slagvaardige overheidsorganisatie ▬ Investeer in een samenwerkingslocatie voor ondernemers, onderwijs, innovatie en overheid ▬ Blijf inwoners betrekken bij de planvorming, bijvoorbeeld via Stem van Enschede
ENSCHEDE DOET HET GOED TEN OPZICHTE VAN OMLIGGENDE STEDEN. WE HEBBEN EEN STERKE REGIOFUNCTIE ÉN WE TREKKEN VEEL INTERNATIONALE BEZOEKERS. DE BINNENSTAD IS LEVENDIG, HET AANBOD IS DIVERS EN HET VESTIGINGSKLIMAAT IS AANTREKKELIJK. VOOR MIJ WAS DE KEUZE OM ONZE WINKEL HIER IN DE BINNENSTAD VAN ENSCHEDE TE VESTIGEN DAN OOK SNEL GEMAAKT. WE MOETEN MET ZIJN ALLEN WAT MINDER BESCHEIDEN ZIJN. DOE MAAR NORMAAL, DAN DOE JE AL GEK GENOEG. DAT TYPEERT DE ENSCHEDEËR. WE ZIJN NIET ZO UITGESPROKEN. MAAR WAT NOU ALS WE MINDER BESCHEIDEN ZIJN EN SUCCESVERHALEN MEER DELEN? WE ZIJN EEN ONDERNEMENDE EN INNOVATIEVE STAD, WAAR VEEL VOOR ELKAAR WORDT GEKREGEN. DAT IS ÉCHT ONDERSCHEIDEND TEN OPZICHTE VAN ANDERE STEDEN. Maarten ten Voorde, eigenaar Guts en Gusto
AMBITIE & ACTIE AGENDA
20
POSITIONERINGSSTRATEGIE
aantrekkingskracht te hebben waarmee deze doelgroep wordt verleid om er op bezoek te
Voor veel bezoekers van de binnenstad zullen winkelen en horecabezoek ook in de toekomst
gaan of zich er te vestigen. Meertalige communicatie is een aandachtspunt voor uitingen in
belangrijke bezoekredenen blijven. Het belang van cultuur, wonen, recreatie, verblijf en
de openbare ruimte, maar ook voor ondernemers en instellingen in de binnenstad.
nieuwe dienstverlening neemt echter toe. Het aantrekken van nieuwe functies, branches en
Voorzie in aanbod dat aantrekkelijk is voor internationale bezoekers door samen te werken
formules vraagt om een verdieping van de positioneringstrategie van de binnenstad. Een
met (culturele) instellingen en organisaties die zich inzetten namens en voor expats. Ook
enthousiasmerende en bredere positionering, waarin nationale en internationale
dienen faciliteiten aantrekkelijk en toegankelijk te zijn voor internationale bezoekers. Denk
binnenstadgebruikers zich herkennen en betrokken voelen is essentieel om de binnenstad
bijvoorbeeld aan betaalvoorzieningen voor (internationale) creditcards, stadsplattegronden
richting de toekomst steviger op de kaart te kunnen zetten als méér dan alleen een
en bewegwijzering (‘way finding’).
winkelstad. Het internationale karakter verdient extra aandacht in de toekomstige GASTVRIJHEID EN AMBASSADEURSCHAP
positioneringsstrategie.
Door mensen met trots verhalen te laten vertellen over ‘hun’ binnenstad wordt de binding van INTERNATIONAAL KARAKTER
de eigen bewoners en ondernemers met de binnenstad en de regio versterkt. Ambassadeurs
Enschede is een internationale stad. Zowel vanwege de ligging aan de grens met Duitsland
kunnen in de toekomst de gastvrijheidsbeleving van de binnenstad verhogen doordat zij
als vanwege de aanwezigheid van de vele buitenlandse studenten en expats. Om de titel
mensen verwelkomen en vragen beantwoorden. Ook kan eenduidige, herkenbare en
‘welcoming city’ te kunnen waarmaken, dient de binnenstad een internationale
toegankelijke communicatie (zoals bewegwijzering) in de richting van de bezoekers bijdragen aan het gastvrije karakter van de stad.
NAVIGATORS
ACTIES
In de Eindhovense binnenstad worden mensen op straat verwelkomd door de Navigators: een groep Nederlandse en internationale vrijwilligers. Ze dragen vol trots
▬V erdiep de positioneringstrategie van de binnenstad ▬U niforme signing tijdens bouwactiviteiten (publiekvriendelijk en trotsverhogend)
hun liefde voor de stad uit en beantwoorden vragen van bezoekers. Ook zorgen ze voor een warm welkom voor nieuwe ondernemers door bij ze langs te gaan in de zaak.
AMBITIE & ACTIE AGENDA
21
3. AANTREKKELIJK, VEILIG EN TOEGANKELIJK Een schone, hele en veilige binnenstad is onderdeel van de basis op orde. Zowel onder ondernemers als bewoners en bezoekers is hier (nog) grote onvrede over, terwijl het onderwerp bij velen op één staat. Niet alle ergernissen kunnen worden weggenomen, maar het intensiveren van de inzet en het maken van betere afspraken en continu afstemmen over
DOOR HET GEHELE CENTRUM SLECHTS VOOR FIETSERS EN WANDELAARS TOEGANKELIJK TE MAKEN, CREËER JE RUST EN RUIMTE VOOR MENSEN OM TE WINKELEN, OP HET TERRAS TE ZITTEN EN TE GENIETEN VAN ENSCHEDE. Inspiratie uit Stem van Enschede
prioriteiten en opvolging verdient aandacht. Kortere lijntjes leiden tot meer en snellere acties. Het oppakken van een aantal quick wins zorgt voor vertrouwen en een positieve energie bij partijen, en deze kan goed worden benut om verder vorm te kunnen geven aan de gezamenlijke agenda. Het eerder genoemde communicatieplatform (zie lokale en regionale samenwerking) kan hierin een belangrijke rol spelen. OPENBARE VOORZIENINGEN Het voorzien in de juiste openbare voorzieningen zoals altijd beschikbare openbare toiletten, service points, etc. (ook na winkeltijden) draagt bij aan het gastvrije karakter van het gebied. SCHOON Een schone en nette openbare ruimte draagt bij aan de algehele aantrekkelijkheid van het gebied. Zo dient het ontstaan van zwerfafval en graffiti voorkomen te worden, of snel opgeruimd te worden. Vanuit mobiliteitsoogpunt en om veiligheid te verhogen, is het ook zaak om fietswrakken structureel op te ruimten (project ‘weesfietsen’). Ook groeit de behoefte aan een duurzame en gezamenlijke oplossing voor de inzameling van (bedrijfs) afval. De huidige wijze van inzamelen leidt tot veel stank- en geluidsoverlast en zet niet alleen de leefbaarheid en veiligheid in de binnenstad onder druk. Onderzoek daarom mogelijkheden voor het emmissievrij inzamelen van afval in de binnenstad maar ga ook verder met bijvoorbeeld de pilot ‘zwerfafval’.
AMBITIE & ACTIE AGENDA
22
bestemmingsverkeer boven dat van doorgaand verkeer (sluipverkeer). Zo moet parkeren voor iedereen beschikbaar zijn (waarbij het uitbreiden van de P&R-locaties in de stad aandacht vraagt) en bewegwijzering op orde zijn. Tot slot dient overlast door gemotoriseerd verkeer zoveel mogelijk beperkt te worden in de binnenstad op momenten dat er veel voetgangers en fietsers in de binnenstad zijn. Het weren van scooters en motoren uit de binnenstad kan hier aan bijdragen. VEILIGHEID Het verhogen van het veiligheidsgevoel is top prioriteit. Daarnaast inventariseren we
TOEGANKELIJKHEID
(sociaal) onveilige plekken en geven daar opvolging aan. We zetten onverminderd in op
Nederland heeft zich gecommitteerd aan het VN-verdrag Handicap. Dit commitment vertaalt zich
integraal toezicht en handhaving en gaan door met de aanpak van mensenhandel, loverboys,
naar een verplichting voor gemeentes en ondernemers om aandacht te hebben voor
straat- en seksuele intimidatie. Vraag aanvullend een omgevingspsycholoog om advies en
toegankelijkheid. Helaas zijn nog niet alle publieke ruimtes, voorzieningen en ondernemers goed
experimenteer met de voorgestelde interventies om de (sociale)veiligheid te vergroten. De
toegankelijk voor iedereen. Enschede kan hierin vooroplopen door samen met de gemeente, de
uitvoering van de petitie Myrthe draagt bij aan een vrouwvriendelijke binnenstad. We passen
toegankelijkheidscommissie en ondernemers een actieplan op te stellen rondom de
deze aanpak als eerste toe op de Noorderhagen. Tot slot werkt de gemeente Enschede reeds
toegankelijkheid van de publieke ruimtes en ondernemers. Ook hier liggen kansen om samen
aan het actieplan Fietsendiefstal. Er zijn o.a. ideeën over aanvullende stallingen, extra
met de kennisinstellingen te zoeken naar vernieuwende en innovatieve oplossingen.
bewaking op piekmomenten en stewards op straat voor netter parkeren en extra ogen. Door beter samen te werken, elkaar te kennen, extra in te zetten op, en gebruik te maken van (technologische)innovaties, kan op alle vlakken winst worden geboekt.
ACTIES
BEREIKBAARHEID
▬V erbeteren wayfinding (bewegwijzering, oriëntatiepunten en looproutes) ▬V erbeteren en toevoegen van de openbare toiletten, servicepoints, etc. (ook na winkeltijden) ▬O pstellen van een actieplan toegankelijke binnenstad ▬O nderhoudsbudgetten moeten meegroeien met de investeringen in de openbare ruimte (zoals groen, kunst, bestrating, cameratoezicht, etc) ▬H andhaving en regelgeving ▬B eleving/omgevingspsychologie ▬U itbreiding van het aantal P+R locaties
Naast een schone, hele en veilige binnenstad, is het ook noodzaak om de bereikbaarheid op orde te hebben. De focus op de fietser, voetganger en OV-verbindingen is begrijpelijk waar ruimte schaars is en de duurzaamheidsambities hoog. Veel bezoekers (zeker die van verder komen) zullen echter ook met de auto de (binnen)stad willen bezoeken. Een goede bewegwijzering naar en toegankelijkheid van parkeergarages is belangrijk. Door met de partners periodiek in overleg te gaan over de bereikbaarheid, kan slim worden ingespeeld op veranderende (mobiliteits) behoeften. Actuele data en inzicht in bezoekersstromen helpt daarbij. Naast een goede bereikbaarheid voor bezoekers is het noodzaak om de bereikbaarheid voor bewoners en werknemers op orde te stellen. Verkies daarbij het belang van
AMBITIE & ACTIE AGENDA
23
1. TECHNOLOGIE, INNOVATIE EN CREATIVITEIT (TIC) Enschede onderscheidt zich als stad met de aanwezigheid van een technische universiteit, hogeschool, praktijkonderwijs en hieraan gelieerde bedrijvigheid. Als er een stad in Nederland is waar de binnenstad voorop zou moeten lopen in techniek, innovatie en ondernemerschap, is het Enschede. Met de aanzienlijke maatschappelijke uitdagingen waar de stad voor staat, is er werk aan de winkel. Denk aan opgaven op het gebied van mobiliteit, vergroening en verduurzaming, (technologische) oplossingen voor de krappe arbeidsmarkt of (kleine)ondernemers helpen digitaliseren en innoveren. De binnenstad is de plek waar
EXPERIMENT
deze klus wordt geklaard.
& I N N O VAT IE De binnenstad biedt ruimte voor ondernemerschap in de breedste zin van het woord. Het faciliteren van experimenten leidt - vanwege de Enschedese ondernemende mentaliteit - tot creatieve oplossingen voor eigentijdse uitdagingen. Met de aanwezigheid van internationaal hoog aanschreven kennisinstellingen liggen er kansen om deze experimenten en innovaties meer zichtbaarheid te geven in ‘de binnenstad van de toekomst’.
AMBITIE In 2030 heeft de binnenstad van Enschede een koploperspositie op het gebied van technologie en duurzaamheid.
ACTIELIJNEN EXPERIMENT EN INNOVATIE ▬ Technologie, Innovatie en Creativiteit (TIC)
IN ENSCHEDE IS ER VOOR DE ONDERNEMER VOLDOENDE RUIMTE OM ZELF TE GAAN KNUTSELEN EN UITVINDEN. ZOWEL ONDERNEMERS ALS BEZOEKER KUNNEN HIER OP ONTDEKKINGSTOCHT NAAR DE ONBEKENDE EN CREATIEVE PLEKKEN EN INITIATIEVEN. IK ZIE ENSCHEDE OOK WEL EENS ALS HET BERLIJN VAN NEDERLAND. GELIJKENISSEN IN DE HISTORIE HEBBEN IN BEIDE STEDEN VOOR EEN CREATIEVE VOEDINGSBODEM GEZORGD, VAN WAARUIT VAN ALLES IS ONTSTAAN. MIJN AMBITIE VOOR ENSCHEDE? WE MOGEN GROTER DENKEN, NET ALS BERLIJN IS GAAN DOEN. GROTERE STEDEN WORDEN EFFICIËNTER EN ZIJN INNOVATIEVER. KENNIS IS ONS HANDELSPRODUCT, OM DAARMEE ECHT IMPACT TE MAKEN MOETEN OOK WIJ GROEIEN. Peter Oosterwijk, ondernemer en o.a. organisator van Dutch Innovation Days
▬ Duurzaamheid
AMBITIE & ACTIE AGENDA
24
LEVEND LABORATORIUM De binnenstad leent zich uitstekend voor een living lab. In deze experimentele omgeving kunnen onderwijsinstellingen, ondernemers, kunstenaars etc. nieuwe ideeën en concepten testen. Ook kunnen (winkel)ruimtes worden omgetoverd tot plekken waar nieuwe en gedurfde concepten een plek vinden en getest worden. Dit levert een stevige bijdrage aan de profilering van de binnenstad op het gebied van TIC. Ook ontstaan hier de nodige maatschappelijke oplossingen op het gebied van verduurzaming (zie ook thema 2 Duurzaamheid). Het living lab legt de verbinding met alle gebruikers van de
ENSCHEDE IS DE STAD VAN CREATIVEIT, INNOVATIE EN TECHNOLOGIE. IN DE BINNENSTAD IS DAT PROFIEL NOG NAUWELIJKS ZICHTBAAR. DUTCH INNOVATION DISTRICT GEEFT HET STADSHART HET CREATIEVE EN INNOVATIEVE KARAKTER EN DE VIBE WAARMEE WE BEKEND WILLEN STAAN. Inspiratie uit Stem van Enschede
binnenstad, en kan als voorbeeld dienen voor andere wijken. Om dit te stimuleren, faciliteren en co-financieren is de gemeente Enschede voornemens een experimenteerfonds in het leven te roepen Het is belangrij kom het stellen van doelen en kaders - het aanjagen van TIC - niet uit het oog te verliezen. Het fonds is immers een middel, en niet het doel.
INNOVATIELAB RETAIL In 2017 en 2018 was de Beethovenstraat in Amsterdam het decor van het Shoppingstreet Innovation Lab, op initiatief van de lokale BIZ-vereniging. Dit betrof 16 innovaties bij 20 ondernemers. Denk aan digitale passpiegels, een hologram bij een juwelier, kledingadvies door een robot en een virtuele proefrit bij een fietsenwinkel. Doel was om (zelfstandig) ondernemers en bezoekers kennis te laten maken met innovaties en het effect ervan te onderzoeken. De Hogeschool van Amsterdam was betrokken als onderzoekspartner. Bron foto: HBMEO
AMBITIE & ACTIE AGENDA
25
INNOVATIEVE MARKT Ook bewezen concepten doen er wijs aan te innoveren. De dinsdag- en zaterdagmarkt op het
INNOVATIE... HOE DAN?
Van Heekplein is een publiekstrekker die in potentie nog jarenlang als ontmoetingsplek dient
Innovatie, vernieuwing en samenwerking. Een dynamisch proces met ongewisse
voor veel Enschedeërs en bezoekers van de binnenstad. De trend laat zien dat markten
uitkomsten. Belangrijk is nu de droom te verwoorden en vol enthousiasme het
minder in trek zijn onder jongeren. Markten waar marktkooplieden samenwerken om een
gesprek over deze droom aan te gaan met kennisinstellingen, bedrijven en
onderscheidend en vernieuwend aanbod te realiseren ten opzichte van het winkelaanbod, of
overheden. Bedrijven, onderzoekers, overheden en bezoekers die kennis willen
markten waar gewerkt wordt met een trendgericht thema zoals het ambachtelijke en lokale
maken met nieuwe technieken – en daaraan willen bijdragen – moeten
bij de ‘Pure markt’, weten de jongere generatie wél te verleiden. Kennisinstellingen kunnen
‘automatisch’ kiezen voor Enschede.
een rol spelen bij het tijdig inspelen op de trends. WAT KÁN HET DAN WORDEN? Bijvoorbeeld…. een kennislab, een platform van samenwerking. Liefst op een fysieke plek in de binnenstad. Een plek waar – onder begeleiding – studenten van
ACTIES ▬ Stel een experimenteerfonds voor creatieve ideeën beschikbaar (via de TIC-lijn) ▬ Verkennen idee Dutch Innovation District
de Universiteit, HBO en praktijkgericht onderwijs samen werken. Samen werken en experimenteren, met de binnenstad als proeftuin. Centraal staan thema’s; verduurzaming, logistiek, robotisering en arbeidsmarkt. Een platform waar gemeente en ondernemers vraagstukken kunnen neerleggen die geholpen zijn bij nieuwe en innovatieve concepten. Initiatieven mogen mislukken, want alleen zo leren en innoveren we. Partners in de stad worden gevraagd hier nadrukkelijk bij aan te sluiten. Initiatieven in de binnenstad starten vanaf nu altijd met de vraag of zich kansen voordoen waar het ‘kennislab’ op in kan springen. Verken of je samen met de Universiteit een ‘leerstoel’ of speciale ‘hoogleraar’ kan aanstellen, verdieping en verbreding van de Future Factory en verken het aanboren van (Europese) fondsen die dit kunnen ondersteunen.
AMBITIE & ACTIE AGENDA
26
2. DUURZAAMHEID De klimaatcrisis vraagt om actief handelen. Tegelijkertijd is de roep om vergroening in de stad groot. De acties die nodig zijn om de negatieve impact van de (binnen)stad op het klimaat te verminderen, en om de gevolgen van klimaatverandering te helpen opvangen, gaan hand in hand met noodzakelijke ingrepen voor de transitie van sec winkelstad naar complete binnenstad. VERGROENING Klimaatverandering leidt tot meer extreme weersomstandigheden. Extra groen kan de effecten van klimaatverandering temperen en de verblijfskwaliteit van de binnenstad verhogen. Zeker aan de randen en aanloopstraten liggen kansen voor het toevoegen van groen in de openbare ruimte. De nu nog verborgen pleintjes en steegjes krijgen zo meer aandacht. In de stad klinkt daarbij concreet een luide oproep om het centrale en drukbezochte Van Heekplein en Stationplein en stationsomgeving te vergroenen. Belangrijk is om bij de keuze van beplanting aandacht te hebben voor het verhogen van biodiversiteit en het ‘ontharden’ van de stenige omgeving. Het groen ambitieplan biedt hiervoor handvaten. Enerzijds kan er worden gewerkt met robuust groen, zoals grote planten en bomen in de volle grond of op een substraatlaag.
Robuust groen draagt bij aan de mogelijkheden voor (extra) waterberging, dringt het hitte-eilandeffect terug en heeft een positief effect op de ecosystemen en het leefklimaat in de binnenstad. Op plekken waar onvoldoende ruimte is voor robuust groen kan kleinschaliger groen worden toegevoegd, zoals plantenbakken, groene gevels, groene daken en kleine plantsoenen. Dit kan vooral bijdragen aan de verblijfskwaliteit en profilering. Groene daken kunnen daarbij mogelijk ook publiek toegankelijk worden gemaakt en zorgen voor verrassende plekken met speel- en sportvoorzieningen en eventueel horeca.
AMBITIE & ACTIE AGENDA
27
De genoemde verbeteringen vragen om een serieuze verkenning, waarbij de beleving van de omgeving zwaarder zou moeten wegen dan de (huidige) functionaliteit. Gemeente Enschede kan een bijdrage leveren door de subsidie voor gevelvernieuwing nieuw leven in te blazen. Met daarbij extra aandacht voor het aanplanten van groen en het vergroenen van gevels en platte daken en/of het (publiek) toegankelijk maken van platte daken. KLIMAATNEUTRAAL 2050 De gemeente Enschede heeft zich als doel gesteld om in 2050 klimaatneutraal te zijn. De binnenstadspartners onderschrijven deze ambitie en leggen de lat hoog. Gezamenlijk wordt onderzocht hoe de logistieke stromen in 2025 emmissievrij kunnen zijn (landelijke regelgeving). Ondernemers, kennisinstellingen en overheid dienen gezamenlijk snel grote stappen te zetten. Ook het sterk aanwezige ondernemers-DNA draagt bij aan de snelheid waarmee innovatieve oplossingen ontwikkeld kunnen worden. De binnenstad ontpopt zich hiermee als koploper op het gebied van klimaatneutrale binnensteden in Nederland.
LEEUWARDEN
ACTIES ▬ Stimuleer het creëren van groene daken en de aanplant van gevelgroen ▬ Verbeter het klimaat adaptieve vermogen van de openbare ruimte door stenige oppervlakten te ‘ontharden’ en meer groen aan te planten ▬ Vergroenen van het Van Heekplein ▬ Kaders stellen waarbinnen de emissievrije logistiek per 2025 kan plaatsvinden
Honderd dagen kleurt in de binnenstad van Leeuwarden steeds op een ander deel groen. Meer dan 1000 bomen, groot en klein, ‘lopen’ door de binnenstad. Dit ‘wandelende’ bos laat de kracht en waarde van de natuur zien. In het ‘wandelbos’ gebeurt van alles, het is altijd in beweging. Bewoners, bedrijven en (inter)nationale kunstenaars dragen daaraan bij en werken samen. Zo gaat vergroening hand in hand met toevoegen van beleving. (arcadia. frl/projecten/bosk/) Foto 1: instagram Saray.leeuwarden (restaurant) foto 2 (onder) screenshot website visitleeuwaarden.com
AMBITIE & ACTIE AGENDA
28
ONTMOETING & VERBINDING De binnenstad van de toekomst weet mensen op allerlei manieren aan elkaar te verbinden. Niet alleen omdat mensen er gaan winkelen, maar ook omdat het een bruisende plek van ontmoeting is. Het aanbod van Enschede leent zich hier uitstekend voor vanwege de rijke historie, kunst, cultuur en ondernemerschap. Hét recept voor een succesvolle mix is het versterken van elk van de ingrediënten én ze beter aan elkaar te verbinden. Op de bekende plekken maar juist ook waar je het niet verwacht, zoals de steegjes en de daken. De aantrekkelijke sfeer van de binnenstad en de verrassend brede mix aan activiteiten verleiden mensen tot ontmoeting en verblijf.
HET ZOU GEWELDIG ZIJN ALS DE BINNENSTAD EEN SPEELTUIN IS VOOR TECHNOLOGIE, INNOVATIE EN CREATIVITEIT. OMDAT HET ONS NIET ALTIJD LUKT OM ALLE MENSEN IN DE ZALEN TE KRIJGEN, IS HET DES TE LEUKER OM KUNST NAAR BUITEN TE BRENGEN. DIT HEBBEN WE BIJVOORBEELD GEDAAN DOOR SCHOMMELS OP HET STATIONSPLEIN TE PLAATSEN. SPELEN IS NAMELIJK LAAGDREMPELIG EN BETREKT EN VERBINDT MENSEN. WANNA PLAY WAS ECHT EEN SUCCES. MIJN DROMEN VOOR DE BINNENSTAD? HET OUDE V&D-PAND ONTWIKKELEN TOT EEN CREATIEVE HUB MET EEN MIX VAN FILMZALEN, THEATER EN ONDERWIJS. IN ONZE BINNENSTAD MOETEN WIJ ALS ONDERNEMERS NIEUWE DINGEN PROBEREN MET ELKAAR. HIERDOOR ZETTEN WE SAMEN GROTE STAPPEN VOORUIT. Willem Jaap Zwart, voormalig directeur Concordia
AMBITIE In 2030 staat de binnenstad van Enschede bekend als een bruisende ontmoetingsplek waar van alles te zien en te doen is.
ACTIELIJNEN ONTMOETEN EN VERBINDING ▬ Kunst, cultuur en creativiteit ▬ Ontmoeten, sporten en spelen ▬ Functieverbreding
AMBITIE & ACTIE AGENDA
29
1. KUNST EN CULTUUR CULTUURAANBOD Enschede kent een rijk aanbod aan culturele voorzieningen, zowel in de binnenstad als aan de randen eromheen. Een mooie mix van podiumkunsten, beeldende kunst en musea. Dit aanbod past bij een stad van de omvang als Enschede en rol in de regio. Meer nog dan nu zou dit aanbod als reden kunnen worden benut voor een bezoek aan de (binnen)stad. Het zichtbaarder maken van het aanbod is dan ook belangrijk, waarbij de binnenstad (inclusief de openbare ruimte) nog nadrukkelijker wordt gezien als podium om het verhaal van Enschede uit te dragen. Kunst in de openbaarheid kan hier ook een nadrukkelijke rol in spelen: het verwondert de bezoekers, maakt de binnenstad interessant en draagt bij aan een aantrekkelijke omgeving. Kunst kan daarbij ook functioneel worden toegepast in bijvoorbeeld het ontwerp van straatmeubilair, verlichting en andere zaken in de openbare ruimte. Borgen van het onderhoud is daarbij aandachtspunt. BROEDPLAATSEN Plekken, een locatie, gebouw, (leegstaande) winkel waar gave dingen kunnen ontstaan. Broedplaatsen zijn onmisbaar in een ‘proeftuin’. Onmisbaar ook voor een stad die het cultureel en creatief klimaat nadrukkelijk wil stimuleren en die een veilige en inspirerende omgeving wil bieden aan verschillende (sub)culturen. Zoek minimaal 2 van deze experimentele plekken voor het creëeren van broedplaatsen.
In tijdelijkheid (bij invullen leegstaande panden) maar ook meer permanent bij transformatie van gebieden. Locaties als het pand van de huidige bibliotheek (na verhuizing) zouden hier een mooie kans voor kunnen bieden.
DEN HAAG Ter inspiratie: in Den Haag zijn dertien leegstaande etalages ingericht als uithangbord voor culturele instellingen. Foto: gemeente Den Haag
AMBITIE & ACTIE AGENDA
30
LOCATIEPROFIELEN VOOR EVENEMENTEN Evenementen in Enschede zorgen voor vermaak, ontmoeting, omzet en werkgelegenheid. Idealiter genieten bezoekers en bewoners samen van het aanbod, maar soms veroorzaken evenementen ook overlast. Bijvoorbeeld in de vorm van geluidshinder, zwerfafval en (parkeer)drukte. Om het evenementenaanbod aantrekkelijk te houden, maar ook een goede balans tussen leefbaarheid en levendigheid na te streven, is het slim om te werken met duidelijke profielen voor iedere (buiten) evenementenlocatie. Zie ook het Evaluatierapport Evenementenbeleid (2021). Een locatieprofiel bevat bijvoorbeeld een beschrijving van de locatie en de voorzieningen en richtlijnen voor passend gebruik. Hiermee biedt een
STUDENTEN (BINNEN)STAD
locatieprofiel duidelijkheid aan omwonenden en andere belanghebbenden, helpt het de
Enschede is een studentenstad. Meer nog dan nu kan de binnenstad een belangrijke
gemeente om passende vergunningen te verlenen, en biedt het inspiratie en informatie aan
ontmoetingsplek worden voor die studenten. Net als alle bezoekers hechten ook studenten
organisatoren.
belang aan een veilige binnenstad en een (meer) divers en onderscheidend aanbod aan winkels en horeca. Een bruisend avond- en nachtleven helpt hierbij voor de nodige
Ook kan op deze manier beter worden gestuurd op een evenementenaanbod dat het profiel
ontspanning. Ook is er onder studenten behoefte aan meer goede en toegankelijke
van Enschede (en in het bijzonder de binnenstad, of deelgebieden daarvan) versterkt en
studieplekken om juist in het centrum – in de nabijheid van de voorzieningen – te kunnen
bijdraagt aan wat de stad wil uitstralen, kwaliteit gaat voor kwantiteit. Het helpt ook bij een
werken, studeren, ontmoeten en elkaar inspireren. Het realiseren van extra studieplekken in
betere spreiding van evenementen (en het publiek) door de binnenstad.
de bibliotheek of andere (publieke) gebouwen, waar ook gebruik gemaakt kan worden van (digitale) faciliteiten van de kennisinstellingen kan in die behoefte voorzien.
Om te zorgen voor kwalitatieve profielen voor de evenementenlocaties in de binnenstad, en voor draagvlak bij belanghebbenden, wordt aangeraden om aan te sluiten op de profielen die worden opgesteld vanuit het evenementenbeleid voor de gehele gemeente Enschede. ‘AGENDA VOOR DE NACHT’ Een bruisende (studenten)stad kan niet zonder een levendig nachtleven en nachtclubs. Stel met de nachtburgemeester en studenten en jongerenorganisatie een agenda op om de komende jaren het nachtleven een impuls te geven. Overweeg hierbij het uitgeven van (meer) nachtvergunningen. Een inclusief en veilig nachtleven verdient aandacht, net als
ACTIES ▬C reëer twee locaties voor broedplaatsen ▬V erhoog de aanwezigheid van (toegepaste) kunst in de openbare ruimte tbv profilering, oriëntatie, placemaking, verbinding ▬M aak het culturele aanbod zichtbaar en beleefbaar ▬B enut (leegstaande) panden voor een breder cultureel aanbod
het voorkomen en beperken van overlast.
AMBITIE & ACTIE AGENDA
31
ONDERSTEUNING LOKALE INITIATIEVEN
DE OUDE MARKT IS DÉ BINDENDE FACTOR VAN DE BINNENSTAD: DAAR KOMEN MENSEN BIJ ELKAAR, BRUIST HET VAN DE STUDENTEN EN SPELEN KINDEREN OP STRAAT. WE HOPEN DAT DIT KARAKTER OP MEER PLEKKEN IN DE BINNENSTAD ONTSTAAT EN WORDT VERSTERKT. ZO CREËREN WE NOG MEER PLEKKEN OM FIJN EN VEILIG TE VERBLIJVEN MET ELKAAR. DE SNELHEID ERUIT EN MEER GROEN ERIN. WIJ DENKEN DAT ENSCHEDE VEEL KAN LEREN VAN KOPENHAGEN. HET CENTRUM VAN DEZE DEENSE HOOFDSTAD IS GROTENDEELS VERKEERSLUW EN DE INRICHTING VAN DE OPENBARE RUIMTE WORDT GEKENMERKT DOOR SPEELSHEID EN VEEL SOCIALE INTERACTIES. WE ZOUDEN IN ONZE EIGEN BINNENSTAD NET ZO VEEL MOGEN SPELEN.
Om te zorgen voor een bruisende binnenstad, is het belangrijk om (kleinschalige)
Natasha en René Warmerdam, Lunchroom Stoet
2. ONTMOETEN, SPORTEN EN SPELEN Laagdrempelige en toegankelijke sport- en speelvoorziening en voorzieningen die ontmoeting stimuleren dragen bij aan een levendige binnenstad. Voor alle binnenstadbewoners maar ook voor bezoekers. Sport en spel stimuleren een gezonde levensstijl en voorzien in een behoefte. Medewerkers die tijdens de lunchpauze een fitnessparcours kunnen afleggen, kinderen die op een zaterdagmiddag op stapstenen springen of door fonteintjes rennen, en bezoekers die een potje padel of jeu de boules spelen. Ontmoeten, sporten en spelen kan nog meer gestimuleerd worden, juist door een slimme (her)inrichting van de openbare ruimte. Het is goed om hierbij aandacht te hebben voor verrassende plekken, zoals (nu nog verborgen) pleintjes en steegjes, daken en leegstaande panden.
initiatieven, zoals activiteiten in de openbare ruimte die ontmoeten, sporten en spelen stimuleren, te ondersteunen. Een financieel stimulering kan uitkomst bieden. Dit kan gerealiseerd worden door bijvoorbeeld het bestaande fonds - en de bijbehorende budgetten - te verbreden. Daarnaast kunnen er vanuit het wijkbudget ‘Initiatiefkracht’ initiatieven ondersteund worden. Stel hiervoor samen met lokale partners vanuit verschillende sectoren criteria en doelstellingen voor nieuwe initiatieven vast. Laat deze zo veel als mogelijk aansluiten op de ambities uit (onder andere) dit actieplan met accenten op ontmoeten, sporten, spelen, cultuur en (technologische) innovatie. Zorg er ook voor dat initatiefnemers van lokale
ACTIES ▬B enut het wijkbudget ‘Initiatiefkracht’ om initiatieven te ondersteunen ▬S paanse pleintjes ▬A anleg van een skatepark in de openbare ruimte ▬K lokkenplas als stadspark ▬H erinrichting boulevard 1945 tussen het Van Heekplein en Koningsplein ▬M eer ruimte voor (sub)culturen, studenten en internationals
ideeën de financieringsmogelijkheden weten te vinden.
AMBITIE & ACTIE AGENDA
32
3. FUNCTIEVERBREDING Versterking van de veelzijdigheid van binnensteden, oftewel verbreding van de functiemix, is belangrijk en kansrijk voor de toekomst. Hetzelfde geldt voor de mate waarin binnensteden functioneren als plekken waar mensen elkaar ontmoeten in plaats van plekken waar mensen
STUUR OP EEN GEVARIEERDER WINKELAANBOD IN DE BINNENSTAD, MET MEER KLEINE EN UNIEKE WINKELS ZOALS ANTIEKWINKELS, (TWEEDEHANDS) BOEKWINKELS, GALERIES EN WINKELS DIE NIET TOT EEN KETEN BEHOREN (NAAST DE BESTAANDE GROTE WINKELKETENS). ONDERSTEUN KLEINE ONDERNEMERS OOK IN HET BETALEN VAN DE HOGE HUREN.
alleen naartoe gaan voor het doen van aankopen. Om deze sociale meerwaarde te vergroten is het belangrijk om duidelijk in beeld te krijgen welke functies wel en welke juist niet wenselijk zijn voor de binnenstad, om daar vervolgens op te sturen. Ongewenste functies kunnen worden teruggedrongen of beperkt, zoals smartshops en ‘dark stores’. De regelgeving dient hiertoe op orde te zijn, bijvoorbeeld ten aanzien van bestemmingsplannen. Maar ook via goed contact met vastgoedeigenaren en het maken van heldere afspraken, kan de gewenste functieverbreding worden gestimuleerd.
Inspiratie uit Stem van Enschede
TOEVOEGING WONINGEN Er liggen kansen voor het toevoegen van woningen in de binnenstad van Enschede. Zo wordt het transformeren van lege verdiepingen en winkels in aanloopstraten naar woningen als kansrijk gezien voor zowel bewoners, bezoekers, ondernemers als investeerders. Een groter woningaanbod in de binnenstad creëert extra draagvlak voor (winkel)voorzieningen, voorziet in de stedelijke woonbehoefte, biedt mogelijkheden om de doorstroming op de (lokale) woningmarkt te vergroten, en verhoogt de leefbaarheid door het ontstaan van meer reuring overdag en ’s avonds. In lijn met de Woonvisie Enschede 2025 zal het toevoegen van appartementen en andere stedelijke woningen worden beperkt tot een gebied in en direct om de binnenstad: “het gebied voor hoogstedelijk wonen”. Wonen in het horecaconcentratiegebied wordt in de woonvisie niet aanbevolen. Het is belangrijk om inzichtelijk te krijgen welke behoeften er momenteel en in de toekomst zijn qua type woningen, zodat daar qua woningaanbod effectief op kan worden gestuurd. Ook dient hierbij
ACTIES ▬W onen ▬ E valueer instrumentarium (bestemmingsplan, retailvisie, etc) ▬S timuleer een diverse functiemix via regelgeving en afspraken
aandacht zijn voor de energietransitie en natuurinclusief wonen.
AMBITIE & ACTIE AGENDA
33
GROEI & T R A N SF O R M AT IE Binnensteden zijn voortdurend in beweging. Deelgebieden bloeien op, waar andere extra aandacht vragen. Ook aan de randen vinden nieuwe ontwikkelingen plaats en dienen zich kansen aan. Dit biedt veel mogelijkheden maar vraagt ook sturing. Niet alles kan overal. Het hart van Enschede versterken en waarde toevoegen voor bezoekers en bewoner is het einddoel. De historische ontwikkeling van Enschede biedt daarbij kansen. Niet alles in en rond de binnenstad is namelijk ‘af’. Er zijn veel rafelranden en plekken die kansen bieden voor (her)ontwikkeling.
AMBITIE In 2030 is de binnenstad een plek met verschillende onderscheidende sfeergebieden, allemaal met een eigen profiel, aansluitend bij behoeftes van de tijd. Alle deelgebieden staan met elkaar in verbinding en benadrukken en versterken de diversiteit en beleving van de binnenstad.