2023-NieVieWie Woonvisie Enschede Voortgangsrapportage versie NieVieWie

Voortgangsrapportage 2023 Inleiding Met de vaststelling van de Woonvisie in 2019 is afgesproken om jaarlijks een Woondebat te organiseren en voorafgaand een voortgangsrapportage op te stellen. Op basis daarvan kan de gemeenteraad de voortgang van de Woonvisie volgen en waar nodig bijsturen. In de voorliggende voortgangsrapportage worden de belangrijkste activiteiten en resultaten gepresenteerd en wordt een beeld gegeven van de wijze van samenwerking met stakeholders. Hiernaast is in bijlage 1 een actueel overzicht van het woningbouwprogramma opgenomen en is in bijlage 3 een overzicht opgenomen van de stand van zaken op het gebied van moties en amendementen op het terrein van wonen. Net zoals in vorige voortgangsrapportage over de Woonvisie, is er aan het begin van dit document een samenvattende infographic en de ‘monitor Woonvisie’ opgenomen, waarin de doelen uit de Woonvisie zijn geconcretiseerd en verbonden met kwantitatieve indicatoren. Vervolgens wordt voorgesteld een aantal nieuwe beleidsuitspraken op te nemen in de Woonvisie. In het voortgangsverslag besteden we bij ieder hoofddoel kort aandacht aan de ontwikkelingen. Vervolgens worden de belangrijkste resultaten gepresenteerd en wordt weergegeven waar we de komende periode mee bezig zijn.

Tijdens vorig Woondebat heeft de Raad positief besloten over het voorstel om een tweetal beleidsuitspraken (te weten: (1) faciliteren van de bouw van 9300 woningen en (2) een aanpak waarbij we inwoners ondersteunen bij aanschaf zonnepanelen) toe te voegen aan de Woonvisie. Daarnaast heeft de Raad zelf drie beleidsuitspraken middels amendementen toegevoegd (te weten: (3) Betaalbare stad, (4) Wonen is een mensenrecht en (5) concrete prestatieafspraken). De beleidsuitspraak over het faciliteren van de bouw van 9300 woningen in de komende 10 jaar heeft onder andere geresulteerd in een bod van de Enschedese corporaties om 2000 woningen toe te voegen, en is de basis geweest voor het Enschedese aandeel in het provinciale bod aan het Rijk en in de regionale woondeal Twente. Het heeft ook geleid tot een verkenning naar nieuwe woningbouwlocaties. De uitwerking van een aanpak waarin wij inwoners ondersteunen in de aanschaf van zonnepanelen, in samenhang met het ontzorgingspakket voor particuliere woningeigenaren is opgenomen als beleidsuitspraak. Deze aanpak zal een plek krijgen in het uitvoeringsplan voor de Transitievisie Warmte Enschede. De geamendeerde beleidsuitspraak over wonen is een mensenrecht is opgenomen in de Woonvisie. Dit zien wij als een kaderstellende beleidsuitspraak.

Ook de geamendeerde beleidsuitspraak over een aanvalsplan ‘Betaalbare stad’ is opgenomen in de Woonvisie. Wij zien de Woonvisie, vertaald in een woningbouwprogrammering (zie ook bijlage 1) als het aanvalsplan om de stad betaalbaar te houden voor alle inwoners. Tot slot is de geamendeerde beleidsuitspraak over concrete prestatieafspraken opgenomen

1

in de Woonvisie. Deze heeft geleid tot concretere prestatieafspraken die waar mogelijk meetbaar zijn gemaakt. In 2024 van Woonvisie naar Woonprogramma De wereld om ons heen verandert snel. Bij het opstellen van de huidige Woonvisie in 2019 spraken we nog over krimp op de woningmarkt, anno 2023 hebben we een ambitie om te groeien met 9300 woningen, waarvan 2000 sociale huurwoningen. Ook de mate van sturing door de overheid verandert. Met invoering van de wet versterken regie op de woningmarkt worden meer bevoegdheden van het Rijk en de provincie vastgelegd. Hierover heeft u in de brief van 15 november 2022 al meer kunnen lezen. Met de wet versterken regie op de woningmarkt wordt ook een Woonprogramma een verplichting. Per 2026 moeten alle gemeenten een Woonprogramma hebben opgesteld, welke onderdeel wordt van de Omgevingsagenda. Onderdeel van dit programma worden afspraken over aandachtsgroepen. De Woondeal Twente dient hiervoor als basis. Om deze twee redenen is voorgenomen om in 2024, in plaats van een voortgangsrapportage over de Woonvisie en een Woondebat, het woonbeleid volledig te herzien en om te vormen naar een Woonprogramma. Bij vaststelling door de raad zal het Woonprogramma de actuele Woonvisie vervangen.

Uitwerking nationale bouw- en woonagenda en bijbehorende programma’s Afgelopen jaar introduceerde minister de Jonge de nationale bouw- en woonagenda en daarbij behorende programma’s. Hierover heeft u in bovengenoemde brief al meer kunnen lezen. Een van de uitwerkingen van de programma’s is de Woondeal Twente, die 21 december door de Twentse gemeenten, provincie Overijssel en het Rijk is ondertekend. Hierover heeft u ook een brief gehad, waarin we toelichten dat Enschede met 7.300 woningen (waarvan 2/3 valt binnen de door het Rijk gehanteerde definitie van betaalbaarheid (koop tot 355.000 euro, sociale huur en vrije sector middenhuur)) bijdraagt aan de Woondeal Twente. In 2023 werken we verder aan de vertaling van de programma’s. Niet alleen de onderwerpen van de Woondeal, maar ook een Woonzorgvisie voor aandachtsgroepen komt nadrukkelijk aan bod. Daarnaast zal het Nationaal Actieplan Dakloosheid: eerst een thuis, een belangrijke rol spelen. Nieuwbouw en energietransitie zijn de twee pijlers voor 2023 We staan voor de omvangrijke opgave om onze ambitie, het bouwen van 9300 woningen, gecombineerd met alle opgaven omtrent aandachtsgroepen concreet te maken en ervoor te zorgen dat projecten versneld gerealiseerd kunnen worden. Zoals u heeft kunnen lezen in deze brief komen we daarbij de nodige uitdaging tegen. Naast de bouwopgave houdt de warmtetransitie ons nadrukkelijk bezig.

Energiearmoede, het verduurzamen van de woningvoorraad en het aardgasvrij maken van woningen, zijn serieuze opgaven die hoofdmoot zijn van onze werkzaamheden in 2023. Vergroten van kansen op de woningmarkt voor jongeren Op dit moment kennen alle segmenten van de woningmarkt schaarste. Alle (toekomstige) inwoners hebben hier last van, maar in het bijzonder hebben jongeren moeite om de woningmarkt te betreden. Via verschillende acties zijn wij hier mee bezig. Naast de plannen voor nieuwbouw van woningen voor studenten en talent, kijken we in de bestaande bouw waar gebouwen kunnen worden getransformeerd naar kamers voor jongeren. Via Woonstap 18- en 18+ kunnen kwetsbare jongeren een kamer huren, waarbij zij met de juiste begeleiding stappen nemen richting een eigen woning. Voor starters op de woningmarkt die een eerste woning willen kopen, onderzoeken we erfpacht en andere private instrumenten om dit betaalbaar te kunnen maken. Lobby woningbouwopgave Lobby is een continu proces wat om een lange adem en een duidelijk verhaal vraagt. Wat betreft de Enschedese woningbouwopgave zijn we in 2019 samen met de provincie en het BZK-expertteam woningbouw gestart met de pilot ‘Keeping talent in Twente’. Onze 5 grote gebiedsontwikkelingen (Centrumkwadraat, Boulevardzone, Cromhoff, Eschmarkerveld en Kennispark/Twekkelerveld vormden toen 2

de basis voor deze pilot en zijn toen richting rijk en provincie ingebracht als onze prioritaire gebieden. Dit is vervolgens in 2020 gezamenlijk voortgezet door het traject ‘Versnelling woningbouw Overijssel’ waarbij ook Zwolle, Deventer en Hengelo aansloten. Vervolgens zijn onze 5 grote gebiedsontwikkelingen als zogenaamd sleutelproject opgenomen in de Woonagenda Twente en recent in de woondeal Twente. Hoewel resultaten van (gezamenlijke) lobby vaak moeilijk expliciet zijn te duiden zal het consequent onder de aandacht brengen van onze woningbouwopgave en het daarbij onderhouden van de bestuurlijke en ambtelijke relaties ongetwijfeld hebben bijgedragen aan het succesvol aanvragen van in totaal 35 miljoen euro BWIen MIRT-subsidie (zie verder 2.1) De drie grote Twentse steden spelen een belangrijke rol in de Overijsselse verstedelijkingsopgave waar we in nauwe samenwerking met de provincie hard aan werken. Met name de spoorzone Hengelo-Enschede (SHE) en Spoorzone Almelo bieden grote kansen voor een versnelling van aanpak van de (woningbouw)opgaven waar ons land voor staat. Samen met de provincie Overijssel bouwen we de beide spoorzones uit als hart van deze internationale top technologische regio. De afgelopen periode is hard gewerkt om te komen tot een gezamenlijke visie van de beide steden op het gebied van de Spoorzone Hengelo en Enschede.

Deze visie is een stip op de horizon waarbij de kansen en ambitie voor het gebied in beeld zijn gebracht. Ook Almelo werkt aan de spoorzone in de stad. In de lobby treden de drie steden gezamenlijk op. In september 2022 is er door de drie steden, in aanloop naar het Kamerdebat rondom de begroting van BZK, een lobbybrief verstuurd die de kansen van deze regio in de ruimtelijke puzzel die gelegd moet worden de komende jaren nog eens uiteen heeft gezet. Kansen op het gebied van woningbouw, maar ook in combinatie met de adviezen vanuit de deltacommissie en de integrale ontwikkelkansen die er liggen. Voorstellen voor nieuwe beleidsuitspraken In deze voortgangsrapportage wordt aan de raad voorgesteld een aantal nieuwe beleidsuitspraken vast te stellen. Zo stellen we voor aan de Woonvisie toe te voegen: waar wij proactief bezig willen met de ontwikkeling van nieuwe studentenhuisvesting, dat gemeente Enschede en de Enschedese corporaties de ambitie hebben om 2000 corporatiewoningen toe te voegen, hoe wij de doelgroep voor middenhuur duiden en hoe wij respectievelijk flexwonen en flexwoningen duiden. Daarnaast stellen we voor om de doelgroepen van programmering uit te breiden met studenten en ouderen. Deze voorstellen leest u in hoofdstuk 2. Daarnaast wordt u gevraagd de Woonzorgvisie voor ouderen vast te stellen en de beleidsuitspraken toe te voegen aan de Woonvisie.

De volledige Woonzorgvisie voor ouderen is toegevoegd als bijlage 2.

3

Inhoudsopgave Inleiding .....................................................................................................................................................................1 Infographic voortgangsrapportage Woonvisie………………………………………………………………………………………………………5 1.

Monitor Woonvisie ..........................................................................................................................................12

2.

Voorstel nieuwe beleidsuitspraken .................................................................................................................13

3.

Resultaten en voortgang per hoofdstuk van de Woonvisie.............................................................................16 Aantrekken en vasthouden van talent – “keeping talent in Twente”..................................................................16 Duurzame stad – verduurzaming woningvoorraad en klimaatbestendige leefomgeving ...................................17 Inclusieve stad .....................................................................................................................................................18 Groei van Enschede en programmering ..............................................................................................................21 Woningcorporaties als vitale partner voor stedelijke doelen..............................................................................23 Naar een nieuwe aanpak voor buurten en wijken...............................................................................................24

Bijlage 1: actueel programmeringsoverzicht ...........................................................................................................25 Bijlage 2: Woonzorgvisie ouderen ...........................................................................................................................26 Bijlage 3: moties.......................................................................................................................................................36 Bijlage 4: overzicht beleidsuitspraken Woonvisie per hoofdstuk ............................................................................38 Bijlage 5: definities monitor.....................................................................................................................................44 Bijlage 6: bestuurlijke rolverdeling, invloed van de Raad op (onderdelen van) het woonbeleid ............................46

4

5

6

7

8

9

10

11

1. Monitor Woonvisie Voor u ligt de monitor Woonvisie. Deze monitor is bedoeld om de effecten van het woonbeleid te kunnen volgen. Belangrijk is te beseffen dat het woonbeleid niet op zichzelf staat, maar een onderdeel is van een totaal aan acties en maatregelen waarmee ontwikkelingen worden gestimuleerd. En realiteit is soms dat de wereld zich niet gedraagt zoals wij dat in het beleid bedenken. Deze externe invloeden zijn niet altijd controleerbaar en voorspelbaar maar wel onderdeel van het resultaat. De monitor is ingedeeld op basis van de hoofdstukken van de Woonvisie: aantrekken van talent, duurzame stad, inclusieve stad, groei van Enschede en programmering, woningcorporaties als vitale partner en naar een nieuwe aanpak van buurten en wijken. Per hoofdstuk is bekeken welke indicatoren effecten van het beleid laten zien. Bijvoorbeeld: Aantrekken van talent. In dat hoofdstuk leest u hoe we via de Woonvisie werken aan de talentopgave. Het uiteindelijke effect van onze inzet meten we via een viertal indicatoren: de percentuele toename van de midden- en hoge inkomensgroepen, het gemiddeld inkomen, het percentage instroom van nieuwe studenten ten opzichte van het totaal aantal studenten en het aantal uitwonende studenten in Enschede. In bijlage 4 vindt u de definities van alle indicatoren. Als streefwaarde doen we een voorstel voor de gewenste ontwikkeling.

In veel gevallen gaat het om de richting waar we naar toe willen bewegen in plaats van een hard getal. Aan de kleuren in de tabel is te zien of de ontwikkeling positief (groen) of negatief (rood) is geweest. U ziet een aantal jaren waarover cijfers zijn verzameld: 2018 tot en met 2021. Voor de meeste indicatoren is op het moment van schrijven nog geen informatie beschikbaar over 2022. Dit heeft te maken met het moment waarop de bron (veelal het CBS) de informatie verwerkt en publiceert.

12

2. Voorstel nieuwe beleidsuitspraken In dit hoofdstuk worden voorstellen voor nieuwe beleidsuitspraken gedaan. Deze zijn per hoofdstuk gecategoriseerd. Het hoofdstuk duidt aan bij welk onderdeel van de Woonvisie de beleidsuitspraken worden toegevoegd.

A

Hoofdstuk 2 Aantrekken en vasthouden van talent Proactief inzetten voor nieuwe studentenhuisvesting De opgave voor studentenhuisvesting is groot. We verwachten de komende jaren circa 500 studentenwoningen per jaar toe te voegen tot een maximum van 3500 woningen. Hierover zijn al prestatieafspraken gemaakt met de woningcorporaties (2022). Echter zijn er ook veel onzekerheden in de onderwijsprognoses en daarmee het aantal toekomstig uitwonende studenten, wat maakt dat we met deze opgave zeer adaptief om moeten gaan. In 2022 is er met studenten, studentenhuisvesters en onderwijsinstellingen gesproken over de potentiële en gewenste ontwikkelingen voor nieuwe studentenhuisvesting. Studenten zijn helder over hun preferente locatie: in het centrum, op of nabij de UT of het gebied tussen deze twee locaties. We stellen de raad voor om de volgende beleidsuitspraak vast te stellen: ‘De gemeente zet zich proactief in voor de ontwikkeling van nieuwe studentenwoningen. Hiervoor is als focusgebied aangewezen: het centrum, op en nabij de campus van de Universiteit Twente en het gebied daartussen (Kennisas, gebied Hengelosestraat)’.

Met deze beleidsuitspraak willen wij enerzijds zorgen voor duidelijkheid richting ontwikkelende partijen over waar de gemeente de realisatie van nieuwe studentenwoningen beoogt en anderzijds de ambitie verwoorden om proactief met de opgave van studentenhuisvesting aan de slag te gaan. Wij zien in dit gebied potentie in de ontwikkeling (door nieuwbouw of transformatie van gebouwen) van hoge(re) dichtheden van studentenwoningen, bij voorkeur gecombineerd met andere functies zoals werken, horeca en cultuur.

B

C

Door deze ontwikkelingen ook op de Kennisas te positioneren wordt de campus van de Universiteit Twente meer verbonden met het centrum. De campus heeft veel voorzieningen, waardoor vooral internationale studenten zich minder naar het centrum begeven. Door wonen maar ook andere functies op de Kennisas toe te voegen willen we het aantrekkelijk maken voor studenten om naast hun dagelijkse activiteiten op de campus ook richting het centrum te bewegen. Groei van de sociale woningvoorraad De woningcorporaties hebben een bod gedaan op de Woonvisie, waarin zij de ambitie uitspreken om de corporatievoorraad met 2.000 woningen te laten groeien. De druk op de sociale woningvoorraad is de afgelopen periode snel toegenomen. Daarom bewegen we nu mee met een kwantitatieve groei van de sociale woningvoorraad voor de korte en middellange termijn. Dit doen we adaptief, waarbij ook wordt gekeken naar het snel, modulair en eventueel tijdelijk toevoegen van woningen (flexwoningen). Vanwege deze ontwikkeling stellen wij de raad voor de volgende beleidsuitspraak vast te stellen: ‘De ambitie van gemeente Enschede en de Enschedese woningcorporaties is om 2.000 corporatiewoningen toe te voegen. Deze ambitie is onderdeel van de Enschedese ambitie om 9.300 woningen te realiseren’.

Doelgroep middenhuur Een middenhuur woning is een middeldure woning met een huurprijs van maximaal 1.050 euro voor een appartement of maximaal 1.250 euro voor een grondgebonden woning (Doelgroepenverordening middenhuur en sociale huur, prijspeil 2022). In het woningmarktonderzoek zien we dat er behoefte is aan meer middenhuurwoningen 13

(behoefteprognose ongeveer 3.000 woningen voor de komende 10 jaar). De beoogde doelgroep voor middenhuur is nog niet gedefinieerd. Wij stellen daarom voor deze duiding toe te voegen als beleidsuitspraak. ‘Middenhuur speelt een centrale rol bij doorstroming en bij de invulling van de brede talentopgave. De beoogde doelgroep voor middenhuur zijn inwoners met een (vaak tijdelijke) woonvraag die geen koopwoning willen of kunnen kopen en te veel verdienen om in aanmerking te komen voor een sociale huurwoning.’

D

E

In de praktijk zien wij dat middenhuurwoningen door een aantal doelgroepen worden gehuurd, waaronder inwoners die zich nieuw in Enschede vestigen en zich oriënteren op een koopwoning, inwoners die zich tijdelijk in Enschede vestigen (expats, kenniswerkers, arbeidsmigranten), inwoners die tussen twee koopwoningen in zitten. Hoofdstuk 4 inclusieve stad Langer zelfstandig wonen van senioren – een woonzorgvisie Samen met woningcorporaties, de grootste ouderenzorgaanbieders en het zorgkantoor is een woonzorgvisie voor ouderen (65-plussers) opgesteld. De Woonzorgvisie gaat uit van vier hoofdlijnen: 1. Gevarieerd woonaanbod dat ook geschikt is voor ouderen 2. Behouden en versterken van de zelfredzaamheid van ouderen 3. Zorgzame buurten 4. Samen bereiken we meer Per hoofdlijn zijn beleidsuitspraken uitgewerkt. Deze leest u in deze voortgangsrapportage bij de resultaten en voortgang terug in het hoofdstuk inclusieve stad. De volledige Woonzorgvisie vindt u in bijlage 2. De beleidsuitspraken worden verder uitgewerkt in een uitvoeringsagenda. Wij stellen de raad voor te besluiten om de Woonzorgvisie voor ouderen vast te stellen en deze, inclusief bijbehorende beleidsuitspraken, toe te voegen aan de Woonvisie.

Hoofdstuk 5 Groei van Enschede en programmering Doelgroepen van programmering worden uitgebreid met studenten en ouderen In de Woonvisie worden nu als doelgroepen van programmering aangeduid: talent, inwoners met een zorg- en ondersteuningsvraag, overige inwoners waarbij aanbod niet aansluit op de vraag (met extra aandacht voor de doelgroep 30-54 jarigen en/of gezinnen). Naast deze doelgroepen stellen we de raad voor voortaan ook studenten en ouderen aan te duiden als doelgroep van programmering. Voorstel is de beleidsuitspraak als volgt vast te stellen: ‘De doelgroepen van programmering zijn: talent, studenten, inwoners met een zorg- of ondersteuningsvraag, ouderen en inwoners waarvoor het aanbod nu niet goed aansluit op de vraag, waarbij extra aandacht uitgaat naar de doelgroep 30-54 jarigen en gezinnen.’

F

In de regel programmeren we niet specifiek voor doelgroepen. Wel kan er soms aanleiding zijn om voor een specifieke doelgroep een impuls te geven of extra aandacht te geven aan een specifieke doelgroep in een wijk of buurt. Deze beleidsuitspraak geeft daar richting aan. We zetten meer in op flexwonen Samen met de corporaties is beschreven hoe we in de dagelijkse praktijk het flexwonen in Enschede zien. We maken hierbij het onderscheid tussen (1) het flexwonen in Enschede; een woonconcept als oplossing voor mensen met een tijdelijke woonvraag. Het gaat hier dan vaak om wonen met aanvullende diensten (bijv. huismeester) of voorzieningen (bijv. gestoffeerde woning). En (2) de flexwoningen; snel gebouwde, modulaire, (soms) tijdelijke woningen. Zie beleidsuitspraak ‘flexwoningen als versnellingsmotor’. We zetten in Enschede in op zowel flexwonen als flexwoningen.

14

In 2023 is met name de realisatie van ongeveer 200 woningen bij de Performance Factory de volgende grote stap in het flexwonen in Enschede. We stellen de raad voor om de volgende beleidsuitspraak vast te stellen:

G

‘We zien het flexwonen in Enschede als een structureel antwoord op de veranderende woonvraag; een woonconcept dat door het aanbieden van aanvullende diensten een oplossing biedt voor mensen met een tijdelijke woonvraag.’ Flexwoningen als versnellingsmotor Snel gebouwde, modulaire, (soms) tijdelijke woningen beschouwen wij als een instrument dat het Rijk flexwoningen noemt. Net zoals het Rijk zien wij flexwoningen als instrument om de woningbouw te versnellen. Flexwoningen worden door het Rijk en de provincie sterk gestimuleerd en aangejaagd. Hiervoor komt regelmatig ondersteuning, bijdragen en subsidies beschikbaar. We stellen de raad voor om de volgende beleidsuitspraak vast te stellen: ‘Flexwoningen zien wij als een instrument dat kan worden ingezet als versnellingsmotor voor de woningbouw: door snelle toevoeging van veelal modulaire gebouwde woningen kunnen locaties eerder in ontwikkeling worden gebracht. Hiervoor maken wij zo veel als mogelijk gebruik van de beschikbare stimuleringsregelingen.’ In 2023 worden, samen met de Woonplaats, op een viertal plekken in de stad in lijn met de versnelde toevoeging van (flex)woningen, 190 woningen toegevoegd in de stad. Om deze beleidsuitspraak verder vorm te geven verkennen we met de corporaties een dergelijke aanpak nog een keer.

15

3. Resultaten en voortgang per hoofdstuk van de Woonvisie De resultaten en voortgang zijn samengevat in verkeerslichtkleuren. • De kleur groen (rond) betekent dat het resultaat is behaald of dit jaar zeker behaald zal worden. • De kleur blauw (ruit) betekent dat voortgang is goed is maar resultaat is nog niet behaald. • De kleur oranje (driehoek) betekent dat er vorderingen zijn, maar dat de snelheid in het proces en in resultaten toe mag nemen. • De kleur rood (vierkant) betekent dat de resultaten tegenvallen en dat er weinig mogelijkheden worden gezien voor verbetering. In het geval van oranje en rood kan het nog steeds zo zijn dat de gemeente wel al het noodzakelijke voorwerk heeft verricht. H2

2.1

2.2

Aantrekken en vasthouden van talent – “keeping talent in Twente” Bij deze opgave gaat het voornamelijk om voorzien in woningen die aantrekkingskracht hebben op de brede doelgroep van talent: studenten en net afgestudeerden, internationale kenniswerkers en doorstromend talent in midden en hogere inkomensgroepen. Voor een belangrijk deel in en rond het stadshart en deels daarbuiten. Het gaat zowel om koop als huur, van sociale huur tot midden- en dure huur. Hiervoor stimuleren we nieuwe woonconcepten gericht op talent die de starter bedienen of doorstroming op gang brengen. Door de inzet van studentenambtenaren en samenwerking met de studentenhuisvesters en onderwijsinstellingen blijven wij in contact met de doelgroep. Het aandeel midden- en hoge inkomens gerelateerd aan het totaal aantal inwoners is licht gestegen. Het gemiddeld inkomen is gestegen. Afgelopen jaar daalde de groei van het nieuwe aantal studenten, een directe oorzaak van COVID-19. Effect van deze daling was vooral terug te zien in de kortdurende leegstand van short-stay woningen en kamers. Resultaten Versnellingsafspraken Voor verschillende projecten zijn versnellingsafspraken gemaakt met het ministerie van Binnenlandse Zaken, waaronder Centrumkwadraat, Boulevardzone en Eschmarkerveld.

Daarnaast zijn verschillende bijdragen en subsidies ontvangen: • Voor de ontwikkelingen zowel van Centrumkwadraat als de Boulevardzone is in 2021 een WBI- bijdrage van elk 3 miljoen euro van het ministerie ontvangen (eerste en tweede tranche WBI). • Daarnaast is 1 miljoen respectievelijk 3 miljoen euro van de provincie ontvangen om de versnelling in het Centrumkwadraat en Het Cromhoff te kunnen inzetten. • Centrumkwadraat, het Cromhoff en de F35 hebben daarnaast vanuit het MIRT 1e tranche 2022 subsidiegelden ontvangen: in totaal 21 miljoen euro. • Eschmarkerveld ontving ruim 3 miljoen euro in het kader van de 4e tranche WBI. • Tot slot is in 2022 2,3 miljoen euro subsidie ontvangen ten behoeve van de 190 flexwoningen die door de Woonplaats gebouwd zullen worden. Waar zijn we mee bezig? Versnellingsprojecten U ontving eerder deze brief over de vertraagde bouw van woningen. • Centrumkwadraat Gepland 2150 woningen (waarvan 167 woningen gereed) • Kop Boulevard deelplan 1 Gepland 197 woningen • Kop Boulevard 2, 3 en 4 Gepland: PM • Cromhoff Gepland 545 woningen • Eschmarkerveld Gepland 659 woningen • Kennispark/Twekkelerveld Gepland 659 (inclusief studentenwoningen) Bovenstaande projecten zijn als sleutelprojecten benoemd in de provinciale Woonagenda en in de Woondeal Twente.

16

2.3

Andere projecten voor talent Andere projecten die zich richten op net afgestudeerden, (internationale) kenniswerkers en andere starters zijn: • Performance Factory* Gepland 202 woningen – bouw gestart • Stationsplein* Gepland 159 woningen exploitatieovereenkomst getekend • Connect U, Ariënsplein 396 woningen, nagenoeg afgerond * Onderdeel van Centrumkwadraat

H3

Duurzame stad – verduurzaming woningvoorraad en klimaatbestendige leefomgeving In de verduurzaming van de woningvoorraad zie je dat de directe invloed van de gemeente minder groot is. Om die reden wordt vooral ingezet op vergroten van de bewustwording, stimuleren van innovatie, leren via pilots, gericht aanvragen van subsidies om de invloed op resultaten te kunnen vergroten en lobby. Tegelijk heeft de gemeente een regierol in de warmtetransitie van de gebouwde omgeving, waarbij de corporaties een belangrijke partner zijn.

3.1

3.2

3.3

3.4

3.5

We zien het aantal woningen zonder gasaansluiting toenemen. Deze positieve ontwikkeling hopen we door bovenstaande aanpak de komende jaren door te zetten. Het gemiddelde gasverbruik per woning blijft ongeveer gelijk. De verwachting is dat onder andere door verduurzamingsmaatregelen het gasverbruik per woning sterker zal gaan dalen. Resultaten Transitievisie Warmte We hebben, samen met de woningbouwcorporaties, netwerkbeheerders en andere stakeholders, de Transitievisie Warmte Enschede opgesteld: de routekaart naar een aardgasvrij Enschede in 2050. Deze visie is op 12 december 2022 door de gemeenteraad vastgesteld. RRE en RREW zijn met goed resultaat afgerond De afgelopen 3 jaren hebben we met de campagne #DeEersteStap (ook bekend onder de naam RRE en RREW), collectieve inkoopacties en met inzet van het Energieloket Enschede een grote groep inwoners geholpen met energiebesparende materialen en advies over het verduurzamen van hun woning. Waar zijn we mee bezig? Uitvoeringsagenda en Ontzorgingsaanbod Transitievisie Warmte Komend jaar werken we aan het opstellen van een uitvoeringsagenda van de Transitievisie Warmte. Om woningeigenaren te faciliteren in het verduurzamen van hun woning ontwikkelen we een zogenaamd ontzorgingspakket, waarin we informatie en/of ondersteuning aanbieden als het gaat om verduurzamingsmaatregelen.

Warmtetransitie in de wijkaanpak In Twekkelerveld werken we aan het eerste wijkuitvoeringsplan om de wijk aardgasvrij te maken. Hierbij is een belangrijke rol weggelegd voor bewonersparticipatie en de samenwerking met partners zoals de woningcorporaties. Vanaf het begin zoeken we naar koppelkansen op het gebied van groen, wegen, etcetera. Een nieuw thema in de wijkaanpak is energiearmoede. Dit betekent ook veel voor de samenwerking met sociale partners in de wijk. Ook in de Zuidwijken zijn we gestart met een integrale wijkaanpak, waarbij we de warmtetransitie samen met partners en bewoners vormgeven en koppelen aan andere urgente thema’s in de wijk. Het tegengaan van energiearmoede is hierbij een belangrijke drijfveer. Veel actie op verduurzaming, aanpak energiearmoede heeft prioriteit Vooral door de hoge energieprijzen is verduurzaming en energiebesparing het afgelopen jaar een stuk sneller gegaan. Zo zijn er in 2022 twee collectieve inkoopacties voor energiebesparende maatregelen gedaan. Hierop hebben meer dan 2600 woningeigenaren gereageerd en zijn er meer dan 290 grote energiebesparende maatregelen genomen. Bedrijven in deze branche (isolatie, zonnepanelen etc. ) hebben veel opdrachten, maar kampen tegelijkertijd ook met langere levertijden en gebrek aan personeel. Verder is in de eerste helft van 2022 het aantal 17

opgestelde zonnepanelen met 14% toegenomen (van 11.451 eind 2021 naar 13.131 medio 2022) en zien we een toename in het aantal elektrische auto’s (van 637 in september 2021 naar 1032 in september 2022).

3.6

We zien daarmee dat iedereen die kan, hard bezig is om maatregelen te nemen. Juist daarom is het extra belangrijk om ook met energiearmoede bezig te zijn. Inzet op voorkomen energiearmoede Een zeer actueel thema is energiearmoede in onze stad. In Enschede hebben veel van onze inwoners te maken met deze vorm van armoede, dit speelt vooral bij huishoudens met lagere inkomens die in slecht geïsoleerde huizen wonen. De hoge energietarieven maken dat inmiddels een steeds grotere groep moeite heeft om de energierekening te betalen. Via onze aanpak energiearmoede en de wijkaanpak werken we aan het terugdringen van de warmtevraag bij woningen. Dit kan door kleinere maatregelen, maar ook door een eerste stap te maken met isolerende maatregelen. Op dit vlak hebben de woningcorporaties al stappen gezet. Zij verduurzamen veelal complexgewijs hun woningen. Zie verder 6.5. Via onze lobby met Almelo en Hengelo roepen we het Rijk op te komen met een langjarig perspectief voor financiering en ontzorging van de verduurzaming van deze woningen. Dit hebben we uitgewerkt in de TOF-regeling waarover we u recent een brief hebben gestuurd.

H4

4.1

4.2

4.3

Inclusieve stad De Inclusieve stad richt zich op het in beeld brengen van de toekomstige huisvestingsvraag voor inwoners met een zorg- of ondersteuningsvraag en hoe we aan die vraag tegemoet kunnen komen. Het gaat daarbij om maatwerkaanpakken en -voorzieningen waarop bijvoorbeeld kwetsbare jongeren worden begeleid naar zelfstandig wonen. Inwoners met een zorg en/of ondersteuningsvraag worden op verschillende wijzen begeleid naar (meer) zelfstandig wonen: soms via projecten zoals WoonStAP 18- en WoonStAP 23+ en met kleinschalige woonexperimenten, maar veelal ook via reguliere huisvesting. De goede samenwerking tussen corporaties en gemeente/wijkteams via WoonStAP is hierin belangrijk. Resultaten Veel mensen zijn geholpen via Woonstap • In 2021 zijn ruim 52 volwassenen en 17 jongeren/jongvolwassenen met woonbelemmeringen geholpen aan reguliere huisvesting met passende ondersteuning. Daarbij is de gerealiseerde maatschappelijke kostenbesparing geschat op meer dan € 2 miljoen (let wel: dit is geen netto gemeentelijke kostenbesparing). • Verder is het aantal woningen voor WoonStAP 18- uitgebreid tot 5 woningen en bedraagt het aantal studio’s voor WoonStAP 23+ nu in totaal 6. Nieuwe voorziening gerealiseerd voor KamerRaad Eind 2022 is een voorziening gerealiseerd voor de herhuisvesting van KamerRaad.

Deze locatie is tot stand gekomen door in goede samenwerking met de woningcorporaties te kijken naar de mogelijkheden om tussenvoorzieningen te realiseren. Verder kijkend naar de eerste helft van 2023 verwachten we een nieuwe tussenvoorziening voor jongeren te starten. Seniorenhofwoningen Sinds het vorige woondebat is een beleidsuitspraak toegevoegd over de realisatie van een (of meerdere) hofje voor senioren (om hier ook meer ervaring mee op te doen). Hofjes zijn een van de vele mogelijke woonvariaties tussen thuis en het verpleeghuis die bij kunnen dragen aan het prettig oud kunnen worden van senioren. We kijken bij nieuwe ontwikkelingen specifiek naar mogelijkheden voor senioren. Daarover blijven wij continu in overleg met de vereniging Hof Enschede. Op dit moment zijn we met de vereniging in overleg over concreet een locatie in Oost (eigendom van een derde partij). En de vereniging neemt deel aan de ontwikkeling aan Paulus Moreelsestraat (onderdeel van de snelle

18

4.4

realisatie van 190 extra woningen). Tenslotte is een hof voor senioren opgenomen in de programmering van de ontwikkeling Eschmarkerveld. Met de vereniging is afgesproken dat zij zich eerst op de twee concrete locaties concentreren (om ze gerealiseerd te krijgen), voordat we nieuwe te onderzoeken locaties toevoegen. Woonzorgvisie voor ouderen Samen met zorgkantoor Menzis, Zorgorganisaties (De Posten, Liberein, Livio, Manna Zorggroep) en corporaties (Ons Huis, Domijn, De Woonplaats, Woonzorg NL) en de gemeente Enschede is gewerkt aan een Woonzorgvisie voor ouderen. In de Woonzorgvisie staan beleidsuitspraken die bij positief besluit door de Raad worden toegevoegd aan de Woonvisie. Hieronder leest u welke beleidsuitspraken het betreft. De volledige visie vindt u terug onder bijlage 2. Beleidsuitspraken Woonzorgvisie A.

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

B.

C.

Gevarieerd woonaanbod geschikt voor ouderen Ons woonaanbod voor ouderen sluit aan op de kwalitatieve en kwantitatieve behoefte van de doelgroep. We gaan voor meer en gevarieerder geclusterd woonaanbod en nemen dit in nieuwbouw- en of transformatieplanningen als randvoorwaarde mee. Betaalbaarheid en ontmoeting zijn kernwoorden die wij hanteren bij het realiseren en transformeren van toekomstig woonaanbod voor ouderen. We ondersteunen initiatieven van (toekomstige) ouderen voor geclusterde woonvormen, zoals een seniorenhof. We maken doorstroming van ouderen naar beter en geschiktere woningen aantrekkelijker en makkelijker en sturen daarnaast naar voldoende levensloopgeschikt woonaanbod voor ouderen. We sturen op woonzorginitiatieven met een meerwaarde voor de wijk en de gemeente Enschede. We zorgen voor kwalitatief en kwantitatief passend intramuraal aanbod van zorgspecialistisch vastgoed.

Behouden en versterken van de zelfredzaamheid van ouderen We stimuleren gezond, gelukkig en vitaal ouder worden. We sturen op het zo lang mogelijk zelf blijven doen, waarbij we het credo “thuis als het kan, zelf als het kan en digitaal als het kan” hanteren. 3. We informeren en adviseren inwoners over ouder worden en zelfstandig wonen. 4. We stimuleren doorstroming van ouderen op de woningmarkt en maken hiervoor doorstromingsbeleid. 1. 2.

1. 2. 3. 4. 5. 6.

Zorgzame buurten We werken gebiedsgericht aan voldoende aanbod van geschikte woningen voor ouderen in combinatie met / of in aansluiting op de juiste (zorg-) voorzieningen en inrichting van het gebied. Bij nieuwbouw hebben we vanaf het ontwerp aandacht voor een veilige, toegankelijke en prettige woonomgeving voor ouderen met nabijheid van voorzieningen. In bestaande situaties zijn veiligheid, toegankelijkheid en aanbod van voorzieningen voor ouderen een aandachtspunt. We benutten de kansen die de opgaves rondom duurzaamheid en klimaatadaptie bieden. We hebben aandacht voor de woonbehoeften van mantelzorgers. We verbeteren de kwaliteit en efficiëntie van preventie en zorg in de thuissituatie van ouderen door samenwerking en werkafspraken op wijkniveau. We hanteren het uitgangspunt dat voor ouderen een ontmoetingsmogelijkheid aanwezig en bereikbaar moet zijn.

19

D.

4.5

Samen bereiken we meer We werken samen met zorgkantoor, corporaties, zorg- en welzijnsorganisaties aan opgaven voor ouderen. 2. We betrekken de doelgroep ouderen bij de uitvoering van de woonzorgvisie. 3. We werken domeinoverstijgend en handelen vanuit de bereidheid tot het vinden van nieuwe financieringsvormen. 4. Uitvoeringsafspraken leggen we vast in integrale prestatie- uitvoeringsafspraken met corporaties en zorgorganisaties, zorgkantoor. 5. We werken met een regietafel vastgoed wonen en zorg Enschede waarin we samenwerken met corporaties en zorgorganisaties. Waar zijn wij mee bezig? Enschede is koplopersregio huisvesting aandachtsgroepen In het coalitieakkoord staat o.a.: “Een woning is meer dan alleen een huis; het is een plek waar je je thuis moet voelen” en de ambitie om te zorgen voor een betaalbaar thuis voor iedereen. Mede daarom heeft Enschede zich aangemeld als koplopersregio in het kader van het landelijke programma ‘Een thuis voor iedereen’. 1.

Als koplopersregio werken we samen met de gemeenten in de regio, WoonTwente en de provincie Overijssel om te zorgen dat er voldoende huisvesting voor aandachtsgroepen in onze regio komt. Vooruitlopend op wetgeving gaan we aan de slag met: meer woningen voor aandachtsgroepen, een betere verdeling over de regio (fair share), meer preventie en een aanpak over de domeinen heen. Doel van de koploperregio’s is om ervaring op te doen hoe gemeenten in regionaal verband kunnen komen tot samenwerking en afspraken rondom de huisvesting van aandachtsgroepen.

4.6

4.7

4.8

4.9

De eerste stap waar we mee begonnen zijn is het in kaart brengen van de regionale opgaven (per gemeente) van de aandachtsgroepen. Vervolgens wordt dit regionaal besproken met als doel om via een regionale woonzorgvisie tot regionale afspraken over een verdeling te komen (de zogenoemde “fair share”) voor de huisvesting en ondersteuning van aandachtsgroepen. Inzicht in vraag en aanbod van aandachtsgroepen In het kader van de Koplopersregio wordt een regionale analyse uitgevoerd over verschillende aandachtsgroepen. Deze analyse (gestart eind 2022) gaat inzicht geven op gemeentelijk en regionaal niveau. Daarnaast komt ook de provincie in 2023 met een doelgroepenmonitor. Afhankelijk van de resultaten en vergelijkingen van deze beide monitor- en analyseonderzoeken, bepalen we of een actualisatie van onze eigen onderzoeken nodig is. Regietafel vastgoed, wonen en zorg opgericht De eind 2022 gestarte Regietafel vastgoed wonen en zorg heeft tot doel om vraag en aanbod rondom woonzorgopgaven bij elkaar te brengen en gezamenlijk effectiever te worden in de huisvesting van inwoners die ondersteuning nodig hebben bij het wonen. Woonmaatje van start We zijn samen met de corporaties de voorbereidingen begonnen van een pilot, die de naam Woonmaatje heeft gekregen.

Woonmaatje (een team van medewerkers van het wijkteam en woningcorporaties) zoekt passende oplossingen voor mensen met een hulpvraag op sociaal gebied die verbonden is aan een woonvraag. Slecht verhuurderschap wordt goed verhuurderschap Het wetsvoorstel Goed verhuurderschap is aangeboden aan de Tweede Kamer. Op dit moment is nog niet bekend wanneer de wet van kracht wordt. Met deze wet wordt een landelijk basisnorm voor goed verhuurderschap gesteld, in de vorm van algemene regels. Deze norm ziet op het gedrag dat van verhuurders en verhuurbemiddelaars verwacht mag worden in relatie tot woningzoekenden en huurders. De gemeente is bevoegd bezag voor de handhaving hiervan. Momenteel wordt gekeken wat hiervoor nodig is in Enschede. 20

4.10

4.11

H5

5.1

5.2

5.3

Onzelfstandige bewoning – nieuwe regels Eind 2021 zijn de nieuwe regels voor kamerverhuurpanden vastgesteld. De ervaring tot nu toe is dat deze regels goed uitvoerbaar zijn. (Potentiële) verhuurders en omwonenden ervaren de regels als begrijpelijk. Nieuw in de regels is de afstandseis van 50 meter tot omliggende kamerverhuurpanden, waardoor spreiding van nieuwe kamerverhuurpanden wordt gereguleerd. Daarnaast zijn oppervlakte eisen toegevoegd zodat de kwaliteit van de kamerverhuurpanden wordt geborgd. Binnen deze eisen zijn er voor potentiële verhuurders voldoende mogelijkheden om nieuwe kamerverhuurpanden toe te voegen. Verdere aanscherping van de regels leidt tot teveel beperkingen. Onzelfstandige bewoning – handhaving vermoedelijk illegale kamerverhuurpanden In 2021 zijn alle kamerverhuurpanden in Enschede in kaart gebracht, waaronder ook een aantal vermoedelijk illegale kamerverhuurpanden (401 panden). In 2022 bleek uit nader onderzoek dat er 158 panden daadwerkelijk illegaal waren, hiervan kunnen er 27 mogelijk nog gelegaliseerd worden . Vanwege de situatie op de markt handhaven we nu enkel bij excessen. Het onderzoek en de handhaving gebeurt projectmatig en wordt gefaseerd over meerdere jaren. In 2023 is de inzet van het project vooral op het oppakken van kamerverhuurpanden die mogelijk voor legalisatie in aanmerking komen.

Groei van Enschede en programmering De programmering is onder meer gericht op doelgroepen als talent, midden- en hogere inkomens en inwoners met een zorg en/of ondersteuningsvraag. De programmering is “adaptief” en faciliteert de kwalitatieve groei van Enschede naar 170.000 inwoners en de ambitie om 9300 woningen te bouwen. Enschede groeit. In 2021 werden er netto 325 woningen toegevoegd aan de woningvoorraad en in 2022 ruim 800 woningen (bron: CBS statline, januari 2023) Het aantal inwoners stijgt gestaag. In 2021 met ruim 900 en in 2022 met ruim 800 inwoners. Bron: CBS statline. Januari 2023) Resultaten Meer planvoorraad ontstaan door grotere ambitie De raad heeft in 2021 een nieuw beleidsuitspraak aan de Woonvisie toegevoegd over onze ambitie om de komende 10 jaar 9300 woningen, 930 per jaar gemiddeld, te bouwen. Dit heeft geleid tot een uitbreiding van het aantal plannen om woningen te bouwen. In de huidige programmeringstabel zijn op dit moment bijna 12.000 harde en (boter-)zachte plannen opgenomen. Hiermee zorgen wij niet alleen voor voldoende nieuwbouwplannen voor onze lokale behoefte, maar dragen wij ook bij aan de regionale opgave en de landelijke versnelling van nieuwbouw. In de gemeentebegroting (2023-2026) is de strategische investeringsagenda opgenomen, waarmee financieel is geregeld dat majeure projecten tot uitvoering kunnen worden gebracht.

Eerste flexwoningen zijn gerealiseerd In februari 2022 zijn er 230 flexwoningen op de campus opgeleverd die in beheer zijn van de Veste. Daarnaast heeft Domijn aan de Molukkenstraat, voor de periode van 5 jaren, een tweetal modulaire duurzame Thimo365 woningen geplaatst. Woondeal Twente In 2021 zijn onze 5 grote gebiedsontwikkelingen (Centrumkwadraat, Boulevardzone, het Cromhoff, Eschmarkerveld, Kennispark/Twekkelerveld en Varvik-Diekman) als zogenaamd sleutelproject opgenomen in de Woonagenda Twente. Deze Woonagenda is de basis geweest voor het bod van de provincie Overijssel aan het rijk als bijdrage in de 900.000 woningen uit de Nationale Woon- en Bouwagenda. Vervolgens is dit uitgewerkt in Woondeals. De Woondeal Twente is op 21 december 2022 ondertekend door de 14 Twentse gemeenten, de provincie Overijssel en het Rijk. Voor meer info wordt verwezen naar de brief aan de raad d.d. 13 december 2022.

21

5.4

5.5

Waar zijn we mee bezig? Verder werken aan de Woondeal Twente In de Woondeal zijn procesafspraken gemaakt over onderwerpen die – vanwege de beschikbare tijd – niet eerder uitgewerkt konden worden. Het gaat om de onderwerpen: woningbouw voor ouderen en zorg, herstructurering en transformatie, vakantieparken en ruimtelijke opgaven. Actualisatie woningbehoefteonderzoek Ten behoeve van het adaptief programmeren is in de begin 2023 het STEC trendscenario geactualiseerd: de bijgestelde onderbouwde prognose is dat er de komende 10 jaar behoefte is aan een netto toevoeging van 3.520 woningen (was 3.225). Dit is exclusief de toekomstige vraag van studenten, arbeidsmigranten en andere specifieke doelgroepen. Een overzicht van de woningbouwplannen in de komende 10 jaar (zie bijlage 1) laat zien dat er – inclusief de ‘harde’ corporatieplannen - voor bijna 7.300 woningen aan harde en zachte plannen voor uitvoering in beeld is. Daar staat een verwachte sloop van 1.600 woningen tegenover. Totaal komt de netto toevoeging daarmee op 5.700 woningen. Voor de op dit moment geprognosticeerde behoefte zijn er dus voldoende plannen. Bijna de helft van de plancapaciteit bevindt zich in het Binnensingelgebied. Van de hiervoor genoemde 7.300 woningen valt 2/3 binnen de door het Rijk gehanteerde definitie van betaalbaarheid (koop tot 355.000 euro, sociale huur en vrije sector middenhuur).

5.6

5.7

Daarnaast zijn er op dit moment aan eerste ideeën indicatief zo’n 4.500 woningen in beeld. Het totaal aan woningbouwplannen komt daarmee op bijna 12.000. Voor het realiseren van de ambitie van 9.300 woningen is het belangrijk en noodzakelijk dat de in de Omgevingsvisie Enschede nog te maken keuzes voor nieuwe woningbouwlocaties worden omgezet in concrete plannen. Onderzoek naar erfpachtinstrumenten Enschede past momenteel erfpacht toe bij bedrijventerreinen waardoor ondernemers niet zelf de grond moeten aanschaffen en financieren. Dit doet de gemeente voor hen tegen een jaarlijkse vergoeding, de canon. In lijn met de uitspraken in het coalitieakkoord 2022-2026 verkennen we op dit moment in Enschede verschillende erfpachtinstrumenten die bij kunnen dragen aan de betaal- en beschikbaarheid van woningen voor middeninkomens. Voorbeelden van deze erfpachtinstrumenten zijn onder andere regulier erfpacht, Koopgarant, Duokoop en KoopSmarter. Per instrument worden de risico’s en de effectiviteit afgewogen en zullen de vooren nadelen inzichtelijk worden gemaakt. De verkenning biedt op die manier inzicht in de mogelijke maatregelen die de gemeente Enschede kan nemen en zal de basis vormen voor een advies aan de raad. In het eerste kwartaal van 2023 zal dit advies worden aangeboden aan de raad.

50 goedkope koopwoningen De gemeente heeft weinig gronden meer in eigen bezit, wel proberen we in de gesprekken met ontwikkelaars over het algemeen aan te dringen op een mix van verschillende woontypen waaronder goedkope koopwoningen. Er zijn een aantal locaties waar dit inmiddels in de plannen zit en een aantal locaties waarbij het programma nog bepaald moet worden en waarbij specifiek de nadruk wordt gelegd op het toevoegen van goedkope koopwoningen.

22

H6

6.1

6.2

6.3

6.4

6.5

6.6

Woningcorporaties als vitale partner voor stedelijke doelen De bijdrage van de woningcorporaties is al vaak aan bod gekomen, zoals bij de Transitievisie Warmte en de opgaven voor talent en aandachtsgroepen. Ook spelen woningcorporaties een rol binnen de SIA. De nadruk ligt op een goede samenwerking tussen gemeente, Enschedese woningcorporaties en huurdersorganisaties bij het opstellen en uitvoeren van de prestatieafspraken. Samen hebben we als doel om voldoende beschikbare en betaalbare sociale huurwoningen in Enschede te realiseren en behouden. Resultaten Concrete en meetbare prestatieafspraken Tijdens vorig Woondebat heeft de Raad middels een amendement de beleidsuitspraak ‘de prestatieafspraken van 2022 zijn concreet geformuleerd, met cijfers en meetbare afspraken, zoals gesteld in het rekenkamer rapport’. Tijdens het opstellen van de prestatieafspraken 2022 is hier specifiek aandacht voor geweest. Bij elk onderdeel van de prestatieafspraken is aangegeven hoe deze afspraken gemonitord kunnen worden. Daar waar prestatieafspraken geen procesafspraken zijn, is de afspraak zo concreet mogelijk geformuleerd door bijvoorbeeld een ambitie of streefwaarde op te nemen (bijvoorbeeld bij de ambitie voor studentenwoningen, de duurzaamheidsopgave en de toevoeging van wooneenheden voor jongeren.

Zoektijden Voor actief woningzoekenden liep de gemiddelde zoekduur naar een sociale huurwoning in 2021 op naar 8,3 maanden. Dit is minder dan de norm van 12 maanden. In 2020 was dit 7,4 maanden. De stijging van de zoektijd laat zien dat de druk op de sociale woningen toe blijft nemen. Hierover zijn wij met de woningcorporaties in gesprek en kijken we in adaptief programmeren welke maatregelen getroffen kunnen worden om de druk te verlagen. Nieuwe woonwagenlocatie bekend In juni 2022 heeft de raad ingestemd met de locatie Windmolenweg als extra woonwagenlocatie in Enschede met 10 standplaatsen. Dit is het startschot voor de bestemmingsplanprocedure, waarbij de inzage in 2023 zal zijn. Wanneer dit voorspoedig verloopt verwachten we in het najaar van 2023 de grond bouwrijp over te dragen aan de Woonplaats. Waar zijn we mee bezig? Groei van de sociale woningvoorraad De woningcorporaties hebben een bod gedaan op de Woonvisie, waarin zij de ambitie uitspraken om de corporatievoorraad met 2.000 woningen te laten groeien. Deze opgave werken we samen uit in adaptief programmeren. Kwalitatieve opgave van de sociale woningvoorraad Naast de groeiopgave blijft er een kwalitatieve opgave aanwezig in de sociale huur. Kwalitatief slechtere woningen wordt de komende jaren verbeterd door renovaties en versnelde energetische verbeteringen aan de sociale huurwoningen.

Daarnaast worden woningen (indien mogelijk) tijdens renovatie of energetische verbetering direct aangesloten op een duurzame warmtebron. Woningcorporaties versnellen de energetische verbeteringen vanwege twee redenen. Allereerst doordat er meer financiële ruimte is gekomen om verbeteringen uit te voeren doordat de verhuurdersheffing is afgeschaft. Ten tweede omdat E,F,G labels met voorrang worden verduurzaamd omdat woningen met deze labels vanaf 2028 niet meer mogen worden verhuurd. Urgentieverordening Onderdeel van de wet versterken regie op de volkshuisvesting is de verplichting voor gemeenten om een urgentieverordening te voeren. Met dit instrument wordt gestuurd op de beschikbaarheid van sociale huurwoningen voor zeer urgente en kwetsbare inwoners. Het Rijk werkt momenteel uit welke eisen er worden gesteld aan de verordening. Vooruitlopend hierop zijn wij het gesprek gestart met de Enschede woningcorporaties en huurdersorganisaties, waarin wij bespreken hoe een Enschede urgentieverordening vormgegeven kan worden. Onderdeel van dit gesprek is de ambitie van het college om mensen in een vitale beroepsgroep voorrang te verlenen. Daarnaast kijken we – naast de urgentiegroepen die door het Rijk verplicht worden gesteld – naar de wenselijkheid van urgentie voor andere (aandachts)doelgroepen, waaronder bijvoorbeeld jongeren met een ondersteuningsvraag. 23

6.7

Statushouders We zijn in gesprek met de woningcorporaties over de fors hogere taakstelling 2023. Er wordt besproken of deze binnen de reguliere werkwijze te realiseren is of dat er aanvullende maatregelen zijn om de druk op de woningmarkt te ontlasten. Denk daarbij bijvoorbeeld aan een instroomvoorziening (tijdelijke woonplek alvorens men permanent een woning vindt).

H7

Naar een nieuwe aanpak voor buurten en wijken In de nieuwe aanpak gaat het om twee invalshoeken: (1) op stedelijk niveau zoveel mogelijk feiten en cijfers bijeenbrengen die iets zeggen over de fysieke en sociale leefbaarheid in wijken en buurten. Op basis daarvan ontstaat een beeld – onder meer op kaart – van urgenties in buurten en wijken en een beeld van mogelijkheden om investeringen te bundelen. Deze inzichten komen samen in een “Stedelijke investeringsafweging” (SIA) die richting geeft aan een prioritering in de aanpak van buurten en wijken, onder andere met het oog op de warmtetransitie. Vervolgens (2) is er de integrale aanpak van buurten met een belangrijke rol voor partners en participatie. Dit is de Dynamische Investeringsagenda (DIA). Resultaten SIA: datainstrument dat inzicht biedt in onze buurten De stedelijke investeringsafweging (SIA) is een datainstrument dat een beeld geeft van de fysieke en sociale leefbaarheid in de 70 buurten van Enschede. Informatie uit de SIA wordt gebruikt voor de prioritering van buurtaanpakken en ondersteunt in de vraag hoe breed een aanpak moet zijn.

Afgelopen periode is de SIA onder meer gebruikt bij het opstellen van de stadsdeelagenda’s, de prioritering van buurten in de warmtetransitievisie, de vraag welke urgenties meegenomen kunnen worden in de aanpak van energiearmoede in de Zuidwijken en ook bij de start-up van projecten, waaronder de aanpak van Varvik-Diekman.

7.1

7.2

7.3

Het data instrument wordt nog periodiek bijgeschaafd en de data worden jaarlijks geüpdatet. De eerste fase van invoering is hiermee afgerond. In een volgende fase wordt onderzocht waar het instrument nog meer kan worden ingezet. Waar zijn we mee bezig? DIA Twekkelerveld In Twekkelerveld wordt al langere tijd samengewerkt met de corporaties aan een integrale aanpak van de wijk waarbij met name rondom het thema energietransitie ervaringen worden opgedaan. Er is samen met partners een aantal deelprojecten opgestart onder andere op gebied van prettig wonen, groen en blauw in de wijk, een nieuw hart in de wijk en energie in de wijk. Het afstemmen van de deelprojecten in de tijd is in de praktijk lastig gebleken. Momenteel kijken we naar de lessen die we kunnen halen uit deze integrale wijkaanpak. Herstructurering Varvik-Diekman Tijdens de bespreking van informatie uit de SIA en aanvullende informatie van corporaties is de wijk Varvik-Diekman naar voren gekomen. Op basis van deze informatie was herstructurering van deze wijk op korte termijn gewenst. Samen met corporaties zijn wij in korte tijd gekomen tot een plan voor de herstructurering van deze wijk. Daarnaast is de aanpak van Varvik-Diekman in de Twentse Woondeal benoemd als sleutelproject. Hiermee willen we aandacht voor de bestaande stad uitstralen, als tegenhanger van nieuwbouwsleutelprojecten.

24

Bijlage 1: actueel programmeringsoverzicht Opmerkingen bij overzicht: Stand van zaken december 2022 Bij vooral de zachte plannen gaat het om indicatieve totaal aantallen en indicatieve aantallen woningtypes. Dit kan / zal bij nadere uitwerking van de plannen en rekening houdend met adaptief programmeren logischerwijs dus nog veranderen. Definities: - betaalbaar = conform definitie BZK in kader WBI (sociale huur, vrije sector middenhuur en koop tot € 355.000) - Huur vrije sector: > 808 – max 1.050 / max 1.250 euro (midden huur), > 1.050 / 1.250 euro (dure huur) - EGW = eengezinswoning, ook wel grondgebonden woning - MGW = meergezinswoning, ook wel appartement Dit overzicht laat zien dat er – inclusief de ‘harde’ corporatieplannen - voor bijna 7.300 woningen aan harde en zachte plannen voor uitvoering in beeld is. Daar staat een verwachte sloop van 1.600 woningen tegenover. Totaal komt de netto toevoeging daarmee op 5.700 woningen. Voor de op dit moment geprognosticeerde behoefte (3.520) zijn er dus voldoende plannen. Bijna de helft van de plancapaciteit bevindt zich in het Binnensingelgebied. Van de hiervoor genoemde 7.300 woningen valt 2/3 binnen de door het Rijk gehanteerde definitie van betaalbaarheid (koop tot 355.000 euro, sociale huur en vrije sector middenhuur). In bovenstaand overzocht zijn de totalen hiervan in het geel aangegeven.

Daarnaast zijn er op dit moment aan eerste ideeën indicatief zo’n 4.500 woningen in beeld. Een deel van het bod van de corporaties van 2.000 sociale woningen maakt hier deel van uit. Het totaal aan woningbouwplannen komt daarmee op bijna 12.000.

25

Bijlage 2: Woonzorgvisie ouderen 1

Woonzorgvisie voor ouderen

Enschede heeft, net als de rest van het land, te maken met een flinke vergrijzing. Daarnaast blijven ouderen1 met een hulpvraag steeds langer zelfstandig wonen als gevolg van het scheiden van wonen en zorg (extramuralisering). De toenemende woon-, zorg- en ondersteuningsvraag van ouderen die zelfstandig wonen leidt nu (soms) al tot knellende situaties. Om de veertigers van nu (ofwel, de toekomstige ouderen) in de toekomst ook te kunnen faciliteren in hun woon- , zorg- en welzijnsbehoefte is het anticiperen op deze ontwikkelingen noodzakelijk. De vraag is in hoeverre de huidige woningen (zowel kwantitatief als kwalitatief), het huidige zorgvastgoed, de woonomgeving en het aanbod van zorg en ondersteuning aansluiten op de woon-en zorgbehoeften van ouderen. Nu en in de toekomst. Deze vragen zijn niet vanuit één organisatie te beantwoorden. Samenwerking tussen partners is noodzakelijk. Met input van Menzis Zorgkantoor, Woonzorg Nederland, Domijn, de Woonplaats, Ons Huis, Livio, Liberein, Zorggroep Manna, De Posten en de gemeente Enschede is deze woonzorgvisie tot stand gekomen. In deze woonzorgvisie zijn de gezamenlijke ambities van deze partijen vastgelegd in gemeentelijke beleidsuitspraken. Voor een betere leesbaarheid start de woonzorgvisie met die beleidsuitspraken (zie paragraaf 1.1). Vervolgens wordt in de paragrafen daarna ingegaan op de achtergrondinformatie.

Allereerst wordt in paragraaf 1.2 inzicht gegeven in zowel de woon- als de zorgopgave voor ouderen. Daarna wordt in paragraaf 1.3 de gezamenlijke ambitie voor de komende jaren geformuleerd. Dit wordt gedaan aan de hand van vier hoofdlijnen. In de komende periode gaan we met alle partners (hierbij bedoelen we ook zeker de welzijnsorganisaties) gericht aan de slag met de concrete uitvoering. Hierin heeft elke partner een eigen bijdrage, passend bij de organisatie. De uitvoeringsagenda moet nog ontwikkeld worden en is geen onderdeel van de woonzorgvisie, maar het vervolg op de visie. Vanaf 2024 worden de uitvoeringsafspraken vastgelegd in integrale prestatieafspraken tussen de partners.

1 Onder ouderen verstaan we: inwoners van Enschede van 65 jaar of ouder.

26

2

Gemeentelijke beleidsuitspraken

A. Gevarieerd woonaanbod geschikt voor ouderen 1. Ons woonaanbod voor ouderen sluit aan op de kwalitatieve en kwantitatieve behoefte van de doelgroep. 2. We gaan voor meer en gevarieerder geclusterd woonaanbod en nemen dit in nieuwbouw- en of transformatieplanningen als randvoorwaarde mee. 3. Betaalbaarheid en ontmoeting zijn kernwoorden die wij hanteren bij het realiseren en transformeren van toekomstig woonaanbod voor ouderen. 4. We ondersteunen initiatieven van (toekomstige) ouderen voor geclusterde woonvormen, zoals een seniorenhof. 5. We maken doorstroming van ouderen naar beter en geschiktere woningen aantrekkelijker en makkelijker en sturen daarnaast naar voldoende levensloopgeschikt woonaanbod voor ouderen. 6. We sturen op woonzorginitiatieven met een meerwaarde voor de wijk en de gemeente Enschede. 7. We zorgen voor kwalitatief en kwantitatief passend intramuraal aanbod van zorg-specialistisch vastgoed. B. Behouden en versterken van de zelfredzaamheid van ouderen 1. We stimuleren gezond, gelukkig en vitaal ouder worden. 2. We sturen op het zo lang mogelijk zelf blijven doen, waarbij we het credo “thuis als het kan, zelf als het kan en digitaal als het kan” hanteren. 3. We informeren en adviseren inwoners over ouder worden en zelfstandig wonen. 4. We stimuleren doorstroming van ouderen op de woningmarkt en maken hiervoor doorstromingsbeleid.

1. 2. 3. 4. 5. 6.

1. 2. 3. 4. 5.

C. Zorgzame buurten We werken gebiedsgericht aan voldoende aanbod van geschikte woningen voor ouderen in combinatie met / of in aansluiting op de juiste (zorg-) voorzieningen en inrichting van het gebied. Bij nieuwbouw hebben we vanaf het ontwerp aandacht voor een veilige, toegankelijke en prettige woonomgeving voor ouderen met nabijheid van voorzieningen. In bestaande situaties zijn veiligheid, toegankelijkheid en aanbod van voorzieningen voor ouderen een aandachtspunt. We benutten de kansen die de opgaves rondom duurzaamheid en klimaatadaptie bieden. We hebben aandacht voor de woonbehoeften van mantelzorgers. We verbeteren de kwaliteit en efficiëntie van preventie en zorg in de thuissituatie van ouderen door samenwerking en werkafspraken op wijkniveau. We hanteren het uitgangspunt dat voor ouderen een ontmoetingsmogelijkheid aanwezig en bereikbaar moet zijn. D. Samen bereiken we meer We werken samen met zorgkantoor, corporaties, zorg- en welzijnsorganisaties aan opgaven voor ouderen. We betrekken de doelgroep ouderen bij de uitvoering van de woonzorgvisie. We werken domeinoverstijgend en handelen vanuit de bereidheid tot het vinden van nieuwe financieringsvormen. Uitvoeringsafspraken leggen we vast in integrale prestatie- uitvoeringsafspraken met corporaties en zorgorganisaties, zorgkantoor.