3- Eschmarke - Dolphia_Toelichting

Toelichting Bestemmingsplan Eschmarke - Dolphia

Status: Vastgesteld

Eschmarke - Dolphia

Inhoudsopgave

Toelichting

3

Hoofdstuk 1 Inleiding 1.1 Aanleiding bestemmingsplan 1.2 Ligging en begrenzing plangebied 1.3 Geldende juridische regelingen 1.4 Wettelijk kader 1.5 Adviezen, vooroverleg en procedure

3 3 3 4 6 7

Hoofdstuk 2 Planologisch beleidskader 2.1 Ruimtelijk beleid en regels van het Rijk 2.2 Ruimtelijk beleid en regels van de provincie Overijssel 2.3 Gemeentelijk ruimtelijk relevant strategisch beleid

10 10 10 14

Hoofdstuk 3 Gebiedsbeschrijving 3.1 Ruimtelijke structuur 3.2 Functionele structuur 3.3 Cultuurhistorie 3.4 Welstand

18 18 22 23 31

Hoofdstuk 4 Omgevingsaspecten 4.1 Milieu 4.2 Water 4.3 Natuur

40 40 46 47

Hoofdstuk 5 Juridische planopzet 5.1 Algemeen 5.2 Indeling planregels 5.3 Beschrijving van het bestemmingsplan 5.4 Handhaving

50 50 50 52 57

Hoofdstuk 6

58

2

Economische uitvoerbaarheid

bestemmingsplan Eschmarke - Dolphia (vastgesteld)

Toelichting Hoofdstuk 1

1.1

Inleiding

Aanleiding bestemmingsplan Voor het plangebied van het bestemmingsplan "Eschmarke-Dolphia" geldt momenteel het bestemmingsplan "De Eschmarke". Dit bestemmingsplan is op 15 juni 1998, na uitspraak van de Raad van State, onherroepelijk van kracht geworden. Het gaat hierbij om een relatief oud, globaal bestemmingsplan waarbij betreffende gronden de bestemmingen "Hoofdwegen", "Wonen (nader door burgemeester en wethouders uit te werken)" en "Wonen-B" hebben. Het voorliggende bestemmingsplan dat een grote mate van gedetailleerdheid kent, beoogt voor het plangebied "Eschmarke - Dolphia" een actuele planologisch-juridische regeling te geven. Het plan beschermt daarbij bestaande waardevolle ruimtelijke structuren en legt de bouw- en gebruiksmogelijkheden van gronden en bebouwing vast.

1.2

Ligging en begrenzing plangebied Het plangebied van het bestemmingsplan “Eschmarke - Dolphia” is gelegen in het stadsdeel Oost en heeft betrekking op het oorspronkelijke tuindorp Dolphia en de direct aan dit tuindorp grenzende gebieden. Een op dit moment braakliggend terrein ten noorden van de Christiaan de Wetstraat waar vroeger woningen stonden is buiten het plangebied van dit bestemmingsplan gelaten. Reden hiervoor is dat, na sloop van deze woningen (2006-2007), voor dit gebied tot op heden geen concrete plannen aanwezig zijn tot een mogelijke herontwikkeling. In afwachting hiervan zal te zijner tijd voor dit gebied een apart plan worden vervaardigd. Ook een klein gebiedje ten zuidwesten van het tuindorp is in dit bestemmingsplan buiten het plangebied van voorliggend bestemmingsplan gelaten. Hiervoor is namelijk recentelijk het bestemmingsplan "Dolphia- Gronausestraat 565" vervaardigd. Dit bestemmingsplan dat op 16 juli 2018 door de Raad van de Gemeente Enschede is vastgesteld en op 7 september 2018, na afloop van de beroepstermijn, onherroepelijk van kracht is geworden, maakt hier de bouw van twee woningen mogelijk.

Afbeelding begrenzing plangeb ied "Eschmarke - Dolphia". bestemmingsplan Eschmarke - Dolphia (vastgesteld)

3

Het plangebied van het nieuwe bestemmingsplan "Eschmarke- Dolphia" wordt aan de noordzijde begrensd door de Sleutelweg, Cronjéstraat, Christiaan de Wetstraat en de Slankweg. Aan de oostzijde wordt het plangebied begrensd door achterperceelsgrenzen van bestaande woningen ten oosten van de Slankweg en achterperceelsgrenzen en zijperceelsgrenzen van bestaande bebouwing ten noorden van de Gronausestraat. De zuidzijde van het plangebied van dit bestemmingsplan wordt gevormd door de Gronausestraat en de westzijde door de Euregioweg.

1.3

Geldende juridische regelingen

1.3.1

Bestemmingsplan De Eschmarke Het plangebied van het bestemmingsplan "Eschmarke - Dolphia" maakt vooralsnog deel uit van het geldende bestemmingsplan “De Eschmarke". Dit bestemmingsplan dat nog tot stand is gekomen onder de oude Wet Ruimtelijke Ordening, is op 18 maart 1996 door de Raad van de gemeente Enschede vastgesteld en op 5 november 1996 door Gedeputeerde Staten van Overijssel goedgekeurd. Op 15 juni 1998 is dit bestemmingsplan, na uitspraak van de Raad van State, onherroepelijk van kracht geworden. Betreffende gronden hebben in dit bestemmingsplan de (globale) bestemmingen: 'Hoofdwegen', 'Wonen' (nader door burgemeester en wethouders uit te werken) en 'Wonen-B'.

Afbeelding fragment geldend bestemmingsplan "De Eschmarke"

Hoofdwegen: De gronden die in het bestemmingsplan "De Eschmarke" zijn aangewezen voor 'Hoofdwegen', (Euregioweg en Gronausestraat), zijn bestemd voor (de aanleg van) hoofdwegen, fiets- en voetpaden, banen en haltes ten behoeve van openbaar vervoersverbindingen, parkeervoorzieningen en groenvoorzieningen. Wonen (nader door burgemeester en wethouders uit te werken): Gronden die in het bestemmingsplan "De Eschmarke" zijn aangewezen voor 'Wonen, nader door burgemeester en wethouders uit te werken', zijn bestemd voor de handhaving van en/of het bouwen van woningen en het inrichten van standplaatsen voor woonwagens, met de daarbij behorende aanbouwen, -al dan niet aangebouwde bijgebouwen, uitbouwen en andere bouwwerken, voor verblijfsdoeleinden, groenvoorzieningen en watergangen, alsmede voor wegen en het realiseren van een zogenaamde Hoogwaardig Openbaar Vervoerlijn met de daarbij behorende voorzieningen. Een groot deel van het plangebied van het bestemmingsplan "De Eschmarke" heeft de bestemming "Wonen, nader door burgemeester en wethouder uit te werken" gekregen. Deze bestemming is aan deze gronden toegekend om in het gebied tussen Enschede en Glanerbrug een nieuwbouwwijk voor ca. 5000 woningen te kunnen realiseren. Omdat het op dat moment nog niet geheel duidelijk was

4

bestemmingsplan Eschmarke - Dolphia (vastgesteld)

hoe de inrichting van dit nieuwe woongebied er zou komen uit te zien, is toendertijd voor deze, globale bestemming met uitwerkingsplicht gekozen. Per plandeel zou het dan mogelijk zijn deze bestemming nader uit te werken en de nieuwbouwwijk per plandeel te ontwikkelen. Een aantal wijkdelen van deze nieuwbouwwijk zijn dan ook middels een nadere uitwerking van deze bestemming tot stand gekomen. Als gevolg van een economische crisis, maar ook als gevolg van de intrede van de 'Ladder duurzame verstedelijking' (verantwoording noodzaak van stedelijke ontwikkelingen) zijn verdere woningbouwplannen in dit gebied niet tot stand gekomen en heeft de gemeente Enschede noodzakelijkerwijs de plannen voor een deel van De Eschmarke voor onbepaalde tijd in de ijskast gezet en zijn deels ook gronden afgeboekt. Sindsdien is dan ook geen gebruik meer gemaakt van de in dit bestemmingsplan opgenomen uitwerkingsplicht. Door de overgang van de oude Wet Ruimtelijke Ordening naar de nieuwe Wet ruimtelijke ordening is de in het bestemmingsplan opgenomen uitwerkingsbevoegdheid met daarbij behorende uitwerkingsregels inmiddels komen te vervallen en kan van deze uitwerkingsbevoegdheid geen gebruik meer worden gemaakt.

Eventuele woningbouwplannen in het gebied, voor zover nog gewenst, kunnen op dit moment alleen nog maar worden gerealiseerd middels de vervaardiging van een apart bestemmingsplan en de hiervoor geldende, wettelijk vastgelegde procedure te laten doorlopen. Wonen B: Het huidige, bestaande tuindorp "Dolphia" is in het bestemmingsplan "De Eschmarke" bestemd voor "Wonen-B" Gronden met de bestemming 'Wonen-B' zijn in dit bestemmingsplan bestemd voor het bouwen van woningen, met de daarbij behorende aanbouwen, -al dan niet aangebouwde- bijgebouwen, uitbouwen en andere bouwwerken, alsmede voor verblijfsdoeleinden, groenvoorzieningen en wegen. Aanduidingen: In het bestemmingsplan "De Eschmarke" is middels aanduidingen op de plankaart aangegeven dat de Sleutelweg en de Slankweg als de belangrijke ontsluitingswegen voor Dolphia gelden. Daarnaast is op de hoek van de Gronausestraat en de Euregioweg een accentpunt gedacht. Hiermee wordt bedoeld dat ter plaatse van deze aanduiding functies mogen worden gerealiseerd in afwijking van de hier geldende hoofdbestemming zoals voor 'Bijzondere doeleinden', 'Bedrijven categorie 1 en 2', 'Kantoren' als ook kunstwerken. Tenslotte zijn op de plankaart van het vooralsnog geldende bestemmingsplan "De Eschmarke" de tracés van twee aardgasleidingen aangegeven. Het gaat hierbij om een aardgasleidingen met een diameter van 8" en één van 12".

Het tracé van de 8" aardgasleiding loopt van noord naar zuid door de Cronjéstraat. De 12" aardgasleiding loopt aan de westzijde van de Euregioweg. Laatstgenoemde aardgasleiding buigt ter hoogte van de Sleutelweg in oostwaartse richting af om vervolgens ter hoogte van de Cronjéstraat in noordelijke richting af te buigen. 1.3.2

Bestemmingsplan Parkeren Dit "paraplu"-bestemmingsplan op 11 maart 2019 door de Raad van de Gemeente Enschede vastgesteld en zorgt ervoor dat de beleidsregel 'Parkeernormennota Enschede 2017' van toepassing is op (bijna) de gehele gemeente, waaronder het plangebied van het bestemmingsplan "Eschmarke- Dolphia". De relevante regels zijn doorvertaald in het voorliggend plan.

1.3.3

Bestemmingsplan Onzelfstandige bewoning Dit "paraplu"-bestemmingsplan is vastgesteld op 13 november 2017. Dit bestemmingsplan geldt als aanvulling op alle geldende bestemmingsplannen binnen het plangebied van het bestemmingsplan "Onzelfstandige bewoning Enschede". Het aandeel onzelfstandige bewoning kan van invloed zijn op de leefbaarheid van de buurt of de wijk. In combinatie met andere factoren, zoals een zwakke sociaal-economische structuur of de aanwezigheid van veel kwetsbare groepen of een diversiteit aan leefstijlen, kan het voorkomen dat het woon- en leefklimaat in bepaalde buurten en wijken in Enschede onder druk komt te staan.

bestemmingsplan Eschmarke - Dolphia (vastgesteld)

5

Dit bestemmingsplan richt zich op de regulering van deze vormen van bewoning. Regulering vindt plaats om concentraties van onzelfstandige bewoning te voorkomen en die een negatieve invloed kunnen hebben op het woon- en leefklimaat in wijken en buurten. 1.3.4

Bestemmingsplan Cultuurhistorie Dit "paraplu"-bestemmingsplan is vastgesteld op 6 februari 2017. Het plan geldt als aanvulling op alle geldende bestemmingsplannen binnen het plangebied van het bestemmingsplan "Cultuurhistorie". In dit bestemmingsplan zijn bepaalde gebouwen/percelen specifiek aangewezen als 'karakteristiek' en andere percelen als 'overige zone - cultuurhistorie" en 'overige zone cultuurhistorisch attentiegebied'. In het bestemmingsplan "Cultuurhistorie" is het tuindorp Dolphia" in zijn geheel gelegen in een gebied dat is aangemerkt als 'overige zone-cultuurhistorie'. Hierin is aangegeven dat het tuindorp niet over cultuurhistorische waarden beschikt en hier ook geen panden en objecten aanwezig zijn die als 'karakteristiek' kunnen worden aangemerkt. Het bestemmingsplan "Cultuurhistorie" betrof een globale inventarisatie van panden en objecten die voor de stad Enschede mogelijk cultuurhistorische waarden bezitten of van cultuurhistorisch belang zijn. Het is de bedoeling om bij het actualiseren van bestemmingsplannen hiermee rekening te houden.

Echter, bij de vervaardiging van een actualisatieplan kan het zijn dat panden met een aanduiding karakteristiek in het bestemmingsplan "Cultuurhistorie", bij nadere beschouwing, toch niet over voldoende cultuurhistorische waarden bezitten dat hiermee in het actualisatieplan rekening mee moet worden gehouden, maar kan het ook zijn dat aan panden waar in het bestemmingsplan "Cultuurhistorie" geen cultuurhistorische waarden zijn toegekend, bij nadere beschouwing deze toch wel bezitten en het waard is deze panden en objecten in stand te houden. Dergelijke panden en objecten dienen dan in het te actualiseren bestemmingsplan, middels aanduidingen op de plankaart te worden opgenomen waarbij in de regels bepalingen worden opgenomen die o.a. tot doel hebben deze cultuurhistorische waarden en kenmerken van objecten en panden in stand te houden.

1.3.5

Bestemmingsplan Bedrijven met milieuzonering (vuurwerk, risicovol, geluid) Dit "paraplu"-bestemmingsplan, vastgesteld op 18 november 2014, sluit vestiging van risicovolle inrichtingen uit. Het plangebied heeft de gebiedsaanduidingen 'overige zone - risicovolle inrichtingen uitgesloten' en 'overige zone - vuurwerk uitgesloten'. In de regels van voorliggend bestemmingsplan zijn deze verboden overgenomen.

1.3.6

Bestemmingsplan Kwalitatief sturen op appartementen 2018 Het bestemmingsplan "Kwalitatief sturen op appartementen 2018" met de daarbij behorende regels is op 30 september 2019 door de Raad gewijzigd vastgesteld en in werking getreden. Het bestemmingsplan is de ruimtelijke vertaling van het beleidskader 'Urbaan Wonen' en heeft als doel om ongewenste ontwikkelingen op het gebied van toevoeging van studio's en appartementen tegen te houden. Op grond van dit bestemmingsplan is het verboden om het gebruik (inclusief eventueel noodzakelijke bouwactiviteiten) van gronden en bouwwerken met een woonbestemming of aanduiding te wijzigen in appartementen en studio's.

1.4

Wettelijk kader

Het wettelijk kader van een bestemmingsplan is de Wet ruimtelijke ordening (hierna Wro) en het Besluit ruimtelijke ordening (hierna Bro).

Wet ruimtelijke ordening (Wro)

6

bestemmingsplan Eschmarke - Dolphia (vastgesteld)

De Wro schrijft voor dat de gemeenteraad "voor het gehele grondgebied van de gemeente een of meer bestemmingsplannen vaststelt, waarbij ten behoeve van een goede ruimtelijke ordening de bestemming van de in dat plan begrepen grond wordt aangewezen en met het oog op die bestemming regels worden gegeven". Besluit ruimtelijke ordening (Bro) In het Bro is geregeld hoe een bestemmingsplan en andere ruimtelijke plannen er uit moeten zien, wat vastgelegd moet worden en wat meegewogen moet worden (artikelen 3.1.2 t/m 3.1.7 en artikelen 3.2.1 t/m 3.2.4 Bro). In artikel 3.1.6 van het Bro is bepaald dat elk bestemmingsplan vergezeld gaat van een toelichting. In de toelichting moet worden vermeld wat de uitkomsten zijn van onderzoeken over ecologie/flora/fauna, hoe het is gesteld met de waterhuishouding, of de Wet milieubeheer van toepassing is voor bijvoorbeeld een Milieu Effect Rapport (MER), of sprake is van archeologische/cultuurhistorische waarden, welke milieukwaliteitseisen wat betreft lucht, bodem, geluid bij het plan betrokken zijn en welk beleid van gemeente, provincie en Rijk een rol speelt. Een bestemmingsplan is daarom een juridisch ruimtelijk beleidsdocument, waarin de bestemming van de gronden met inbegrip van de daarop van toepassing zijnde gebruiks- en bouwregels en de daarop aanwezige bebouwing worden vastgelegd.

Digitalisering Alle ruimtelijke plannen moeten voor iedereen digitaal beschikbaar en raadpleegbaar zijn. Daarvoor is een landelijke voorziening in het leven geroepen. Er moet gewerkt worden via landelijk vastgestelde regels (artikel 1.2.1 en 1.2.2 Bro, nader uitgewerkt in de ministeriële Regeling standaarden ruimtelijke ordening). Kosten In de wet is bepaald dat de kosten voor het maken van een bestemmingsplan verhaald kunnen worden op de aanvrager. Die kosten worden vastgesteld in een exploitatieplan, maar ze kunnen ook op een andere wijze verhaald worden bijvoorbeeld door het sluiten van een overeenkomst (afdeling 6.4 Wro). Aangezien het met betrekking tot het voorliggende bestemmingsplan voor Dolphia gaat om een actualisatieplan en hierin geen nieuwe ontwikkelingen in mee zijn opgenomen is het kostenverhaal hier niet van toepassing.

1.5

Adviezen, vooroverleg en procedure

Adviezen Voorafgaand aan het in procedure brengen van een bestemmingsplan vragen burgemeester en wethouders aan het binnen het plangebied werkzame erkende wijkorgaan hierover advies uit te brengen. Dit is geen wettelijke procedurestap maar een binnen de gemeente Enschede gehanteerde werkwijze die is vastgelegd in de Regeling Wijkorganen 2008 en nader uitgewerkt in de notitie Wijkorganen en Adviesafspraken. Binnen het plangebied van het bestemmingsplan “Eschmarke - Dolphia” is echter geen erkende wijkorgaan aanwezig die met betrekking tot het bestemmingsplan "Eschmarke - Dolphia" om advies moet worden gevraagd. Wel is in Dolphia de "Stichting Bewonerscommissie Dolphia" actief. Deze stichting zal voor wat betreft het in procedure brengen van dit bestemmingsplan hiervan in kennis worden gesteld en wordt haar de mogelijkheid geboden om ten aanzien van dit bestemmingsplan, indien wenselijk, van commentaar te voorzien. Vooroverleg In het Bro is voorgeschreven (artikel 3.1.1) dat burgemeester en wethouders voorafgaand aan het in

bestemmingsplan Eschmarke - Dolphia (vastgesteld)

7

procedure brengen van een nieuw bestemmingsplan overleg moeten plegen met de besturen van eventueel betrokken andere gemeenten, het waterschap, de provincie en met die diensten van het Rijk die betrokken zijn bij de zorg voor de ruimtelijke ordening of belast zijn met de behartiging van belangen die in het plan in het geding zijn. Van het wettelijke vooroverleg met Rijk en provincie kan in de praktijk in veel gevallen worden afgezien. De provincie Overijssel en het Rijk hebben beleid vastgesteld, waarin is bepaald dat zij een bestemmingsplan alleen nog voor vooroverleg willen ontvangen, indien dat bestemmingsplan ontwikkelingen mogelijk maakt die raken aan bepaalde ruimtelijke belangen van de provincie of het Rijk. Aangezien het bestemmingsplan "Eschmarke - Dolphia" een actualisatieplan betreft en niet voorziet in nieuwe ontwikkelingen, is de noodzaak voor het plegen van vooroverleg met de Provincie Overijssel in dit geval niet aanwezig. Wel zal het ontwerp van dit bestemmingsplan voor kennisgeving en eventueel commentaar aan de Provincie Overijssel worden verzonden. Op 17 maart 2020 heeft de Provincie Overijssel ons per email laten weten met de inhoud van dit bestemmingsplan te kunnen instemmen. Het bestemmingsplan zal daarnaast voor commentaar worden voorgelegd aan het Waterschap Vechtstromen, de N.V. Nederlandse Gasunie alsmede de Natuur- en Milieuraad Enschede.

Het Waterschap Vechtstromen heeft niet gereageerd. Met het waterschap is de afspraak gemaakt dat indien zij niet op onze in kennis stelling reageren, zij met het bestemmingsplan kunnen instemmen. Procedure Vooraankondiging Burgemeester en wethouders moeten burgers en anderen informeren over het voornemen een bestemmingsplan voor te bereiden op verzoek van een derde of uit eigen beweging. Dat voornemen wordt gepubliceerd in het gemeentelijk huis-aan-huisblad en op internet. In Enschede wordt geen gelegenheid geboden om zienswijzen hieromtrent naar voren te brengen (artikel 1.3.1 Bro). Het voornemen om een nieuw bestemmingsplan voor Dolphia en het aangrenzende gebied in voorbereiding te nemen is reeds op 24 augustus 2016 in het gemeentelijk blad “Huis aan Huis" en op de website van de gemeente Enschede gepubliceerd. Terinzagelegging ontwerpplan In de Wro staat dat op de procedure van een bestemmingsplan de uniforme openbare voorbereidingsprocedure uit afdeling 3.4 van de Algemene wet bestuursrecht van toepassing is. Dit betekent dat het ontwerp van een bestemmingsplan gedurende een periode van zes weken ter inzage moet worden gelegd. Deze terinzagelegging biedt iedereen de mogelijkheid om gedurende die periode zienswijzen naar voren te brengen bij de gemeenteraad.

De bekendmaking van deze terinzagelegging is op 18 maart 2020 gepubliceerd in de Staatscourant, het Gemeenteblad, de plaatselijke "Huis aan Huis" alsmede langs “elektronische weg” via het internet. * Het b estemmingsplan “Eschmarke-Dolphia” heeft van 19 maart 2020 tot en met 29 april 2020 tot en met 2020 als ontwerp ter visie gelegen. Gedurende deze termijn stond voor eenieder de mogelijkheid open om tegen dit ontwerp van het bestemmingsplan een zienswijze in te dienen. Een eerder aangekondigde informatiebijeenkomst op 31 maart 2020 kon vanwege de op dat moment geldende corona-maatregelen geen doorgang vinden. Op 10 juni 2020 heeft er b ij uitzondering en rekening houdend met die maatregelen, alsnog een fysieke informatiebijeenkomst in het buurthuis van Dolphia plaatsgevonden. Hiervoor is gekozen omdat veel inwoners van Dolphia niet over een computer beschikken en op een andere wijze konden worden geïnformeerd. Tijdens de op 10 juni 2020 gehouden bijeenkomst konden aanwezigen zich omtrent dit bestemmingsplan laten informeren en zijn zij in staat gesteld om hierover vragen te stellen en/of opmerkingen te plaatsen. Van deze bijeenkomst is kennis gegeven in de plaatselijke Huis-aan-Huis van 3 juni 2020. De informatie-bijeenkomst is door zo'n ca. 30 b elangstellenden bijgewoond.

Zienswijzen Van de eventueel ingediende zienswijzen en de gemeentelijke beantwoording ervan zal een verslag worden gemaakt dat als bijlage bij het vaststellingsbesluit van het bestemmingsplan zal worden gevoegd. 8

bestemmingsplan Eschmarke - Dolphia (vastgesteld)

* Gedurende de termijn van ter inzage ligging zijn een tweetal zienswijzen ingediend. De ingediende zienswijzen zijn samengevat en beantwoord in een 'Nota samenvatting en b eantwoording zienswijzen bestemmingsplan “Eschmarke-Dolphia”' dat als bijlage bij dit voorstel is gevoegd. De ingediende zienswijzen hebben tot wijzigingen in het b estemmingsplan “Eschmarke-Dolphia” geleid. De wijzigingen die in dit bestemmingsplan heb ben plaatsgevonden zijn verwoord in een 'Nota van wijzigingen bestemmingsplan “Eschmarke-Dolphia”' Gewijzigde vaststelling De naar voren gebrachte zienswijzen kunnen leiden tot een voorstel aan de gemeenteraad tot gewijzigde vaststelling van het bestemmingsplan. Daarnaast blijft het mogelijk dat, na de termijn van ter visie legging van het ontwerp van dit bestemmingsplan, het plan op een aantal onderdelen van ondergeschikte aard, ambtshalve kan worden gewijzigd. Ook deze ambtshalve aangebrachte wijzigingen in het bestemmingsplan leiden tot een voorstel aan de gemeenteraad het bestemmingsplan gewijzigd vast te stellen. * De ingediende zienswijzen hebben tot wijzigingen in het bestemmingsplan "Eschmarke-Dolphia" geleid.

Het gaat hierbij om wijzigingen in de planregels voor wat betreft het artikel 9 (dub belbestemming "Leiding - Gas") en aanpassingen op de verbeelding (het verwijderen van de diameteraanduidingen voor aardgasleidingen en het verwijderen van de aanduiding "karakteristiek" voor het pand Gronausestraat 645"). Rechtsb escherming Na vaststelling van het bestemmingsplan door de gemeenteraad staat voor belanghebbenden nog de mogelijkheid open om bij de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State tegen dit bestemmingsplan beroep in te stellen.

bestemmingsplan Eschmarke - Dolphia (vastgesteld)

9

Hoofdstuk 2

Planologisch beleidskader

2.1

Ruimtelijk beleid en regels van het Rijk

2.1.1

Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte Het ruimtelijk- en mobiliteitsbeleid op rijksniveau staat in de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR). De structuurvisie is sinds maart 2012 van kracht en vormt de kapstok voor bestaand en nieuw rijksbeleid met ruimtelijke consequenties. In de SVIR beschrijft de Rijksoverheid haar visie op de ruimtelijke en mobiliteitsopgaven voor Nederland in de richting van het jaar 2040. Eén van de kernbegrippen in de SVIR is decentralisatie. Het kabinet wil beslissingen over ruimtelijke ontwikkelingen dichter bij burgers en bedrijven brengen. Provincies en gemeenten krijgen letterlijk de ruimte om maatwerk te leveren voor regionale opgaven. Het kabinet heeft dertien nationale (gelijkwaardige) belangen opgesteld. Dit zijn concrete belangen waarvoor het Rijk verantwoordelijk is en waarop het resultaten wil boeken.

2.1.2

Besluit algemene regels ruimtelijke ordening en Besluit ruimtelijke ordening De basis van juridische borging van de realisatie van de nationale belangen ligt in het Besluit algemene regels ruimtelijke ordening (Barro) en het Bro. Het Barro is in werking sinds 2011 en bevat onderwerpen die van rijksbelang zijn, zoals defensie, de ecologische hoofdstructuur, de elektriciteitsvoorziening en toekomstige uitbreiding van het hoofd(spoor)wegennet. Per onderwerp bevat het Barro regels waaraan bestemmingsplannen moeten voldoen. Binnen drie jaar moet het onderwerp zijn opgenomen in een bestemmingsplan.

2.1.3

Toetsing bestemmingsplan aan beleid en regels van het Rijk Het b estemmingsplan "Eschmarke- Dolphia" betreft een actualiserend bestemmingsplan waarb ij geen nieuwe ontwikkelingen worden mogelijk gemaakt. Gesteld kan dan ook worden dat het b estemmingsplan “Eschmarke - Dolphia” niet in strijd is met het rijksbeleid en er geen rijksbelangen in het geding zijn.

2.2

Ruimtelijk beleid en regels van de provincie Overijssel

2.2.1

Omgevingsvisie Overijssel Het ruimtelijk beleid van de provincie Overijssel staat vooral in de Omgevingsvisie en Omgevingsverordening die Provinciale Staten van Overijssel op 1 juli 2009 hebben vastgesteld en geactualiseerd bij besluit van 3 juli 2013. De Omgevingsvisie is een integrale visie waarin de beleidsambities en doelstellingen staan die van provinciaal belang zijn voor de ontwikkeling van de fysieke leefomgeving van Overijssel. Het uitgangspunt is gericht op het jaar 2030. De visie biedt kaders in de vorm van ontwikkelingsperspectieven voor de groene omgeving en stedelijke omgeving. Daarbinnen krijgen gemeenten, waterschappen, maatschappelijke organisaties en andere initiatiefnemers mogelijkheden om ruimtelijke ontwikkelingen te realiseren. De hoofdambitie van de visie is een toekomst vaste groei van welvaart en welzijn met een verantwoord beslag op de beschikbare natuurlijke hulpbronnen en voorraden. In het beleid van de provincie staan daarom de zorg voor ruimtelijke kwaliteit en duurzaamheid centraal. De provincie wil ruimtelijke kwaliteit realiseren door vooral in te zetten op het beschermen van bestaande kwaliteiten en deze te verbinden met nieuwe ontwikkelingen. Het verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit van de leefomgeving staat voorop, in combinatie met een goed vestigingsklimaat, een goede

10

bestemmingsplan Eschmarke - Dolphia (vastgesteld)

woonomgeving en een fraai buitengebied. De essentiële gebiedskenmerken zijn daarbij het uitgangspunt. Om deze ambities waar te kunnen maken bevat de Omgevingsvisie een uitvoeringsmodel. De filosofie van dit model is dat de provincie samen met partners een gezamenlijke visie of doel deelt en dat vervolgens elke partij in de eigen verantwoordelijkheidssfeer in actie komt. Het uitvoeringsmodel heeft drie niveaus: generieke beleidskeuzes, ontwikkelperspectieven en gebiedskenmerken. Aan de hand van deze niveaus wordt duidelijk of een ruimtelijke ontwikkeling mogelijk is en of er behoefte aan is, waar het past in de ontwikkelingsvisie en hoe de ontwikkeling uitgevoerd kan worden.

Uitvoeringsmodel Omgevingsvisie In onderstaande afbeelding staat de “vishaak” van het uitvoeringsmodel en de niveaus daarin toegelicht.

Generieke beleidskeuzes Generieke beleidskeuzes vloeien voort uit beleid van EU, Rijk of provincie. Het zijn keuzes die bepalen of een ontwikkeling nodig of mogelijk is. De generieke beleidskeuzes zijn veelal normstellend. Een voorbeeld van een generieke beleidskeuze is dat gemeenten hun ruimtelijke ontwikkelingsplannen moeten afstemmen met hun buurgemeenten, om te voorkomen dat inefficiënte concurrentie tussen gemeenten ontstaat. Een ander voorbeeld is de 'SER-ladder', die inhoudt dat eerst bestaande bebouwing en herstructureringsmogelijkheden worden benut, voordat er uitbreiding kan plaatsvinden. Het gaat b ij het b estemmingsplan "Eschmarke-Dolphia" om een conserverend en actualiserend b estemmingsplan waarin geen nieuwe ontwikkelingen in zijn opgenomen. Een toetsing van dit b estemmingsplan aan de generieke beleidskeuzes kunnen hier dan ook achterwege blijven. Ontwikkelingsperspectieven Na de toetsing aan de generieke beleidskeuzes komen de ontwikkelperspectieven aan de orde. In de Omgevingsvisie staan zes ontwikkelperspectieven beschreven voor de groene en stedelijke omgeving. De ontwikkelperspectieven zijn flexibel voor de toekomst en geven richting aan wat waar ontwikkeld zou kunnen worden.

Het plangebied van het bestemmingsplan “Eschmarke - Dolphia” is in de Omgevingsvisie benoemd als een gebied met het ontwikkelperspectief van "woon- en werklocaties binnen stedelijke netwerken".

bestemmingsplan Eschmarke - Dolphia (vastgesteld)

11

Afbeelding kaart ontwikkelperspectieven Omgevingsvisie Overijssel.

"woon- en werklocaties binnen de stedelijke netwerken" Rond de binnensteden liggen de diverse woon- en werklocaties, elk met hun eigen woon-, werk- of mixmilieu. Herstructurering en transformatie moeten deze vitaal en aantrekkelijk houden en de diversiteit aan milieus versterken. Herstructurering en transformatie bieden kansen om te anticiperen op klimaatverandering (bijvoorbeeld door ruimte voor groen, natuur of water te reserveren). Van belang is de stedelijke ontwikkeling altijd af te stemmen op de kenmerken van het watersysteem, bijvoorbeeld door in laaggelegen gebieden bij bouw- en evacuatieplannen rekening te houden met risico’s op overstroming of wateroverlast. Herstructurering en transformatie kunnen ook bijdragen aan de energietransitie (door het nemen van energie-efficiënte maatregelen en/of het opwekken van duurzame energie door bijvoorbeeld het aanwezige dakoppervlak te benutten). Zoals gezegd gaat het b ij het b estemmingsplan "Eschmarke-Dolphia" om een conserverend en actualiserend b estemmingsplan waarin geen nieuwe ontwikkelingen in zijn opgenomen. Het b estemmingsplan "Eschmarke- Dolphia" conflicteert niet met het ontwikkelperspectief "woon- en werklocaties b innen de stedelijke netwerken" en kan een verdere toetsing van dit bestemmingsplan aan dit ontwikkelperspectief achterwege blijven.

Gebiedskenmerken Tot slot zijn de gebiedskenmerken van belang, die bestaan uit vier lagen (natuurlijke laag, laag van het agrarisch cultuurlandschap, stedelijke laag en lust- en leisure-laag). Voor elke laag gelden specifieke kwaliteitsvoorwaarden en -opgaven voor ruimtelijke ontwikkelingen. Het is de vraag 'hoe' een ontwikkeling invulling krijgt.

12

bestemmingsplan Eschmarke - Dolphia (vastgesteld)

Afbeelding: gebiedskenmerken:

Natuurlijke laag: De gemeente Enschede kent binnen haar gemeentegrenzen voor Nederlandse begrippen relatief grote hoogteverschillen. Zo ligt het westelijk deel van de gemeente op gemiddeld 20 meter +NAP terwijl aan de noordoostzijde van de bebouwde kom van de stad, op de stuwwal Enschede Oldenzaal, ca 68 meter +NAP wordt gemeten. In de natuurlijke laag ligt het plangebied van het bestemmingsplan "Eschmarke- Dolphia" op de oostflank van genoemde stuwwal. Het plangebied loopt over een afstand van ca. 600 meter in oostelijke richting af van ca. 47,5 meter +NAP naar ca. 42,5 meter +NAP. De opgestuwde aardlagen van deze stuwwal zijn ontstaan in de laatste ijstijd en door de tijd heen, vrij ongeschonden gebleven. Het reliëf en het hoogteverschil met de omgeving zijn plaatselijk goed waarneembaar. De stuwwallen zijn rijk aan archeologische waarden en zijn met hun bos- en heidegebieden belangrijke inzijggebieden van regenwater voor de lokale en regionale grondwaterstromen. De kwelzones aan de voet van de stuwwallen bieden potenties voor kwelafhankelijke vegetatie. Laag van het agrarisch cultuurlandschap. In de laag van het agrarisch cultuurlandschap is het plangebied van dit bestemmingsplan aangemerkt als een jonge heide en ontginningslandschap. Veel heidegebieden en nattere delen van het landschap zijn ontgonnen en/of vergaand ontwaterd. Daarmee is een nieuw landschap ontstaan.

De dragende lineaire structuren van lanen, bosstroken en waterlopen en ontginningslinten met erven en de kenmerkende grote ruimtematen bepalen nu het beeld. Mede ook als gevolg van stedelijke ontwikkelingen zijn deze kenmerken in de directe omgeving van het plangebied nauwelijks meer waarneembaar en/of beeldbepalend te noemen voor het aanwezige landschap. Stedelijke laag: Voor wat betreft de stedelijke laag zijn voor het plangebied van dit bestemmingsplan geen specifieke gebiedskenmerken benoemd waarmee rekening zou moeten worden gehouden. Lust & Leisurelaag: bestemmingsplan Eschmarke - Dolphia (vastgesteld)

13

Ook voor de Lust & Leisure laag zijn voor het plangebied van dit bestemmingsplan geen specifieke gebiedskenmerken benoemd waarmee rekening zou moeten worden gehouden.

Omgevingsvisie en het bestemmingsplan “Eschmarke- Dolphia”. Omdat het b estemmingsplan “Eschmarke - Dolphia” conserverend van aard is en er geen nieuwe ontwikkelingen in mee zijn opgenomen, is het niet nodig nader in te gaan op genoemde gebiedskenmerken. 2.2.2

Omgevingsverordening Overijssel De hoofdlijnen van de Omgevingsvisie zijn juridisch geborgd in de Omgevingsverordening. Het gaat om de onderwerpen uit de visie die de provincie zo belangrijk vindt dat deze dwingend worden opgelegd. In de verordening staan algemene regels op het gebied van de ruimtelijke ordening, mobiliteit, milieu, water en bodem. De verordening als juridisch instrument om de doorwerking van provinciaal beleid af te dwingen, is beperkt tot die onderdelen van het beleid waarvoor de inzet van algemene regels noodzakelijk is om provinciale belangen veilig te stellen of om uitvoering te geven aan wettelijke verplichtingen. De Omgevingsverordening geeft regels aan gemeenten die bij het maken van bestemmingsplannen in acht genomen moeten worden.

2.2.3

Toetsing bestemmingsplan aan beleid en regels van de provincie Overijssel Gelet op het conserverende karakter van het bestemmingsplan “Eschmarke - Dolphia” is dit plan niet conflicterend met het in de Omgevingsvisie verwoorde en in de Omgevingsverordening verankerde provinciaal ruimtelijk b eleid.

2.3

Gemeentelijk ruimtelijk relevant strategisch beleid

2.3.1

Toekomstvisie Enschede 2020 en uitwerkingsvisies De gemeenteraad heeft op 17 december 2007 de Toekomstvisie Enschede 2020 vastgesteld waarin de hoofdlijnen en doelstellingen voor het gemeentelijke beleid tot 2020 staan. Het document geeft richting aan het beleid, dat nader uitgewerkt wordt in andere beleidsstukken. De ruimtelijk relevante aspecten van de hoofdlijnen en beleidsdoelstellingen in de Toekomstvisie zijn uitgewerkt in de Herijking van de Ruimtelijke Ontwikkelingsvisie, die op 22 juni 2009 door de gemeenteraad is vastgesteld. Integraal onderdeel hiervan is een visie op de binnenstad (Binnenstadsvisie) en mobiliteit (Mobiliteitsvisie). Vervolgens is de inhoud van het document Herijking RO-Visie, binnenstadsvisie inclusief mobiliteitsvisie is ruimtelijk vertaald in de Structuurvisie Enschede, die in één van de volgende paragrafen aan de orde komt.

2.3.2

Stedelijke Koers Onder de noemer "Stedelijke Koers" heeft de gemeenteraad op 24 september 2012 ingestemd met een andere koers voor Enschede. Dat was nodig omdat vraag en aanbod in de vastgoedmarkt op het gebied van wonen, bedrijventerreinen en kantoren flink uit balans zijn. De maatschappij is veranderd. Het aantal projecten, de ambities en de plannen in Enschede die werden voorbereid en uitgevoerd pasten niet meer bij de huidige en toekomstige vraag. Om dit terug te brengen naar een realistisch aanbod heeft de gemeenteraad gekozen voor de plannen en projecten die het meest waardevol zijn voor de toekomst van Enschede en die de economie van Enschede en de regio zoveel mogelijk stimuleren. De financiële uitwerking hiervan vond plaats tijdens de behandeling van de Programmabegroting op 12 november 2012. In Enschede zullen niet alleen minder woningen worden gebouwd, maar ook andere soorten: minder

14

bestemmingsplan Eschmarke - Dolphia (vastgesteld)

appartementen en meer woningen met een tuin. De prognose voor de verkoop van grond voor bedrijventerreinen wordt naar beneden bijgesteld. Voor de kantorensector wordt naast verlagen van het aantal te bouwen kantoren ook gekeken naar hergebruik van bestaande kantoren, omdat er sprake is van leegstand. 2.3.3

Richting aan Ruimte Op 5 april 2016 hebben burgemeester en wethouders van Enschede 'Richting aan Ruimte' (RAR) vastgesteld. Dit is een richtinggevend ontwikkelingskader waarin wordt verduidelijkt hoe Enschede omgaat met de programmering. Niet langer de kwantitatieve aspecten staan centraal maar er wordt gestuurd op kwaliteit. Daarbij wordt gekeken naar de totale stedelijke programmering maar ook naar de behoefte van het gebied. Een integrale afweging van alle relevante belangen (o.a. ruimtelijke kwaliteit, duurzaamheid, economie, welzijn) op basis van het 'RAR-kompas' leidt uiteindelijk tot een besluit over de (on)wenselijkheid van een nieuw ruimtelijk initiatief. Ongewijzigd onderdeel van het integrale afwegingskader is het 'versterken vanuit het hart'.

afbeelding: het 'RAR kompas' 2.3.4

Structuurvisies De Wro verplicht iedere gemeente om voor het hele grondgebied één of meer structuurvisies vast te stellen voor een goede ruimtelijke ordening. Een soortgelijke verplichting geldt ook voor de provincies en het Rijk. In een gemeentelijke structuurvisie staan de hoofdlijnen van de voorgenomen ontwikkeling van dat gebied en de hoofdzaken van het ruimtelijk beleid. De structuurvisie bevat ook een uitvoeringsparagraaf waarin de raad aangeeft via welke instrumenten en bevoegdheden de voorgenomen ontwikkeling gerealiseerd zal kunnen worden.

Structuurvisie Enschede De gemeenteraad van Enschede heeft op 26 september 2011 de Structuurvisie vastgesteld. Hierin is het bestaande ruimtelijk beleid uit de hieronder genoemde gemeentelijke nota's opgenomen en met elkaar in relatie gebracht. 1. 2. 3.

4.

Groenstructuur Actieplan, bevat de belangrijkste gemeentelijke ambities op het gebied van behouden en versterken van parken en groenstructuren; Beleidskader kleine windturbines, hierin zijn mogelijke locaties voor kleine windturbines aangewezen; Mobiliteitsplan 2004-2015, bevat de gemeentelijke ambities voor de verkeerscirculatie en bereikbaarheid van de stad. Hieruit zijn de belangrijkste verkeersprojecten voor auto, openbaar vervoer en fiets in de Structuurvisie opgenomen; Nieuwe Energie voor Enschede, bevat de gemeentelijke duurzaamheidsambities voor nieuwe

bestemmingsplan Eschmarke - Dolphia (vastgesteld)

15

ontwikkelingen, herstructurering en renovatie. Hierbij staat de reductie van CO2 centraal. Gids Buitenkans, bevat op basis van landschapstypologieën en -plekken het kwalitatieve kader voor ontwikkelingen in het buitengebied; 6. Hotelnota, hierin zijn de ontwikkellocaties voor hotels aangewezen; 7. Structuurvisie Luchthaven Twente en omgeving, bevat het ruimtelijke ontwikkelingskader voor de herontwikkeling van het terrein van de voormalige militaire vliegbasis Twente; 8. Ruimtelijke Ontwikkelingsvisie 2001, bevat belangrijke gemeentelijke ontwikkellocaties en infrastructuurprojecten. Hieruit zijn de nog actuele projecten en locaties in de Structuurvisie opgenomen; 9. Ruimtelijke Ontwikkelingsvisie en Binnenstadsvisie 2009, bevat het actuele integrale kader voor ruimtelijke ontwikkeling, verkeer, economie en de ontwikkeling van de binnenstad; 10. Ontwikkelingskader Horeca 2005-2015, hierin zijn de horecaconcentratiegebieden en horeca-ontwikkellocaties aangewezen. 5.

Met uitzondering van de Ruimtelijke Ontwikkelingsvisie 2001 zijn de individuele beleidsnota's nog steeds van kracht omdat deze meer bevatten dan wat is opgenomen in de Structuurvisie. In de Structuurvisie gaat het om de gewenste ruimtelijke ontwikkelingen voor de toekomst op het gebied van wonen, groen, economie, verkeer, milieu en gebiedsontwikkeling. Het doel van de Structuurvisie is het in samenhang presenteren van de hoofdlijnen van sectoraal of gebiedsgericht beleid. Het gaat om de hoofdlijnen van ruimtelijk beleid op de lange termijn, zodat er op projectniveau voldoende flexibiliteit is om in te kunnen spelen op veranderingen. De Structuurvisie is continu in ontwikkeling. Bij nieuwe gebiedsontwikkelingen en nieuw stedelijk beleid wordt de Structuurvisie aangevuld of nader uitgewerkt, zodat het een actueel strategisch en integraal kader vormt.

Sectorale en gebiedsgerichte structuurvisies In aanvulling op de eerder genoemde integrale Structuurvisie, heeft de gemeenteraad van Enschede ook diverse sectorale structuurvisies en een gebiedsgerichte structuurvisie vastgesteld. Hierin worden specifieke onderwerpen geregeld. Woonvisie Op 12 maart 2012 is de Woonvisie Enschede 2025 vastgesteld. De Woonvisie vormt een nadere uitwerking van de Structuurvisie, specifiek toegespitst op de gemeentelijke beleidsdoelstellingen ten aanzien van het wonen. Detailhandelsstructuurvisie Op 23 januari 2012 is de Detailhandelsstructuurvisie Enschede 2012 vastgesteld. In deze sectorale structuurvisie staan de hoofdlijnen van het gemeentelijk detailhandelsbeleid voor de komende vier jaar. Na een technische aanpassing in de besluitvorming op 12 november 2012 is dit formeel een structuurvisie zoals bedoeld in artikel 2.1 van de Wro. Watervisie Op 27 mei 2013 is de Watervisie 2013-2025 vastgesteld. Deze sectorale structuurvisie richt zich op het samen met partners in de waterketen aanpakken van waterknelpunten in Enschede op het gebied van hemelwateroverlast, grondwateroverlast, grondwaterverontreiniging en waterkwaliteit. De Watervisie heeft twee sporen, het oplossen van knelpunten en het realiseren van een zestal waterambities. De op te lossen knelpunten zijn: a. b. c.

Overbelasting van het rioolstelsel. Grondwateroverlast. Problemen met waterkwaliteit.

De Enschedese waterambities zijn:

16

-

Daar waar het kan is het regenwater afgekoppeld van het gemengde riool.

-

De beleving van de groene en blauwe kwaliteit van Enschede versterken door water zichtbaar te maken.

bestemmingsplan Eschmarke - Dolphia (vastgesteld)

-

Water in de buitenruimte wordt zoveel mogelijk benut voor het opvangen van extreme regenbuien en om bij warme perioden de stad te verkoelen.

-

De watergerelateerde component van de (woon)lasten blijft beheersbaar.

-

Enschedeërs gaan bewuster met water om en zijn meer betrokken bij de watervoorzieningen in de stad.

-

De waterpartners zorgen samen voor een goede waterkwaliteit en – kwantiteit in Enschede.

Structuurvisie Cultuurhistorie Op 8 december 2014 is de Structuurvisie Cultuurhistorie vastgesteld. In deze sectorale structuurvisie staat het gemeentelijk beleid voor het bij ruimtelijke plannen en ontwikkelingen omgaan met het aanwezige cultuurhistorisch erfgoed. Daarbij wordt onder cultuurhistorisch erfgoed verstaan: alle cultuurhistorisch waardevolle gebouwen, objecten en structuren in de gemeente Enschede, met uitzondering van gemeentelijke monumenten, rijksmonumenten en archeologische waarden. Voor monumenten en archeologische waarden is reeds in afzonderlijke gemeentelijke beleidskaders vastgelegd hoe daarmee dient te worden omgegaan in het kader van ruimtelijke plannen en ontwikkelingen. Structuurvisie Externe Veiligheid Op 8 december 2014 is de Structuurvisie Externe Veiligheid vastgesteld. In deze sectorale structuurvisie staat het gemeentelijk beleid met betrekking tot het beheersen van risico's die mensen lopen door de opslag, de protectie, het gebruik en het vervoer van gevaarlijke stoffen. Daarbij is vastgelegd wat in Enschede nog als een toelaatbaar risico wordt beschouwd en hoe ongewenste situaties zoveel mogelijk kunnen worden voorkomen of beperkt. In deze structuurvisie is tevens het beleid voor opslagplaatsen en verkooppunten van consumentenvuurwerk vastgelegd. Structuurvisie Geb iedsontwikkeling Luchthaven Twente e.o.

Specifiek voor de gebiedsontwikkeling van de voormalige militaire vliegbasis Twenthe heeft de raad op 14 december 2009 de Structuurvisie Gebiedsontwikkeling Luchthaven Twente e.o. vastgesteld. Op verzoek van Provinciale Staten van Overijssel en gesteund door de gemeenteraad van Enschede is een onafhankelijke adviescommissie in het leven geroepen. Deze commissie onderzoekt de kansen voor een duurzaam economisch sterker Twente en welke rol de voormalige luchthaven Twente daarbij kan spelen. 2.3.5

Toetsing bestemmingsplan aan het gemeentelijk ruimtelijk relevant strategisch beleid In de strategische b eleidsdocumenten Toekomstvisie, Stedelijke Koers en de diverse structuurvisies zijn voor het plangeb ied van het b estemmingsplan "Eschmarke- Dolphia" geen specifieke b eleidsdoel- stellingen of ontwikkelingsrichtingen benoemd.

bestemmingsplan Eschmarke - Dolphia (vastgesteld)

17

Hoofdstuk 3 3.1 a.

Gebiedsbeschrijving

Ruimtelijke structuur Positie van het plangebied binnen de stedelijke context van Enschede; Het plangebied van dit bestemmingsplan is centraal gelegen in de nieuwbouwwijk De Eschmarke tussen Enschede en Glanerbrug. Het bestemmingsplan “Eschmarke - Dolphia” heeft enkel betrekking op het tuindorp Dolphia en direct aangrenzende gebieden.

Afbeelding: ligging tuindorp Dolphia in het stedelijk gebied van Enschede.

De Eschmarke is een relatief nieuwe uitbreidingswijk in de stad Enschede waar in eerste instantie de bouw van ca. 5.000 nieuwe woningen en voorzieningen waren gedacht. Als gevolg van economische ontwikkelingen, maar ook als gevolg van demografische trends, zijn de voorgestane ontwikkelingen in deze wijk vertraagd. Aan de zuidzijde van de Gronausestraat zijn een aantal deelgebieden van deze nieuwbouwwijk gerealiseerd terwijl gebieden ten noorden van de Gronausestraat tot op heden niet tot ontwikkeling zijn gebracht. Hier zijn woningbouwplannen deels geschrapt of voorlopig in de ijskast gezet. Voor het direct aan het tuindorp Dolphia grenzende gebied was aan de noord- en oostzijde van het tuindorp het nieuwe wijkdeel Eschmarkerveld, als onderdeel van de nieuwbouwwijk De Eschmarke, gedacht. Bij een eventuele toekomstige ontwikkeling van dit woongebied zou het tuindorp Dolphia, ruimtelijk gezien, hiervan deel uit gaan maken. Vooruitlopend op deze ontwikkeling is ten noorden van de Louis Bothastraat en ten westen van de Slankweg een buurthuis gerealiseerd die een functie zou gaan vervullen voor de bewoners van Dolphia als ook voor de toekomstige bewoners van het Eschmarkerveld.

Inmiddels heeft het betreffende gebouw, mede door het niet uitvoeren van de bouwplannen in het Eschmarkerveld, zijn functie van buurthuis verloren en is hiervoor in Dolphia een nieuwe buurthuisvoorziening gerealiseerd. De ontwikkeling van Eschmarkerveld laat zoals het ernaar uitziet nog wel enige tijd op zich wachten. Momenteel kan van het tuindorp Dolphia uit het begin van de 20e eeuw nog gesproken worden van een 'relatief' op zich zelf staand woonbuurtje.

b.

Ruimtelijke kwaliteit: Het tuindorp Dolphia is gelegen in het tussengebied van Enschede en Glanerbrug en betreft een klassiek voorbeeld van een 'tuindorp'. Ze verwijst daarbij naar wijken met een typisch dorps karakter. Veel tuindorpen zijn gebouwd rond de jaren twintig- dertig van de vorige eeuw en moesten een

18

bestemmingsplan Eschmarke - Dolphia (vastgesteld)

tegenwicht bieden aan verpauperde arbeiderswoningen van de grote steden. Soms werden zij opgezet door sociaal voelende ondernemers maar ook door gemeenten en woningbouwcorporaties. De tuindorpen kenmerken zich in hun verschijningsvorm vaak door 'lage' eengezinswoningen met voor- en achtertuin in een omgeving met veel groen. Het ontbreken van stedelijk vertier zoals een horecavoorziening en een sterke nadruk op de gezinswoning als kern van het leven, moesten bijdragen aan de vorming van een fatsoenlijk, burgerlijk karakter van haar bewoners. De ruimtelijke kwaliteit in het tuindorp Dolphia wordt vooral bepaald door de kenmerkende architectuur van de bebouwing uit de periode tussen de eerste en tweede wereldoorlog van de vorige eeuw (de zgn. interbellum- periode). De woningen bestaan deels uit één- en deels uit twee bouwlagen met een kapverdieping . De woningen in twee bouwlagen hebben veelal schilddaken met relatief brede dakoverstekken en hebben een erker in de voorgevel. De woningen in één bouwlaag hebben zadeldaken en, in plaats van erkers, dakkapellen. De woningen aan de noordzijde van de parallelweg langs de Gronausestraat hebben aan de voorzijde op de eerste verdieping gemetselde balkons en geven daarmee extra cachet aan de bebouwing. Samen vormen de woningen in het tuindorp Dolphia een sterk samenhangende en architectonisch bij elkaar passend ensemble.

Veruit de meeste woningen in dit tuindorp hebben aan de straatzijde een tuin. De opbouw van dit tuindorp is symmetrisch van opzet met centraal hierin gelegen een buurtparkje (Transvaalplein) met daarin een waterpartij, speelvoorzieningen en aan de zijde van de Christiaan de Wetstraat sinds kort een voorziening in de vorm van een buurthuis. Aan de westzijde van het plangebied van dit bestemmingsplan, ten westen van de Cronjéstraat, zijn aan de rand van het oorspronkelijke tuindorp Dolphia in de tachtiger jaren nieuwe woningen gebouwd. Deze woningen hebben één bouwlaag met een zadeldak en kennen ten opzichte van de oorspronkelijke bebouwing in het tuindorp Dolphia een duidelijk afwijkende architectuur voor wat betreft verschijningsvorm en kleurgebruik. Door de sloop van woningen ten noorden van de Christiaan de Wetstraat is de gaafheid van het tuindorp Dolphia behoorlijk aangetast. Voor zover bekend bestaan er op dit moment geen concrete plannen om dit gebied te herontwikkelen.

Luchtfoto Tuindorp Dolphia- 2015.

c. Aanwezige verkeersstructuur in het groter gebied: wegen-ontsluiting autoverkeer: Ter hoogte van de Slankweg wordt het tuindorp Dolphia vanaf de Gronausestraat ontsloten. De hier aan de zuidzijde van Dolphia, nagenoeg oost-west lopende drukke Gronausestraat vervult met haar vrijliggende fietspaden, parallelwegen en een in het profiel van deze weg geïntegreerde busbaan, een belangrijke rol in de verkeersafwikkeling aan de oostzijde van Enschede en is een belangrijk onderdeel in de hoofdwegenverkeersstructuur van de stad. Ten westen van Dolphia kruist deze belangrijke verbindingsweg tussen Enschede en Glanerbrug/ Gronau(D) de Euregioweg/Oostweg. Laatstgenoemde wegen dienen als verbindingsweg tussen de A35 en het Euregio Bedrijvenpark.

bestemmingsplan Eschmarke - Dolphia (vastgesteld)

19

De Sleutelweg ten noordwesten van het tuindorp Dolphia sluit aan op de Euregioweg en vervult hier een rol in de ontsluiting van het tuindorp aan de noordwestzijde. Parkeren: In het plangebied van het bestemmingsplan “Eschmarke- Dolphia” wordt in hoofdzaak in de openbare ruimte geparkeerd. Langs de woonstraten zijn parkeervoorzieningen in de vorm van 'langsparkeren' en 'dwarsparkeren' aangelegd. Van parkeren op eigen terrein is vanwege de beperkte mogelijkheden daartoe in het plangebied nauwelijks sprake. Bij nieuwe ontwikkelingen dient voor wat betreft het parkeren echter te worden uitgegaan van de uitgangspunten en parkeernormen zoals die in het op 12 januari 2018 door burgemeester en wethouders vastgestelde 'Nota Parkeernormen Enschede 2017" zijn opgenomen en, bij eventuele wijzigingen in deze nota, van de uitgangspunten en parkeernormen zoals die op dat moment gelden.

Wegen- Fietsverkeer: Langs de noord- en zuidzijde van de Gronausestraat liggen vrijliggende fietspaden die Dolphia voor het fietsverkeer ontsluiten. Ook het fietspad aan de westzijde van de Euregioweg vervult een rol in de ontsluiting van Dolphia voor het fietsverkeer. De Gemeente Enschede werkt overigens aan de verbetering van de kwaliteit van haar fietsnetwerk. De Euregioweg als verbindingsweg tussen het Euregio bedrijvenpark en het hoofdwegennet van Enschede, is voor het fietsverkeer afgesloten en zijn fietsers aangewezen op het gebruik van de (sociaal onveilige) fietstunnel b ij het station Eschmarke. Om o.a. de bereikbaarheid van het Euregio b edrijvenpark voor fietsers te verbeteren en te komen tot een gewenste maaswijdte van het fietsnetwerk in de stad, is onderzocht wat de mogelijkheden zijn om tot een fietsvoorziening aan de westzijde van de Euregioweg te komen met een ongelijkvloerse kruising over de spoorlijn Enschede-Gronau als mogelijke oplossing. Om de realisatie van deze ongelijkvloerse kruising ten b ehoeve van het fietsverkeer planologisch mogelijk te maken is door de Raad op 12 maart 2018 het b estemmingsplan "Fietsverb inding Euregioweg" vastgesteld.

Het primaire doel van de fietsverb inding langs de Euregioweg is het verbeteren van de bereikbaarheid van het Euregio b edrijventerrein voor het fietsverkeer en een aansluiting te creëren op de (toekomstige) fietssnelweg F35. Daarnaast dient de nieuwe fietsverbinding ook het buitengebied voor de fietser b eter te ontsluiten. Openbaar vervoer- busdiensten: In het profiel van de Gronausestraat bevindt zich een vrijliggende busbaan die vanaf de Oldenzaalsestraat aan de oostzijde van het stadscentrum van Enschede, over een afstand van ca. 5 kilometer, naar Glanerbrug leidt. Deze busbaan dient te zorgen voor een ongehinderd en snel openbaar vervoer 20

bestemmingsplan Eschmarke - Dolphia (vastgesteld)

tussen Enschede en Glanerbrug. Middels stadsbuslijn 3 die van deze busbaan gebruik maakt is Dolphia vanuit het centrum van de stad goed te bereiken. Ter hoogte van de Slankweg (noordzijde Gronausestraat) en het voormalige klooster Dolphia (zuidzijde Gronausestraat) zijn bushaltes aanwezig. Openbaar vervoer- spoorwegen: Op zo'n 250 meter ten noorden van Dolphia bevindt zich de spoorlijnverbinding Enschede- Münster (D) en Enschede-Dortmund (D). Deze spoorlijn die door de 'Deutsche Bahn Regio NordrheinWestfalen' (DB Regio NRW) wordt geëxploiteerd is enkel bedoeld voor het personenverkeer. Deze niet geëlektrificeerde spoorlijnverbinding heeft ter hoogte van het Euregio bedrijvenpark een opstapstation (station De Eschmarke). Vanuit Dolphia is dit station, ondanks de relatief nabije ligging, slecht bereikbaar. De kortste afstand van Dolphia tot aan dit station is via de Slankweg en de semi-verharde Dommelsweg.

d. Aanwezige groenstructuur in het plangebied: Beeldbepalend in de groenstructuur van het tuindorp Dolphia is het buurtparkje aan het Transvaalplein waaromheen de bebouwing van Dolphia is gegroepeerd. Voor het overige bestaat de aanwezige groenstructuur vooral uit begeleidend groen (bomen en hagen) langs wegen en woonstraten en door privé-tuinen aan de straatzijde van de woningen. Van eventueel waardevolle ecologisch- en/of landschappelijk waardevolle groenstructuren is in het plangebied van dit bestemmingsplan echter geen sprake.

e. Bodem: Enschede kent binnen haar gemeentegrenzen, althans voor Nederlandse begrippen, relatief grote hoogteverschillen. Het laagste punt met een hoogte van ca. 20 meter +NAP is gelegen in het westelijk deel van de Gemeente en het hoogste punt op ca. 68 meter +NAP ten noordoosten van de kruising van de Oldenzaalsestraat met de Lossersestraat. Dit hoogste punt binnen de Gemeente Enschede maakt deel uit van een noordzuid lopende stuwwal uit de laatste ijstijd. Een groot deel van de bebouwde kom van de stad Enschede is gelegen op de westelijke flank van deze stuwwal terwijl het tuindorp Dolphia op de oostelijke flank ligt. De bodem binnen het plangebied van het bestemmingsplan "Eschmarke- Dolphia" heeft voor veruit het grootste deel een zandige toplaag van ca. 1- 1,50 meter dik. Enkel het meest zuidwestelijk deel van dit plangebied kent een dikkere toplaag tot ca. 2,50 meter dik. Onder deze laag bevindt zich op de meeste locaties een slecht waterdoorlatende leemlaag.

Hoogtekaart Enschede met stuwwal

f. Water- en waterhuishouding in het plangebied.

bestemmingsplan Eschmarke - Dolphia (vastgesteld)

21

In het plangebied van dit bestemmingsplan is oppervlaktewater aanwezig in de vorm van vijvers en sloten. De sloten en de vijver in het parkje aan de Transvaalplein zijn middels duikers onderling met elkaar verbonden. Het hemelwater voert grotendeels af via het gemengd rioolstelsel. Een aantal straten zijn gescheiden gerioleerd, met een apart riool voor de afvoer van hemelwater. Het gemengd rioolstelsel kan, vooral in de Slankweg, bij hevige neerslag overbelast raken waardoor water op de straat komt te staan. De bodem binnen het plangebied heeft zoals gezegd voor veruit het grootste deel een zandige toplaag met daaronder een slecht waterdoorlatende leemlaag. De horizontale grondwaterstroom door de zandige toplaag stroomt van west naar oost. Gemeentelijk peilbuizen binnen het plangebied laten zien dat 'pieken' in de grondwaterstand voorkomen. Door de woningbouwcorporatie is drainage aangelegd om in natte perioden de afvoer van grondwater te verbeteren.

3.2

Functionele structuur

Wonen: Het plangebied van het bestemmingsplan "Eschmarke - Dolphia" kent hoofdzakelijk een woonfunctie. Detailhandel: In het oostelijk deel van het plangebied van dit bestemmingsplan is sprake van detailhandel in volumineuze goederen (caravans en aanverwante artikelen) met daarbij een (service) werkplaats. In Dolphia zijn geen voorzieningen aanwezig voor de dagelijkse boodschappen. Hiervoor zijn de bewoners aangewezen op winkelvoorzieningen in de omgeving. Zo ligt er op een afstand van ruim 300 meter van Dolphia het wijkwinkelcentrum De Eschmarke en op een afstand van ca. 900 meter, ten westen van het tuindorp, het Miro-winkelcentrum. De winkelvoorzieningen in Glanerbrug liggen op een afstand van ca. 1,5 kilometer. Onderwijs: Er bevinden zich in het tuindorp Dolphia en in het plangebied van dit bestemmingsplan geen voorzieningen ten aanzien van het basis- of voortgezet onderwijs. Maatschappelijke voorzieningen: In het buurtparkje aan het Transvaalplein, ten zuiden van de Christiaan de Wetstraat, bevindt zich voor de bewoners van het tuindorp een buurthuisvoorziening. Op de locatie aan het Transvaalplein waar nu een buurthuisvoorziening is gerealiseerd, heeft tot 2006 ook al een dergelijke voorziening gestaan. Dit buurthuis is naar aanleiding van nieuwbouw van een wijkgeb ouw ten noorden van de Louis Bothastraat en ten westen van de Slankweg, toendertijd gesloopt.

Het lag in de b edoeling dat het nieuwe wijkgebouw ("De Kei") als 'buurthuis voor het nieuwe wijkdeel Eschmarkerveld, inclusief Dolphia, zou gaan fungeren. Eschmarkerveld is echter tot op heden niet tot ontwikkeling gekomen waardoor het nieuwe buurthuis ietwat verloren in het omringende, onbebouwde gebied staat en zich niet goed tot een b uurthuisvoorziening heeft kunnen ontwikkelen. Doordat de verhuurder van het pand heeft aangegeven andere plannen te heb ben met het gebouw en ook naar aanleiding van de wens van de b ewoners van Dolphia voor een b uurtvoorziening in Dolphia zelf, is voor het buurthuis naar een vervangende locatie in Dolphia gezocht. Deze is vooralsnog gevonden aan het Transvaalplein.

22

bestemmingsplan Eschmarke - Dolphia (vastgesteld)

3.3

Cultuurhistorie

3.3.1

Historie en ontstaansgeschiedenis tuindorp Dolphia Het tuindorp Dolphia is in de jaren dertig van de vorige eeuw ontstaan. Dit tuindorp, gelegen aan de toenmalige rijksweg van Enschede naar Glanerbrug/Gronau, is gebouwd voor- en door arbeiders van de textielfabriek van Van Heek en Co. Aan de buitenranden van dit tuindorp zijn de huizen voor de 'bazen' gebouwd, terwijl de woningen in het binnengebied bestemd waren voor het overige personeel. Het tuindorp was oorspronkelijk een rechthoekige complex met woningen die in symmetrische lijnen rond een plein/plantsoen zijn gebouwd. Dit plein/plantsoen, (het Transvaalplein) met een oppervlakte van ca. 8.500 m 2, wordt gekenmerkt door een waterpartij met gazons en boomopstanden en is daarmee het 'groene hart' van dit tuindorp. Niet lang na de realisatie van Dolphia zijn hier overigens ook mensen komen wonen die geen binding hadden met het textielbedrijf van Van Heek & Co.

Tuindorp Dolphia uit de beginjaren '30 van de vorige eeuw. Aan de overzijde van de Dolphia, ten zuiden van de Gronausestraat en buiten het plangebied van dit bestemmingsplan, bevinden zich de gebouwen van het voormalige Klooster Dolphia. De ontwikkeling van dit klooster en die van Dolphia zijn nauw met elkaar verbonden. In 1934 is, als onderdeel van het Klooster Dolphia, de Bernadettekerk gebouwd. Naast de Bernadettekerk werd een nieuw seminarie met klooster gebouwd voor de Orde van de Kapucijnen.

bestemmingsplan Eschmarke - Dolphia (vastgesteld)

23

Dolphia (noordzijde Gronausestraat) met het voormalige Kloostercomplex Dolphia en toenmalige Bernadettekerk (zuidzijde Gronausestraat). Direct na de oorlog kende het klooster een bloeiperiode tot het moment dat de belangstelling voor het kloosterleven afnam. In 1972 is het klooster verkocht en heeft vervolgens diverse functies vervuld. In 1988 is het Klooster zoveel mogelijk in de oorspronkelijke staat teruggebracht en heeft het complex in 2008 de status van een rijksmonument gekregen. Met de economische neergang door het verdwijnen van de textielindustrie uit de stad, verdween overigens ook het aanzien van Dolphia. Begin jaren '90 werd het tuindorp gekenmerkt door een gebrek aan saamhorigheidsgevoel onder de bewoners, een hoge werkloosheid, hangjongeren alsmede alcohol- en drugsoverlast. Door het verplaatsen van de straathandel naar werkloodsen en het aanstellen van een wijkbeheerder haalde woningstichting Ons Huis de buurt uit het slop. Met de aanleg van de wijk Eschmarke wordt Dolphia langzaam opgenomen in het stedelijke gebied van Enschede. In 2005 werd een plan opgesteld voor het vernieuwen en integreren van de wijk binnen de nieuwe stedenbouwkundige plannen. Een aantal huizen zijn gesloopt om op den duur plaats te maken voor nieuwbouw.