Rapport Evaluatie pilot dagbesteding Enkhuizen

​

Evaluatie pilot dagbesteding als algemene voorziening in Enkhuizen

oeken

​

Rapport | 18 februari 2025

Partners in verbetering

Evaluatie pilot dagbesteding als algemene voorziening in Enkhuizen Rapport Gemeente Enkhuizen

Evaluatie pilot dagbesteding Enkhuizen

Inhoudsopgave Samenvatting​ 1 H1 | Aanleiding: pilot dagbesteding als algemene voorziening​ 3 1.1 Dagbesteding zonder indicatie: de pilot​ 3 1.2 Aanleiding evaluatie​ 3 1.3 Onderzoeksdoel en -vragen​ 4 1.4 Leeswijzer​ 5 H2 | Ontstaansgeschiedenis en doelstelling​ 6 2.1 Het ontstaan van de pilot vanuit een politieke ambitie​ 6 2.2 Doelen: minder maatwerkvoorzieningen voor de gemeente, minder bureaucratie en onrust voor deelnemers en meer flexibiliteit voor uitvoerders​ 7 2.3 Verwachte effecten: directe toegang, financiering middels een subsidie en verantwoording aan de gemeente als subsidieverstrekker.​ 7 H3 | Organisatie en uitvoering​ 8 3.1 De organisatie en uitvoering van de pilot door de tijd heen​ 8 3.2 Een verkorte toegangsroute voor de cliënt tijdens de pilot​ 8 3.3 (Nieuwe) werkwijzen van aanbieders: verschillende ‘toetsen’ bij aanmelding​ 10 3.4 Twee routes en bekostigingsvormen naast elkaar gedurende de pilot​ 10 H4 | Resultaten en effecten​ 11 4.1 Doelen minder bureaucratie, onzekerheid en onrust bij deelnemers bereikt​ 11 4.2 Kwaliteit van leven van de deelnemers verbetert​ 12 4.3 Geen verandering in het aanbod van dagbesteding​ 13 4.4 Flexibiliteit in de uitvoering blijft gelijk​ 13 4.5 Afstemming en overdracht tussen aanbieders en andere voorzieningen is ​ er nauwelijks en ook niet nodig​ 14 4.6 Ongewenste effecten vanuit aanbiedersperspectief: andere

verwachtingen, onduidelijkheden over de subsidiebepaling en het onzekere verloop van de pilot zorgen voor onvrede​ 14 4.7 Ongewenste effecten vanuit Wmo-medewerkersperspectief: zorgen over de intake, deelname van alleen Enkhuizen en de toekomst van de pilot​ 15 4.8 Inkoop Wmo 2025 is nog in ontwikkeling​ 16 H5 | Aantallen en uitgaven​ 17 5.1 Ontwikkeling aantal deelnemers en dagdelen: tijdens de pilot minder deelnemers dan vooraf verwacht​ 17 5.2 De pilot is niet representatief voor totale cliëntenbestand dagbesteding in Enkhuizen​ 19 5.3 Het financieel kader in de subsidieregeling blijkt onduidelijk​ 20 5.4 Subsidiebedragen zijn vastgesteld op basis van verwachtingen en verschillende tarieven​ 21 5.5 Subsidiekosten in verhouding tot de kosten in de voormalige contracten​ 22 5.6 Doorlooptijden en administratieve lasten worden logischerwijs verlaagd​ 22 5.7 De verminderde kosten: naast een personeelskostenbesparing bij het Wmo-loket potentieel lagere zorgkosten​ 23 5.8 Hoe ziet de doorrekening van wat dit voor het (op dat moment) huidige cliëntenbestand kan betekenen voor Enkhuizen en mogelijk SED-breed er uit?​ 23 H6 | Evaluatie en verantwoording​ 25 6.1 Evaluatie- en verantwoordingsproces verlopen moeizaam door personele wisselingen en onduidelijkheden​ 25

Evaluatie pilot dagbesteding Enkhuizen

6.2 Instructies voor dataverzameling zijn onduidelijk en monitoring is beperkt​ 6.3 Innovatieplannen zijn niet langer vereist en ontbreken grotendeels​ H7 | Conclusies en randvoorwaarden​ 7.1 Conclusies​ 7.2 Randvoorwaarden​ Bijlage 1 | Onderzoeksverantwoording​ Bijlage 2 | Geraadpleegde documenten​ Bijlage 3 | Overzicht deelnemers interviews​ Bijlage 4 | Leidraad interviews bestuurders en beleidsmedewerkers​ Bijlage 5 | Leidraad interviews locatiemanagers​ Bijlage 6 | Leidraad interviews deelnemers​ Bijlage 7 | Kenschets gemeenten met dagbesteding als algemene voorziening​ Colofon​

26 26 27 27 31 33 34 36 37 38 40 41 43

​ ​ Dit document (inclusief eventuele bijlagen) is opgesteld door BMC en de (auteurs)rechten met betrekking tot de inhoud en het format van dit document berusten bij BMC. Dit document is uitsluitend bedoeld voor gebruik door de opdrachtgever en mag niet worden gepubliceerd of aan anderen ter beschikking worden gesteld zonder uitdrukkelijke voorafgaande toestemming van BMC.

Evaluatie pilot dagbesteding Enkhuizen

Samenvatting In november 2022 is de pilot dagbesteding als algemene voorziening gestart in de gemeente Enkhuizen. Inwoners van Enkhuizen hoeven voor dagbesteding niet meer langs het Wmo-loket voor indicatie, maar kunnen zich meteen melden bij de vier aanbieders die meedoen aan de pilot: De Baanbreker, De Huiskamer van Enkhuizen, Hertenkamp Enkhuizen en Wings of Change. De gemeente Enkhuizen heeft BMC gevraagd om de pilot te evalueren en om te onderzoeken welke resultaten en effecten de pilot dagbesteding als algemene voorziening in Enkhuizen heeft. In het evaluatieonderzoek is gekeken naar verschillende thema’s en deelvragen over de ontstaansgeschiedenis en doelstelling, organisatie en uitvoering, resultaten en effecten, aantallen en uitgaven en evaluatie en verantwoording. De pilot is ontstaan vanuit een politieke ambitie van de gemeente Enkhuizen om dagbesteding toegankelijker te maken voor cliënten en wachttijden voor cliënten te voorkomen. In mei 2022 is er een onderzoeksrapport Dagbesteding in Enkhuizen afgerond, waarna is besloten om de pilot te starten met vier aanbieders. Tijdens de pilot is dagbesteding direct toegankelijk voor deelnemers, zonder indicatie van de gemeente. Inwoners kunnen zich zelf aanmelden bij een aanbieder. De aan de pilot deelnemende aanbieders van dagbesteding toetsen zelf of iemand toegelaten wordt tot de voorziening dagbesteding.

De gemeente Enkhuizen beoogde met de pilot bureaucratie te verminderen door te stoppen met indicatiestelling. Daarnaast was het doel van de pilot: minder onzekerheid en onrust voor de deelnemers en meer flexibiliteit voor uitvoerders. Uit het evaluatieonderzoek blijkt dat de doelen van minder bureaucratie, onzekerheid en onrust bij deelnemers zijn bereikt. Ook de kwaliteit van leven kan door toegankelijke dagbesteding toenemen; deelnemers voelen zich bijvoorbeeld minder eenzaam en ervaren meer sociaal contact en structuur tijdens hun dag. Deze bevindingen worden ondersteund door evaluaties van andere gemeenten in Nederland die ook dagbesteding als algemene voorziening aanbieden. Aanbieders merken op dat dagbesteding als algemene voorziening een signalerende en preventieve functie heeft. De flexibiliteit in de uitvoering is bij aanbieders licht toegenomen, aanbieders zijn snel in staat om met de cliënt tot een passend aanbod te komen. Afstemming en overdracht tussen aanbieders en andere voorzieningen is er nauwelijks en ook niet nodig volgens aanbieders. De pilotperiode ging voor zowel aanbieders als de gemeente Enkhuizen echter ook gepaard met onzekerheden, met name vanwege veranderingen in de kaders en randvoorwaarden. Aanbieders geven aan dat andere verwachtingen, onduidelijkheden over de subsidiebepaling en het onzekere verloop van de pilot zorgen voor onvrede.

Vanuit Wmo-medewerkersperspectief zijn er zorgen over de intake, deelname van alleen Enkhuizen en de toekomst van de pilot. Het aantal deelnemers in de pilot bleef aanvankelijk achter bij de verwachte instroom, maar is de laatste pilotperiode toegenomen. Tijdens de gehele pilotperiode zijn er 64 deelnemers ingestroomd en 13 uitgestroomd. Op peildatum april 2024 zijn er 51 deelnemers binnen de pilot. Aanbieders zien mogelijkheden voor meer deelnemers binnen deze werkwijze. Er is geen uniforme werkwijze van monitoren, waardoor aantallen moeilijk inzichtelijk kunnen worden gemaakt.

| 1 | Evaluatie pilot dagbesteding Enkhuizen

Doordat inwoners zich binnen de pilot rechtstreeks kunnen aanmelden bij aanbieders van dagbesteding die deelnemen aan de pilot en geen indicatie nodig hebben, nemen de administratieve lasten voor toegangsmedewerkers ook af. Dit resulteert in een vermindering in personeelskosten bij de gemeente. Uit gesprekken met andere gemeenten die dagbesteding als algemene voorziening aanbieden blijkt dat daarnaast kosten ook verminderd kunnen worden door goede afspraken te maken met aanbieders, bijvoorbeeld over de tarieven en het aantal dagdelen per cliënt. Uit het onderzoek blijkt dat het evaluatie- en verantwoordingsproces tijdens de pilot moeizaam is verlopen door personele wisselingen en onduidelijkheden. De instructies voor dataverzameling zijn als onduidelijk ervaren, waardoor de mogelijkheden tot monitoring beperkt waren. Ook innovatieplannen ontbreken door onduidelijke instructies. Gedurende de pilot in Enkhuizen bestonden twee ‘stelsels’ (geïndiceerd en vrij toegankelijk) naast elkaar, zonder dat er vooraf bewust is gekozen voor het type dagbesteding en/of de doelgroep die hiervoor in aanmerking komt.

Door te leren van andere gemeenten die dagbesteding als algemene voorziening aanbieden, wordt duidelijk dat dagbesteding als algemene voorziening aanbieden op de lange termijn vraagt om een duidelijke motivatie, afbakening (type en doelgroep) en inrichting (positie in lokale en regionale stelsel en bekostigingsvorm). Concluderend blijkt uit de pilot dat dagbesteding als algemene voorziening inderdaad tot minder bureaucratie, onzekerheid en onrust leidt bij de cliënten. Echter blijkt ook dat een aantal randvoorwaarden noodzakelijk zijn om op deze manier dagbesteding doelmatig aan te bieden in Enkhuizen. 1.​ Visie op dagbesteding (strategisch niveau) ●​ Integreer dagbesteding in de bredere visie op het sociaal domein en Wmo, om zo een samenhangende aanpak te waarborgen. ●​ Onderscheid dagbesteding als algemene voorziening van dagbesteding als maatwerkvoorziening en bepaal welke vormen van dagbesteding (belevingsgericht, ontwikkelingsgericht en arbeidsmatig) en voor welke doelgroepen in de gemeente Enkhuizen worden aangeboden als algemene voorziening dan wel maatwerkvoorziening en door welke aanbieders. ●​ Stem afbakening en positionering van dagbesteding als algemene voorziening af met andere gemeenten in de regio (WF7/SED).

2.​ Doelstellingen en beleidsvorming (tactisch niveau) ●​ Betrek Wmo-medewerkers en gemeenten bij beleidsontwikkeling, met het oog op duidelijke doelstellingen en draagvlak. ●​ Herzie de subsidiebepalingen voor eenduidigheid in financiering en afspraken. 3.​ Inrichting en uitvoering (operationeel niveau) ●​ Wijs een vast contactpersoon aan binnen de SED-gemeenten voor coördinatie en ondersteuning. ●​ Ontwikkel een systeem om ontwikkelingen te monitoren, met aandacht voor doelbereik en samenwerking. Wijs een beleidsmedewerker aan die toeziet op de kwaliteit van dagbesteding zoals bepaald in de subsidieovereenkomst. ●​ Creëer een communicatiestrategie om alle betrokkenen (intern en extern, professionals en inwoners, lokaal en regionaal) te informeren over de veranderingen en hun rol daarin.

| 2 | Evaluatie pilot dagbesteding Enkhuizen

H1 | Aanleiding: pilot dagbesteding als algemene voorziening 1.1 Dagbesteding zonder indicatie: de pilot Inwoners van Enkhuizen die denken dat zij voor dagbesteding in aanmerking komen, kunnen zich vanaf 2022 meteen melden bij één van de vier aanbieders die meedoen aan de pilot dagbesteding als algemene voorziening Enkhuizen. Ze hoeven niet langer langs het Wmo-loket voor een indicatie, maar kunnen direct contact opnemen met De Baanbreker, De Huiskamer van Enkhuizen, Hertenkamp Enkhuizen of Wings of Change. Definities van dagbesteding, algemene voorziening en de doelgroep: Dagbesteding Dagbesteding (begeleiding en/of ondersteuning in groepsverband) is bedoeld om structuur te bieden en een zinvolle invulling van de dag te geven. Daarbij helpt het om de zelfstandigheid waar mogelijk te vergroten. Het gaat hier om structurele activiteiten onder professionele begeleiding. Dagbesteding is er voor mensen die zelf geen activiteiten meer kunnen ondernemen en daardoor weinig sociale contacten hebben en voor de ontlasting van mantelzorgers. Hiermee blijft het voor veel mensen mogelijk om thuis te kunnen blijven wonen. ​ In de pilot wordt niet ingezet op arbeidsmatige dagbesteding. Dit is apart georganiseerd in Enkhuizen en betreft veelal een andere doelgroep.

De pilot richt zich op ontwikkelingsgerichte dagbesteding, gericht op leren en vergroten van zelfredzaamheid en belevingsgerichte dagbesteding, met als doel ‘onder de mensen zijn’. Het gaat om maatschappelijke participatie. ​ Algemene voorziening Een algemene voorziening is een aanbod van diensten of activiteiten dat, zonder voorafgaand onderzoek naar de behoeften, persoonskenmerken en mogelijkheden van de gebruikers, toegankelijk is en gericht is op maatschappelijke ondersteuning. Dagbesteding als algemene voorziening vanuit de Wmo is vrij toegankelijk, dus zonder voorafgaand onderzoek naar persoonlijke omstandigheden. De gemeente mag een bijdrage vragen voor het gebruik van deze algemene voorziening. Doelgroep De doelgroep van de pilot met indicatievrije dagbesteding bestaat uit personen die: ●​ zelfstandig wonen in Enkhuizen; ●​ ondersteuning nodig hebben bij zinvolle en gestructureerde dagbesteding; ●​ niet (meer) kunnen werken of deelnemen aan onderwijs vanwege beperkingen. Personen die een Wlz- of BW Wmo-indicatie hebben of hiervoor in aanmerking komen, behoren niet tot de doelgroep1.

1.2 Aanleiding evaluatie De gemeente Enkhuizen wil met de pilot onderzoeken of dagbesteding als algemene voorziening passend is voor de gemeente Enkhuizen. Na een periode van ervaring opdoen in de praktijk, wil de gemeente beoordelen of dagbesteding als algemene voorziening succesvol zou kunnen zijn en onder welke randvoorwaarden. Er wordt getoetst of de geboden oplossing daadwerkelijk als een verbetering wordt ervaren. Tekortkomingen tijdens de pilot worden geïdentificeerd en vervolgens kan daar actie op worden ondernomen. 1

Handreiking lichte toets pilot dagbesteding algvzn Enkhuizen (april 2022)

| 3 | Evaluatie pilot dagbesteding Enkhuizen

Sinds de start van de pilot in november 2022 heeft de pilot door onder andere personeelswisselingen (vertrek van projectleider en ambtelijk ondersteuner) een tijd stil gelegen en is deze uiteindelijk verlengd. Door de vertraging en de gevolgen daarvan was het niet mogelijk om de pilot eerder te evalueren. In april 2023 heeft er een tussentijdse evaluatie plaatsgevonden van de pilot, maar het is niet duidelijk hoe de resultaten daarvan tot stand zijn gekomen en daardoor niet betrouwbaar genoeg. In november 2023 heeft er een evaluatief gesprek plaatsgevonden tussen de opdrachtgever en de aanbieders, dat aanknopingspunten biedt voor de eindevaluatie. De eindevaluatie heeft de gemeente Enkhuizen uitbesteed aan onafhankelijk onderzoeks- en adviesbureau BMC. De gemeente voert in augustus 2024 zelf de verantwoordingsgesprekken met de aanbieders. De uitkomsten daarvan en het verantwoordingsproces vallen buiten de scope van deze evaluatie.

1.3 Onderzoeksdoel en -vragen Het doel van dit onderzoek is om de pilot dagbesteding als algemene voorziening in de gemeente Enkhuizen te evalueren. De hoofdvraag van dit evaluatieonderzoek is: Wat zijn de resultaten en effecten van de pilot dagbesteding als algemene voorziening in Enkhuizen? Deze evaluatie komt voort uit verschillende vragen, vanuit verschillende perspectieven. Een deel van de onderzoeksvragen wordt opgemaakt volgens de bepalingen zoals deze zijn vastgelegd in de subsidieregeling Pilot Dagbesteding Enkhuizen. Tijdens de tussentijdse evaluatie zijn onderzoeksvragen geformuleerd die wenselijk zijn om te herhalen in deze evaluatie. Ten slotte zijn er aanvullende vragen door de gemeenteraad gesteld (Amendement Zegerman). We hebben al deze vragen geclusterd, zoals weergegeven in onderstaand kader: Thema’s en deelvragen van het evaluatieonderzoek: 1. Ontstaansgeschiedenis en doelstelling a.​ Hoe is de pilot dagbesteding als algemene voorziening ontstaan? b.​ Welke doelstellingen zijn geformuleerd? c.​ Welke verwachte effecten heeft de pilot? 2. Organisatie en uitvoering a.​ Hoe is de pilot georganiseerd en uitgevoerd? b.​ Hoe ziet de toegangsroute voor en tijdens de pilot eruit? c.​ Welke (nieuwe) werkwijzen hanteren aanbieders en de gemeente tijdens de pilot? 3.

Resultaten en effecten a.​ In hoeverre zijn de gestelde doelen bereikt (verminderde bureaucratie, onrust en flexibiliteit in de uitvoering)? b.​ Op welke wijze is de kwaliteit van leven van de deelnemers verbeterd? (Amendement Zeegerman) c.​ Hoe heeft de diversiteit in het aanbod voor dagbesteding zich ontwikkeld? d.​ In hoeverre is de flexibiliteit van de uitvoering van dagbesteding toegenomen? e.​ Hoe verloopt de afstemming tussen aanbieders en andere voorzieningen? f.​ Zorgen aanbieders voor een warme overdracht naar een passende alternatieve plek als blijkt dat dagbesteding niet passend is? g.​ Welke (ongewenste) effecten heeft de pilot volgens aanbieders en Wmo-medewerkers?

| 4 | Evaluatie pilot dagbesteding Enkhuizen

h.​ Wat is het effect van de pilot op de doorlooptijden en/of de administratieve lasten voor de SEDorganisatie? (Amendement Zeegerman) i.​ Hoe verhoudt de pilot zich ten aanzien van de inkoop Wmo 2025? 4. Aantallen en uitgaven a.​ Hoe ontwikkelt het aantal deelnemers en dagdelen dagbesteding zich tijdens de pilot? b.​ In hoeverre is de pilot representatief ten opzichte van de resultaten en het cliëntenbestand? (Amendement Zeegerman) c.​ Welke financiële afspraken staan er in de subsidiebepaling? d.​ Welke subsidiebedragen heeft de gemeente aan de aanbieders verstrekt tijdens de pilot? e.​ Hoe verhouden de subsidiekosten zich tot de kosten in de voormalige contracten? f.​ Wat is het effect van de pilot op de doorlooptijden en/of de administratieve lasten voor de SEDorganisatie? (Amendement Zeegerman) g.​ Wat zijn de verminderde kosten ten opzichte van maatwerkvoorzieningen door dagbesteding aan te bieden als algemene voorziening? (Amendement Zeegerman) h.​ Hoe ziet de doorrekening van wat dit voor het (op dat moment) huidige cliëntenbestand kan betekenen voor Enkhuizen en mogelijk SED-breed er uit? (Amendement Zeegerman) 5.

Evaluatie en verantwoording a.​ Hoe is het evaluatie- en verantwoordingsproces van de aanbieders naar de gemeente verlopen? b.​ Hoe worden de ondersteuningsbehoeften, ondersteuningsplannen en doelen gemonitord door aanbieders? c.​ Hoe ziet het toekomstbeeld van ontwikkelings- en belevingsgerichte dagbesteding van aanbieders eruit met betrekking tot de inclusiviteit en kostenbesparing?

1.4 Leeswijzer In hoofdstuk 2 tot en met 6 presenteren we de bevindingen thematisch (zoals hierboven weergegeven). In hoofdstuk 7 geven we antwoord op de hoofdvraag en formuleren we aanbevelingen voor randvoorwaarden voor het in de toekomst aanbieden van dagbesteding ​ als algemene voorziening in Enkhuizen.

| 5 | Evaluatie pilot dagbesteding Enkhuizen

H2 | Ontstaansgeschiedenis en doelstelling 1. Ontstaansgeschiedenis en doelstelling a.​ Hoe is de pilot dagbesteding als algemene voorziening ontstaan? b.​ Welke doelstellingen zijn geformuleerd? c.​ Welke verwachte effecten heeft de pilot?

2.1 Het ontstaan van de pilot vanuit een politieke ambitie De ontstaansgeschiedenis van de pilot dagbesteding als algemene voorziening in Enkhuizen ligt in de politieke ambitie van de gemeente Enkhuizen om dagbesteding toegankelijker te maken voor cliënten en wachttijden voor Wmo-cliënten te voorkomen2. In juli 2022 is besloten om met de pilot te starten. Daarna zijn alle aanbieders gecontacteerd en konden zij zich al inschrijven voor de subsidie. Dit waren 63 organisaties; vier aanbieders hebben uiteindelijk ja gezegd. Dit zijn vooral kleinere en zelfstandige aanbieders. De grotere Wmo-aanbieders durfden de pilot nog niet aan vanwege de administratieve last en de beperking van werkgebied Enkhuizen. Veel grotere aanbieders hebben meerdere locaties in de regio West-Friesland; deze aanbieders zouden dan voor een deel van hun locaties deelnemers via de pilot kunnen toelaten en voor andere locaties buiten Enkhuizen niet. Op 27 september 2022 heeft de raad besloten om uitvoering te geven aan de pilot ‘Dagbesteding als algemene voorziening’3. In de herfst van 2022 zijn er gesprekken geweest tussen de aanbieders en de gemeente over de pilot, waar er werd afgestemd en de verwachtingen zijn besproken. In november 2022 is de pilot officieel begonnen met de vier aanbieders Hertenkamp, De Huiskamer, Wings of Change en De Baanbreker.

In dezelfde periode dat het onderzoek dagbesteding als algemene voorziening op verzoek van de gemeenteraad werd gestart, liep ook het exploitatieonderzoek4 Hertenkamp Enkhuizen. De situatie rondom Hertenkamp Enkhuizen heeft toentertijd in de belangstelling gestaan. Een aantal betrokkenen ervaart de financiële situatie van Hertenkamp Enkhuizen en het ontstaan van de pilot als één verhaal. In dit rapport evalueren we alleen de pilot dagbesteding als algemene voorziening in Enkhuizen. In onderstaande tijdlijn zijn de gebeurtenissen tot en met de start van de pilot chronologisch weergegeven.

De raad van Enkhuizen heeft op 28 september 2021 besloten om het college te laten onderzoeken of het mogelijk is om de dagbesteding als algemene voorziening in Enkhuizen aan te bieden en te onderzoeken wat daarbij de consequenties zijn. De raad heeft op 25 januari 2022 de onderzoeksvragen aangescherpt. Het onderzoek is op hoofdlijnen afgerond en het onderzoeksrapport is via een raadsbrief op 31 mei 2022 aangeboden aan de raad#. In het onderzoeksrapport Dagbesteding in Enkhuizen# worden de mogelijkheden verkend om de gehele dagbesteding in Enkhuizen aan te bieden als algemene voorziening in plaats van een maatwerkvoorziening. 3 Besluitenlijst van de vergadering van Burgemeester en Wethouders d.d. 29 november 2022. 4 Exploitatieonderzoek stichting MEC de Witte Schuur Gemeente Enkhuizen (2021). 2

| 6 | Evaluatie pilot dagbesteding Enkhuizen

Figuur 1 Tijdlijn gebeurtenissen tot en met de start van de pilot

2.2 Doelen: minder maatwerkvoorzieningen voor de gemeente, minder bureaucratie en onrust voor deelnemers en meer flexibiliteit voor uitvoerders Met de omzetting van ontwikkelings- en belevingsgerichte dagbesteding naar een beschikkingsvrije voorziening beoogt de gemeente Enkhuizen drie doelen: 1.​ Vermindering van bureaucratie door te stoppen met indicatiestelling, waardoor cliënten minder intakes hebben. 2.​ Minder onrust en onzekerheid voor cliënten over de toekenning of verlenging van indicaties. 3.​ Meer flexibiliteit in de uitvoering van dagbesteding, omdat bij aanpassing van de behoefte aan dagbesteding de indicatie niet gewijzigd hoeft te worden.

2.3 Verwachte effecten: directe toegang, financiering middels een subsidie en verantwoording aan de gemeente als subsidieverstrekker. De gemeente Enkhuizen verwachtte vooraf dat het aanbieden van ontwikkelings- en belevingsgerichte dagbesteding als algemene, beschikkingsvrije (indicatievrije) voorziening ook consequenties zou hebben voor de toegang, financiering en verantwoording: ●​ Toegang: dagbesteding in de vorm van een algemene voorziening is direct toegankelijk voor deelnemers, zonder indicatie van de gemeente. Inwoners kunnen zich melden bij de aanbieders van deze vorm van dagbesteding en hebben direct toegang tot de dagbesteding. ●​ Financiering: Aan aanbieders van dagbesteding die deelnemen aan de pilot wordt op basis van deze regeling een subsidie verleend die het huidige regionale contract voor ontwikkelings- en belevingsgerichte dagbesteding vervangt. ●​ Verantwoording: Op basis van de lopende regionale contracten kunnen aanbieders declareren als een cliënt een indicatie heeft. Binnen de pilot ontvangen aanbieders een vast lumpsum subsidiebedrag. De aanbieder legt verantwoording (financieel, kwantitatief en kwalitatief) af aan de subsidieverlener (gemeente) over de besteding van de subsidie5.

5

Subsidieregeling pilot dagbesteding Enkhuizen

| 7 | Evaluatie pilot dagbesteding Enkhuizen

H3 | Organisatie en uitvoering 2. Organisatie en uitvoering a.​ Hoe is de pilot georganiseerd en uitgevoerd? b.​ Hoe ziet de toegangsroute voor en tijdens de pilot eruit? c.​ Welke (nieuwe) werkwijzen hanteren aanbieders en de gemeente tijdens de pilot?

3.1 De organisatie en uitvoering van de pilot door de tijd heen In onderstaande figuur wordt door middel van een tijdlijn weergegeven hoe de pilot door de tijd heen is georganiseerd en uitgevoerd. Figuur 2 Tijdlijn met belangrijke (evaluatie)momenten tijdens de pilot

3.2 Een verkorte toegangsroute voor de cliënt tijdens de pilot De volgende twee figuren laten de verschillende cliëntreizen voor en tijdens de pilot zien.

| 8 | Evaluatie pilot dagbesteding Enkhuizen

Figuur 3 Cliëntreis buiten de pilot

Figuur 4 Cliëntreis binnen de pilot

| 9 | Evaluatie pilot dagbesteding Enkhuizen

Tijdens de pilot is dagbesteding direct toegankelijk voor deelnemers, zonder indicatie van de gemeente. Inwoners kunnen zichzelf aanmelden bij een aanbieder6. Alleen aanbieder De Huiskamer geeft in het verantwoordingsverslag inzicht in hoe deelnemers zich aanmelden. Van de achttien deelnemers zijn er vier via de gemeente binnengekomen in de periode eind 2022/begin 2023. Daarna zijn er vooral deelnemers binnengekomen via De Huiskamer, Omring, Geriant en de praktijkondersteuner van de huisarts (POH). Eén deelnemer is aangemeld via een dochter.7 De cliëntreizen laten zien dat voor de pilot met name de inwoner en de Wmo-consulent van de gemeente betrokken zijn; de aanbieder wordt aan het einde van de reis mogelijk betrokken bij het afstemmen van het perspectiefplan. Tijdens de pilot krijgt de aanbieder een veel grotere rol; deze voert het gesprek met de inwoner en bepaalt samen met de cliënt de richting. De Wmo-consulent van de gemeente is hier niet betrokken en heeft geen zicht op het vervolg.

3.3 (Nieuwe) werkwijzen van aanbieders: verschillende ‘toetsen’ bij aanmelding De aan de pilot deelnemende aanbieders van dagbesteding toetsen zelf of iemand toegelaten wordt tot de voorziening dagbesteding.8 De gemeente heeft voor de aanbieders die deelnemen aan de pilot een afwegingskader Handreiking ‘lichte toets pilot dagbesteding als algemene voorziening Enkhuizen’9 opgesteld. De gemeente gaat ervan uit dat de aanbieders zelf voldoende ervaring hebben om in gesprek met de cliënt een passend aanbod voor de cliënt te vinden. In de praktijk blijkt dat de aanbieders geen gebruikmaken van deze handreiking, maar hun eigen werkwijzen hanteren als een inwoner zich aanmeldt. Deze werkwijzen zijn volgens de aanbieders niet anders dan voor deelname aan de pilot en voor alle deelnemers hetzelfde, ongeacht of zij wel of niet meedoen via de pilot. Er zijn geen concrete kwaliteitsstandaarden afgesproken en de werkwijze van aanbieders bij aanmelding wordt niet gecontroleerd door de gemeente.

3.4 Twee routes en bekostigingsvormen naast elkaar gedurende de pilot Met de pilot dagbesteding als algemene voorziening is er tijdelijk een extra toegangsroute en vorm van bekostiging toegevoegd in Enkhuizen; naast de dagbesteding via aanbieders als onderdeel van een arrangement, zoals gebruikelijk in de regio, is er voor Enkhuizen een extra mogelijkheid met directe toegang, bekostigd op basis van een subsidie aan de aanbieders. Ook in het klantenbestand van deze aanbieders lopen deze vormen dus door elkaar. In andere gemeenten waar dagbesteding als algemene voorziening wordt aangeboden, is ervoor gekozen om voor een deel van de populatie (bijvoorbeeld de doelgroep ouderen) of de gehele populatie, al het aanbod om te zetten naar een algemene voorziening. Zie bijlage 7 voor meer info.

Alleen voor de vier pilotaanbieders geldt dat inwoners zich kunnen melden zonder wachtlijst. Als iemand ergens anders dagbesteding wil afnemen, dan wordt de melding door een Wmo-consulent op de wachtlijst geplaatst en wordt de inwoner geen deelnemer van de pilot. 7 20240807 Verantwoording Huiskamer. 8 Handreiking lichte toets pilot dagbesteding algvzn Enkhuizen (april 2022) 9 Handreiking lichte toets pilot dagbesteding algvzn Enkhuizen (april 2022) 6

| 10 | Evaluatie pilot dagbesteding Enkhuizen

H4 | Resultaten en effecten 3. Resultaten en effecten a.​ In hoeverre zijn de gestelde doelen bereikt (verminderde bureaucratie, onrust en flexibiliteit in de uitvoering)? b.​ Op welke wijze is de kwaliteit van leven van de deelnemers verbeterd? (Amendement Zeegerman) c.​ Hoe heeft de diversiteit in het aanbod voor dagbesteding zich ontwikkeld? d.​ In hoeverre is de flexibiliteit van de uitvoering van dagbesteding toegenomen? e.​ Hoe verloopt de afstemming tussen aanbieders en andere voorzieningen? f.​ Zorgen aanbieders voor een warme overdracht naar een passende alternatieve plek als blijkt dat dagbesteding niet passend is? g.​ Welke (ongewenste) effecten heeft de pilot volgens aanbieders en Wmo-medewerkers? h.​ Hoe verhoudt de pilot zich ten aanzien van de inkoop Wmo 2025?

4.1 Doelen minder bureaucratie, onzekerheid en onrust bij deelnemers bereikt De onderzoekers van BMC hebben op de locaties van de aanbieders gesproken met deelnemers en een naaste over de ervaring met dagbesteding als algemene voorziening (zie bijlage 1). ​ De drie door BMC geïnterviewde deelnemers van dagbesteding bij De Baanbreker geven aan dat zij minder stress ervaren doordat deelname voor hen langere tijd hetzelfde blijft. Deelnemers ervaren daardoor minder onzekerheid. Ook ervaren zij minder stress doordat zij zich niet halfjaarlijks hoeven te verantwoorden. Een deelnemer omschrijft dit als volgt: ‘Iemand van de administratie was heel streng, die ging elk halfjaar alles invullen en regelen. Heel irritant en heel vervelend, want zij weten alles al.’ - deelnemer dagbesteding. Ook de naaste van een deelnemer benoemt dat zij het fijn vindt dat de deelnemer snel kan starten en dat de dagbesteding langdurig hetzelfde kan blijven, zonder dat extra (her)indicaties nodig zijn. Het contact tussen de naaste en de aanbieder wordt ook als goed ervaren, waardoor het ook een stuk onzekerheid wegneemt. Wings of Change merkt in het evaluatieverslag 2022/2023 op dat deelnemers het volgende ervaren: ●​ Geen wachttijd. ●​ Geen onzekerheid en stress bij de cliënt of er gestart mag worden en/of verlenging van dagbesteding wel of niet wordt voortgezet.

●​ Deelnemer heeft alleen te maken met de organisatie die zorg verleent. Voor de eerste voortgangsrapportage van april 202310 hebben drie van de vier aanbieders meerdere cliënten geïnterviewd. Een van de vier aanbieders heeft in deze eerste periode geen pilotcliënten. Uit de gesprekken met cliënten komen de volgende resultaten naar voren: ●​ Rust/geen stress bij beschikkings- of herindicatiemoment. ●​ Bij één cliënt is door de pilot verdere achteruitgang en daarmee GGZ-opname voorkomen. ●​ Gelijk kunnen starten (geen wachttijd): ○​ Positief voor mensen die een hoge drempel voelen om te starten.

10

Eerste voortgangsrapportage april 2023.

| 11 | Evaluatie pilot dagbesteding Enkhuizen

○​ In afwachting van uitspraak over arrangement kunnen starten met dagbesteding (in afstemming met Loket). Net als bij de eerste voortgangsrapportage van april 202311 merken we op dat het uitvragen van het ervaren verschil van cliënten over de periode van “deelname met beschikking” en de periode “indicatievrij” beperkt mogelijk is, omdat deelnemers veelal nieuw zijn ingestroomd bij dagbesteding tijdens de pilot. Bovendien zijn de meeste deelnemers niet in staat om zich verschillen te herinneren of om deze onder woorden te brengen. Zowel tijdens de eerste voortgangsrapportage van april 2023 als de eindevaluatie zijn daarom ook familie en begeleiders bevraagd om een compleet beeld te krijgen. Als we aan aanbieders vragen in hoeverre zij de doelen van de pilot hebben bereikt, merken zij op dat het grootste verschil voor en na de pilot is dat inwoners zich nu niet hoeven melden bij het Wmo-loket en direct kunnen starten met dagbesteding. Door direct te kunnen starten, winnen zij vertrouwen en zal een (vervolg)gesprek makkelijker verlopen. Als gevolg hiervan ervaren inwoners inderdaad minder bureaucratie, onzekerheid en onrust.

Bovenstaande bevindingen worden ondersteund door evaluatieonderzoeken van andere gemeenten die dagbesteding als algemene voorziening aanbieden (tijdens een pilot) zoals Nijmegen.12 Al tijdens de verkenningsbijeenkomst dagbesteding als algemene voorziening op 19 januari 2022, waarbij zowel aanbieders als beleidsmedewerkers aanwezig zijn, wordt opgemerkt dat de pilot niet voor alle doelgroepen de bovengenoemde voordelen zal opleveren.13 Ook Wmo-consulenten die in het kader van dit evaluatieonderzoek zijn geïnterviewd merken op dat sommige mensen wellicht niet in staat zijn om zelf een passende vorm van dagbesteding te vinden en/of zich daarvoor zelfstandig aan te melden. Het is onbekend hoeveel inwoners in Enkhuizen die gebruik zouden willen maken van dagbesteding dat nu niet doen en om welke reden.

4.2 Kwaliteit van leven van de deelnemers verbetert Naast het behalen van de doelen van de pilot voor inwoners (minder bureaucratie, onzekerheid en onrust voor cliënten), benoemen deelnemers tijdens de interviews dat de dagbesteding voor hen de kwaliteit van leven verbetert. De dagbesteding heeft een functie in het verminderen van middelengebruik, gevoelens van eenzaamheid, en geeft deelnemers een plek waar ze erbij horen. ‘Ik vind deze plek heel fijn, het is een soort buurthuis. Ik krijg hier wat begeleiding bij activiteiten. Ik ben hier vooral voor wat structuur in mijn leven, en sociale contacten. Anders zit ik thuis alleen.’ - deelnemer dagbesteding. ‘Het is hier leuk, het zijn allemaal aardige mensen. Het geeft me structuur en ik heb overdag wat te doen. Ik moet toch iets ondernemen om onder de mensen te zijn. Anders zou ik vereenzamen.’ - deelnemer dagbesteding.

Eerste voortgangsrapportage april 2023. Evaluatie pilots dagbesteding, januari 2024, Onderzoek en Statistiek Nijmegen. 13 Verslag Verkenningsbijeenkomst Dagbesteding als algemene voorziening 19 januari 2022. 11 12

| 12 | Evaluatie pilot dagbesteding Enkhuizen

Uit de tussentijdse evaluatie14 blijkt zelfs dat bij een cliënt door de pilot verdere achteruitgang en daarmee GGZ-opname is voorkomen. Deze bevindingen worden ondersteund door de evaluatie van de pilots dagbesteding in de gemeente Nijmegen15. Ook in deze evaluatie merken cliënten op dat de kwaliteit van leven verbetert. Een aantal deelnemers verwacht eenzaam te worden als de dagbesteding stopt. Anderen vullen daarbij aan dat het prettig is om in een omgeving te zijn met gelijkgestemden, daarbij doelend op het feit dat alle cliënten (een geschiedenis van) psychosociale problemen hebben. Aanbieders merken tijdens de interviews op dat dagbesteding als algemene voorziening ook gunstige effecten heeft zoals een preventieve en signalerende functie. Het is aannemelijk dat inwoners tijdens de pilot in een eerder stadium in beeld komen en eerder geneigd zijn om in gesprek te gaan over dagbesteding. De aanbieders geven aan dat zij ook een signaleringsfunctie hebben en zo bijvoorbeeld schuldenproblematiek kunnen herkennen. Aanbieders zien zichzelf als doorverwijzer indien uit een intake blijkt dat een inwoner een bredere hulpvraag heeft, op andere levensdomeinen. Het is onbekend hoe vaak dit in de praktijk voorkomt.

4.3 Geen verandering in het aanbod van dagbesteding De meeste aanbieders hebben al een variëteit in dagbestedingsmogelijkheden, waardoor verandering van activiteiten voor deelnemers altijd mogelijk is. Zowel uit de eerste voortgangsrapportage van april 202316 als deze evaluatie blijkt dat er voor deelnemende organisaties geen aanleiding is geweest om de diversiteit van het aanbod te vergroten.

4.4 Flexibiliteit in de uitvoering blijft gelijk De aanname bij aanvang van de pilot is dat wanneer er geen indicatie nodig is, de aanbieder sneller met een cliënt tot een passend aanbod kan komen. Met de aanbieders is zowel tijdens dit evaluatieonderzoek als tijdens de eerste voortgangsrapportage in april 202317 gesproken over deze situatie. De aanbieders benoemen dat zij van meet af aan met cliënt naar het best passende aanbod zoeken; meestal kan dit binnen dezelfde organisatie. De ervaring van alle aanbieders tot nu toe is dat wanneer de behoefte van de cliënt wezenlijk verandert, dit altijd komt door verandering van de situatie van de cliënt. Bijvoorbeeld wanneer de zorgvraag zwaarder wordt en sprake is van overgang naar de Wet langdurige zorg, opname in een (GGZ-)instelling of bij verhuizing of overlijden.18 Aanbieders zien geen verschillen in de flexibiliteit in de uitvoering: ook binnen de arrangementensystematiek vóórdat de pilot van start ging, waren zij in staat snel met een cliënt tot een passend aanbod te komen, wanneer de behoefte van de cliënt wijzigt. Zij benoemen dat deelnemers bij beslissingen worden betrokken en dat de aanbieder de deelnemer als een gelijkwaardige gesprekspartner behandelt.

Eerste voortgangsrapportage april 2023. Evaluatie pilots dagbesteding, januari 2024, Onderzoek en Statistiek Nijmegen. 16 Eerste voortgangsrapportage april 2023. 17 Eerste voortgangsrapportage april 2023. 18 Eerste voortgangsrapportage april 2023. 14 15

| 13 | Evaluatie pilot dagbesteding Enkhuizen

4.5 Afstemming en overdracht tussen aanbieders en andere voorzieningen is ​ er nauwelijks en ook niet nodig Uit interviews met de aanbieders blijkt dat het in de praktijk niet voorkomt dat inwoners niet op hun plek zijn bij de door hen gekozen vorm van dagbesteding. Dat komt ook doordat de aanbieders veel flexibiliteit in de uitvoering ervaren (zie ook paragraaf 5.1) en deelnemers binnen hun eigen locatie passende activiteiten kunnen aanbieden. Bij Hertenkamp Enkhuizen kunnen deelnemers bijvoorbeeld voor dieren zorgen, maar ook in de horeca ondersteunen. Dit leidt ertoe dat aanbieders onderling geen contact met elkaar onderhouden over (her)plaatsen van cliënten. Afstemming tussen de aanbieders en de andere voorzieningen, zoals het Wmo-loket, Zvw en Wlz is er ook nauwelijks. Als blijkt dat een cliënt meer ondersteuning nodig heeft, dan nemen aanbieders in eerste instantie contact op met het thuisfront of naasten van de deelnemer. Uit de eerste voortgangsrapportage van april 202319 blijkt dat alle aanbieders aangeven altijd een warme overdracht te verzorgen. Dit is reeds een normale manier van werken voor hen. Het doel is volgens aanbieders altijd om de cliënten op hun nieuwe plek ook snel de best passende activiteiten te kunnen bieden.

4.6 Ongewenste effecten vanuit aanbiedersperspectief: andere verwachtingen, onduidelijkheden over de subsidiebepaling en het onzekere verloop van de pilot zorgen voor onvrede Aanbieders verwachtten meer instroom Aanbieders verwachtten dat de gemeente inwoners actief doorverwijst naar de aanbieders als zij alleen dagbesteding aanvragen. Tijdens de pilot bleek dat er veel minder deelnemers zich aanmelden dan verwacht. De aanbieders hebben gezamenlijk bij de gemeente aangegeven dat zij behoefte hebben aan a) meer doorverwijzing vanuit de gemeente en b) gezamenlijke algemene communicatiemiddelen voor het werven van deelnemers vanuit de gemeente. Na het uitblijven van deze middelen en de eerste wisseling van projectleider hebben de aanbieders de communicatie en werving van deelnemers op zich genomen.20 Aanbieders voelen zich onzeker over de toekomst van de pilot Onzekerheid over het proces en de toekomst van de pilot maakt dat aanbieders terughoudend zijn in het investeren in extra middelen en ruimte voor deelnemers. Aanbieder De Huiskamer geeft aan dat het stoppen van de pilot vooral nadelig is voor cliënten: zij moeten dan alsnog geïndiceerd worden door een Wmo-consulent.

Hertenkamp Enkhuizen geeft aan dat het niet verlengen van de pilot financieel nadelig is, omdat deze aanbieder de opgelopen financiële tekorten die zijn ontstaan door investeringen tijdens de pilot (nog) niet zelfstandig kan ondervangen.

19 20

Eerste voortgangsrapportage april 2023. Aanbieder Hertenkamp Eindverslag Beschikking Pilot Dagbesteding AV - Hertenkamp Enkhuizen.

| 14 | Evaluatie pilot dagbesteding Enkhuizen

4.7 Ongewenste effecten vanuit Wmo-medewerkersperspectief: zorgen over de intake, deelname van alleen Enkhuizen en de toekomst van de pilot Wmo-consulenten maken zich zorgen over de werkwijzen van aanbieders bij aanmelding voor dagbesteding Wmo-consulenten geven tijdens de interviews aan zich zorgen te maken over de intake bij aanmelding voor dagbesteding tijdens de pilot om twee redenen. Ten eerste vragen Wmo-consulenten zich af of de inwoner wel (direct) op de juiste plek komt en de meest passende vorm van dagbesteding aangeboden krijgt, omdat de aanbieders geen overzicht hebben van de alternatieven en niet zo snel inwoners zullen doorverwijzen. Een tweede zorg is dat aanbieders niet breed genoeg uitvragen bij de intake en niet opmerken dat een inwoner meer vormen van ondersteuning nodig heeft op andere levensgebieden, waardoor de inwoner zich later alsnog bij een Wmo-consulent moet melden. Een andere werkwijze voor een beperkte doelgroep in Enkhuizen bemoeilijkt het werkproces voor Wmo-consulenten Tijdens de interviews gaven medewerkers van de SED-organisatie aan dat zij de uitvoering van de pilot als ‘lastig’ ervaren. Dit komt met name doordat de pilot alleen geldt voor inwoners en aanbieders in Enkhuizen, waardoor er verschillende wegen ontstaan voor inwoners en aanbieders uit verschillende SED-gemeenten.

Het Wmo-loket werkt voor drie gemeenten (Drechterland, Enkhuizen en Stede Broec), zie ook paragraaf 3.4. De uitvoering van tijdelijk beleid tijdens de pilot voor inwoners van één van de drie gemeenten en alleen voor ontwikkelingsgerichte en belevingsgerichte dagbesteding vraagt van Wmo-medewerkers om extra alert te zijn en bemoeilijkt de efficiëntie van het werkproces.21 ​ Medewerkers van de SED-gemeenten zijn onzeker over het verloop van de pilot Uit de interviews blijkt dat medewerkers van de SED-organisatie onzekerheid ervaren over wat er gebeurt na afloop van de pilot. Moeten alle inwoners die nu gebruikmaken van de dagbesteding (eventueel in combinatie met een 4a-arrangement) opnieuw geïndiceerd worden? Dat zou betekenen dat eventuele besparingen die de gemeente had ten aanzien van het laagdrempelig inzetten zonder beschikking tenietgedaan worden. Wmo-beleidsmedewerkers en -consulenten voelen zich niet betrokken bij de pilot Wmo-beleidsmedewerkers en consulenten in de uitvoering voelen zich niet betrokken bij de totstandkoming en vormgeving van de pilot. De pilot is geïnitieerd vanuit een politieke ambitie in Enkhuizen en het uitvoeringsplan is vormgegeven door een projectleider, zonder de afdeling Wmo hierbij (tijdig) te betrekken. Als gevolg daarvan ‘schuurt het in de uitvoering’ en komen er veel vragen naar boven bij Wmo-beleidsmedewerkers en -consulenten.

21

Eerste voortgangsrapportage april 2023.

| 15 | Evaluatie pilot dagbesteding Enkhuizen

4.8 Inkoop Wmo 2025 is nog in ontwikkeling Dagbesteding maakt momenteel onderdeel uit van arrangementen binnen het Resultaatgericht werken. Dit is regionaal ingekocht en vanuit een arrangement kunnen meerdere vormen van hulpverlening ingezet worden, zoals dagbesteding, begeleiding, huishoudelijke hulp of een combinatie. De arrangementensystematiek is outputgericht: uitvoering van zorg en/of ondersteuning waarbij er een duidelijke afspraak tussen gemeente en zorgaanbieder is gemaakt over de te behalen output. De manier waarop deze output wordt behaald, is niet vastgelegd. De arrangementensystematiek brengt technisch en financieel met zich mee dat het niet mogelijk is beschikte arrangementen op onderdelen uit elkaar te halen22. De inkoop Wmo wordt in 2024 gedaan middels een overbrugging waarbij de systematiek met arrangementen gehanteerd blijft. Beleidsmedewerkers van de gemeente geven aan dat voor 2025 een nieuwe productenstructuur wordt ontwikkeld voor de gezamenlijke regionale inkoop. In deze structuur wordt de arrangementensystematiek losgelaten en worden er weer aparte producten ingekocht, waaronder dagbesteding in twee vormen.

22

Eerste voortgangsrapportage april 2023

| 16 | Evaluatie pilot dagbesteding Enkhuizen

H5 | Aantallen en uitgaven 4. Aantallen en uitgaven a.​ Hoe ontwikkelt het aantal deelnemers en dagdelen dagbesteding zich tijdens de pilot? b.​ In hoeverre is de pilot representatief ten opzichte van de resultaten en het cliëntenbestand? (Amendement Zeegerman) c.​ Welke financiële afspraken staan er in de subsidiebepaling? d.​ Welke subsidiebedragen heeft de gemeente aan de aanbieders verstrekt tijdens de pilot? e.​ Hoe verhouden de subsidiekosten zich tot de kosten in de voormalige contracten? f.​ Wat is het effect van de pilot op de doorlooptijden en/of de administratieve lasten voor de SED- organisatie? (Amendement Zeegerman) g.​ Wat zijn de verminderde kosten ten opzichte van maatwerkvoorzieningen door dagbesteding aan te bieden als algemene voorziening? (Amendement Zeegerman) h.​ Hoe ziet de doorrekening van wat dit voor het (op dat moment) huidige cliëntenbestand kan betekenen voor Enkhuizen en mogelijk SED-breed er uit? (Amendement Zeegerman)

5.1 Ontwikkeling aantal deelnemers en dagdelen: tijdens de pilot minder deelnemers dan vooraf verwacht Aantal deelnemers en dagdelen dagbesteding voor de pilot In april 2022 zijn er 261 Wmo-perspectiefplannen onderzocht en is vastgesteld dat er 239 inwoners van Enkhuizen met een Wmo-arrangement zijn. Van 70 cliënten kon worden vastgesteld dat zij een component dagbesteding ontvangen en van vier cliënten is het onbekend. Dit betekent dat er op dat moment (april 2022) tussen de 70 en 74 inwoners dagbesteding als component van een Wmo-arrangement ontvangen.23 Zoals al uit het vooronderzoek van de pilot blijkt,24 merken we op dat de inkoopsystematiek met zorgaanbod in arrangementen beperkt data registreert over individuele, separate zorginzet en -kosten. Dit geldt voor zowel de dataregistratie van de aanbieders als voor de cliëntenregistratie van de gemeente Enkhuizen. Vanwege de resultaatgerichte inkoop wordt er alleen nog maar gestuurd op het realiseren van de doelen en niet meer op wat hiervoor wordt ingezet zoals het aantal dagdelen dagbesteding.25 Aantal deelnemers en dagdelen dagbesteding tijdens de pilot In de eerste subsidiebeschikkingen van 18 november 2022 aan de vier aanbieders is de opbouw van het subsidiebedrag toegelicht. Hierin wordt ook het aantal verwachte cliënten en dagdelen dagbesteding per aanbieder vermeld.

In totaal worden er 35 cliënten verwacht die samen 140 dagdelen dagbesteding afnemen. We merken bij onderstaande tabel nogmaals op dat de instroom cliënten betreft die alleen dagbesteding afnemen; cliënten die gebruikmaken van meerdere Wmo-voorzieningen doen dat met een indicatie, op basis van een arrangement. Bovendien merken we op dat de dagbestedingsactiviteiten en de toelatingscriteria per aanbieder verschillen, waardoor het aantal cliënten dat instroomt onderling verschilt. Bovendien is er geen uniforme wijze van monitoren en ontbreekt het werkelijke aantal dagdelen per cliënt per periode.

Onderzoeksrapport dagbesteding als algemene voorziening (april 2022). Onderzoeksrapport Dagbesteding in Enkhuizen definitief - Kopie. 25 Onderzoeksrapport dagbesteding als algemene voorziening (april 2022). 23 24

| 17 | Evaluatie pilot dagbesteding Enkhuizen

Tabel 1 Ontwikkeling aantal deelnemers en dagdelen bij de vier aanbieders tijdens de pilot Huiskamer

Hertenkamp

Wings of Change

Baanbreker

Totaal

Aantal cliënten verwacht

5

5

5

10

25

Aantal dagdelen per cliënt per week verwacht

6

4

6

6

Totaal verwacht aantal dagdelen (cliënt x dagdeel)

30

20

30

60

140

Instroom clienten via de pilot periode november 2022 - maart 2023

18

0

3

5

26

Uitstroom periode november 2022 maart 2023

4

0

0

1

5

Instroom clienten via de pilot periode april - juli 2023

7

0

2

5

14

Uitstroom periode april - juli 2023

0

0

1

0

1

Instroom clienten via de pilot periode augustus- december 2023

9

0

1

4

14

Uitstroom periode augustusdecember 2023

3

0

1

3

7

Instroom januari - april 2024

5

0

0

0

5

Uitstroom januari - april 2024

0

0

0

0

0

Instroom vanaf april 2024

3

2

0

0

5

Totaal ingestroomd aantal deelnemers

42

2

6

14

64

Totaal uitgestroomd aantal deelnemers

7

0

2

4

13

Totaal aantal deelnemers peildatum april 2024

35

2

4

10

51

Verwachtte situatie

Werkelijke situatie

| 18 | Evaluatie pilot dagbesteding Enkhuizen

In de periode november 2022 tot en met maart 2023 zijn er in totaal 26 pilotcliënten via de pilot bij aanbieders gekomen. In de periode april 2023- april 2024 zijn er nog eens 33 pilotcliënten via de pilot bij aanbieders gekomen. Het aantal dagdelen per week varieert van één tot acht, waarbij de meeste cliënten (tien) vier dagdelen per week komen.26 Hertenkamp Enkhuizen merkt in april 2024 op dat zij vanuit de pilot geen extra instroom van deelnemers voor dagbesteding hebben gehad.27 Na april hebben zich twee deelnemers via de pilot gemeld. Uitstroom Redenen voor uitstroom zijn alleen door aanbieder De Huiskamer inzichtelijk gemaakt. In de eerste periode november 2022 tot en met maart 2023 zijn er bij aanbieder De Huiskamer vier cliënten uitgestroomd. De redenen van uitstroom zijn: één persoon is overleden, één is verhuisd naar een andere gemeente (buiten de regio), één persoon is naar een andere aanbieder gegaan vanwege verwacht woonvraagstuk op termijn en één persoon is opgenomen (Wet langdurige zorg).28 In de derde periode is één persoon naar een andere aanbieder overgestapt, één persoon op eigen initiatief gestopt en één persoon opgenomen in een verpleegtehuis29.

5.2 De pilot is niet representatief voor totale cliëntenbestand dagbesteding in Enkhuizen Omdat de gemeente Enkhuizen een Wmo-arrangement systematiek hanteert en niet registreert hoeveel inwoners alleen gebruikmaken van dagbesteding, maken we een schatting van het potentiële cliëntenbestand van deelnemers dagbesteding in Enkhuizen. Dit doen we op basis van het gemiddelde aantal cliënten met dagbesteding in andere gemeenten tijdens het eerste half jaar 202430. Daarbij merken we op dat dit het aantal inwoners is dat gebruikmaakt van alle soorten dagbesteding, dus niet alleen ontwikkelingsgerichte en belevingsgerichte dagbesteding zoals die in de pilot als algemene voorziening wordt aangeboden. Tabel 2 Cliënten met dagbesteding per 1.000 inwoners eerste half jaar 2024 Gemeente

Sliedrecht

Boxtel

Ermelo

Hulst

Baarn

Losser

Gemiddeld

Cliënten met dagbesteding per 1.000 inwoners

6

3

5

6

3

5

4,66

De gemeente Enkhuizen telt 18.895 inwoners in 2024.31 Het geschatte aantal inwoners met dagbesteding (alle varianten) is 18.895 x 4,66 = 88 inwoners (afgerond). In 2024 (peildatum april) deden 51 inwoners mee aan dagbesteding via de pilot. Het aantal deelnemers arbeidsmatige dagbesteding is net als regulier ingekochte dagbesteding niet te peilen, vanwege de arrangementensystematiek.

Eerste voortgangsrapportage april 2023. Aanbieder Hertenkamp Eindverslag Beschikking Pilot Dagbesteding AV - Hertenkamp Enkhuizen. 28 Eerste voortgangsrapportage april 2023. 29 20240807 Verantwoording Huiskamer. 30 De vergeleken gemeenten zijn geselecteerd op basis van de Wmo-gemeentevergelijker van waarstaatjegemeente.nl 31 Gemeente Enkhuizen in cijfers en grafieken (bijgewerkt 2024!) | AlleCijfers.nl 26 27

| 19 | Evaluatie pilot dagbesteding Enkhuizen

Arbeidsmatige dagbesteding wordt momenteel niet aangeboden als algemene voorziening omdat er geen aanbieders waren die mee wilden doen aan de pilot32. Bovendien kan het zo zijn dat inwoners die wel gebruik willen maken van ontwikkelingsgerichte of belevingsgerichte dagbesteding het aanbod van de huidige vier aanbieders niet passend vinden en daardoor geen gebruikmaken van dagbesteding als algemene voorziening. Het is door gebrek aan cijfers niet mogelijk om te berekenen hoeveel inwoners niet aan dagbesteding deelnemen terwijl zij daar wellicht wel behoefte aan hebben en recht op hebben. Verder moet worden opgemerkt dat er natuurlijk ook inwoners zijn die gebruikmaken van dagbesteding als onderdeel van een arrangement, in combinatie met andere ondersteuning, zoals individuele begeleiding. Zij ontvangen deze ondersteuning van andere aanbieders dan de aanbieders die deelnemen aan de pilot. Deze inwoners hebben wellicht andere kenmerken dan de inwoners die enkel en alleen gebruikmaken van dagbesteding.

5.3 Het financieel kader in de subsidieregeling blijkt onduidelijk Uit de interviews met aanbieders komt naar voren dat de bepalingen uit de subsidieregeling onvoldoende concreet zijn. Dit heeft geleid tot een langdurige discussie over in hoeverre de aanbieder verplicht is een niet verantwoord subsidiedeel terug te betalen. Aanbieders ontvangen een vast lumpsum subsidiebedrag dat bestaat uit een totaalbedrag waar zowel de dagbesteding als het eventuele vervoer van en naar de dagbesteding uit bekostigd moeten worden. 2.9 Financieel kader De subsidie bestaat uit een totaalbedrag waar zowel de dagbesteding als het eventuele vervoer van en naar de dagbesteding uit bekostigd moeten worden. De hoogte van de subsidie wordt bepaald op basis van het aantal gedeclareerde cliënten (inclusief declaraties namens onderaannemers) 2021 x het tarief 2021 en het aantal gedeclareerde cliënten voor vervoer x tarief 2021. Er geldt geen deelnemersbijdrage of eigen bijdrage via het CAK.33 4.4 Financiële verantwoording Voor 1 mei 2024 moet u de financiële verantwoording over de subsidieperiode augustus 2022 - december 2023 insturen. Aan de hand van deze verantwoording wordt het definitieve subsidiebedrag vastgesteld.

De volgende stukken moeten door het bestuur worden ondertekend en ingediend: ●​ Een verslag van de gerealiseerde activiteiten met daarin een beschrijving van de werkwijze en het resultaat – niet uitgesplitst per gemeente m.u.v. het aantal deelnemers. ●​ Een financieel overzicht waaruit blijkt hoe de subsidie is besteed. ●​ Een jaarrekening over de subsidieperiode met daarin minimaal een staat van baten en lasten, een balans en een toelichting. Voor exploitatieoverschotten en -tekorten, die verband houden met het gemeentelijk subsidiedeel, geldt dat deze voor rekening komen van de aanbieder.

Uit de subsidiebeschikking en de subsidieregeling kan worden opgemaakt dat na feitelijke vaststelling blijkt welk deel van de subsidie is verantwoord en welk deel niet. Voor het deel dat niet verantwoord kan worden geldt een terugbetalingsverplichting. Deze terugbetalingsverplichting is in de subsidieregeling beschreven als: In dit kader is in de subsidieregeling 4.4 een bepaling opgenomen op grond waarvan de aanbieder voor zijn rekening mag nemen: “Voor exploitatieoverschotten en -tekorten, die verband houden met het gemeentelijk subsidiedeel, geldt dat deze voor rekening komen van de aanbieder.” 32 33

Bron: persoonlijke communicatie projectleider dagbesteding als algemene voorziening (december 2024). Subsidieregeling pilot dagbesteding Enkhuizen.

| 20 | Evaluatie pilot dagbesteding Enkhuizen

Tijdens de verantwoordingsgesprekken met de vier aanbieders in september 2024 wordt met iedere aanbieder besproken hoe de financiën worden afgewikkeld.

5.4 Subsidiebedragen zijn vastgesteld op basis van verwachtingen en verschillende tarieven Voorafgaande aan de start van de pilot heeft de projectleider met de aanbieders een inschatting gemaakt van het aantal verwachte cliënten en het aantal dagdelen dagbesteding (zie tabel 3). Aanbieders van dagbesteding hebben een tarief per dagdeel bepaald. In de eerste subsidiebeschikkingen aan de vier aanbieders op 18 november 2022 is de opbouw van het subsidiebedrag toegelicht. Dit bedrag is in eerste instantie berekend op basis van 14 maanden. Onderstaande tabel laat zien dat het verwachte aantal cliënten en dagdelen verschilt per aanbieder én dat het dagdeeltarief per persoon verschilt tussen de aanbieders, resulterend in verschillende subsidiebedragen. Opvallend is ook dat alleen aanbieder Wings of Change een vergoeding voor vervoerskosten (€ 15 etmaal/p.p. x 5 cliënten x 5 dagen x 14 maanden) en een vergoeding voor overige kosten (“bijzondere overheid/administratie t.b.v. pilot”) ontvangt. Tabel 3 Verwachte situatie eerste 14 maanden van de pilot Verwacht aantal cliënten

Verwacht aantal dagdelen

Dagdeel tarief per persoon

Vervoerskosten

Vergoeding overige kosten

Totaalbedrag eerste subsidie

Wings of Change

5

6

€ 45,00

€ 22.750

€ 10.465

€ 115.115

Hertenkamp

5

4

€ 28,25

€ 34.277

De Huiskamer

5

6

€ 45,00

€ 81.900

De Baanbreker

10

6

€ 39,00

€ 141.960

Totaal verwacht

25

22

Bron: subsidiebeschikkingen 18 november 2022.

Subsidiebedragen zijn tijdens de pilot niet opnieuw geïndexeerd Zowel in de voorschot subsidiebeschikking (d.d. 9 februari 2024) over januari 2024 tot en met maart 2024 (3 maanden) als de herziening subsidiebeschikking (d.d. 5 juni 2024) over januari 2024 tot en met december 2024 (resterende deel) wordt bij de opbouw van het subsidiebedrag de voorgaande subsidiebeschikking van 25 november 2022 als uitgangspunt genomen. Zowel het aantal deelnemers, als de dagdelen en tarieven zijn niet opnieuw geïndiceerd. Dit betekent dat ondanks dat het aantal deelnemers en dagdelen in de eerste periode van de pilot minder is dan verwacht, aanbieders dezelfde subsidiebedragen hebben ontvangen. Een toename dan wel afname van cliënten heeft geen effect gehad op de financiën van de aanbieders. Hier is geïndexeerd rekening mee gehouden door te kiezen voor een taakgerichte financiering (lumpsum).34 De projectleider licht toe dat bij de verlenging van de pilot het uitgangspunt was om vast te houden aan het lumpsum, taakstellende karakter van de subsidiebepaling. Tabel 4 laat de door de gemeente verstrekte subsidiebedragen aan de aanbieders zien.

34

Eerste voortgangsrapportage april 2023.

| 21 | Evaluatie pilot dagbesteding Enkhuizen

Tabel 4 Subsidiebeschikking van de gemeente aan de aanbieders35 November 2022 t/m december 2023

Voorschot januari 2024 t/m maart 2024

Resterende deel januari 2024 t/m december 2024

€ 115.115

€ 24.667

€ 74.001

€ 213.783

Hertenkamp

€ 34.277

€ 7.345

€ 22.035

€ 63.657

De Huiskamer

€ 81.900

€ 17.550

€ 52.650

€ 152.100

De Baanbreker

€ 141.960

€ 30.420

€ 91.260

€ 263.640

Totaal verstrekte subsidie

€ 373.252

€ 79.982

€ 239.946

€ 693.180

Wings of Change

Totaal ontvangen subsidie

5.5 Subsidiekosten in verhouding tot de kosten in de voormalige contracten Het is niet mogelijk om antwoord te geven op de vraag hoe subsidiekosten zich verhouden tot de kosten in de voormalige contracten, doordat in de door de gemeente geregistreerde data, ​ de kosten voor dagbesteding in arrangementen zijn opgenomen.36 Wel kunnen we een inschatting maken van het subsidiebedrag per cliënt per jaar in Enkhuizen en die vergelijken met de geschatte kosten voor dagbesteding per cliënt per jaar in vergelijkbare gemeenten. Deze inschatting berust op een aantal aannames: ●​ We gaan uit van het aantal deelnemers op peildatum 2024: 51 deelnemers. Het totale aantal gedurende een jaar ligt waarschijnlijk iets hoger, maar voor het doorrekenen van de kosten gaan we ervan uit dat er op ieder willekeurige peildatum 51 deelnemers zijn. ●​ Het aantal dagdelen dagbesteding dat deze cliënten afnemen is onbekend, we gebruiken een geschat aantal van 4,66 dagdelen (zie tabel 2). Op basis van deze aannames schatten we het subsidiebedrag per cliënt per jaar als volgt in: Het totaal verstrekte subsidiebedrag in 2024 is € 319.928,-. Het subsidiebedrag per cliënt per jaar is € 319.928,- / 51 cliënten = € 6.273,10. Uit de maatschappelijke prijslijst37 maken we op dat de prijs voor een dagdeel dagbesteding licht € 37,- is.

Als we uitgaan van 51 cliënten met 4,66 dagdelen dagbesteding à € 37,- voor 46 weken per jaar (exclusief vakantieweken), dan zijn de geschatte kosten per cliënt per jaar ​ (4,66 dagdelen*€ 37,- )*46 weken = € 7.931,32. De totale kosten zouden dan 51 deelnemers * € 7.931,32 = € 404.497,32 zijn.

5.6 Doorlooptijden en administratieve lasten worden logischerwijs verlaagd De pilot bespaart logischerwijs op gemeentelijke personeelskosten doordat Wmo-consulenten de inwoners die zich rechtstreeks bij een aanbieder melden niet meer hoeven te begeleiden. Dit wordt tijdens de gesprekken met andere gemeenten bevestigd (zie bijlage 7). Bron: subsidiebeschikkingen verstuurd vanuit de gemeente naar de aanbieders. De subsidiebeschikking aan De Hertenkamp voor de periode november 2022 tot en met december 2023 en de periode januari 2024 tot en met december 2024 ontbreekt in de stukken. 36 E-mailcorrespondentie met opdrachtgever 30-9-2024. 37 Prijzen Wmo – Maatschappelijke prijslijst 35

| 22 | Evaluatie pilot dagbesteding Enkhuizen

Het werkelijke aantal bespaarde uren/fte is niet geregistreerd, maar we kunnen wel een inschatting maken. De gemiddelde ureninzet van een Wmo-consulent per dossier van melding tot beschikking is 4,5 uur.38 De inzet van Wmo-consulenten om cliënten te indiceren zou op basis van het totaal aantal ingestroomde deelnemers via de pilot 64 x 4,5 uur = 288 uur zijn. Zoals we eerder opmerkten zijn er geen uniforme toelatingscriteria, is er geen uniforme wijze van monitoren en ontbreekt het werkelijke aantal dagdelen per cliënt per periode, waardoor dit een schatting is en we geen goede vergelijking kunnen maken met het gemiddeld aantal cliënten dagbesteding in andere gemeenten. We schatten in dat de maximale besparing op indicatiestelling het maximaal aantal cliënten dagbesteding in Enkhuizen 88 x 4,5 uur = 396 uur is. Uitgaande van een geschat uurtarief van € 80 levert dit een maximale kostenbesparing van € 31.680,- op (dit is 4,6% van het totaal verstrekte subsidiebedrag) als alle 88 inwoners via de pilot deelnemen aan dagbesteding. Dit bedrag is een benadering van de werkelijke besparing. Cliënten met dagbesteding buiten de pilot krijgen meestal een herindicatie.