Ontwikkellocatie Zilverstraat-Hoogstraat - boekje

Afstemming met omwonenden

zijn.

• Herstel damwand: Het herstel van de damwand

Alle overlastmaatregelen die hier zijn benoemd

Mogelijke overlast

zal vanaf het water worden uitgevoerd. Dit wordt

worden meegenomen in het participatietraject. Deze

Ondanks alle maatregelen die we nemen zal er alsnog

zo geluids- en trillingsarm mogelijk uitgevoerd door

worden voorgesteld aan de omwonenden, waarnaar er

enige vorm van overlast ontstaan:

middel van drukken of spuiten.

gezamenlijk wordt gekozen wat er daadwerkelijk wordt

• Aanvoer materieel (vaste tijd wordt met omgeving

• Sloop: Tijdens de sloop gaan wij al het materiaal

uitgevoerd. De realisatie van De Nieuwe Oosterkade

besproken)

wegvoeren via het water, waardoor er geen overlast

zal niet geruisloos verlopen. Maar wij zullen met de

• Tussen 08.30 en 16.00 enig geluidsoverlast

van vrachtverkeer ontstaat. Dit gaan wij vervoeren

maatregelen die we nemen er alles aan doen om de

• Compagniesbrug en brug tussen Bocht en

als grote brokken, die pas worden verpulverd tot

omgeving zo min mogelijk te hinderen.

• Wierdijk regelmatig open

puin bij de hub. Beide zorgt voor een verkleining van

• Steiger rondom bouwplaats

geluidsoverlast. Veiligheid

• Realisatie parkeerbak: De parkeerbak wordt op een trillingsvrije methode gebouwd, dor middel van een

Veiligheid staat bij Henselmans altijd op 1. Wij zijn

afzinkkelder.

als VCA** gecertificeerd bedrijf elke dag bezig met

• Grondwerk: alle grond zal weg worden afgevoerd via

ons werk op een veilige en verantwoorde wijze uit te

het water

voeren.

• Heiwerkzaamheden: Voor de funderingspalen

Op de bouwplaats vinden veel verschillende

werken we geluidsvrij of geluidsarm. Om deze reden

werkzaamheden tegelijktijdig plaats en vaak elke

gaan wij het plan uitvoeren door middel van boren.

dag net weer anders. Niet alleen op de bouwplaats is

Met deze methode zullen de omwonenden weinig tot

het hectisch en blijft het oppassen, ook in de directe

geen last krijgen van trillingen en geluid.

nabijheid van de bouwlocatie dient de veiligheid gewaarborgd te zijn. Omwonenden moeten veilig van

Als laatste maatregel willen wij benoemen dat er altijd

en naar hun woning kunnen gaan, fietsers moeten

een uitgebreid belendingenonderzoek door een extern

zonder obstakels kunnen passeren en kinderen

bureau wordt uitgevoerd. Op basis hiervan kunnen wij

mogen de bouw natuurlijk kunnen bewonderen maar

maatregelen treffen die goed aansluiten op de risico’s.

Tekening van de bouwplaats

wel op veilige afstand en zonder mogelijkheid om het

Dit onderzoek zal onderdeel worden van het BLVC-

Om een duidelijk beeld te geven van het plangebied

bouwterrein te betreden. Ook transportbewegingen

plan waarin een analyse van de omgeving, hinder,

en de fasering tijdens de bouw is hiernaast een

van en naar de bouwlocatie (of dit nu over weg of

4 BEPERKEN OVERLAST over water geschiedt) zullen veilig zijn. Om de juiste veiligheidsmaatregelen te kunnen nemen (afhekken, alternatieve verkeersroutes, verkeersregelaars, bebording, wegbescherming, camera beveiliging etc.) moet er eerst een goede risico-inventarisatie gedaan worden. Onze externe hogere veiligheidskundige zal ervoor zorgen dat deze inventarisatie wordt uitgevoerd. Pas na deze inventarisatie zullen de maatregelen opgesteld worden, besproken met de direct omwonenden en vervolgens uitgevoerd worden. Zodoende hebben bewoners weet van de risico’s en kennen ze tijdig/vooraf de maatregelen waarmee ze ook eventueel rekening kunnen houden. De uitvoering van de getroffen maatregelen, de orde en netheid en de algehele veiligheid van onze bouwlocatie en de directe omgeving wordt elke keer weer gecontroleerd door zowel eigen medewerkers als externe veiligheidskundigen. Ook hierdoor minimaliseren we de overlast voor de omgeving Bouwplaatsinrichting en fasering

26

4 BEPERKEN OVERLAST Bouwplaatsinrichting

27

28

5 DUURZAAMHEID

Duurzaamheid met groeipotentieel

de hogere daken en zijn niet zichtbaar vanaf beneden.

verkeersruimte, vaste voorzieningen en terreinen.

Het toepassen van gevelgroen maakt het duurzame karakter van het gebouw zichtbaar.

De MPG-uitkomst met zonnenpanelen voor De Nieuwe Oosterkade is:

Deze tijd vraagt om ontwikkelen met een duurzame

Isolatie

MPG-eis: € 0,80 per jaar per m² BVO

visie. Elk gebouw moet klaargemaakt worden voor

Door de actuele nieuwbouweisen is het gebouw

MPG-uitkomst: € 0,57 per jaar per m² BVO

de toekomst. Hierbij worden mens, natuur en milieu

voorzien van de hoogste isolatiewaarden die onder het

optimaal gerespecteerd. De ontwikkeling die wij

kopje BENG worden genoemd.

in het project De Nieuwe Oosterkade voorstaan is

De MPG-uitkomst zonder zonnenpanelen voor De Nieuwe Oosterkade is:

het realiseren van hoge ambities op het gebied van

Duurzaam bouwen

MPG-eis: € 0,80 per jaar per m² BVO

duurzame energie, circulaire bouw, biodiversiteit

De uitvoering van het bouwplan zal duurzaam

MPG-uitkomst: € 0,46 per jaar per m² BVO

en natuurinclusiviteit. Dit doen we met bewezen en

plaatsvinden.

innovatieve technieken, die passen bij de schaal

• Circulariteit in materiaalgebruik en de bouw is

De MPG-berekening is gedaan door Bouwsupport

berekend op 26 tot 50 % door NL Greenlabel.

Oost. Deze berekening is toegevoegd als bijlage.

van dit project.

• Om restafval en onnodig extra transport te

Informatie kunt u zo nodig verifiëren bij Thomas Lubben

Groene omgeving en groene gevels

voorkomen werken wij in de voorbereiding met BIM

van Bouwsupport Oost via info@bouwsupportoost.nl of

We creëren een omgeving met veel groen in straten,

(Building Information Modelling). Hiermee wordt een

telefoon 085 773 7701.

stegen, openbaar gebied en gevels. Dat doen we door

verbeterslag gemaakt in efficiëntie op de bouw.

de grens van binnen naar buiten en van buiten naar

• De bouwplaats maakt gebruik van duurzaam

Biodiversiteit flora en fauna

binnen in het plangebied te verzachten. Dat doen

opgewekte stroom. Dit kan zowel op de bouwplaats

Met Gras Advies, dat onderdeel is van DAGnl (de

we door extra groen te gebruiken en zo min mogelijk

zelf toegepast worden (zonnepanelen op de keet)

Adviesgroep Nederland) hebben we de link gezocht

verharding toe te passen door biijvoorbeeld groene,

maar wordt ook in samenwerking gedaan met

met de flora en fauna rond De Nieuwe Oosterkade en

zachte en natuurlijke oevers te maken. In ons voorstel

groene stroomleverancier Greenchoice.

ideeën om de ‘oorspronkelijke’ bewoners weer terug

zijn de gebouwen omgeven door het water en is er een groene leefbuffer van de daktuin in het midden, de

• Sloopwerkzaamheden worden uitgevoerd met elektrisch materieel.

te brengen naar het centrum van Enkhuizen bij elkaar gezet.

autovrije speelsteeg en het groene voorplein. Milieuprestatie Gebouwen (MPG)

Huismus

Groene en bruine daken en PV-panelen

Door Bouw Support Oost is een MPG-berekening

Vanuit Waarneming.nl en de Nationale Database

Het dak van de parkeergarage wordt voorzien van een

gemaakt voor de fundering, vloeren, draagconstructie,

Flora en Fauna (NDFF) kwam naar voren dat er nog

groene afwerking. Dat buffert het regenwater en isoleert

gevels, daken, binnenwanden, klimaatinstallaties,

verschillende huismussen voorkomen in en om het

en koelt het gebouw. De PV-panelen bevinden zich op

elektrische installaties, toe- en afvoeren,

projectgebied. Dit is onze gidssoort. De huismus

29

5 DUURZAAMHEID (Passer domesticus) is een natuurlijke bewoner van

in het projectgebied aanbrengen. We kiezen voor

het urbane en suburbane gebied. De mus heeft de

autochtoon plantmateriaal omdat door eeuwenlange,

laatste jaren een beschermde status vanuit de Wet

natuurlijke selectie de planten zijn aangepast aan ons

Natuurbescherming. Dit is niet voor niets. Kees Heij

klimaat.

heeft in zijn promotieonderzoek (Heij, C.J. (1985):

Gierzwaluw

Comparative ecology of the House Sparrow Passer

Omdat het klimaat verandert gaan we het aanvullen

domesticus in rural, suburban and urban situations,

met soorten die:

Proefschrift Vrije Universiteit, Amsterdam) aangetoond

• Fijnstof filteren

dat in sommige steden er een neergang was van meer

• Droogte tolerant zijn

dan 95% van het aantal huismussen. Landelijk een

• De biodiversiteit verhogen

afname van 50%. (Vogelbescherming) Met dus een grote variatie aan verschillende bomen en De huismus heeft namelijk bepaalde wensen als het

struiken gaan we verticale en horizontale lijnvormige

gaat om zijn leefgebied. De wensen van de huismus

elementen maken zoals ligusterhagen, klimop tegen

sluiten ook aan bij de verschillende puntensystemen die

de woningen, verschillende orde van grote bomen

er zijn als het gaat om natuurinclusief bouwen zoals:

aanplanten en een gesloten bloeiboog proberen te

• Groene gevels en daken

maken.

• Nestgelegendheden • Foerageergebieden

Dit komt allemaal ten goede aan onze gidssoort. Die heeft namelijk de groene elementen nodig, de

Huismus

Vleermuis

Met de huismus als gidssoort willen wij groene lijnen

structuren om zich beschermen tegen roofvogels.

30

5 DUURZAAMHEID

bewoner van het urbane landschap. En ook deze soort is waargenomen in het projectgebied. De gierzwaluw eet wel duizenden insecten per dag en grijpt ze al vliegend uit de lucht. Vleermuizen Vleermuizen hebben ook behoefte aan lijnvormige elementen omdat zij gebruik maken van sonar om te kunnen vliegen. Met verschillende lijnstructuren willen we een verbinding maken naar het Wilhelminapark en naar het water. Bij het water komen verschillende lijnstructuren met wilgen omdat in de wilgen bepaalde motten zitten die dienen als voedsel voor vleermuizen, niet alleen motten komen op wilgen af. De wilg trekt de meeste insecten (Puurnatuur, 2018). De wilg is ook van cruciaal belang voor wilde bijen. Natuurinclusief bouwen De bebouwing biedt met diverse ingrepen schuil- en nestmogelijkheden aan vogels. Op schuine daken Het gaat niet alleen om het groen, ook met

worden dakpannen met vliegopeningen toegepast. Op

nestgelegenheden in de woning laten we de huismus

de enkele platte daken in het plan zal een zogeheten

zich thuis voelen in het projectgebied. Zo is het

‘bruin dak’ worden toegepast met grind, kruidachtige

afkoppelen van het regenwater in de tuinen een mooi

beplanting en dood hout voor insecten en vogels (zoals

element om te zorgen voor water, bij het droogvallen

de scholekster). De bruine daken worden mogelijk

zorgt het voor een stofbad tegen de luizen.

gecombineerd met zonnepanelen. In de muren, onder dakgoten en onder dakpannen bevinden zich

Gierzwaluw

openingen voor de huismus en de zwaluw.

Juist afwisseling is dus belangrijk. Waar de huismus onder dakpannen wil nestelen, is dit ook voor de

Klimaatadaptatie

gierzwaluw een ideale plek. Ook de gierzwaluw is

Ingrepen die worden verstaan onder klimaatadaptatie

31

5 DUURZAAMHEID

plaats in de binnentuinen geïnfiltreerd, indien nodig is er een overstort naar de watergangen. Duurzaam energiegebruik Om te voldoen aan de projectambitie, heeft PEET Klimaatadvies gekeken hoe de te bouwen woningen presteren in de BENG. Dit houdt in dat de woningen zijn getoetst volgens de NTA 8800, de ‘Nederlandse technische afspraak’. Voor deze berekeningen zijn twee representatieve woningen gekozen. Eén appartement en één grondgebonden woning. Vervolgens is gekeken naar eventuele aanpassingen die gedaan kunnen worden om de woningen energieneutraal/Nul op de Meter te maken. De volledige BENG-berekeningen passen niet binnen de beschikbare ruimte van dit document, maar blijven beschikbaar. De volgende uitgangspunten zijn gehanteerd: zorgen ervoor dat het stedelijk gebied minder

Isolatie

snel opwarmt en dat de luchtkwaliteit verbeterd.

De volgende Rc-waarden zijn van toepassing:

Straatbomen zorgen voor schaduw in de straten, gaan

• Begane grond vloer: 3,7 m²K/W

hittestress tegen en zorgen dat hitte in de nachtelijke

• Gevels: 4,7 m²K/W

uren weer wordt afstoten. Daarnaast wordt het gebied

• Dak: 6,3 m²K/W

prettiger om in te verblijven tijdens warme zomerdagen.

Voor de transparante delen zijn de volgende Uw/Ud

Ook nemen de bomen CO2 op. Dat draagt bij aan

waarden van toepassing:

een betere luchtkwaliteit. De watergangen in de

• Ramen en kozijnen woningen: 1,0 W/m²K

straten worden groen ingericht en (deels) gevoed

• Deuren: 2,0 W/m²K

door afgekoppeld regenwater, water in de straat heeft een verkoelend effect, biedt een speelaanleiding aan

Zonwering

kinderen en een positieve beleving van de buitenruimte.

Voor alle ramen op oost, west en zuid worden screens

Regenwater dat op de daken valt wordt in de eerste

toegepast.

32

5 DUURZAAMHEID

Vergroenen watergang. Creëren tijdelijke berging piekbuien

Regenwater afkoppelen richting binnentuin Vergroenen watergang.

Combinatie zonnepanelen/bruin dak

Creëeren tijdelijke berging piekbuien

Combinatie zonnepanelen/bruin dak Inheemse bomen (hoofdzakelijk wilgen)

Inheemse onderbeplanting met gradiënten Gesloten bloeiboog Water afkoppelen richting binnentuin Inheemse bomen (hoofdzakelijk wilgen uit de associatie geoorde wilg) is

rmu

lee te v

ing

t rich

he

Wil

oen

nts

pla

a lmin

rou

g Vlie

eerm

te vl

rou Vlieg

In de binnentuin zal een diversiteit aan beplanting worden aangebracht waaronder een aantal fruitbomen afgewisseld met bloemrijk gras. De erfafscheidingen tussen de woningen in de binnentuin vormen een natuurlijk afscheiding waarbij in afwisselende materialisering (denk aan houtblokken, stenen met gaten of oude dakpannen) ook hergebruik van tweedehands materialen wordt beoogd. Op zich is de natuurlijke afscheiding al aantrekkelijk voor insecten, maar we moeten ook denken aan de overlast voor de nieuwe bewoners. De insecten en de inwoners moeten elkaar niet tot last zijn. Daarom wordt ook mogelijk een insectenhotel op een zonnige en bloemrijke locatie in de binnentuin geplaatst. De beplanting in de binnentuin zal ook voorzien worden van planten die nectar leveren en waardplanten voor vlinders en de rupsen. In overleg met een specialistisch bureau op het gebied van ecologie zullen in de gevels de exacte locatie van de inbouwnesten/ nestbakstenen voor vogels

ilh

ing W

icht uis r

oen

lants

nap elmi

en vleermuizen bepalen. Er zal ook worden gekeken of hiertoe voorzieningen in de binnentuin kunnen worden aangebracht. Het regenwater wat valt op de daken en de binnentuin zal worden opgevangen in een aparte voorziening (te denken valt aan een regenwaterzak- of tank). Op deze manier wordt het regenwater afgekoppeld en kan het hergebruikt worden voor verdere doeleinden. Ook zal het groene gedeelte van het voorplein aan de zuidzijde van het plangebied voorzien worden van bloemrijk gras. Ook bij de herinrichting van overig openbaar gebied (Zilverstraat/Hoogstraat) kan veel groen worden toegepast (bijvoorbeeld deels t.p.v-parkeervakken, bomen etc.) waardoor de ‘verstening’ afneemt en de vergroening toeneemt. Dit vergroot de klimaatadaptie en bevordert de leefbaarheid en vriendelijkheid van het plangebied.

33

5 DUURZAAMHEID Luchtdichtheid

gaat voldoen aan de minimale wettelijke eisen op het

Om in het ontwerpproces vooraf de juiste keuzes te

Om zo min mogelijk warmte te verliezen door kieren,

gebied van duurzaamheid. De iteratie tussen ontwerp

maken is het belangrijk om inzichtelijk te maken wat het

zullen de woningen worden voorzien van een goede

en de BENG leidt tot lagere energielasten en optimale

benodigde vermogen voor de woningen/appartementen

kierdichting. De grondgebonden woningen en de

beleving van de woning en de omgeving voor de

is om zo de juiste warmtepompen te kunnen selecteren.

appartementencomplexen zullen worden gerealiseerd

bewoners, waarin het water centraal staat.

Om die reden is aan de hand van een warmteverlies-

met een Qv10-waarde van 0,2 dm³/s per m². Dit houdt in dat er erg weinig verlies zal optreden als gevolg van

en koellastberekening gekeken wat het benodigde Warmteverliesberekening

infiltratie. Deze waarde kunnen wij garaderen omdat

vermogen is. In onderstaande figuur is het 3D-model van de twee uitgewerkte woningen opgenomen.

we tijdens de bouw meerdere metingen doen om bij te kunnen sturen.

De resultaten per referent zijn opgenomen in onderstaande tabel:

Installaties

Woning

Dit project leent zich voor aquathermie WIE KIEST? (eventueel) in combinatie met een WKO. De afgifte in de woningen zal dan geschieden door middel van individuele water/water-warmtepompen. In combinatie

2,5 kW

BN47 - GGW

4,5 kW

CLT (HSB)

mogelijk te krijgen, is gekozen voor een WKO met

installaties op een zeer efficiënte manier de woningen

aanvullend Aquathermie, waarbij energie wordt Bouwnummer 32

onttrokken uit het oppervlaktewater. Kosteloze, duurzame warmte (en koude) uit de bodem en het

wordt het water geïntegreerd in het systeem. Een deel

water wordt gebruikt om de woningen zo efficiënt

van de hernieuwbare energie wordt opgewekt met

mogelijk te verwarmen en te koelen. De energie is

behulp van PV-panelen.

continu beschikbaar en kan met behulp van een water/water-warmtepomp de woningen comfortabel

Ontwerpproces

verwarmen en koelen en voorzien van warm tapwater.

In het project is de synergie gezocht tussen het

Een aanvullende energiebesparende maatregel die

architectonische beeld en de beperking van de

is toegepast is het plaatsen van een WTW-systeem

energievraag voor de woningen en appartementen

inclusief bypass om te voorkomen dat de woningen

(BENG 1). Hierdoor is in een vroeg stadium inzichtelijk gemaakt of het ontwerp ook in de verdere uitwerking

BN32 - Appartement Traditioneel

Om het gebouwgebonden energieverbruik zo laag

ventilatiesysteem met warmteterugwinning, kunnen de

tapwater voorzien. Door het gebruik van aquathermie

Vermogen WP

Duurzaamheidsmaatregelen

met de goede isolatie, hoge luchtdichtheid en een

en appartementen verwarmen en koelen en van warm

Bouwwijze

in de zomer opwarmen. Per woning of appartement Bouwnummer 47

zal een WTW-unit geplaatst worden, die de woning

34

5 DUURZAAMHEID voldoende ventileert. De lucht die in de woning

fossiele energie in kWh per m² woonoppervlak en

bijlage. Informatie kunt u zo nodig verifiëren bij PEET

geblazen wordt, wordt voorverwarmd met de uitgaande

BENG 3 is het aandeel hernieuwbare energie in

Klimaatadvies via info@peetklimaatadvies.nl of telefoon

lucht. Daardoor gaat er minder energie verloren

percentage (hoeveelheid zelf opgewekte energie

06 52 372 519.

dan wanneer toevoerroosters in de ramen geplaatst

gedeeld door het totale energiegebruik). Hoe wij de CO2-reductie toepassen?

worden die koude lucht naar binnen brengen. Dit geldt ook voor het plaatsen van een douche-WTW, die

Er zijn verschillende berekeningen gemaakt. Per

Bouwmateriaal lokaal betrekken, korte vervoerslijnen,

de energie uit het verwarmde douchewater gebruikt

referent is eerst gekeken naar de resultaten zonder

CO2 opslaan in hout (CLT) uit duurzame Nederlandse

om koud leidingwater voor te verwarmen. Tot slot

het toevoegen van PV-panelen (1.1 en 2.1). Beide

bosbouw, Fietsen in plaats van de auto stimuleren door

is het plaatsen van PV-panelen een goede manier

woningen voldoen aan alle BENG-eisen. Vervolgens

goede stalling met oplaadpunten, etc. In de kelder ook

om duurzame energie op te wekken en te gebruiken

is gekeken naar hoe de woningen energieneutraal

een kleine reparatieruimte met beetje gereedschap

voor de installaties en eventueel huishoudelijk

gemaakt kunnen worden door het toevoegen van

(community) zodat mensen kleine reparaties zelf

elektriciteitsgebruik. Het aantal PV-panelen dat

PV-panelen. Per appartement is het mogelijk om vier

kunnen doen ipv weggooien.

geplaatst kan/zal worden, hangt van een aantal

PV-panelen toe te kennen in verband met ruimte op

Uit de BENG-bereking van PEET blijkt dat bij

factoren af, waaronder het beschikbare dakvlak, het

het dakvlak. Deze hoeveelheid zorgt voor een BENG

toepassing van zonnepanelen de uitstoot voor

doel van het duurzaamheidsaspect (energieneutraal,

3 van 100,5%. Dat betekent dat deze woningen

de (slechtste!) woningen negatief is. Oftewel: we

NOM) en de MilieuPrestatie Gebouwen (MPG).

energieneutraal zijn. Voor de grondgebonden woning

reduceren de CO2-emissie met ons plan. Tel daar het

zijn negen PV-panelen nodig om energieneutraal te

vele groen bij op.

BENG-resultaten

zijn, en zeventien PV-panelen voor Nul-op-de-Meter.

Hieronder zijn per woning de resultaten van de

Op het dakvlak van deze woning zouden 21 PV-

Welke maatregelen wij nemen voor gezondheid,

berekening weergegeven, met de uitgangspunten die

panelen geplaatst kunnen worden.

comfort, lagere woonlasten?

gelden voor deze specifieke woningen zoals hierboven

Beperken van beton in de woning, een comfortabel

beschreven. BENG 1 wordt uitgedrukt in de behoefte in

De BENG-berekening is gedaan door PEET

geregeld binnenklimaat maar wel zelf te sturen (raam

kWh per m² woonoppervlak, BENG 2 in de hoeveelheid

Klimaatadvies. Deze berekening is toegevoegd als

open, ventilatie). Woningen flexibel in opzet: eenvoudig aan te passen zijn de plaats van trap, centrale positie overmaatse leidingkoker. De locaties van keuken/ eten/ wonen/ werken zijn flexibel indeelbaar. In de garage is een overmaat aan ruimte voor toekomstige uitbreiding of optimalisaties van installaties. De BRINK WTW- installatie, die CO2-vraaggestuurd is, werkt in WK en HSLP. Dat houdt dus in dat wanneer

BENG-resultaten voor appartement 32 en GGB 47

het CO-gehalte teveel stijgt, de installatie harder gaat

35

5 DUURZAAMHEID draaien om het binnenklimaat verantwoord gezond te

verharding zal het water eerst infiltreren en alleen het

van de zon opgewarmd waardoor het water warmer

houden. Zodoende krijgen schimmels en schadelijke

overtollige water lozen we via een natuurlijke overstort

wordt. Deze warmte kunnen we in de winter er uit halen

gassen geen kans.

op het oppervlakte water.

door deze, net als bij een BES, door een warmtepomp

Ook kunnen we zeggen dat we door de uitermate

bruikbaar te maken voor het verwarmen van woningen.

goede luchtdichtheid (Qv10 < 0,2m3/s) we een heel

Welke materialen wij toepassen voor een lagere

Een groot voordeel hiervan is dat de opwarming van

stabiel binnenklimaat weten te realiseren. Hoe stabieler

woonbelasting?

het oppervlaktewater minder wordt waardoor het

het binnenklimaat hoe prettiger en gezonder toeven.

Hout, groene daken, hennepisolatie en

aquatisch milieu verbeterd. Door opwarming van

We kunnen ook nog noemen dat we voornemens zijn

houtvezelisolatie (ook goed voor een fijn

de aarde worden grote delen van het Nederlandse

de installatie via een ESCO niet aan (commerciële)

binnenklimaat). Hier willen we de uitkomsten van de

oppervlaktewater warmer waardoor het aquatisch leven

derden uit te besteden maar aan de eigen VvE.

MPG-berekening benadrukken waar we beter scoren

hierin gevaar loopt. Aquathermie levert hieraan een

Dit heeft als voordeel dat de bewoners zelf de

dan de eis. Zie pagina 28.

positieve bijdrage door de opwarming te verminderen.

elke woning een eigen meter voor de afrekening van

Bodemenergie en aquathermie

Toepassing BES

het eigen gebruik. Zodoende hebben ze inzicht in

NIAG heeft voor het toepassen van een Bodem Energie

Voor het Bodem Energie Systeem is een verkenning

hun verbruik en zullen (de meeste) bewoners door dit

Systeem (BES) en/of aquathermiesysteem (officieel:

uitgevoerd van de omgeving en de mogelijkheden

inzicht hun verbruik binnen de perken houden.

Thermisch Oppervlaktewater Systeem TEO genoemd)

voor het plaatsen van een gesloten bronsysteem.

onderzoek gedaan naar de mogelijkheden voor de

Op basis van de beschikbare gegevens is een

nieuwbouw van woningen in het project te Enkhuizen.

gesloten bron mogelijk waarbij er alleen een

maandelijkse kosten in de hand houden. Ook krijgt

Hoe bufferen we hemelwater? Groen op de daken, in de binnengebieden, bomen,

archeologisch aandachtsgebied is. De aanwezige

in de stegen (wadi’s, of zichtbaar in straatgoten), We

Wat is een Bodem Energie Systeem?

bodemverontreiniging, die gesaneerd wordt, heeft geen

gebruiken water (en dus ook hemelwater) op vele

Een BES is beter bekend onder de noemers WKO

invloed op de werking van het systeem.

manieren in dit plan: om groen mee te bewateren,

of Aardwarmte systeem. Het is een installatie die de

om het openbaar gebied mee te verlevendigen, om

bodem als batterij gebruikt om er warmte in de winter

Onderstand is een overzicht gegeven van de

kinderen mee te laten spelen, om de woningen te

uit te halen en er in de zomer in op te slaan. De warmte

bronlocatie (geel) en de in de omgeving aangebrachte

verwarmen (via Aquathermie!) en om ermee/erop te

uit de bodem wordt met een warmtepomp op een

bronnen. De dichts bijzijnde onttrekking is van

ontspannen! Dus veelvuldig water gebruik.

hogere bruikbare temperatuur gebracht.

grondwater (groen) er zijn geen verdere gegevens

We creëren speciale opvang gebieden (de wadi’s en

bekend van dit systeem. Op basis van de bebouwing

goten) om ervoor te zorgen dat bij hevige regenval

Wat is een aquathermie-systeem?

het water daar komt waar het de minste overlast geeft

Een aquathermie-systeem haalt de benodigde warmte

en de overige gebieden droog blijven en begaanbaar.

uit het oppervlaktewater van een rivier, haven, gracht

Op basis van een indicatieve berekening is bepaald dat

Ook door het toepassen van veel groen en dus weinig

of meer. Dit water wordt in de zomer onder invloed

circa 33 bronnen met een diepte van 180 m benodigd

zal het een onttrekking bij een woning zijn.

36

5 DUURZAAMHEID

Bodem engergie systeem

Analyse van extra vermogen zijn. Een globaal ontwerp hiervoor is onderstaand weergegeven. Toepassing TEO Voor aquathermie is onderzoek gedaan naar de mogelijkheden en is met het Hoogheemraadschap

Aquathermie-systeem

Hollands Noorderkwartier overleg geweest over de haalbaarheid en vergunbaarheid van het systeem. Het Hoogheemraadschap staat zeer positief tegenover het toepassen van aquathermie in dit project en wil graag alle medewerking verlenen om dit mogelijk te maken. Op basis van de potentiekaart aquathermie is er in de Oosterhaven, het noordelijke deel tussen de Compagniesbrug en het Wilhelminaplantsoen, zoals in onderstaande afbeelding weergegeven, een gemiddelde energie beschikbaar van 8.900 GJ per jaar.

Gecombineerd bodem energie systeem en aquathermie-systeem

37

5 DUURZAAMHEID Dit komt overeen met in totaal circa 250 woningen.

Exploitatie

NL Greenlabel

Het zuidelijke deel beschikt daarnaast over een

Voor de bewoners is met name van belang dat de

Omdat in de gunningsleidraad wordt omschreven dat

energiepotentie van circa 21.000 GJ, goed voor circa

energiekosten zo laag mogelijk zijn. Hiervoor is het

marktpartijen worden uitgedaagd om klimaatadaptatie

600 woningen.

in gezamenlijk eigendom en beheer nemen van de

en biodiversiteit mee te nemen in de ontwikkeling

installatie door bijvoorbeeld een coöperatie of vanuit de

en omdat van initiatiefnemer gevraagd wordt een

Uit de verkenning blijkt dat er voldoende warmte in het

vereniging van eigenaren de beste garantie. We richten

duurzaamheidsvisie te omschrijven waaruit blijkt

oppervlaktewater van de Oosterhaven aanwezig is om

een ESCO (Energie Service Company) op die door de

hoe er aanvullend invulling wordt gegeven aan de

de woningen duurzaam te verwarmen. Een dergelijk

bewoners zelf beheerd wordt en waarbij def VVE zelf

duurzaamheidsambitie hebben wij NL Greenlabel

aquathermiesysteem zal er globaal zo uitzien:

de kostprijs van de warmte en koud bepaalt.

ingeschakeld om ons schetsontwerp onafhankelijk te toetsen.

Gecombineerd systeem van bodemenergie en

Energietransitie Enkhuizen

Naast de specialisten op duurzaamheid op de

aquathermie

In het kader van de energietransitie is het mogelijk

onderdelen BENG (Peet Klimaat Advies), MPG

Indien er een koelbehoefte is in de woningen is een

het systeem uit te breiden en een groot deel van

(Bouwsupport Oost), Biodiversiteit & Klimaatadaptatie

combinatie van een Bodem Energie Systeem met

de naastgelegen woonwijk ook met een duurzaam

(DAGnl & Nieuw Blauw), Aquathermie (NIAG) is

aquathermie goed mogelijk. Omdat de koudevraag

energiesysteem van warmte te voorzien.

Greenlabel een organisatie dat kritisch naar ons

van woningen significant lager is dan de warmtevraag

schetsontwerp kijkt door dit te toetsen op integrale

kan in de zomer, als het oppervlaktewater warmer is,

Door de aanwezigheid van veel oppervlaktewater is

het Bodem Energie Systeem worden geladen met

er in potentie voldoende energie beschikbaar. Het

energie uit het oppervlaktewater door een aquathermie-

noordelijke deel van de Verlengde Oosterhaven heeft

De NL Terreinlabel-methodiek biedt de beleidsmakers

systeem.

de mogelijkheid om circa 160 woningen te verwarmen.

concrete houvast bij alle toekomstige ontwikkelingen

Voor het project De Nieuwe Oosterkade zou een

Dit kan binnen het project redelijk eenvoudig worden

binnen de gemeente en garandeert dat ontwikkelaars

dergelijk systeem er uit kunnen zien:

voorzien door de technische ruimte te vergroten om

de ambities op gebiedsniveau waarmaken. De

meerdere warmtepompen hier te kunnen opstellen. De

integraal vormgegeven NL Terreinlabel-methodiek

Systeemkeuze

woningen kunnen dan met een stadsverwarmingsnet

borgt de integrale duurzaamheid aan de hand

Voor het project willen wij kiezen voor het

aangesloten worden op het aquathermie-systeem.

van zes hoofdindicatoren. Ze wordt regelmatig

gecombineerde systeem om met name ook in de zomer

duurzaamheid en dit meetbaar maakt.

gevalideerd en geactualiseerd door een onafhankelijke

te kunnen koelen via het Bodem Energie Systeem

Bij het ook gebruiken van de andere havens is het

Wetenschappelijke Raad van Advies.

en aanvullend de warmte te kunnen laden vanuit het

aansluiten van nog meer woningen mogelijk en is een

oppervlaktewater. Zo draagt het project actief bij aan

volledig aardgasvrije wijk te realiseren. Gedurende de

Wij hebben het schetsontwerp laten toetsen door

een beter aquatisch milieu in de haven.

verdere ontwikkeling van het project is het advies hier

Greenlabel en hieruit komt nu al het hoogste NL

aanvullend onderzoek naar te doen.

Terreinlabel A (excellent). Er zijn uiteraard nog

38

5 DUURZAAMHEID verbeterpunten die wij op gaan pakken in de uitwerkingsfase. Maar mede dankzij de reeds ingeschakelde specialisten, scoren wij hoog op de relatie van het gebouw op de omgeving, hemelwater, flora & fauna, energie & klimaatbestendigheid en de relatie mens en omgeving. Wat betreft circulariteit willen wij ons in de technische uitwerking nog verbeteren. Wat wij wel al toepassen is het hergebruik van de bestrating van de Zilverstraat en het hergebruiken van de puinkorrel door het slopen van het bestaande gebouw in de fundering van nieuwe voetpaden/ fietspaden wordt wel toegepast. Tevens worden de bomen die op locatie gekapt worden, gebruikt om speeltoestellen van te maken. In de verdere uitwerking willen we hier nog verder in

SDG

Invulling

3.9

De terreininrichting zorgt voor het verminderen van het aantal sterfgevallen en ziekten als gevolg van gevaarlijke chemicaliën en de vervuiling en besmetting van bodem.

behaald

6.4

De terreininrichting zorgt voor een grotere efficiëntie van het watergebruik.

behaald

6.5

De terreininrichting laat een geïntregeerd beheer zien van de waterhulpbronnen om zo toegang tot en duurzaam beheer van water en riolering voor iedereen, waterkwaliteit en waterwinning te verzekeren.

behaald

6.6

De terreininrichting beschermt en herstelt de op water gebaseerde ecosystemen.

behaald

7.2

De terreininrichting heeft gezorgd voor een aanzienlijke verhoging van het aandeel hernieuwbare energie. Hierdoor wordt toegang tot betaalbare, betrouwbare, duurzame en moderne energie voor iedereen gestimuleerd.

behaald

7.3

De terreininrichting is energie-efficiënt.

behaald

9.1

De terreininrichting bezit een kwalitatieve, betrouwbare, duurzame en veerkrachtige infrastructuur ter ondersteuning van het menselijk welzijn, met klemtoon op een betaalbare en billijke toegang voor iedereen.

behaald

11.0

De terreininrichting is inclusief, veilig, veerkrachtig en duurzaam t.b.v. leefbaarheid, toegankelijkheid en bereikbaarheid van de plek.

Niet behaald

11b

Een terreininrichting waarin geïntegreerde beleidslijnen en plannen zijn geïmplementeerd inzake inclusie, doeltreffendheid van hulpbronnengebruik en mitigatie en adaptatie aan klimaatverandering.

11.2

De terreininrichting verschaft toegang tot veilige, betaalbare, toegankelijke en duurzame vervoerssystemen voor iedereen. De verkeersveiligheid is verbeterd, met aandacht voor de behoeften van mensen in kwetsbare situaties, kinderen, personen met een handicap en ouderen.

behaald

11.3

De terreininrichting laat een inclusieve en duurzame ontwikkeling zien waarin participatieve, geïntegreerde en duurzame planning en beheer is verankerd.

behaald

gaan, door bijvoorbeeld van tevoren na te denken waar de vervuilde grond opnieuw toegepast kan worden (bijvoorbeeld geluidswallen bij wegen) en/of bij het gebruik van nieuwe materialen enkel materialen te gebruiken die voorzien zijn van een NL Greenlabel duurzaamheidspaspoort. Wij stellen vast dat de ontwikkeling voorzien van NL Terreinlabel A (excellent) opgeleverd gaat worden.

Tijdens het terreininrichtingsproces zijn de inspanningen 11.4 verhoogt om het culturele en natuurlijke erfgoed te beschermen en veilig te stellen. De gebouwen hebben de milieu-impact gereduceerd, mede door 11.6 bijzondere aandacht te besteden aan de luchtkwaliteit en aan het gemeentelijk en ander afvalbeheer.

Ontwerpfase

SDG

Invulling

Ontwerpfase

12.4

De terreininrichting heeft gezorgd voor milieuvriendelijk beheer van chemicaliën en van alle afval gedurende hun hele levenscyclus, in overeenstemming met afgesproken nationale kaderovereenkomsten. De uitstoot is aanzienlijk beperkt in lucht, water en bodem om hun negatieve invloeden op de menselijke gezondheid en het milieu zoveel mogelijk te beperken.

behaald

12.5

In deze terreininrichting is de afvalproductie aanzienlijk beperkt via preventie, vermindering, recyclage en hergebruik.

behaald

12.7

In deze terreininrichting zijn duurzame praktijken bij overheidsopdrachten bevorderd in overeenstemming met nationale beleidslijnen en prioriteiten.

behaald

13.1

De terreininrichting is veerkrachtig en heeft het aanpassingsvermogen voor de met klimaat in verband te brengen uitdagingen.

behaald

13.3

Door de terreininrichting is bewustwording verbeterd met betrekking tot mitigatie, adaptatie, impactvermindering en vroegtijdige waarschuwing inzake klimaatverandering.

behaald

15.0

De terreininrichting beschermt, herstelt en bevordert het duurzame gebruik van ecosystemen (waaronder lokale biodiversiteit en bestaande landschappelijke waarden).

Niet behaald

15.1

De terreininrichting waarborgt het behoud, herstel en het duurzaam gebruik van terrestrische en inlandse zoetwaterecosystemen en hun diensten.

behaald

15.5

Tijdens het terreininrichtingsproces is dringende en doortastende actie ondernomen om de aftakeling in te perken van natuurlijke leefgebieden en het verlies van biodiversiteit een halt toe te roepen.

behaald

15.8

Tijdens het terreininrichtingsproces zijn maatregelen genomen om de invoering van invasieve uitheemse soorten in land- en waterecosystemen en hun impact te beperken.

behaald

15.9

De terreininrichting heeft ecosysteem- en biodiversiteitswaarden geïntegreerd.

behaald

Niet behaald

De terreininrichting heeft een ontvankelijke, inclusieve, 16.7 participatieve en representatieve besluitvorming op alle niveaus gegarandeerd.

behaald

17.1

De terreininrichting laat een versterking van beleidscoherentie voor duurzame ontwikkeling zien.

behaald

17.2

De terreininrichting heeft openbare, publiek-private en maatschappelijke partnerschappen aangemoedigd en bevorderd.

behaald

behaald

behaald

11.7

Vanuit de gebouwen zijn veilige, inclusieve en toegankelijke, groene en openbare ruimtes, in het bijzonder voor kinderen, ouderen en personen met een handicap toegankelijk.

behaald

12.2

De terreininrichting heeft efficiënt gebruik van natuurlijke hulpbronnen gerealiseerd.

behaald

39

5 DUURZAAMHEID Passage uit Beoordelingsmodel NL Terreinlabel 3

5. Relatie mens en omgeving x 5.1 Betrokkenheid

Op welke wijze zijn de gebruikers en/of belanghebbende betrokken bij de inrichting en de instandhouding van het ontwerp?

5.2 Mobiliteit

Worden gebruikers gefaciliteerd voor het gebruik van duurzame vorm van mobiliteit? Denk hierbij aan gebruik van openbaar vervoer, elektrische laadpunten, (deel)fiets of elektrisch (deel) auto's?

5.3 Fysieke veiligheid

Zijn op de hoofdroutes maatregelen getroffen voor verschillende gebruikers (voetgangers, minder validen, fietsers en gemotoriseerde voertuigen) zodat deze het terrein veilig kunnen gebruiken? (https://hetkantoorkompas.nl/wetgeving-toegankelijkheid-openbare-gebouwen)

5.4 Sociale veiligheid

Zijn maatregelen getroffen om onveilige plekken (door hoge begroeiing) te voorkomen en/of is voldoende licht aanwezig langs essentiële loop- en fietsroutes op momenten dat gebruikers zich op het terrein (in het donker) bevinden? Waarbij de maatregelen t.b.v sociale veiligheid in balans moeten zijn met het energiegebruik en de biodiversiteit.

5.5 Gezondheid

Draagt de inrichting bij aan de gezondheid van de gebruikers? O.a. zicht op groen (kijkgroen), mogelijkheid om te verblijven en te bewegen in een groene omgeving (gebruiksgroen).

x

x

x

x

6. Borging x 6.1 Financiering

Is de financierbaarheid van het plan voor de realisatie en het beheer, met instandhoudingsgarantie, geborgd?

6.2 Realisatie en beheer

Is een professional betrokken die de NL Greenlabel principles onderschrijft en zorgdraagt voor een pro-active houding v.w.b. integrale duurzaamheid?

6.3 Beheerplan

Is er een specifiek beheerplan opgesteld waarin een toekomstgericht eindbeeld en duurzaamheidscriteria staan opgenomen (incl. nadrukkelijke vermelding dat chemische bestrijdingsmiddelen niet wordt gebruikt en kunstmest in uitzonderlijke gevallen gebruikt wordt)? De voorkeur gaat uit naar gebruik van een elektrisch machinepark. Het beheer is gericht op het versterken van de biodiversteit en houdt rekening met de vier V's (zie 3.2)

x

x

Participeren ontwerpfase & gebruiksfase Participeren ontwerpfase Informeren n.v.t.

3

Mogelijkheid beheer binnentuinen door bewoners wordt uitgevraagd in participatieproces

Ja, collectieve faciliteiten Ja, individuele faciliteiten Nee, geen faciliteiten n.v.t.

3

Laadpunten, deelfietsen/auto's/scooters toegepast

Ja, prioriteit ligt bij kwetsbare groepen Ja, enkele maatregelen getroffen Nee, geen maatregelen n.v.t.

3

Veilig en toegankelijk

Sociale veiligheid, biodiversiteit en energiegebruik zijn in balans Ja, losstaande maatregelen Nee, geen maatregelen n.v.t.

3

Ja, actieve bijdrage (gebruiksgroen) Ja, passieve bijdrage (kijkgroen) Nee, geen bijdrage n.v.t.

3

Ja, 5 jaar Ja, 3 jaar Nee n.v.t. Ja Nee n.v.t. Ja, met duurzaamheidscriteria Ja, zonder duurzaamheidscriteria Nee n.v.t.

Kijk waar verlichting echt nodig is en waar niet. Voorkom hiermee overbodig energieverbruik en lichtvervuiling

Speelplek, verblijfsplek en binnentuinen

Zorg voor groen waar mensen ook echt in kunnen verblijven zoals pluktuinen, speelplekken, zitplekken. Kans bij paviljoen en binnenplaatsen

3

beheer en duurzaamheid geborgd in vve

Benoem duidelijk hoe de financiering van het beheer geborgd gaat worden

3

NL Greenlabel

3

Beheerplan met duurzaamheidscriteria geborgd in vve

3

Ja Nee

1

7.2

Ja Nee

0

7.3

Ja Nee

0

Huidige score maximale score

72 81

x

Aquathermie zorgt voor betere waterkwaliteit (op en rondom locatie)

Ontwerpfase

office@nlgreenlabel.nl | +31 (0) 88 1001 810 Julianaweg 22 | 7078AR MEGCHELEN IBAN: NL15TRIO0254455891 | BIC TRIONL2U KVK nummer: 09162816

Toegankelijkheid steigers voor minder valide bekijken

Benoem dat je met duurzame groenvoorzieners in zee gaat (bijv. NL Professionals met NL Terreinlabel Expert)

1

7. Bonuspunten 7.1

Vertel hoe je bewoners niet alleen actief mee laat denken in de ontwerpfase maar ook in de gebruiksfase

Beoordelingsmodel, versie 2019 1.1

A

Pagina 6 van 9