Document · PDF

Accountantsverslag 2024 - Gemeente Enschede Was Getekend

Raadsvergadering 2 juni 2025, gemeente enschedeBij agendapunt: Gemeenterekening 202416.716 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Accountantsverslag 2024 Gemeente Enschede, 27 mei 2025

Deloitte Accountants B.V. Meander 551 6825 MD Arnhem Postbus 30265 6803 AG Arnhem Nederland Tel: 088 288 2888 www.deloitte.nl

Aan de gemeenteraad van de gemeente Enschede Postbus 20 7400 AA ENSCHEDE Onderwerp Accountantsverslag 2024 Datum 27 mei 2025 Ons kenmerk 250528DAAF/HV Behandeld door N.R. Fritz RA 06 5204 8682 nfritz@deloitte.nl E. van Roekel MSc RA 06 5339 8734 evanroekel@deloitte.nl

Geachte leden van de raad, Graag bieden wij u hierbij ons accountantsverslag aan met betrekking tot de controle van de jaarrekening 2024 van de gemeente Enschede. Deze rapportage beschrijft op hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening 2024 van de gemeente Enschede. De jaarrekening 2024 is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Enschede. Wij hebben bij deze jaarrekening een goedkeurende controleverklaring voor het getrouwe beeld verstrekt. Onze controle is uitgevoerd in overeenstemming met onze opdrachtbevestiging gedateerd op 16 oktober 2024 en met ons auditplan 2024, dat op 7 oktober 2024 is besproken in uw auditcomité. Tijdens de bijeenkomst met het auditcomité op 19 mei 2025 hebben wij dit accountantsverslag besproken. Wij hebben de inhoud van dit accountantsverslag afgestemd met de portefeuillehouder financiën, de interim-gemeentesecretaris, de concerncontroller en een vertegenwoordiging van de ambtelijke organisatie. Hoogachtend, Deloitte Accountants B.V. Was getekend: N.R. Fritz RA

Op alle opdrachten verricht door Deloitte, behoudens M&A Diensten, zijn de Algemene Voorwaarden Dienstverlening Deloitte Nederland, januari 2020 gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel van toepassing. Deloitte Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel onder nummer 24362853. Deloitte Accountants B.V. is een zogenoemde affiliate van Deloitte NSE LLP en maakt onderdeel uit van het internationale netwerk van Deloitte Touche Tohmatsu Limited.

Inhoudsopgave Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

• Kernboodschap van de jaarrekeningcontrole

• Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

• Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen

Bevindingen jaarrekening

• De financiële positie van uw gemeente

• Belangrijkste bevindingen uit onze controle

Interne beheersing

• Speerpunten Auditcomité

• Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing

Bijlagen

• Bijlage A1 - Niet-gecorrigeerde controleverschillen

• Bijlage A2 - Onzekerheden in de controle

• Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen

• Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2024

• Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging

Accountantsverslag 2024

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Accountantsverslag 2024

Kernboodschap van de jaarrekeningcontrole De basis voor onze controle is het auditplan 2024 dat met het auditcomité is besproken. In dit accountantsverslag geven wij u inzicht in de belangrijkste bevindingen bij de jaarrekening en de (ontwikkeling van de) interne beheersing van de gemeente Enschede. Wij hebben tijdens onze jaarrekeningcontrole de rekeningsaldi en transactiestromen samenhangend met de balans en het overzicht van baten en lasten, inclusief toelichtingen, gecontroleerd. In deze kernboodschap koppelen wij ons overstijgende beeld terug van deze controle en geven wij beknopt een managementsamenvatting voor de gemeente Enschede. In het hoofdstuk ‘Bevindingen jaarrekeningcontrole 2024’ hebben wij onze bevindingen meer in detail toegelicht, evenals onze adviezen voor de verdere doorontwikkeling van de organisatie gedurende 2025. Onderwerp

Boodschap

Wij hebben de jaarrekeningcontrole van de gemeente Enschede uitgevoerd en hebben een goedkeurende controleverklaring bij de jaarstukken 2024 verstrekt. Het opstel- en controleproces is door een Kernboodschap / Overall beeld jaarrekeningcontrole goede samenwerking prettig verlopen. Het proces, de uitvoering en de (interne) controle zijn van een voldoende gedegen niveau om onze externe controle te kunnen verrichten. Hoewel we zien dat op momenten sprake is van een hoge werkdruk bij medewerkers zien we ook een grote mate van betrokkenheid en verantwoordelijkheid. Wij spreken daarom onze complimenten uit over het behaalde resultaat 2024 en kijken terug op een prettige samenwerking met uw organisatie.

Op basis van de jaarrekening hebben wij de volgende kernboodschappen die wij met u willen delen: Sociaal domein •

De gemeente Enschede kampt met uitdagingen bij het opstellen van de begroting voor zorgkosten (WMO en Jeugd), mede door de verwachte stijging van tarieven van zorgaanbieders als gevolg van sterk oplopende kosten door loonstijgingen en huisvestingslasten. Bovendien zorgt de wet DBA en de naleving daarvan voor een toenemende schaarste aan kwalitatief en geschoold zorgpersoneel, waardoor de zorgvraag steeds minder in balans is met het beschikbare zorgaanbod in zowel de WMO als de Jeugdzorg. Door de vergrijzing in Nederland wordt verwacht dat de zorgvraag binnen de WMO in de komende jaren verder zal toenemen. Deze demografische verandering heeft niet alleen een nadelig effect op de beschikbare capaciteit op de arbeidsmarkt, maar leidt ook tot een grotere populatie die gebruik wil maken van WMO-voorzieningen, zoals vervoer en huishoudelijke hulp, wat resulteert in stijgende kosten. Dit is een breed maatschappelijk probleem waarbij het voor gemeenten slechts beperkt mogelijk is hierin keuzes te maken.

Grondexploitatie •

•

Door de vertragingen in de afgelopen twee jaar, veroorzaakt door het warmtenet, het Didam-arrest en andere factoren, zijn de begrote uitgiften in 2023 en 2024 niet gerealiseerd. Ondanks de vertraging in de verkopen verwacht de gemeente Enschede dat de verschillende projecten vanaf 2025 versnelling zullen krijgen. Gezien de verwachte toename in projectactiviteit vanaf dat jaar adviseren wij om de begrotingsprognoses voor de komende jaren, waar nodig, te actualiseren en daarbij rekening te houden met de vertraagde doorlooptijden van verkooptrajecten. De gemeenteraad heeft in 2024 besloten om de gebiedsexploitaties Eschmarkerveld en Topsportcampus Diekman vast te stellen, waardoor deze projecten in de jaarrekening van 2024 zijn verantwoord. Hierin zijn diverse schattingen opgenomen die passen bij dergelijke projecten en de opstartfase waarin zij zich bevinden. Vanwege de fase van de projecten is er sprake van een hoge mate van schattingen, waarbij de meest aannemelijke scenario's zijn meegenomen in de grondexploitatie. Wij willen echter benadrukken dat er voor de geplande fasering van Eschmarkerveld nog een beroepsprocedure loopt, waardoor er risico op vertraging in de planning bestaat. Uw gemeente zorgt voor een periodieke evaluatie van deze schattingen, welke wij jaarlijks toetsen als onderdeel van onze jaarrekeningcontrole.

Financiële positie • Het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten over het boekjaar 2024 bedraagt € 11,4 miljoen voordelig. Het positieve saldo van baten en lasten ligt in lijn met voorgaande jaren, de afgelopen vier jaar zijn de reserves van de gemeente Enschede gestegen van € 158 miljoen per 1 januari 2021 naar € 254 miljoen per 31 december 2024. Per saldo is tussentijds € 27,7 miljoen aan de reserves toegevoegd, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over 2024 circa € 16,3 miljoen nadelig bedraagt. Ondanks de financiële positie van de gemeente Enschede gezond is, met ratio’s die positief liggen ten opzichte van de signaalwaarde van de VNG, staat de gemeente de komende jaren voor een grote opgave in de begroting.

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2024

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole In dit hoofdstuk zijn de kernpunten van de jaarrekeningcontrole overzichtelijk weergegeven. Deze kernpunten lichten wij in het vervolg van dit accountantsverslag nader toe. De onderwerpen linken dan ook door naar de verdiepende teksten en zijn te raadplegen door op het onderwerp te klikken. Categorie

Onderwerp

Observatie en/of aanbeveling

Algemeen

1. Controleverklaring

1. Wij hebben een goedkeurende controleverklaring (getrouwheid) bij de jaarstukken 2024 verstrekt.

2. Rechtmatigheid 3. Fraude

2. Het college heeft in haar rechtmatigheidsverantwoording rechtmatigheidsfouten gerapporteerd groter dan de verantwoordingsgrens. 3. De gemeente heeft in 2024 de interne frauderisicoanalyse geactualiseerd en besproken met het auditcomité.

1. Financiële positie

1. De financiële positie van de gemeente Enschede is gezond, ratio’s liggen positief ten opzichte van de signaalwaarde van de VNG.

2. Kwaliteit jaarstukken

2. De kwaliteit van de jaarstukken is van een voldoende niveau.

1. Beheersing uitgaven Jeugdzorg

1. De stijgende kosten in de jeugdzorg overschrijden de begroting met € 18,9 miljoen in 2024, wat aansluit bij landelijke trends. In reactie hierop heeft de gemeente de strategienota duurzame jeugdzorg geïntroduceerd, met zes lijnen en 47 maatregelen gericht op kostenbeheersing en tijdige ondersteuning voor jeugdigen. Het is belangrijk om deze financiële ontwikkelingen nauwlettend te volgen en periodiek te rapporteren aan de raad.

Financiën Sociaal domein

Grondexploitatie 1. Schattingen

IT-omgeving

1. De grondexploitaties zijn getrouw weergegeven blijkens onze controlewerkzaamheden en inzet van specialisten van Deloitte Real Estate.

2. Voorziening 3. Aandachtspunten grondexploitaties

2. De gemeente Enschede heeft haar voorziening geactualiseerd en in overeenstemming gebracht met de verwachte negatieve resultaten per grondexploitatie. 3. Bij onze controle van de grondexploitaties constateren wij dat het bestemmingsplan voor Centrumkwadraat-Molenstraat Zuidzijde nog niet onherroepelijk is en dat de waardering van Versnelling Cromhoff onveranderd is gebleven. Voor Eschmarkerveld zien wij aandachtspunten in de planning, mede vanwege onzekerheden rond het bestemmingsplan, het ontbreken van afspraken met corporaties en de aanbesteding die pas voor eind 2025 is gepland. Deze ontwikkelingen hebben geen materiële impact op de jaarrekening 2024.

1. ISAE 3402

1. Wij integreren de ISAE3402 in ons auditproces, waarbij onze doelstelling is om vanaf boekjaar 2025 zoveel mogelijk te steunen op de relevante systemen van Gemeente Enschede, waarbij we voor wat betreft de IT-General Controls gebruik zullen maken van het ISAE3402 type II rapport van uw IT-auditor. Dit alles zal bijdragen aan een gestructureerde en effectieve controleaanpak.

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2024

Bestuurlijke samenvatting Bestuurlijk relevante bevindingen en aanbevelingen jaarrekeningcontrole

Accountantsverslag 2024

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Getrouwheid

Rechtmatigheidsverantwoording

•

Wij hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt over het getrouwe beeld van de jaarrekening, inclusief de daarin opgenomen rechtmatigheidsverantwoording van het college.

• •

De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt € 9,9 miljoen respectievelijk € 29,7 miljoen. Naast onze opdrachtbevestiging zijn het Bado en de controleverordening dat door uw raad is vastgesteld, bepalend (geweest) voor onze controle.

•

Het college van B&W heeft in haar rechtmatigheidsverantwoording onrechtmatigheden gerapporteerd groter dan de verantwoordingsgrens.

• •

In de paragraaf bedrijfsvoering zijn de bevindingen, met een financieel effect hoger dan de rapporteringstolerantie, toegelicht door het college. De gehanteerde verantwoordings- en rapportagegrens bedraagt € 9,9 miljoen respectievelijk € 0,9 miljoen.

•

In de jaarstukken 2024 heeft het college door middel van de rechtmatigheidsverantwoording verantwoording afgelegd over de rechtmatige besteding van de lasten aan de gemeenteraad. Hiervoor is door de gemeente Enschede een risicoanalyse uitgevoerd en is een controleplan opgesteld. De zichtbare vastlegging van de interne controlewerkzaamheden ter onderbouwing van de rechtmatigheidsverantwoording kan worden verbeterd door het opstellen van een samenvattingsmemorandum van de uitgevoerde controlewerkzaamheden. Wij hebben begrepen dat de organisatie dit in de toekomst wil meenemen in het KCD-dashboard. Wij merken op dat de gemeente Enschede kwetsbaar is in de derde lijn van de interne controle, de langdurige afwezigheid van een sleutelfunctionaris vormt een risico voor de continuïteit van het proces en de onderbouwing van de rechtmatigheidsverantwoording. Begrotingscriterium: Overschrijding van de lasten programma’s met totaal € 10,5 miljoen, hiervan is € 9,9 miljoen als acceptabel aangemerkt omdat het past binnen het vooraf vastgestelde beleid.

• • • •

Financiële positie

Voorwaardencriterium - Inkopen ten onrechte niet Europees aanbesteed: Voor 2024 is in negen dossiers voor totaal 1,5 miljoen aan onrechtmatigheden vastgesteld door het niet naleven van Europese aanbestedingsregels. Wij hebben begrepen dat na ontdekking direct acties zijn ondernomen door de organisatie, waaronder het stopzetten van lopende afspraken en het starten van EU-aanbestedingstrajecten. Wij hebben de conclusies van het college in ons getrouwheidsoordeel betrokken waaruit geen materiële tekortkomingen zijn gebleken. Wij hebben geen niet-gecorrigeerde fouten en/of onzekerheden geconstateerd ten aanzien van de SiSa-bijlage die als bijlage bij de jaarstukken is opgenomen. In Bijlage B - Bevindingen controle SiSabijlage 2024 is de voorgeschreven tabel met fouten en onzekerheden opgenomen.

•

Ondanks de financiële positie van de gemeente Enschede gezond is, met ratio’s die positief liggen ten opzichte van de signaalwaarde van de VNG, staat de gemeente de komende jaren voor een grote opgave in de begroting.

•

De beschikbare weerstandscapaciteit ultimo 2024 bedraagt € 91,0 miljoen (2023: € 73,5 miljoen). De toename in 2024 wordt met name veroorzaakt door het raadsbesluit om de effecten uit de circulaires gemeentefonds (€ 15,8 miljoen) direct te verrekenen met de reserve Weerstandsvermogen. Deze weerstandscapaciteit is hoger dan de door de gemeente Enschede onderkende en aanwezige risico’s van € 49,7 miljoen (2023: € 42,2 miljoen). Uw jaarrekening toont wat betreft de baten en lasten een verschil tussen de begroting en realisatie. Wij constateren dat de begroting voor 2024 beter overeenkomt met de gerealiseerde cijfers van 2024 in vergelijking met eerdere jaren. Aandacht voor het realiteitsgehalte en de voorspellende waarde van de begroting blijft belangrijk.

• •

Het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten over het boekjaar 2024 bedraagt € 11,4 miljoen voordelig. Sinds dit jaar worden de effecten van de circulaires gemeentefonds tussentijds aan de reserves toegevoegd. Per saldo is tussentijds € 27,7 miljoen aan de reserves toegevoegd, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over 2024 circa € 16,3 miljoen nadelig bedraagt.

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2024

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Kwaliteit verslaggeving

Duurzaamheid

Sociaal domein

•

Tijdens de controle hebben wij het door het management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingsvraagstukken geëvalueerd. Hierbij valt te denken aan het proces om tot schattingen te komen, zoals bij de grondexploitatie en de voorzieningen. Bij processen waarbij wij dat nodig achtten, hebben wij specialisten betrokken. Dit betrof de grondexploitatie.

•

Bij de jaarrekeningcontrole hebben wij vastgesteld dat uw jaarstukken 2024 voldoen aan de vereisten uit het BBV. Wij hebben bij onze werkzaamheden de jaarstukken integraal doorgenomen en hebben daarbij – naast de verenigbaarheid van jaarverslag en jaarrekening – vanuit het belang en begrip van de gebruikers van de jaarstukken vooral gelet op de toegankelijkheid en begrijpelijkheid van de daarin opgenomen toelichtingen en analyses.

•

De gemeenteraad heeft het college gevraagd om meer en betere informatie op te nemen over de lasten, baten en investeringen in duurzaamheid. Naar aanleiding hiervan stelde het college een ‘Uitvoeringsplan Groen en Duurzaam Enschede’ vast. In de begroting zijn de strategische opgaven van Enschede ook gekoppeld aan sustainable development goals (SDG’s), de 17 duurzame ontwikkelingsdoelstellingen van de Verenigde Naties. De gemeente Enschede probeert langs deze weg expliciet te maken hoe haar doelen bijdragen aan deze ‘global goals’.

•

In de jaarstukken is sinds 2024 een bijlage opgenomen met betrekking tot het Uitvoeringsplan Groen en Duurzaam Enschede, hierin is weergegeven of de resultaten met betrekking tot het uitvoeringsplan zijn behaald. Wij merken op dat wij deze duurzaamheidsinformatie niet expliciet hebben gecontroleerd., echter moedigen wij deze transparante rapportering over duurzaamheid wel aan.

•

De verantwoorde bestedingen vanuit de zorgaanbieders zijn getrouw verantwoord en op een rechtmatige wijze tot stand gekomen.

•

De stijgende kosten in de jeugdzorg overschrijden de begroting met € 18,9 miljoen in 2024, wat aansluit bij landelijke trends. In reactie hierop heeft de gemeente de strategienota duurzame jeugdzorg geïntroduceerd, met zes lijnen en 47 maatregelen gericht op kostenbeheersing en tijdige ondersteuning voor jeugdigen. De lasten voor de WMO € 3,2 miljoen lager uitvallen dan begroot. Dit ligt in lijn met de landelijke tendens, waarbij gemeenten door krapte op de arbeidsmarkt niet in staat zijn om alle zorg te leveren die uit de initiële behoefte aanwezig is.

• •

Zorgaanbieders hebben op dit moment te maken met sterk oplopende kosten als gevolg van loonstijgingen en oplopende huisvestingslasten. De gemeente Enschede staat in nauw contact met de verschillende partijen om problemen snel op tafel te krijgen en te komen tot passende oplossingen. Door de druk op de zorgmarkt (financiële positie zorgaanbieders, tekort aan personeel) leidt tot een toenemende zorgvraag die steeds vaker niet meer in balans is met het zorgaanbod. Zowel in de WMO als Jeugdzorg is deze ontwikkeling zichtbaar. Dit is een breed maatschappelijk probleem waarbij het voor gemeenten slechts beperkt mogelijk is hierin keuzes te maken.

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2024

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Grondexploitatie

WNT

Speerpunten auditcomité

Interne beheersing

•

Voor de grondexploitatie hebben wij het proces, de dossiervorming en de onderbouwingen beoordeeld waarop het management de geactualiseerde schattingen heeft gebaseerd. Wij hebben onder andere de realisatie en de geactualiseerde schattingen ultimo 2024 versus de schattingen in de jaarrekening 2023 geanalyseerd (‘backtesting’). Bij deze analyse hebben wij ook gebruik gemaakt van de beoordeling van het prijzenboek door een ingeschakelde externe deskundige.

•

Met het vaststellen van het grondexploitatieproject Eschmarkerveld in 2024 is een omvangrijk project toegevoegd. Dit is zichtbaar in het MPG 2025, waarin een nog te realiseren baten en nog te realiseren lasten van respectievelijk € 44,2 miljoen en € 38,7 miljoen is opgenomen. Wij hebben vastgoedspecialisten ingeschakeld voor de detailcontrole van Eschmarkerveld, voor onze observaties hieromtrent verwijzen wij naar hoofdstuk: Voorraad onderhanden werk.

•

Wij zijn van mening dat de waardering van de grondexploitatie op basis van de hiervoor beschreven werkzaamheden en bevindingen juist is en consistent is met voorgaand jaar.

•

In verband met langdurige afwezigheid van de griffier en gemeentesecretaris heeft de gemeente Enschede in 2024 een plaatsvervangend griffier aangewezen en is een interim-gemeentesecretaris aangesteld. Deze twee topfunctionarissen zijn nieuw opgenomen in de WNT verantwoording. Voor de controle van de verantwoording van deze nieuwe functionarissen hebben wij WNT-specialisten ingezet.

•

Wij hebben tijdens onze controle van de WNT geen niet-gecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd die de materialiteitsgrens conform het controleprotocol WNT te boven gaan

Uw auditcomité heeft ons de volgende aandachtspunten meegegeven: •

Onderhoud kapitaalgoederen: opgenomen in dit accountantsverslag (hoofdstuk: Speerpunten Aauditcomité).

•

Verantwoording subsidies: opgenomen in dit accountantsverslag (hoofdstuk: Speerpunten Aauditcomité).

•

Op basis van de interim-controle 2024 hebben wij tekortkomingen geïdentificeerd in de interne beheersingsmaatregelen voor de financiële verslaggeving. Onze belangrijkste bevindingen zijn met u gedeeld, en zijn besproken in het auditcomité d.d. 25 november 2024. In het voorliggende accountantsverslag vindt u onze bevindingen naar aanleiding van de jaarrekeningcontrole.

•

Memoriaalboekingen zijn (correctie)boekingen die niet via de reguliere boekingsgang plaatsvinden. Deze boekingen zijn hierdoor in opzet meer risicovol en daarom besteden wij bij onze controle extra aandacht aan deze boekingen. Om de controle zo efficiënt en effectief mogelijk uit te voeren, en toe te spitsen op het specifieke risico en karakter van memoriaalboekingen, hebben wij gebruikgemaakt van een data-analyse tool. Hieruit zijn geen onjuistheden, onrechtmatigheden of anderszins bijzonderheden gebleken.

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2024

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen IT-omgeving

Frauderisicoanalyse

•

Sinds boekjaar 2024 heeft de gemeente Enschede een nieuwe externe IT-auditor voor het afgeven van haar 3402 rapport (‘IT-auditor’). Het afgelopen jaar hebben wij diverse gesprekken gevoerd met het IT-bedrijf van de gemeente Enschede en uw externe IT-auditor om te komen tot een juiste scope en diepgang van de IT-audit. Op basis van deze gesprekken en de ontvangen ISAE3402 type 1 en 2 verklaring hebben wij vastgesteld dat de IT-audit die door uw huidige IT-auditor wordt uitgevoerd een solide basis biedt voor onze controle van de jaarrekening 2025 en verder (in ongewijzigde situatie). De geconstateerde detailbevindingen in voorgaande jaren zijn opgevolgd door het IT-bedrijf van de gemeente Enschede of de risico’s zijn door uw IT-auditor met aanvullende werkzaamheden voldoende gemitigeerd.

•

Wij integreren de ISAE3402 in ons auditproces, waarbij onze doelstelling is om vanaf boekjaar 2025 zoveel mogelijk te steunen op de relevante systemen van Gemeente Enschede, waarbij we voor wat betreft de IT-General Controls gebruik zullen maken van het ISAE3402 type II rapport van uw IT-auditor. Dit alles zal bijdragen aan een gestructureerde en effectieve controleaanpak.

•

De gemeente heeft in 2024 de interne frauderisicoanalyse geactualiseerd en besproken met het auditcomité. In onze boardletter hebben wij de voortgang op de doorontwikkeling van frauderisicomanagement binnen uw gemeente teruggekoppeld. Door het uitvoeren van de frauderisicoanalyse zijn de kwetsbaarheden in de organisatie geïnventariseerd voor de betrokken werkprocessen en er zijn adviezen geschreven over hoe deze kwetsbaarheden (verder) kunnen worden verkleind. Door de veranderde omstandigheden binnen en buiten de organisatie is het van belang dat de frauderisicoanalyse periodiek te blijven actualiseren en te bespreken in het auditcomité.

•

Tevens hebben wij als onderdeel van onze werkzaamheden voor de jaarrekeningcontrole vastgesteld dat binnen uw organisatie op een adequate wijze opvolging wordt gegeven aan integriteitsmeldingen. Tijdens onze controle over 2024 zijn door ons geen fraudegevallen geconstateerd en is geen sprake van signalen en/of vermoedens van fraude.

•

Opstel- en controleproces

•

Medio 2024 hebben wij met de ambtelijke organisatie het opstel- en controleproces van de jaarrekening 2023 geëvalueerd. Naar aanleiding hiervan zijn waar nodig aanscherpingen doorgevoerd in het interne ‘draaiboek’ voor het opstelproces en de werk- en planningsafspraken voor de jaarrekeningcontrole. Met deze aanpassingen hebben wij de jaarrekeningcontrole eerder kunnen afronden dan in voorgaande jaren, en dit binnen de afgesproken planning. Medio 2025 evalueren wij wederom het proces om te bepalen op welke terreinen/aspecten verdere verbeteringen mogelijk zijn.

Overig

•

Uit bijlage A bij dit accountantsverslag blijkt welke (niet)-gecorrigeerde bevindingen, onzekerheden en tekortkomingen in de toelichtingen wij hebben geconstateerd.

•

In bijlage C is onze volledige onafhankelijkheidsbevestiging te vinden.

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2024

Accountantsverslag 2024

Bevindingen jaarrekening

Accountantsverslag 2024

De financiële positie van gemeente Enschede De vermogenspositie van uw gemeente Het BBV, de verslaggevingsregels voor gemeenten, maakt een duidelijk onderscheid tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen worden gemuteerd. De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming. Het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten over het boekjaar 2024 bedraagt € 11,4 miljoen voordelig. Sinds dit jaar worden dotaties en onttrekkingen aan bestemmingsreserves tussentijds geactualiseerd. Per saldo is tussentijds € 27,7 miljoen aan de reserves toegevoegd, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over 2024 circa € 16,3 miljoen nadelig bedraagt. Dit resultaat is afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans. In het overzicht hiernaast hebben wij de ontwikkeling van het eigen vermogen opgenomen. Het eigen vermogen is toegenomen, en ook het percentage eigen vermogen ten opzichte van het balanstotaal is toegenomen van 33,4% in 2023 naar 34,2% eind 2024. Deze toename wordt mede veroorzaakt door aflossingen van vaste schulden ter waarde van € 18,3 miljoen, wat resulteert in een verbetering van de financiële positie van de onderneming en een verhoogde solvabiliteit.

Hierdoor heeft het eigen vermogen een groter aandeel in het totaal vermogen van de gemeente. Saldo baten en lasten Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar is weergegeven als het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten. Daarnaast kent de gemeente het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemming. Deze tussentijdse resultaatbestemming bestaat uit de onttrekkingen aan en stortingen in reserves gedurende het boekjaar. Deze mutaties in reserves vinden plaats op basis van door de gemeenteraad genomen besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van de eerdere politieke besluitvorming. Wat het voorgaande concreet betekent voor uw gemeente hebben wij in het overzicht hiernaast weergegeven.

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Eigen vermogen (x € 1.000)

2024

2023

2022

2021

Eigen vermogen per 1 januari

242.970

220.490

199.537

158.260

Tussentijdse resultaatbestemming

27.725

1.447

14.524

34.131

Gerealiseerd resultaat

-16.333

21.033

6.429

7.145

Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten

11.392

22.481

20.953

41.276

Eigen vermogen per 31 december

254.362

242.970

220.490

199.537

Exploitatieresultaat (x € 1.000) Totale baten

913.583

Totale lasten

-/- 902.191

Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten

11.392

Af: stortingen in reserves

-/- 97.275

Bij: onttrekkingen aan reserves

69.551

Saldo mutaties reserves

-/- 27.725

Gerealiseerd resultaat

-16.333

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2024

De financiële positie van gemeente Enschede Het overzicht van baten en lasten over het boekjaar 2024 laat een voordelig gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten van € 11,4 miljoen zien, ten opzichte van een begroot voordelig saldo van € 10,3 miljoen (begroting na wijziging). Dit resulteert in een verschil van € 1,1 miljoen. De gemeente heeft een analyse van dit verschil opgenomen in de jaarrekening, paragraaf 8.2.

Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten (x € 1.000)

50.000 40.000 30.000

De jaarrekening 2024 sluit – na verwerking van de mutaties in reserves – met een nadelig gerealiseerd resultaat van circa € 16,3 miljoen. In de programmaverantwoording geeft het college per programma op hoofdlijnen een verklaring voor de gerealiseerde afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. Het nadelig resultaat over 2024 is opgebouwd uit voor- en nadelen op verschillende producten. Het grootste effect is afkomstig uit de stijgende kosten in de jeugdzorg, deze overschrijden de begroting met € 18,9 miljoen in 2024. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door hogere uitgaven als gevolg van effecten van hogere indexatie op de tarieven dan begroot en hogere uitgaven dan begroot voor de ingekochte vormen (volumegroei en zorgverzwaring) van Jeugdhulp. In de rechtmatigheidsverantwoording heeft het college een overzicht opgenomen van overschrijdingen van de lasten op programmaniveau. Daarbij heeft het college onderscheid gemaakt tussen overschrijdingen die zij aanmerkt als acceptabel en niet acceptabel. In de paragraaf bedrijfsvoering geeft het college een nadere toelichting op de niet acceptabele begrotingsafwijkingen boven de vastgestelde rapportagegrens van € 1,0 miljoen.

20.000 10.000 2021

2022

2023

2024

Mutaties in reserves (x € 1.000) negatieve mutatie is toevoeging aan reserves 5.000 (5.000) (15.000) (25.000) (35.000) 2021

2022

2023

2024

Gerealiseerd resultaat (x € 1.000) 30.000 20.000 10.000 (10.000) (20.000) 2021

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

2022

2023

Interne beheersing

2024

Accountantsverslag Bijlagen 2024

De financiële positie van gemeente Enschede Kengetallen voor gemeente Enschede (begroot en werkelijk over de periode 2020-2023)

Solvabiliteit De solvabiliteit geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Als sprake is van een forse schuld en veel eigen vermogen (totaal van algemene en bestemmingsreserves), hoeft een hoge schuld geen probleem te zijn voor de financiële positie. Hoe hoger de solvabiliteitsratio, hoe groter de weerbaarheid van de gemeente. Grondexploitatiequote De grondexploitatiequote geeft aan hoe groot de grondpositie (waarde van de grond) is ten opzichte van de totale baten van de gemeente. In de regel geldt: hoe hoger de grondexploitatiequote, hoe groter het risico dat de gemeente loopt. Netto schuldquote Hoe hoger de schuld, hoe hoger de netto schuldquote. De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen en geeft een indicatie van de ‘druk’ van de rentelasten en aflossingen op de exploitatie.

35%

25%

30%

20%

25%

15%

20% 15%

10%

5% 0%

Structurele exploitatieruimte

2021

Voor de beoordeling van de financiële positie is ook van belang te kijken naar de structurele baten en lasten. Structurele baten zijn bijvoorbeeld de algemene uitkering uit het gemeentefonds en de opbrengsten uit de onroerende zaakbelasting. Dit kengetal geeft aan hoe groot de structurele exploitatieruimte is, doordat wordt gekeken naar de structurele baten en lasten en deze worden vergeleken met de totale baten. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten (waaronder de rente en aflossing van leningen) te dekken. Conclusie signaalwaarden

Begroot

De signaalwaarden in de grafieken op deze slide zijn ontleend aan de 'Handleiding houdbaarheidstest gemeentefinanciën 2024' van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) van 7 maart 2024. Deze signaalwaarden geven aan wanneer het signaal verandert naar oranje (matig). De financiële positie van de gemeente Enschede is gezond, ratio’s liggen positief ten opzichte van de signaalwaarde van de VNG en classificeren als goed.

2023

Werkelijk

2024

2021

Signaalwaarde

Begroot

2022

2023

Werkelijk

2024 Signaalwaarde

Structurele exploitatieruimte

120%

8% 7% 6% 5% 4% 3% 2% 1% 0% -1% -2%

100% 80% 60% 40% 20% 0% Begroot

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

2022

Netto schuldquote

2021

Grondexploitatiequote

Solvabiliteit

40%

Bestuurlijke samenvatting

2022 Werkelijk

2023

2024 Signaalwaarde

Bevindingen jaarrekening

2021 Begroot

Interne beheersing

2022

2023

Werkelijk

2024 Signaalwaarde

Accountantsverslag Bijlagen 2024

De financiële positie van gemeente Enschede Totaalsaldo baten en lasten | Begroting vs realisatie (x € 1.000)

Voorspellende waarde van uw begroting De jaarrekening 2024 sluit met een negatief gerealiseerd resultaat van circa € 16,3 miljoen. De begroting is voor uw gemeente een belangrijk sturingsinstrument. Het is een kaderstellend document waarmee de gemeenteraad financiële en beleidsmatige kaders vaststelt waarbinnen het college haar beleid en doelen kan realiseren. De gemeenteraad heeft de focus gelegd op het realiseren van de gestelde doelen. De realiteit hiervan is echter niet altijd in balans met de beschikbare capaciteit en mogelijkheden. Hiermee is de begroting meer gebaseerd op uw politiek-bestuurlijke ambities dan op wat uw gemeente daadwerkelijk met de beschikbare middelen en capaciteit kan realiseren. Uw organisatie is zich bewust van deze problematiek. Wij constateren dat de begroting voor 2024 beter overeenkomt met de gerealiseerde cijfers van 2024 in vergelijking met eerdere jaren. Wij vragen uw blijvende aandacht voor maatregelen om de voorspellende waarde van de begroting van de baten en lasten en de uitvoeringskracht ervan dichter bij elkaar te brengen.

45.000 25.000 5.000 (15.000) Begroting 2022

Realisatie 2022

Begroting 2023

Realisatie 2023

Begroting 2024

Realisatie 2024

Baten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1.000) 1.000.000 900.000 800.000

Kwaliteit en transparantie van de jaarstukken

700.000

600.000 Begroting 2022

Realisatie 2022

Begroting 2023

Realisatie 2023

Begroting 2024

Realisatie 2024

Lasten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1.000) 1.000.000 900.000 800.000 700.000 600.000 Begroting 2022

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Realisatie 2022 Bevindingen jaarrekening

Begroting 2023

Realisatie 2023

Begroting 2024

Interne beheersing

Realisatie 2024

Accountantsverslag Bijlagen 2024

De financiële positie van gemeente Enschede Weerstandscapaciteit (x € 1 miljoen)

Het weerstandsvermogen is gestegen Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit op basis van de door de gemeente geschatte risico’s. De ratio weerstandsvermogen is gestegen naar 1,83 (2023: 1,73) en kwalificeert als voldoende, rekening houdend met de landelijke ‘signaalwaarde’ van 1,0. Beschikbare weerstandscapaciteit De door uw gemeente berekende beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt € 91,0 miljoen (2023: € 73,5 miljoen). De beschikbare weerstandscapaciteit is toegenomen ten opzichte van voorgaand jaar. De toename in 2024 wordt met name veroorzaakt door het raadsbesluit om de effecten uit de circulaires gemeentefonds (€ 15,8 miljoen) direct te verrekenen met de reserve Weerstandsvermogen. Benodigde weerstandscapaciteit De inventarisatie van risico’s – die in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag is opgenomen – geeft een indicatie van de financiële omvang van de belangrijkste (specifieke) risico’s, inclusief een schatting van de kans dat het geïdentificeerde risico zich voordoet, om daarmee de benodigde weerstandscapaciteit te kunnen bepalen. Daarbij geeft het college een doorlopend inzicht in de grootste risico’s (qua financiële impact en kans) voor uw gemeente, en is vermeld welke risico’s zijn vervallen en/of nieuw zijn geïdentificeerd.

Ook is een inhoudelijke toelichting gegeven op nieuw gedefinieerde en gewijzigde risico’s in de top van de belangrijkste risico’s. Uw gemeente heeft op basis van deze risico-inventarisatie berekend wat de benodigde weerstandscapaciteit is. Het berekende bedrag voor specifieke risico’s bedraagt € 49,7 miljoen (2023: € 42,4 miljoen). Ten opzichte van 2023 is hiermee sprake van een toename, welke met name wordt verklaard door een stijging van risico’s in het grondbedrijf, waaronder de toevoeging van de nieuwe grondexploitatie Eschmarkerveld. Uw weerstandscapaciteit van € 91,0 miljoen is toereikend relatie tot de berekende risico’s van € 49,7 miljoen. Dit heeft het college inhoudelijk nader toegelicht in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag.

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

120 100 80 60 40 20 -

2021

2022

Benodigde weerstandscapaciteit

2023

2024

Beschikbare weerstandscapaciteit Ratio weerstandscapaciteit

2,50 2,00 1,50 1,00 0,50 -

2021

2022

2023

2024

Ratio weerstandscapaciteit Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2024

Accountantsverslag 2024

Rechtmatigheidsverantwoording Vanaf het boekjaar 2023 is het college verplicht in de jaarrekening een rechtmatigheidsverantwoording op te nemen waarin zij zich verantwoordt over de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties (inclusief begrotingsrechtmatigheid). Een uitgebreidere toelichting op de onrechtmatigheden en de vervolgacties om deze op te lossen/te voorkomen is opgenomen in de paragraaf bedrijfsvoering van het jaarverslag.

Daarnaast hebben wij vastgesteld dat het college de financiële verordening heeft geactualiseerd. Deze zijn door de gemeenteraad vastgesteld in haar vergadering d.d. 8 maart 2024. In de financiële verordening zijn eveneens specifieke richtlijnen opgenomen over de wijze en diepgang van rapporteren over rechtmatigheid en de wijze waarop het college om dient te gaan met begrotingsafwijkingen, deze komen hierna nader aan bod.

Verantwoordings- en rapportagegrens

Begrotingscriterium

Via de financiële verordening heeft de gemeenteraad de verantwoordingsen rapportagegrens vastgesteld. De verantwoordingsgrens heeft het college gehanteerd bij het opmaken van de rechtmatigheidsverantwoording en de uiteindelijke conclusie daaromtrent. Fouten en onduidelijkheden die de verantwoordingsgrens niet overschrijden, zorgen voor een positieve uiting van het college waaruit blijkt dat de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties rechtmatig tot stand zijn gekomen. De rapporteringsgrens bepaalt de diepgang van de toelichting van het college in de paragraaf bedrijfsvoering.

Bij de rechtmatigheidsverantwoording vormt het begrotingscriterium een belangrijk toetsingscriterium. Financiële beheershandelingen, die ten grondslag liggen aan de baten, laste en balansmutaties, dienen tot stand te zijn gekomen binnen de grenzen van de geautoriseerde begroting en de hiermee samenhangende programma’s (begrotingscriterium). Uitgangspunt hiervoor is het niveau waarop de raad de budgetten in de begroting en bij investeringen geautoriseerd heeft. In de begroting zijn de bedragen voor de lasten en baten vermeld die door de raad zijn vastgesteld. Dit houdt in dat de financiële beheershandelingen dienen te passen binnen de begroting.

Uit de rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening blijkt dat er onrechtmatigheden zijn geïdentificeerd die de verantwoordingsgrens overschrijden. Deze onrechtmatigheden zijn grotendeels als acceptabel beschouwd omdat ze binnen het beleid van de gemeente Enschede vallen.

De gemeenteraad en het college hebben afspraken gemaakt in welke situatie lastenoverschrijdingen onrechtmatig maar acceptabel zijn (lastenoverschrijdingen zijn en blijven onrechtmatig, maar zijn onder voorwaarden acceptabel wat betekent dat het college deze niet hoeft toe te lichten in de paragraaf bedrijfsvoering). Dit is door de gemeente Enschede ook gedaan in de jaarstukken 2024.

Normenkader Het college heeft het van toepassing zijnde normenkader in kaart gebracht. Dit normenkader is door de gemeenteraad vastgesteld in haar vergadering op 19 december 2023. Wij hebben vastgesteld dat dit normenkader leidend is geweest voor het college om te komen tot de rechtmatigheidsverantwoording en de toelichtingen in de paragraaf bedrijfsvoering.

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Begrotingsrechtmatigheid •

Programma Samenleving en Bestuur (inclusief deel overhead): Overschrijding van de lasten met € 2,7 miljoen. Deze overschrijding wordt met name veroorzaakt door hogere kosten vanwege uitgifte van meer leges dragende producten. Het totaal ad € 2,7 miljoen aan onrechtmatigheden, is voor € 2,2 miljoen als acceptabel aangemerkt overeenkomstig art. 11 lid 4 Financiële verordening.

•

Programma Vitaal en Sociaal (inclusief deel overhead): Overschrijding van de lasten met € 7,7 miljoen. Deze overschrijding wordt met name veroorzaakt door de stijging van lasten van Jeugdhulp. Het totaal ad € 7,7 miljoen aan onrechtmatigheden, is in zijn totaliteit als acceptabel aangemerkt overeenkomstig art. 11 lid 4 Financiële verordening.

Wij hebben vastgesteld dat het college specifieke werkzaamheden heeft uitgevoerd ten aanzien van het begrotingscriterium, zijnde controle op programmaoverschrijdingen en controle op kredietoverschrijdingen.

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2024

Rechtmatigheidsverantwoording Voorwaardencriterium

Aanbestedingen

Misbruik en oneigenlijk gebruik

Het voorwaardencriterium heeft betrekking op de eisen die worden gesteld aan de uitvoering van de financiële beheershandelingen. De eisen c.q. voorwaarden zijn afkomstig uit de relevante wet- en regelgeving zoals opgenomen in het normenkader, en hebben betrekking op aspecten als doelgroep, termijn, grondslag, administratieve bepalingen, normbedragen, bevoegdheden, bewijsstukken, recht, hoogte en duur.

In het kader van de controle op de naleving van de Europese aanbestedingsregels heeft uw gemeente jaarlijks een uitgebreide ‘spendanalyse’ uitgevoerd. Deze analyse vormt de basis voor detailcontroles van de onderliggende contractvoorwaarden. Tijdens de dossiercontroles, uitgevoerd door de ambtelijke organisatie, zijn over 2024 een aantal fouten geconstateerd in negen dossiers, die samen een omvang van circa € 1,5 miljoen aan onrechtmatigheden vertegenwoordigen als gevolg van het niet naleven van de Europese aanbestedingsregels.

Het criterium Misbruik & Oneigenlijk gebruik (M&O) vormt een belangrijk onderdeel van de rechtmatigheidsverantwoording van de gemeente. Dit criterium richt zich op het voorkomen en bestrijden van misbruik en oneigenlijk gebruik van wet- en regelgeving. De gemeente Enschede heeft verschillende verordeningen waarin diverse aspecten vanuit M&O zijn opgenomen. Voor het boekjaar 2024 zijn geen onrechtmatigheden groter dan de rapportagegrens geïdentificeerd met betrekking tot het M&O-criterium.

Gemeenten stellen via de financiële verordening en/of onderliggende nota’s kaders vast die van invloed zijn op verslaggeving. Het gaat hier om de invulling van de ruimte die het BBV geeft voor eigen gemeentelijke kaders. Denk hierbij aan grenzen voor het activeren van investeringen, afschrijvingstermijnen, omgang met reserves en voorzieningen en dergelijke. Deze vallen onder het getrouwe beeld en vallen per definitie onder de reikwijdte van de reguliere accountantscontrole. Ook voorwaarden die direct van invloed zijn op de verslaggeving c.q. het getrouwe beeld van de jaarrekening worden niet opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording. Hierbij kan worden gedacht aan het niet naleven van voorwaarden met betrekking tot recht, hoogte, duur, termijnen, normbedragen, doelgroep en grondslag bij bijvoorbeeld bijstandsverlening, maatschappelijke ondersteuning, inkomensoverdrachten en het opleggen van belastingen dat tot gevolg heeft dat de bijhorende lasten of opbrengsten onjuist of onvolledig zijn. Het niet naleven van deze voorwaarden heeft direct invloed op het getrouwe beeld van deze posten in de jaarrekening. Díe onderwerpen die niet onder het getrouwheidsoordeel van de accountant vallen, hebben we onderstaand nader toegelicht inclusief de wijze waarop het college deze in haar werkzaamheden heeft betrokken.

De geconstateerde fouten hebben betrekking op: •

Meerdere inkopen van dezelfde aard door verschillende budgethouders en projectleiders, waardoor de Europese aanbestedingsdrempel wordt overschreven.

•

Inkoop aangegaan door een samenwerkingsverband onder verantwoordelijkheid van de gemeente Enschede bij een andere crediteur dan via de Europees aanbestede raamovereenkomst, door onvoldoende kennis van de raamovereenkomst bij de budgethouders. Wij hebben begrepen dat na de constatering van de fouten de ambtelijke organisatie direct acties heeft ondernomen. Lopende afspraken zijn, waar mogelijk, stopgezet en er zijn EU-aanbestedingstrajecten gestart. Wij merken op dat deze rechtmatigheidsfouten mogelijk ook gedeeltelijk zullen doorwerken in 2025, aangezien de contracten pas gedurende dit jaar aflopen en de inkopen en leveringen zijn afgerond. De organisatie heeft aangegeven de interne beheersingsmaatregelen zo snel mogelijk aan te willen scherpen. Zoals gerapporteerd in onze boardletter adviseren wij om preventieve interne beheersmaatregelen in het inkoop- en aanbestedingsproces te implementeren. Wij hebben begrepen dat dit wordt meegenomen bij de implementatie van een nieuwe financieel systeem. Daarnaast heeft de gemeente aangegeven dat zij de intentie heeft om de mogelijkheden te onderzoeken voor een overgang van decentrale inkoop naar centrale inkoop.

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Proces De gemeente heeft tijdig een kwalitatief goed intern controleplan ontwikkeld, waarin het 3-lijnenmodel is toegepast. Dit plan beschrijft een uniforme werkwijze in de vorm van een 13-stappenplan en bevat een duidelijk tijdspad voor de uitvoering van de interne controlewerkzaamheden. Dit is van cruciaal belang, omdat het de basis en onderbouwing vormt voor de rechtmatigheidsverantwoording. Vorig jaar hebben wij u gerapporteerd dat de interne controlewerkzaamheden niet altijd zichtbaar worden uitgevoerd of dat wordt verwezen naar de eerste of tweede lijn, terwijl de derde lijn zelfstandig (zichtbaar) moet vaststellen dat de transacties rechtmatig zijn. In de aanlevering voor 2024 zien wij enkele verbeteringen, zoals een gedegen analyse van de verbonden partijen. Wel merken wij op dat een samenvattingsmemorandum van de uitgevoerde controlewerkzaamheden mist. Interne controlewerkzaamheden vinden nu nog veel versnipperd plaats, waardoor het totaaloverzicht van de derde lijn mist, hetgeen de effectiviteit van de interne controle kan beïnvloeden. Wij hebben begrepen dat de organisatie dit in de toekomst wil meenemen in de inrichting van de 13 stappen in het KCD-dashboard. Deze aanpak zal bijdragen aan een meer gestructureerde en overzichtelijke implementatie van het interne controle proces.

Daarnaast merken wij op dat de gemeente Enschede kwetsbaar is in de derde lijn van de interne controle, de langdurige afwezigheid van een sleutelfunctionaris vormt een risico voor de continuïteit van het proces en de onderbouwing van de rechtmatigheidsverantwoording. Deze situatie heeft ook geleid tot vertragingen in het controleproces, wat de noodzaak onderstreept voor een strategische aanpak om deze kwetsbaarheden te adresseren.

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2024

Sociaal domein Actualiteiten Een voor de gemeente complicerende factor bij het opstellen van de begroting met betrekking tot de ontwikkeling van zorgkosten in de komende jaren is de verwachte ontwikkeling van de tarieven van zorgaanbieders. Zorgaanbieders hebben op dit moment te maken met sterk oplopende kosten als gevolg van loonstijgingen en oplopende huisvestingslasten. Bijvoorbeeld bij de aanbieders van (leerlingen)vervoer is sprake van een sterke stijging van de (personele) kosten en is ook het vinden van personeel een uitdaging. Bovenstaande leidt ertoe dat de financiële positie van zorginstellingen in toenemende mate onder druk komen te staan wat naar verwachting een prijsopdrijvend effect heeft op de tarieven. De gemeente Enschede staat in nauw contact met de verschillende partijen om problemen snel op tafel te krijgen en te komen tot passende oplossingen. Ook is als gevolg van de wet DBA en de controles op de naleving van deze wetgeving door de belastingdienst een toenemende schaarste in beschikbaarheid van kwalitatief en geschoold zorgpersoneel zichtbaar. Dit leidt er toe dat de toenemende zorgvraag steeds vaker niet meer in balans is met het zorgaanbod. Zowel in de WMO als Jeugdzorg is deze ontwikkeling zichtbaar. In toenemende mate zal daardoor niet de zorgvraag bepalend zijn in de omvang van de zorguitgaven maar ook het aanbod.

Dit is een breed maatschappelijk probleem waarbij het voor gemeenten slechts beperkt mogelijk is hierin keuzes te maken. In de toekomst zal door de vergrijzing in Nederland binnen de WMO de vraag naar zorg verder toenemen. De vergrijzing heeft niet alleen een nadelig effect op de beschikbare capaciteit op de arbeidsmarkt maar draagt ook bij aan een verhoging van de populatie die gebruik wil maken van de voorzieningen van de WMO. Bijvoorbeeld in het vervoer en de huishoudelijke hulp zullen de kosten als gevolg van de vergrijzing toenemen. Sociaal domein | ZIN en PGB-bestedingen De PGB-bestedingen zijn (verplicht) belegd bij de Sociale Verzekeringsbank (SVB). De accountant van de SVB heeft – net als in voorgaande jaren – bij de PGB-verantwoordingen voor Jeugd over 2024 een controleverklaring met beperking verstrekt. Voor WMO is derhalve wel sprake van een goedkeurende verklaring.

De PGB-bestedingen over 2024 bedragen circa € 2,7 miljoen (2023: € 2,8 miljoen). Voor de gemeente Enschede heeft de accountant van de SVB fouten voor getrouwheid en rechtmatigheid geconstateerd. De geconstateerde fouten zijn echter minimaal voor de jaarrekening van de gemeente Enschede en hebben daardoor geen impact op onze controleverklaring. Uw organisatie voert jaarlijks aanvullende interne beheersmaatregelen en interne controles uit, zo ook over 2024. Hiermee is voldoende zekerheid verkregen over de prestatielevering en rechtmatigheid van de ZIN-bestedingen. In dit kader zijn verschillende activiteiten uitgevoerd, waaronder analyses van klachtenregistraties en het herindicatieproces, klanttevredenheidsonderzoeken en analysering van de productieverantwoording van zorgaanbieders. Met de getroffen beheersmaatregelen en uitgevoerde interne controles is voor de ZIN-bestedingen over 2024 voldoende zekerheid verkregen wat betreft zowel de getrouwheid als rechtmatigheid van deze bestedingen. Sociaal domein | Jeugdhulp en WMO

Gezien de druk op het zorgdomein heeft het college vorig jaar een afspraak gemaakt met de raad om concrete voorstellen te doen ter verbetering van de beheersing van de jeugdzorgkosten. Dit heeft geresulteerd in de strategienota duurzame jeugdzorg. In deze nota wordt uiteengezet hoe de gemeente Enschede de komende vier jaar wil werken aan zes lijnen en 47 maatregelen. Deze maatregelen zijn gericht op het verminderen van de afhankelijkheid van jeugdzorg en het tijdig bieden van passende ondersteuning aan de jeugdigen die dat nodig hebben. Dit sluit aan bij het coalitieakkoord en de strategische opgave “Inclusief Enschede”, met als doel dat ‘iedere jeugdige veilig en stabiel opgroeit’. Wij hebben met belangstelling kennisgenomen van de stappen die zijn gezet in de strategische aanpak. Wij adviseren u om de financiële ontwikkelingen in de jeugdzorg nauwlettend te blijven volgen via de uitvoering van de strategienota duurzame jeugdzorg en deze inzichten periodiek met de raad te delen.

In 2024 heeft de trend van stijgende kosten binnen het zorgdomein, specifiek in de jeugdzorg, zich verder doorgezet. De gerealiseerde lasten zijn € 15,2 miljoen hoger dan in de begroting na wijziging. In tegenstelling tot de jeugdhulp zijn in 2024 de lasten voor de WMO € 3,2 miljoen lager dan de begroting na wijziging. Uit de raadsbrief van maart 2024 bleek dat de financiële tekorten voor jeugdhulp groter werden dan eerder ingeschat. Dit wordt bevestigd door de verantwoording van lasten in de gemeenterekeningen, zie de bijgevoegde tabel voor 2024, waaruit blijkt dat de realisatie en de begroting na wijziging in de afgelopen jaren aanzienlijk uiteenlopen. De gerealiseerde cijfers onderstrepen de landelijke trend van stijgende kosten binnen het zorgdomein. Er bestaat bezorgdheid over de verwachting dat het verschil tussen de begroting na wijziging en de realisatie verder zou kunnen toenemen door diverse factoren, waaronder niet-gecompenseerde tariefstijgingen, aanbestedingsprocessen met aanzienlijke financiële gevolgen, een groeiende vraag naar jeugdhulp en stijgende zorgkosten, evenals een dalende vergoeding van rijksmiddelen vanaf 2026.

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2024

Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) •

De voorraad onderhanden werk De balanspost met de belangrijkste schattingen in de jaarrekening betreft de voorraad onderhanden werk, waaronder de bouwgronden in exploitatie (grondexploitatie). Deze balanspost is door het saldo ultimo 2024 ad € 19,6 miljoen relevant voor de accountantscontrole, maar ook door de schattingen die een rol spelen bij het ramen van de in 2025 e.v. nog te realiseren baten ad € 107,6 miljoen en lasten ad € 94,2 miljoen. De nog te realiseren baten en lasten vormen samen met de boekwaarde de basis voor de waardering in de jaarrekening, oftewel het verwachte resultaat bij afsluiting van de projecten. Dit leidt tot een voorziening indien het college verwacht dat het project verlieslatend is en tot (tussentijdse) winstneming bij een verwachte winst. Voor de waardering van grondexploitatie dient de gemeente per individueel project te bepalen of de gemeente de boekwaarde plus de in de toekomst nog te realiseren kosten en opbrengsten, naar beste schatting, terugverdient. Ultimo 2024 gaat het om 7 individuele projecten. De gemeente Enschede schat ultimo 2024 in dat de totale omvang van de niet terug te verdienen kosten op de gehele grondexploitatie circa € 68,5 miljoen bedraagt (2023: € 66,3 miljoen). Hiervoor is een voorziening getroffen.

Deze voorziening is voor een bedrag van € 55,3 miljoen in mindering gebracht op de bouwgronden in exploitatie en voor € 13,2 miljoen als voorziening gepresenteerd. Dit is in overeenstemming met het Besluit Begroting en Verantwoording. Het controleproces van de waardering van de voorraad onderhanden werk De risico’s voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot vijf P’s: •

•

Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt. Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn. Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse gemaakt van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavels, appartementen, etc.) in de projecten, in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente?

Prijs: de verkoopprijzen van woningen, en dus van grond, hebben langere tijd onder druk gestaan. Deze situatie is omgeslagen in een grote vraag naar woningen en grond, waardoor de grondprijs zich in een hoog tempo in positieve zin ontwikkelt. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke grondprijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de positieve marktontwikkelingen?

•

Plankosten: door de toenemende vraag naar woningen en dus naar bouwcapaciteit is sprake van een toenemende stijging van de bouwkosten. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke prijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de hierbij horende prijsontwikkelingen?

•

Parameters: zijn de parameters voor kosten en opbrengstenstijgingen opportuun, beredeneerd vanuit de huidige situatie en de best mogelijke inschatting van de toekomstige ontwikkeling van de grondprijzen en de plankosten?

Totale boekwaarde bouwgronden in exploitatie (x € 1 miljoen) 80 75 70 65 60 55 50 45 40 2021

Ontwikkeling boekwaarde

De 5 P’s vormen de basis voor de actualisatie van de grondexploitaties zoals opgenomen in uw paragraaf ‘Grondbeleid’. Analyse grondexploitaties Uit nevenstaande figuren blijkt dat de boekwaarde van de bouwgronden in exploitatie in 2024 is toegenomen. De belangrijkste oorzaken hiervan zijn verwerving van gronden in het project Eschmarkerveld (€ 2,8 miljoen), uitvoering van bouw- en woonrijp maken en plankosten in diverse projecten (€5,5 miljoen) en verkoop van woningen (€ 4,4 miljoen). Met het vaststellen van het grondexploitatieproject Eschmarkerveld in 2024 is een omvangrijk project toegevoegd. Dit is zichtbaar in het MPG 2025, waarin een nog te realiseren baten en nog te realiseren lasten van respectievelijk € 44,2 miljoen en € 38,7 miljoen is opgenomen. De nog te realiseren baten en lasten voor de andere grondexploitatieprojecten neme, logischerwijs, af in 2024 door de voortgang die is gerealiseerd in 2024.

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

2022

Ontwikkeling voorziening

(x € 1 miljoen) 50 40 30 20 10 Oostkrans

Nog te realiseren baten

Bevindingen jaarrekening

2024

Overzicht nog te realiseren baten en lasten per project

Eschmarkerveld

Bestuurlijke samenvatting

2023

Interne beheersing

Leuriks-Oost

Overig

Nog te realiseren lasten

Accountantsverslag Bijlagen 2024

Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) Bij onze beoordeling van de door de gemeente gehanteerde veronderstellingen voor het actualiseren van de grondexploitaties – vooral de uitgangspunten voor planning (fasering), programmering en prijsbeleid, maar ook de parameters voor kosten- en opbrengstenstijging en de gehanteerde rekenrente (rente-omslagmethode), hebben wij het volgende in overweging genomen: •

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=enschede&id=ec2d58ab-c202-4210-a3ca-126585648d2f