Kadernota 2024-2028 Enkhuizen

Kadernota 2025 - 2028 inclusief Voorjaarsnota 2024

1

1.

Inleiding

Algemeen Voor u ligt de Kadernota 2025 - 2028. In deze Kadernota zijn de uitgangspunten voor het opmaken van de ontwerp begroting 2025 en meerjarenraming 2026 - 2028 opgenomen, evenals voorstellen voor overig (nieuw) beleid Verder zijn in dit stuk actuele ontwikkelingen opgenomen, welke (nu nog) geen aanvullend budget vragen. Daarnaast is in Hoofdstuk 5 onder de autonome mutaties de Voorjaarsnota 2023 opgenomen. De Meicirculaire 2024 wordt eind mei 2024 verwacht. De financiële gevolgen hiervan konden niet in deze kadernota worden verwerkt. U wordt hierover via raadsbrief geïnformeerd en de gevolgen worden uiteraard wel verwerkt in de Begroting 2025 en meerjarenraming. Ook de financiële gevolgen van de Voorjaarsnota 2024 en de ontwerp Begroting 2025 van de SED organisatie -hoewel nog niet vastgesteld door het Algemeen Bestuur- zijn verwerkt in deze kadernota. Het betreft hier immers ramingen van te verwachten baten en lasten. In deze inleiding treft u verder een overzicht op hoofdlijnen van de financiële consequenties van deze kadernota aan, met een korte toelichting per onderdeel.

Leeswijzer: In Hoofdstuk 2 zijn de beslispunten inzake deze Kadernota gepresenteerd; In hoofdstuk 3 zijn de uitgangspunten voor het opmaken van de Begroting 2025 opgenomen; In Hoofdstuk 4 treft u recente beleidsontwikkelingen per programma aan ; In Hoofdstuk 5 treft u de Voorjaarsnota 2024/Autonome ontwikkelingen aan; In Hoofdstuk 6 treft u voorstellen voor overige nieuw beleid 2025 aan; In Hoofdstuk 7 treft u voorstellen inzake Investeringen aan; In Hoofdstuk 8 treft u de geraamde ontwikkeling van de reserves aan; In Hoofdstuk 9 treft u het voorstel inzake het Subsidieplafond 2024 aan.

Financiële consequenties van de Kadernota 2025 – 2028 In deze Kadernota worden in verschillende hoofdstukken de voorgestelde mutaties toegelicht. In dit hoofdstukje wordt een totaaloverzicht van alle voorstellen gepresenteerd, met daarbij een korte toelichting van de onderdelen en -waar van toepassing- een verwijzing naar de uitgebreide toelichting in de nota. Een negatief bedrag betekent hogere uitgaven/lagere inkomsten; een positie bedrag betekent lagere uitgaven/hogere inkomsten. Bedragen x € 1.000.

2

Overzicht financiële consequenties

Financieel overzicht Voorjaarsnota 2024 en Kadernota 2025-2028 (bedragen x € 1,000) 2024

2025

2026

2027

2028

-331

797

-2.013

-1.986

-2.366

-2.098

-4.035

-3.243

-3.914

-4.870

saldo mutaties Kadernota (overig beleid)

-109

-127

-784

-746

-739

vrijval reservering indexatie SED

359

359

359

359

359

Indexatie

nnb

nnb

nnb

nnb

nnb

saldo inclusief VJN - Kadernota

-2.179

-3.005

-5.680

-6.286

-7.615

Financiele ruimte na de raad van mei 2024 saldo mutaties Voorjaarsnota 2024

Toelichting financiële consequenties Ruimte na de raad van mei 2024: De startruimte is de financiële ruimte na de raad van mei 2024. In de volgende twee regels zijn de financiële gevolgen opgenomen van de verschillende onderdelen van deze kadernota: De Voorjaarsnota 2024 en het overige nieuw beleid. Vrijval stelpost indexatie SED: In de begroting 2024 en meerjarenraming is deze stelpost opgenomen ter (gedeeltelijke) dekking van mogelijke bijstellingen van de SED Begroting als gevolg van indexatie/CAO. Nu alle indexatie- en CAO-gevolgen bij de SED Organisatie zijn opgenomen in deze stukken kan deze stelpost vrijvallen. Indexatie: De indexatie wordt doorgerekend op basis van de percentages zoals toegepast in de Meicirculaire 2024. Dit percentage is uiteraard nog niet bekend. Op lasten is in de begroting 2024 1,4% cumulatief toegepast. Bij benadering betekent 1% stijging van de indexatie per saldo ca. € 190.000 aan lastenstijging.

3

2.

Beslispunten

Wij stellen u voor: 1. In te stemmen met de uitgangspunten voor het opstellen van de begroting 2025 en de meerjarenraming 2026-2028; 2. In te stemmen met de voorgestelde autonome mutaties in de Voorjaarsnota 2024 en de begroting 2024 en de meerjarenraming 2025-2028 conform te wijzigen; 3. een budget van € 27.000 voor Burgerparticipatie (CUP) overhevelen van programma Bestuur en dienstverlening naar programma Ruimte; 4. In te stemmen met de voorstellen voor overig beleid 2024-2025 en deze opnemen in de begroting 2024, de begroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028; 5. In te stemmen met de voorgestelde mutaties in de reserves en deze opnemen in de begroting 2024, de begroting 2025 en de meerjarenraming 2026-2028; 6. In te stemmen met de gevraagde investeringsbudgetten en de financiële gevolgen opnemen in de begroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028; 7. In te stemmen met de hoogte van de subsidieplafonds per werksoort, zoals aangegeven in deze kadernota.

4

3.

Uitgangspunten Begroting 2021 en de meerjarenraming

De basis voor de Begroting 2025 zijn de begrote structurele budgetten 2024. Deze worden bijgesteld met indexatie, actuele inzichten, overig beleid en gevolgen van het CUP. Algemene prijsinflatie Indexatie meicirculaire 2024 Voor prijsgevoelige budgetten wordt de prijsindexatie uit de meicirculaire 2024 verwerkt. Salarissen Indexatie meicirculaire 2024 Ook voor salarissen wordt de indexatie uit de meicirculaire 2024 verwerkt. Tarieven en heffingen indexatie meicirculaire 2024 • De tarieven en heffingen voor 2025 worden eind 2024 vastgesteld door de raad. • Voor onroerendezaakbelastingen is het uitgangspunt dat de opbrengststijging is gekoppeld aan het inflatiecijfer uit de meicirculaire 2024. Dit is exclusief de areaaluitbreiding. Ook hier geldt dat het uiteindelijke tarief voor belastingjaar 2025 eind 2024 door de raad wordt vastgesteld. • Voor de tarieven van de afvalstoffenheffing worden de tarieven van de HVC doorberekend (nog niet bekend). Rente op nieuwe investeringen 4,0% Dit percentage is gebaseerd op het rentepercentage van een lening van de BNG Bank met een looptijd van 25 jaar. Rente op bestaande investeringen Rente omslagpercentage Dit is het percentage wat berekend wordt door de verwachte rentelasten te delen door de boekwaarde van de activa.

Algemene uitkering gemeentefonds meicirculaire 2024 De Algemene Uitkering uit het gemeentefonds wordt gebaseerd op de meicirculaire 2024. Er wordt uitgegaan van het systeem van lopende prijzen. Dit betekent dat rekening wordt gehouden met de compensatie voor loon- en prijsstijgingen. Bijdrage Gemeenschappelijke regelingen + 3,9% De indexatie is gelijk aan de indexatie die is gehanteerd door de Regietafel voor de kadernota 2025 voor de GR-en. Daarbij wordt een gewogen gemiddelde gehanteerd waarbij de prijsindexatie (3,7%) voor 30% meeweegt en de loonindexatie (4,0%) voor 70%. Subsidies (alle sectoren) + 3,9% Voor subsidies wordt de indexatie toegepast die ook wordt gehanteerd voor GR-en. SED organisatie Begroting 2025 SED organisatie Voor bijdrage aan SED organisatie wordt uitgegaan van de Begroting 2025 van de SED organisatie.

5

4.

Beleidsontwikkelingen

in dit hoofdstuk worden actuele ontwikkelingen op de diverse beleidsterreinen toegelicht waar op dit moment (nog) geen aanvullend budget voor wordt gevraagd.

Programma 1

Bestuur en dienstverlening

Aankondiging: Aanschaf applicatie Beheer Openbare Ruimte (BOR) 2024 Zoals in de P&C documenten van 2023 is aangegeven, is er binnen de SED behoefte is aan een BOR-applicatie. Op dit moment bevindt het project zich nog in de onderzoeksfase. Het is nog niet inzichtelijk wat de kosten zijn, de definitieve (investerings-)aanvraag vindt plaats in de najaarsnota 2024. Nieuwe archiefwet Op dit moment is de verwachte datum waarop de nieuwe archiefwet, -regeling en -besluit in werking gaan treden 1 januari 2026. Een belangrijke verandering voor de gemeenten is dat de overbrengingstermijn van blijvend te bewaren informatie naar het e-depot wordt verkort van 20 naar 10 jaar. Dit gaat gelden voor informatie die vanaf 1 januari 2026 wordt ontvangen of opgesteld waardoor de eerste keer overbrengen in 2036 moet plaatsvinden. Voorwaarde hierbij is dat de informatie van de gemeente op orde is. Daar is afdeling Informatie met de vakafdelingen druk mee bezig. E-depot Als de bouwvergunningen van de gemeenten gedigitaliseerd zijn, worden ze beschikbaar gesteld via het e-depot van het Westfries Archief. Het e-depot is een digitale archiefbewaarplaats waar alle blijvend te bewaren informatie naar wordt overgebracht. Na overbrenging is de informatie openbaar dus inwoners van de gemeenten kunnen het zelf opzoeken en inzien via de website van het Westfries Archief.

Voor het beschikbaar stellen en opslaan van informatie berekent het Westfries Archief een tarief per terabyte. Het is nu nog moeilijk in te schatten hoe een aantal strekkende meter papieren archief zich vertaalt naar digitale opslag. Digitale toegankelijkheid toets websites (voor elke gemeentes) Digitale toegankelijkheid is wettelijk verplicht voor Nederlandse overheden en instellingen uit de (semi-)publieke sector. Het is verplicht om te voldoen aan de eisen van WCAG 2.1, niveau A en AA. Vanaf 5 oktober 2023 wordt WCAG 2.2 A en AA aanbevolen. In 2025 vindt er een audit plaats op alle gemeentelijke websites. Deze audit komt 1 keer in de 3 jaar terug. Momenteel maken we inzichtelijk om hoeveel websites dit in elke gemeente gaat en welke kosten hieraan verbonden zijn. Regionale samenwerking Op 15 februari 2024 heeft Noord-Holland Noord de regiodeal toegekend gekregen van 32,5 mln. De aankomende periode wordt hier uitvoering aangegeven langs de 3 programmalijnen beter leren, beter werken en beter leven in Noord-Holland Noord. De inzet is versterken van de brede welvaart in de regio. Dit is een samenwerking met de overheid, het bedrijfsleven en het onderwijs en uit zich onder andere in cofinanciering van 50% vanuit deze partijen. Daarmee is er een totale deal van € 65 mln. De regiodeal heeft een looptijd van vier jaar. 6

Cofinanciering Regio Deal De Regio Deal NHN zal de komende maanden verder worden uitgewerkt in een convenant tussen Rijk en regio. Het convenant zal voor het zomerreces gereed zijn. In en na de zomer volgt dan een bestuurlijk traject waarin alle partijen het convenant bespreken, waaronder de gemeenteraden en colleges. Zodra het convenant is vastgesteld en ondertekend, volgt de inwerkingtreding van de Regio Deal. Deze is voorzien op 1 november 2024. Het convenant wordt vertaald naar een samenwerkingsovereenkomst tussen de drie O's. De Overheid, het Onderwijs en de Ondernemers.

Programma 2

Ruimte

MJOP (budget neutraal) De verhoging van het bedrag van het Meerjarenonderhoudsplan (MJOP) in de voorjaarsnota is essentieel om het huidige werk voor het komende jaar uit te kunnen voeren, aangezien het huidige plan niet meer accuraat is. Het opstellen van een nieuw strategisch plan is noodzakelijk, maar in de tussentijd is het implementeren van een tijdelijk MJOP, zoals besproken in de presentatie, cruciaal om urgente onderhoudsbehoeften aan te pakken. Het zwembad is verkocht daardoor kan het bedrag budget neutraal worden meegenomen en blijft de storting voor 2024 en 2025 gelijk aan de huidige storting, welke eigenlijk lager had moeten uitvallen vanwege de verkoop van het zwembad. Destinatie Marketing Organisatie Holland boven Amsterdam Het budget voor Destinatie Marketing Organisatie Holland Boven Amsterdam (DMO HbA) is in 2024 eenmalig aan Stichting Marketing Enkhuizen toegekend. Aanleiding is het feit dat DMO HbA als plusopdracht bij het Ontwikkelingsbedrijf is gestopt vanaf 1 januari 2024. Marketing Enkhuizen heeft met dit budget zelf een online omgeving gerealiseerd (voorheen werd de website door DMO HbA beheerd). Voor 2025 wordt onderzocht of dit budget in Westfries verband kan worden ingezet ten behoeve van regiopromotie. Energie opwek en ruimtelijke impact In 2019 is het Klimaatakkoord ondertekend.

De centrale opgave uit het Klimaatakkoord is de CO2 -uitstoot in 2030 met 49% te verminderen vergeleken met 1990. In 2050 moet de uitstoot van broeikasgassen met 95% afgenomen zijn. Inmiddels is, door een verhoogde Europese ambitie, de ambitie van het kabinet verhoogd tot 55% CO2 -reductie in 2030 (en maatregelen die mikken op 60%). Er wordt nog steeds gestreefd naar klimaatneutraliteit in 2050. Dit betekent dat er nog een schepje boven op de versnelling van de energietransitie gedaan wordt. Het Rijk heeft tevens aangegeven dat voorzichtig moet worden omgegaan met landbouwgrond in combinatie met zonnepanelen. Dit is een uitdaging om dan toch energieopwekking te kunnen realiseren. Verder heeft Nederland de komende jaren te maken met netcongestie: de huidige infrastructuur is nog niet volledig berekend en ingericht op het terug leveren op het net en vanwege de groei in vraag is ook het leveren van stroom aan verbruikers problematisch. Grootverbruikers staan op de wachtlijst en het zal niet lang meer duren voor ook huishoudens moeite krijgen met aansluitingen op het net. Er moet gezocht worden naar creatieve oplossingen om als gemeente te kunnen blijven groeien. 7

De elektrificering van de samenleving zal ook beslag leggen op de openbare ruimte. Dit leidt tot complexe afwegingen hoe om te gaan met de ruimtelijke opgaven, zoals bijvoorbeeld locaties voor woningbouw, inrichting van woonwijken en bedrijventerreinen ten opzichte van elektriciteitsnetwerken en duurzame oplossingen in voorzieningen als bijvoorbeeld laadpalen. Energie infrastructuur In 2025 wordt de Energievisie 2.0 Noord-Holland Noord (NHN) en het Provinciaal Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat (P’MIEK) opgeleverd. De energievisie 2.0 NHN is een strategisch document op hoofdlijnen: waar gaan we heen in de regio, hoe ziet de toekomst van de gemeente eruit in 2050. De Provincie, alle gemeenten in Noord-Holland en de netbeheerders stellen gezamenlijk de P’MIEK op. De P’MIEK wordt tweejaarlijks opgeleverd en vormt de basis van de investeringsplannen voor het elektriciteitsnet. Projecten die in de P’MIEK als prioriteit zijn opgenomen, krijgen extra waarde in het integraal afwegingsproces van de netbeheerders. Elke gemeente zorgt voor een goed overzicht aan projecten die een vraag op het elektriciteitsnet hebben en waarbij rekening wordt gehouden met toekomstige terug levering aan het net. De netbeheerders Liander en TenneT werken op veel plaatsen in Noord-Holland aan uitbreidingen van het elektriciteitsnet.

In de Taskforce energie-infrastructuur pakken de Provincie, de netbeheerders en betrokken gemeenten de belangrijkste knelpunten in het elektriciteitsnetwerk aan. Tegelijkertijd wordt een ontwerp gemaakt voor toekomstbestendige nieuwe energienetwerken en wordt gezocht naar slimme oplossingen die efficiënt of beperkt gebruik maken van het elektriciteitsnetwerk. De verwachting voor 2025 en verder is dat er voor de Taskforce veel capaciteit nodig is voor alle betrokken partijen. Het ligt in de bedoeling dat dezelfde organisatiestructuur wordt ingericht voor de Taskforce als die waarmee ook gewerkt wordt voor de Regionale Energie Strategie (RES). Het ligt ook in de verwachting dat voor de extra capaciteit gelden ter beschikking worden gesteld vanuit de Provincie en het Rijk. Energieopwekking De Regionale Energie Strategie (RES) is een dynamisch document. De RES wordt herijkt, wanneer kaders worden aangepast of wanneer aanleiding is door bijvoorbeeld nieuwe (technologische) ontwikkelingen, nieuwe zoekgebieden en/of wijzigingen in zoekgebieden. Voor 2025 en verder verwachten we vooral dat er invulling gegeven gaat worden aan de RESzoekgebieden door initiatiefnemers. Dit richt zich op het opwekken van duurzame energie via wind- en zonne-energie. We willen hierbij het opwekken van zonne-energie op daken bevorderen.

Daarbij wordt ook bezien of daarvoor beleid nodig is met betrekking tot zon op eigen daken. Uitvoering vindt plaats in samenwerking met onze Westfriese buurgemeenten.Voor wat betreft de SED-gemeenten worden initiatieven enigszins in Enkhuizen verwacht, maar voornamelijk in Drechterland. Isolatie bestaande woningen en onderzoek Soorten Management Plan (SMP) Op grond van de wet Natuurbescherming is het noodzakelijk een SMP op de stellen voordat begonnen kan worden met de grootschalige verduurzaming van van de bestaande woningen. Daarbij verbiedt de nieuwe Omgevingswet het vernietigen, doden en verwonden van beschermde dieren- en plantensoorten en het wegnemen van hun verblijfplaatsen. Een SMP betreft een beschrijving van ecologisch onderzoek naar de aanwezigheid van soorten, zoals bv zwaluwen, huismussen en vleermuizen, bij de woningen en de maatregelen die kunnen worden genomen om het doden en/of het verwonden van deze soorten te voorkomen. In het 8

bijzonder is een SMP belangrijk voor de maatregel spouwmuur isolatie (verblijfplaats voor vleermuizen). Een SMP mag gebiedsgericht, ook regionaal, worden opgesteld en moet ook jaarlijks gemonitord worden. Zonder een SMP kan een programma voor de verduurzaming van bestaande woningen niet worden uitgevoerd. Vooraf moet er altijd een SMP zijn opgesteld, op basis waarvan de Provincie Noord-Holland een gebiedsgerichte ontheffing kan afgeven. Vanuit de Provincie Noord-Holland zijn momenteel subsidies beschikbaar voor het opstellen van een SMP. Verduurzamen gemeentelijk vastgoed In 2025 is bekend welk gemeentelijk vastgoed het eerst verduurzaamd gaat worden. De benodigde budgetten voor de verduurzaming van deze gebouwen zijn dan ook bekend en worden in de kadernota 2026 verwerkt. Verduurzamen bedrijventerreinen In 2025 gaan we verder aan de slag met het ondersteunen van ondernemers bij het verduurzamen van bedrijven en bedrijventerreinen. We zoeken gezamenlijk naar oplossingen voor netcongestie, energie-opwek en warmtevraagstukken. We hebben hier een faciliterende rol bij het aanjagen van de energietransitie op bedrijventerreinen en brengen partijen en ondernemers met elkaar en met de omgeving in contact.

We organiseren bijeenkomsten, bieden energiescans aan, zoeken met experts oplossingen voor knelpunten waar bedrijven tegenaan lopen zoals netcongestie en warmtetransitie en opwek en energiebesparing. Onze aanpak is vraag gestuurd. We bellen en bezoeken bedrijven met de vraag hoe we kunnen helpen. We trekken hierin samen op met het Duurzaam Ondernemersloket WF. Mobiliteit In 2025 gaan we in samenwerking met onze Westfriese buurgemeenten en stakeholders zoals Liander, verkennen hoe we mobiliteit kunnen gaan verduurzamen. Het plaatsen van laadpalen en de aanleg van parkeerterreinen met zonnepanelen zijn landelijk actuele thema's. Ook bij de bouw van nieuwe woonwijken speelt de vraag of anders omgaan met mobiliteit bijdraagt aan verduurzaming, energietransitie en leefbaarheid. We voorzien dat er op termijn inzet van capaciteit nodig zal zijn voor alle drie de gemeenten. Afval Het budget voor de afvalinzameling en – verwerking wordt geïndexeerd op basis van de gebruikelijke indexaties. Daarnaast wordt uitvoering gegeven aan het Afvalbeleidsplan en doorlopend gezocht naar kansen om de dienstverlening te verbeteren, duurzamer in te zamelen en te verwerken en de kosten omlaag te brengen. Eveneens wordt het bestaande beleid geëvalueerd en, op basis van een marktoriëntatie en bijbehorend kwaliteitskader, de toekomstige vorm van afvalinzameling en -verwerking in kaart gebracht.

9

Programma 3 Samenleving Sociaal domein De ontwikkelopgave voor het sociaal domein: preventie Sinds de decentralisaties in 2015 werken we met elkaar, elke dag opnieuw, keihard aan een inclusieve samenleving. Een plek waar iedereen mee kan doen, op eigen kracht of met een zetje in de rug vanuit de omgeving. Het is onze taak als gemeente om die ondersteuning zo effectief, duurzaam en betaalbaar mogelijk te laten zijn. Ondanks al het harde werk wat we samen verzetten met onder andere onze maatschappelijke partners, gebiedsteams, zorginstellingen, de regio en vrijwilligers, zien we dat het lastig is om grip en regie te houden op de beheersbaarheid en betaalbaarheid van ons sociaal domein. Grip en regie worden bemoeilijkt door alle maatschappelijke ontwikkelingen en veranderingen om ons heen. Voor het sociaal domein zijn de belangrijkste veranderingen tussen nu en 2050 de forse groei van de bevolking, de sterke vergrijzing en de toenemende diversiteit (CBI 2021). Neem daarbij de onverminderde mentale problemen van de jeugd (HBSC 2021) en het toenemende aantal mensen in armoede (CPB 2023) en je hebt de ingrediënten voor een toename van de stijging van de kosten in ons sociaal domein. Niet alleen binnen onze gemeente, maar ook landelijk bepalen deze ontwikkelingen de politieke agenda voor de komende jaren.

Het betekent ook dat, zelfs wanneer we wel volledige grip en regie zouden hebben, de vraag om ondersteuning, zorg en hulp en daarmee ook de kosten, alleen maar zullen toenemen. Meer grip en regie kunnen ons echter wel helpen om ervoor te zorgen dat de stijging ervan afvlakt. De belangrijkste opgave in de doorontwikkeling van het sociaal domein is de beweging naar de voorkant (voorveld) waar we de komende jaren vol op willen gaan inzetten. Preventie komt centraal te staan, in elk aspect van het sociaal domein. Of het nu gaat om de hervormingsagenda Jeugd, het toekomstscenario kind- en gezinsbescherming of het regionaal plan schuldhulpverlening: alles draait om het voorkomen van problemen of de verergering daarvan door te anticiperen op wat mogelijk gaat komen. Maar dat niet alleen, ook demedicalisering en normalisering zijn sleutelbegrippen. Net als het vrij toegankelijk maken van voorzieningen (bijvoorbeeld de pilot dagbesteding) of begeleiding organiseren in de wijk en collectief en het anders inrichten van de toegang. Bijna alle beschreven ontwikkelingen en voorstellen in deze kader- en voorjaarsnota zijn er daarom ook op gericht om de maatschappelijke opgave “beweging naar de voorkant/preventie” binnen het sociaal domein uit te werken en in te richten. Zoveel als mogelijk doen we dat samen met de regio en daar waar lokale uitwerking nodig is, gaan we zelf aan de slag.

Hier zijn middelen voor nodig. In het verleden –bijvoorbeeld bij de invoering van resultaatgericht werken- is er besloten om geen extra middelen aan te vragen. In de praktijk blijkt dat gewenste veranderingen en/of verbeteringen daardoor onvoldoende van de grond komen met als gevolg dat er wachtlijsten ontstaan. We kunnen immers de capaciteit van onze consulenten maar één keer inzetten. Extra middelen bieden ons de mogelijkheid om vorm te geven aan de doorontwikkeling van individueel aanbod naar collectieve voorzieningen, preventief werken en vroegsignalering om op die manier daadwerking invulling te geven aan preventie en daarmee weer een stap te kunnen zetten naar een effectief, duurzaam en betaalbaar sociaal domein te zetten.

10

Beleidsontwikkelingen Jeugd en Wmo Inkoop Jeugdhulp en Maatschappelijke ondersteuning (Wmo) 2025 Per 1 januari 2025 gaan de nieuwe overeenkomsten in voor Jeugdhulp en Wmo. Als gevolg van landelijke en (boven)regionale ontwikkelingen, jurisprudentie en een onderzoek naar het resultaat gestuurd werken in de regio Westfriesland, worden er diverse wijzigingen doorgevoerd. Deze wijzigingen hebben als doel om knelpunten op te lossen om zo de werking van het resultaat gestuurd werken te verbeteren. De door de Westfriese gemeenteraden vastgestelde beleidsuitgangspunten voor de inkoop, schetsen de nieuwe kaders voor de uitvoering van resultaat gestuurd werken van 2025 en verder. Het vraagt tijd om de nieuwe systematiek op een efficiënte en effectieve wijze voor de gemeente en aanbieders te realiseren. Binnen de looptijd van de overeenkomst is ruimte ingebouwd voor wijzigingen, mocht dit noodzakelijk zijn als gevolg van veranderende wetgeving en de doorontwikkeling van het sociaal domein. Toekomstscenario Kind - en Gezinsbescherming Het Toekomstscenario is een gezamenlijk programma van de ministeries van Justitie en Veiligheid (JenV) en Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). Het richt zich op een eenvoudigere, systeemgerichte aanpak, waarbij gezinnen centraal staan.

Het betreft niet alleen de Jeugdbescherming, maar het gehele traject van zorg en ondersteuning aan kinderen, gezinnen en huishoudens. Het Toekomstscenario Kind - en Gezinsbescherming richt zich op de verbetering van de veiligheid in gezinnen en huishoudens en kent vier actielijnen en één speerpunt: 1. Versterken van lokale wijkteams: zowel aan de preventieve kant als met zwaardere vormen van onveiligheid. 2. Versterken samenwerking tussen partners die met gezinnen te maken hebben. 3. Integrale sturing/governance realiseren. 4. Expertise en deskundigheidsbevordering van uitvoerende medewerkers. Het speerpunt is de inzet van ervaringsdeskundigen. Inzet vindt lokaal plaats binnen Westfriesland en in de regio Noord-Holland Noord. Inkomensafhankelijke eigen bijdrage Wmo vanaf 2026 Vanaf 2026 zal er voor de Wmo weer een inkomensafhankelijke bijdrage gevraagd worden van cliënten die gebruik maken van een voorziening. De verwachting is dat de dempende effecten niet hoog zullen zijn omdat mensen die eenmaal een voorziening op grond van de Wmo hebben ontvangen deze niet snel zullen beëindigen. De maximale eigen bijdrage zal naar verwachting € 275 per maand zijn. Het Rijk heeft het gemeentefonds hier op gekort. Woonzorgvisie Vanaf 2026 worden gemeenten verplicht om een Woonzorgvisie op te nemen in hun volkshuisvestingsprogramma.

Een Woonzorgvisie helpt gemeenten om keuzes te maken in de lokale opgave op het gebied van huisvesting voor ouderen, statushouders, dak- en thuislozen, en mensen die uitstromen uit beschermd wonen en/of maatschappelijke opvang. Beschermd Wonen Vanaf 1 januari 2025 (streefdatum) worden gemeenten verantwoordelijk voor beschermd wonen voor de eigen inwoners. Dit is nu belegd bij centrumgemeente Hoorn.

11

In West-Friesland is ervoor gekozen om ook tijdens deze transitie met elkaar regionaal te blijven samenwerken.

Beleidsontwikkelingen bestaanszekerheid WerkSaam Westfriesland De gemeenteraad heeft tijdens de vergadering van 3 juli 2023 bij de zienswijze op de begroting 2024 van WerkSaam een taakstelling opgelegd van 1%. Tijdens de raadsvergadering van 26 februari 2024 heeft de gemeenteraad bij de Kadernota 2025 van WerkSaam de Motie Scenario’s ravijnjaar 2026 GR-en aangenomen. WerkSaam onderzoekt de besparingsmogelijkheden met het project WerkSaam 2028. De gemeenteraad wordt hierover geïnformeerd via de reguliere p&c cyclus. Armoedebestrijding Naar aanleiding van de Inkomenseffectenrapportage wordt per 1 januari 2025 het minimabeleid geoptimaliseerd. De doelstelling is om de regelingen te bundelen en, waar mogelijk, toegankelijker te maken. Ook wordt de mogelijkheid tot harmonisatie onderzocht. Het is nog niet duidelijk of en hoeveel extra kosten hiermee gemoeid zijn. De gemeenteraad wordt hierover geïnformeerd via de reguliere p&c cyclus. Alleenverdienersproblematiek Door een samenloop van fiscaliteit, sociale zekerheid en toeslagen loopt een groep alleenverdieners toeslagen mis. Als gevolg hiervan hebben zij een lager besteedbaar inkomen dan een vergelijkbaar huishouden met een volledige bijstandsuitkering. Het Rijk heeft besloten dat gemeenten een tussentijdse regeling moeten gaan uitvoeren over de periode van 2025 tot 2028.

In 2024 kan er hulp vanuit de bijzondere bijstand worden geboden. Hiervoor is een aanpassing van de Participatiewet nodig. Verwachting is dat deze wetswijziging medio 2024 wordt doorgevoerd. Bij de Meicirculaire 2024 stelt het Rijk geld hiervoor beschikbaar. Het Rijk zoekt ondertussen naar een structurele oplossing vanaf 2028. Nog niet duidelijk is wat de financiële gevolgen hiervan zijn en om hoeveel gezinnen dit gaat. Regionaal Kaderplan Schuldhulpverlening Het Regionaal beleidsplan Schuldhulpverlening is ontwikkeld door zes Westfriese gemeenten (met uitzondering van Hoorn) en wordt vastgesteld voor de periode 2025-2028. Het doel van het beleidsplan is om meer in te zetten op het voorkomen van schulden. Daar waar schulden zijn ontstaan blijft passende hulp beschikbaar.

Sport, Cultuur en Recreatie Beleidsontwikkelingen sport, cultuur en recreatie Cultuureducatie met Kwaliteit (CmK4) 2025-2028 In 2025 begint een nieuwe periode voor cultuureducatie. CmK is een samenwerking van gemeenten, provincies en het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW). Dit is een vervolg op het landelijke programma CmK dat al ruim tien jaar zorgt voor duurzame verankering van cultuureducatie in het onderwijs. CmK heeft als doel de kwaliteit van cultuureducatie op een duurzame manier te versterken. Door middel van intensieve samenwerking tussen onderwijs en de culturele sector kan ieder kind in Nederland kunst en cultuur ervaren op school. 12

Erkende landelijke cultuurregio Met het regioprofiel ‘Zee aan ruimte, land vol cultuur’ heeft het Ministerie van OCW (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap) de regio Noord-Holland Noord sinds 1 maart 2024 officieel als landelijke cultuurregio erkent. Met het profiel ‘Zee aan ruimte, land vol cultuur’ heeft de regio laten zien welke mogelijkheden er zijn op gebied van kunst en cultuur voor de meer dan 675.000 inwoners. Door de landelijke erkenning kunnen de gemeenten en lokale culturele instellingen de samenwerkingsverbanden en culturele infrastructuur nog verder verbeteren en verstevigen. De status van cultuurregio maakt ook de weg vrij voor gemeenten om gezamenlijke cultuurprojecten te ontwikkelen die in aanmerking komen voor specifieke, toekomstige cultuursubsidies vanuit het Rijk die bestemd zijn voor cultuurregio’s.

Onderwijs Inclusief onderwijs Het Rijk streeft naar inclusief onderwijs vanaf 2025. Dit houdt in dat jongeren met en zonder extra ondersteuningsbehoefte zoveel als mogelijk samen naar dezelfde school en zo thuisnabij mogelijk. Om dit te bereiken is het noodzakelijk om de eventuele extra ondersteuning dichtbij het kind en in de school te organiseren. Dit vraagt om een samenwerking tussen onderwijs en zorg. De komende jaren wordt hier in stappen naartoe gewerkt. Daarnaast zal het Rijk de wet- en regelgeving aanpassen om het bieden van inclusief onderwijs makkelijker te maken. Wetsvoorstel Doelmatige Aanpak Onderwijshuisvesting Het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap is in voorbereiding de onderwijswetten met betrekking tot onderwijshuisvesting te wijzigen. Als het wetsvoorstel doorgang vindt, worden gemeenten verplicht om een integraal huisvestingsplan (IHP) vast te stellen voor vier jaar met een doorkijk van nog 12 jaar. Daarnaast wordt het begrip renovatie toegevoegd aan de voorzieningen in de huisvesting waar de gemeente voor verantwoordelijk is. Voor de gemeentelijke bekostiging van onderwijshuisvesting heeft de voorgestelde wetswijziging gevolgen. In de Verordening Voorzieningen Huisvesting Onderwijs Enkhuizen (2015) is renovatie nog geen voorziening. In het wetsvoorstel Doelmatige Aanpak Onderwijshuisvesting wordt renovatie wel een voorziening.

Daarbij komt dat in het wetsvoorstel wordt verplicht het IHP te voorzien van uitvoeringsprogramma's voor de eerste vier jaar, met inbegrip van een financiële paragraaf. Waarschijnlijk gaat de wetswijziging in 2026 in.

Volksgezondheid Gezonde generatie 2040 Enkhuizen Enkhuizen wil een gezonde generatie. Dit is tevens het landelijk doel. Het Rijk heeft hiervoor middelen beschikbaar gesteld: de IZA en GALA-middelen. IZA staat voor het Integraal Zorg Akkoord en GALA staat voor het Gezond en Actief Leven Akkoord. Met deze middelen gaan we een plan van aanpak maken en uitvoeren met drie focuspunten: sociale basis, gezondheid, en sport, bewegen en cultuur. Binnen deze drie focuspunten is een verbinding met de verschillende domeinen en wordt gestreefd naar een integrale aanpak.

13

Vaccinatiegraad en middelen De vaccinatiegraad van het Rijksvaccinatieprogramma is aan het dalen. Het Rijksvaccinatieprogramma is overgedragen van het Rijk naar de gemeente. Dit betekent dat de gemeente de middelen hiervoor ontvangt. Wanneer er meer vaccinaties toegediend gaan worden, dan ontvangt de gemeente ook meer middelen. De gemeente stelt deze middelen beschikbaar aan de GGD om het programma te kunnen uitvoeren. Dierenwelzijn De bijdrage van gemeente voor de opvang van (huis)dieren en vogels is niet kostendekkend. In 2024 werken we naar een structurele oplossing om dit recht te trekken. De kosten hiervoor zijn nog onduidelijk.

14

5.

Autonome ontwikkelingen: Voorjaarsnota 2024

In dit hoofdstuk treft u de Voorjaarsnota 2024 aan. De Voorjaarsnota bevat in het algemeen 'autonome' mutaties en géén nieuw beleid. Autonome mutaties zijn in het algemeen ontwikkelingen die vooral 'van buiten komen' en die een onvermijdelijke kostenstijging tot gevolg hebben. Dit kunnen kostenontwikkelingen zijn, regelgeving van (hogere) overheden, aanbestedingsresultaten, open einde regelingen, wijzigingen in de algemene uitkering etc. In de financiële overzichten in deze nota zijn de bedragen in duizendtallen aangegeven. Een negatief bedrag in rood betekent een beperking van de financiële ruimte (hogere uitgaven en/of lagere inkomsten); de zwarte bedragen betreffen een verruiming van de financiële ruimte (lagere uitgaven en/of hogere inkomsten) Na het financieel overzicht worden de mutaties per programma toegelicht.

15

Mutaties autonome ontwikkelingen/Voorjaarsnota 2024 Programma 1 Wethouders Griffie Gemeentesecretaris Vrijval budget verkiezingen 2025 Afdracht leges reisdocumenten Bijdrage OBSW Algemene uitkering DC 2023 en VJN 2024 AU: Bijstelling Hervormingsagenda Jeugd Schrappen taakstelling SD Jeugd 2025 Bijdrage SED Overheveling Burgerpart. (CUP) naar pr. 2 totaal programma 1 Programma 2 Leges horeca en evenemenenten Herstel schades bermen Herstel aanplant bomen Doorberekende energiekosten Haven Doorberekend waterverbruik Haven Sanitaire inkomsten Haven Website Haven Elektra Haven Inspecties riolering dekking inspecties riolering uit voorziening Overheveling Burgerpart. (CUP) van pr. 1 totaal programma 2 programma 3 Veilig thuis Jeugdzorg plus Uitvoering Jeugdzorg Netwerkorganisatie Zorg in Westfriesland Clientgebonden kosten Jeugd Clientgebonden kosten Wmo Stichting Iedereen telt mee Versterken bibliotheeknetwerk Specifieke uitkering bibliotheekwerk Informatiepunten digitale overheid (IDO) Specifieke uitkering IDO Onderwijs Achterstanden budget Specifieke uitkering OAB Rentelasten IHP Onderwijs Contra-expertise gevelschade RSG Garantstelling Taalhuis totaal programma 3 totaal Voorjaarsnota 2024

2024 -15 -12 5 -90 -40 433

-261 27 48

-7 -5 -15 50 10 -20 -8 -60 -50 50 -27 -82

12 20 -52 -70 -1.760 -103 -120 -107 107 -19 19 -594 594

2025 -15 -12 -8 41 -90 -40 -1.061 565 -575 -219 27 -1.387

2026 -15 -12 -8

2027 -15 -12 -8

2028 -15 -12 -8

-95 -40 245

-95 -40 132

-95 -40 171

-419 27 -317

-846 27 -857

-1.708 27 -1.680

-7 -5 -15 50 10 -20

-7 -5 -15 50 10 -20

-7 -5 -15 50 10 -20

-7 -5 -15 50 10 -20

-60

-60

-60

-60

-27 -74

-27 -74

-27 -74

-27 -74

20 -52 -70 -1.870 -482 -120

20 -52 -70 -1.980 -624 -120

20 -52 -70 -2.090 -624 -120

20 -52 -70 -2.200 -624 -120

-26

-47

-70

-10 20 -2.063

-2.574

-2.852

-2.983

-3.116

-2.098

-4.035

-3.243

-3.914

-4.870

16

Programma 1 Bestuur en dienstverlening Wethouders (nadeel vanaf 2024 € 15.000 structureel) De wedde voor wethouders worden ieder jaar wettelijk vastgesteld en leiden tot een bijraming. Griffie (nadeel vanaf 2024 € 12.000 structureel) In verband met CAO-verplichtingen moet het budget voor de griffie worden opgehoogd. Gemeentesecretaris (voordeel 2024 € 5.000 incidenteel) Een incidenteel voordeel, omdat de nieuwe secretaris pas in de loop van het jaar is aangesteld. Gemeentesecretaris (nadeel vanaf 2025 € 7.500 structureel) In verband met CAO-verplichtingen moet het budget gemeentesecretaris worden aangepast.

Dienstverlening Organisatie verkiezingen (voordeel 2025 € 41.000 incidenteel) In 2025 zijn er geen verkiezingen gepland. Het geraamde budget valt vrij. Afdracht leges reisdocumenten (nadeel 2024 en 2025 € 90.000 nadeel vanaf 2026 € 95.000) Tot en met 2028 is er een grote toename van het aantal reisdocumenten waardoor inkomsten uit leges stijgen. Dit wordt veroorzaakt doordat in 2014 reisdocumenten een langere geldigheidsdatum hebben gekregen, de zgn. paspoortenpiek. Doordat er meer reisdocumenten worden verstrekt komen er meer leges binnen; hiermee stijgt ook de afdracht naar het rijk. Bij de inkomsten vanuit de leges is hier eerder al rekening mee gehouden.

Regionale samenwerking Bijdrage OBSW (nadeel € 40.000 vanaf 2024 structureel). Door een aantal oorzaken is bijstelling van het budget regionale samenwerking noodzakelijk. Door het regioteam zijn namelijk hogere kosten doorbelast in verband met een stijging van de loonkosten, de voorbereiding van de regiodeal en het aanstellen van een netwerkcoördinator. Daarnaast is de contributie van de VNG substantieel verhoogd.

Overhead Algemene uitkering Decembercirculaire 2023 resulteert voor dienstjaar 2024 in een incidentele plus van € 301.000. Dit betreft een saldo van hoeveelheidsverschillen (+ 531k), uitkering verdeelreserve (+ 33k) en bijstelling van de Uitkeringsfactor (-/- 263k). Het Rijk heeft de Voorjaarsnota 2024 uitgebracht en daarin enkele financiële mutaties aangekondigd die in de meicirculaire 2024 worden verwerkt. Omdat deze mutaties van invloed zijn op de financiële positie van de gemeente in meerjarenperspectief zijn de nu bekende mutaties opgenomen. Het betreft de volgende vier onderdelen: • De resterende opschalingskorting is vanaf het jaar 2026 afgeschaft. Hiervoor is wel een eenmalige korting voor 2025 opgenomen. 17

•

De nieuwe financieringssystematiek die vanaf 2026 in zou gaan, is naar voren gehaald. Deze systematiek geldt nu vanaf 2024. Hierdoor ontstaat er een nadeel vanaf 2024. Daarnaast is de toegepaste indexering voor loon en prijs verlaagd. • Omdat gemeenten in 2023 minder geclaimd hebben uit het BTW compensatiefonds, is het restant in 2024 toegevoegd aan de algemene uitkering. Het voorgaande resulteert in een plus voor 2024 ad € 132.000; een min ad -/- € 1.061.000 voor 2025; een plus ad € 245.000 in 2026; een plus ad € 132.000 in 2027 en een plus in 2028 ad € 171.000. Eerder heeft het Rijk aangegeven ingaande 2025 een korting op het Gemeentefonds toe te passen van € 511 miljoen structureel inzake de Hervormingsagenda Jeugdzorg, omdat gemeenten vanaf 2025 vanuit het Rijk instrumenten zouden krijgen om -landelijk gezienhetzelfde bedrag te kunnen besparen op uitgaven in de jeugdzorg. In de Begroting 2023 is deze verlaging van de algemene uitkering vanaf dienstjaar 2025 geraamd op € 625.000 (structureel) en daarvoor is binnen het sociaal domein een stelpost (verlaging van de uitgaven) ad € 625.000 (structureel) opgenomen. Het Rijk heeft nu bekend gemaakt dat verlaging van het gemeentefonds van € 511 miljoen inzake Jeugdzorg in 2025 niet wordt gerealiseerd, daar de instrumenten vanuit het Rijk ook nog niet voorhanden zijn.

Vanwege de veranderde uitkeringsfactor neemt de algemene uitkering daardoor in 2025 'slechts' toe met € 565.000 (en niet met € 625.000). De eerder geraamde stelpost op Jeugdzorg ad € 625.000 is bij raadsbesluit inzake Ombuigingen 2024 en Septembercirculaire 2023 reeds bijgesteld naar € 575.000. Ook deze stelpost zal derhalve worden afgeraamd, daar de instrumenten voor besparing nog niet zijn gerealiseerd. Per saldo betekent het voorgaande het volgende voor de begroting 2024 en meerjarenraming (bedragen x € 1.000): 2024 2025 2026 2027 2028 Decembercirculaire 2023 301 Voorjaarsnota 2024 Rijk: Schrappen Opschalingskorting -760 760 753 748 Indexatie en vervoegde invoering bbp -104 -301 -515 -621 -577 BTW Compensatiefonds 236 Geen korting Hervormingsagenda 2025: vrijval € 511 miljoen sociaal domein 565 Schrappen stelpost eigen begroting -575 financieel resultaat 433 -1.071 245 132 171 Bijdrage SED organisatie (nadeel 2024 € 260.500; 2025 € 219.000; 2026 € 419.000; 2027 € 846.000 en 2028 € 1.708.000. De bijraming van de bijdrage aan de SED Organisatie is gebaseerd op de Voorjaarsnota 2024 en de ontwerp begroting 2025 van de SED organisatie, hoewel deze nog niet door het AB zijn behandeld. Overheveling CUP-budget Burgerparticipatie naar programma Ruimte (budgettair neutraal).

In de begroting 2024 is het structureel budget voor burgerparticipatie ad € 27.000 ten onrechte verantwoordt op programma Bestuur en dienstverlening. Daar overhevelingen tussen programma ’s een raadsbevoegdheid is wordt in de deze kadernota voorgesteld het genoemde budget over te hevelen naar programma Ruimte. Voor de totale begroting is deze overheveling uiteraard budgettair neutraal.

18

Programma 2 Ruimte Veiligheid Leges (nadeel vanaf 2024 € 7.000 structureel) Afgelopen jaren is er een afname geweest van horeca- en evenementenvergunningen met als gevolg minder legesinkomsten.

Beheer openbare ruimte Openbaar groen Herstellen schades bermen (nadeel vanaf 2024 € 5.000 structureel) Afgelopen jaar is een toename van schades aan de bermen geconstateerd. De schades ontstaan door (vracht)verkeer die naast de rijbaan rijden, waardoor er sporen ontstaan. De sporen geven een onveilige situatie voor overige weggebruikers. Daar de veroorzaker niet achterhaald kan worden is het niet mogelijk schades te verhalen. Herstellen en aanplanten bomen n.a.v. stormschade (nadeel vanaf 2024 € 15.000 structureel) Mede door klimaatveranderingen zien we een toename van zware stormen, met name een zomerstorm geeft veel schade door het aanwezige bladvolume in de boom. In het kader van de veiligheid is het noodzakelijk dat de schades worden opgeruimd en bomen opnieuw aangeplant worden zoals in het omgevingsprogramma bomen is opgenomen. Haven Doorberekende energiekosten (voordeel vanaf 2024 € 50.000 structureel) In het afgelopen jaar hebben we een aanzienlijke toename van het energieverbruik waargenomen, wat zich ook vertaalt heeft in hogere doorberekening aan de klant. Deze stijging kan worden toegeschreven aan verschillende factoren, waaronder wellicht een groter aantal boten dat gebruikmaakt van de havenfaciliteiten en de daarmee gepaard gaande verhoogde energiebehoefte.

Doorberekend waterverbruik (voordeel vanaf 2024 € 10.000 structureel) In het afgelopen jaar is er aanzienlijk meer water gebruikt, wat tevens is doorberekend aan de klant. Deze stijging kan worden toegeschreven aan verschillende factoren, waaronder een toename van het aantal boten met luxere voorzieningen die een intensiever watergebruik met zich meebrengen. Bovendien heeft het grotere aantal passanten, ondanks de verminderde vraag naar het sanitaire gebouw, bijgedragen aan de verhoogde waterconsumptie. Ook hier is de groei van riviercruisevaart debet aan het toenemende waterverbruik. De grotere charterschepen worden luxer en beschikken over meer sanitair dus meer waterverbruik. Overige inkomsten (nadeel vanaf 2024 € 20.000 structureel) Het afgelopen jaar is het sanitaire gebouw minder intensief gebruikt, wat grotendeels te wijten is aan de toenemende luxe van de boten in onze haven. De verbeterde voorzieningen aan boord hebben geleid tot een verminderde behoefte aan het gebruik van het sanitaire gebouw door passanten. Na de renovatie van de toiletgebouwen is er een ander douchesysteem geïnstalleerd. Dit heeft er toe geleid dat er korter gedoucht wordt. Dit is ook terug te zien in minder water verbruik.

19

Website haven (nadeel 2024 € 8.000 incidenteel) Er zijn verschillende redenen waarom we graag een nieuwe website willen voor de haven van Enkhuizen. De huidige website van de haven van Enkhuizen voldoet niet voldoen aan de verwachtingen van bezoekers. Een nieuwe website biedt de mogelijkheid om de gebruikerservaring te verbeteren door middel van een modern en intuïtief ontwerp, gemakkelijke navigatie en responsieve functionaliteiten die passen bij de behoeften van zowel lokale bewoners als toeristen. Electra (nadeel € 60.000 structureel) In het afgelopen jaar hebben we een aanzienlijke toename van het energieverbruik waargenomen, wat zich ook vertaalt heeft in hogere doorberekening aan de klant. Deze stijging kan worden toegeschreven aan verschillende factoren, waaronder wellicht een groter aantal boten dat gebruikmaakt van de havenfaciliteiten en de daarmee gepaard gaande verhoogde energiebehoefte. De groei in de riviercruisevaart heeft een groot aandeel in het toegenomen energieverbruik. Dit is ook terug te zien in de doorberekend energielasten. Rioolinspecties. (2024 € 50.000 budgettair neutraal) Bij het vaststellen van het Programma Stedelijk Water en Riolering 2023-2024 is bekend gemaakt dat er extra inspecties van de staat van de riolering moest worden gedaan.

Dit is, zoals in de jaarrekening al aangeven, niet uitgevoerd en is het voornemen de inspecties in 2024 uit te voeren. Dit betekent dat we het budget van 2023 naar 2024 moeten over plaatsen. De resultaten van deze inspecties wordt verwerkt in het nieuwe Programma Stedelijk Water en Riolering 2025-2027 dat Q4 2024 ter vaststelling wordt aangeboden. De lasten worden gedekt door een onttrekking van de voorziening riolering en zijn dus budgettair neutraal. Overheveling CUP-budget Burgerparticipatie van programma 1 (budgettair neutraal). In de begroting 2024 is het structureel budget voor burgerparticipatie ad € 27.000 ten onrechte verantwoordt op programma Bestuur en dienstverlening. Daar overhevelingen tussen programma ’s een raadsbevoegdheid is wordt in de deze kadernota voorgesteld het genoemde budget over te hevelen naar programma Ruimte. Voor de totale begroting is deze overheveling uiteraard budgettair neutraal.

20

Programma 3 Samenleving Veilig Thuis (voordeel 2024 € 12.000 incidenteel) Veilig Thuis is de organisatie die de hulpverlening biedt aan kinderen en gezinnen die in onveiligheid verkeren binnen het gezin. De begroting van Veilig Thuis voor 2024 is naar beneden bijgesteld voor Enkhuizen in verband met verlaagd gebruik van de diensten van Veilig Thuis in 2023. JeugdzorgPlus (voordeel vanaf 2024 € 20.000 structureel) Met ingang van het nieuwe contract JeugdzorgPlus per 1 juli 2023 is de zogeheten basiscomponent gewijzigd naar om- en afbouw JeugdzorgPlus. Dit betekent dat de gemeente, door de landelijke afbouw, een lagere bijdrage aan de zogeheten 'lege bedden' heeft. Uitvoering Jeugdzorg (nadeel vanaf 2024 € 52.000 structureel) Door wijzigingen in contracten en wetswijzigingen zijn er meer uitvoeringstaken toegevoegd aan de taken van de Jeugdconsulenten. Deze concentreren zich met name op het voeren van procesregie en een toename van het aantal GI-zaken (Jeugdbescherming). Hierover zijn regionale afspraken gemaakt met Westfriese gemeenten. Tevens zien we een stijging van het aantal aanvragen en herbeoordelingen. Daarnaast maken de inkoopstrategie jeugd en de daaruit voortvloeiende inrichtingskeuzes dat de regierol vanuit de lokale toegang gaat wijzigen en intensiveren.

Een regionale voorwaarde is dat een lokale toegang betrokken is bij alle casussen die vallen onder de hoog specialistische zorg (segment C). Het gaat binnen deze scope ten slotte over zeer complexe multiprobleem gezinnen waar meerdere zorgaanbieders en hoge kosten mee gepaard gaan. Belang van de gemeente is om juist bij deze doelgroep te sturen op 1 gezin 1 plan 1 regisseur, integraal domein overstijgend werken, voorkomen van stapelen van zorg en afschalen waar kan. Ten opzichte van de huidige situatie gaat Segment C qua populatie groter worden (meer casuïstiek waarbij regie voorwaardelijk is) en daarnaast verstevigt. Dit vraagt om meerdere uren inzet per week, dit kan oplopen bij crisisgevoelige en/ of veiligheidszaken. Met de huidige formatie kan deze inzet niet gerealiseerd worden, kan de gemeente niet voldoen aan de gemaakte regionale afspraken en besluitvorming. Het voeren van regie op complexe casuïstiek draagt bij aan het tijdig kunnen sturen op de ingezette zorg, tijdig op- en afschalen en de daarmee gepaarde kosten per cliënt. Om grip te kunnen krijgen op de stijgende kosten jeugdzorg is de uitbreiding van de formatie van de uitvoering noodzakelijk. Triage is een manier om de stijgende kosten minder hard te laten oplopen. Triage is aan de voorkant goed selecteren en bewust afwegen welke zorg écht noodzakelijk is.

We leren van andere gemeenten dat investeren in zakelijke triage kan leiden tot minder zware zorg. Concreet krijgt dit vorm in een goed toegeruste toegang. Doen we wat nodig is? En doen we niet van wat niet nodig is. Netwerkorganisatie Zorg in Westfriesland (nadeel vanaf 2024 € 70.000 structureel) De Netwerkorganisatie verzorgt voor Westfriesland de inkoop en contractmanagement van de Wmo en Jeugdhulp maatwerkvoorzieningen. In 2024 zijn nieuwe overeenkomsten afgesloten. Omdat de oude overeenkomsten tot en met 2023 waren afgesloten was niet meerjarig begroot.

21

Cliëntgebonden kosten Jeugd (nadeel 2024 € 1.760.000; nadeel 2025 € 1.870.000; nadeel 2026 € 1.980.000; nadeel 2027 € 2.090.000 en nadeel 2028 € 2.200.000) De cliëntgebonden kosten Jeugdwet zijn in 2023 enorm toegenomen. Dit heeft ook een meerjarig effect. Oorzaken liggen met name in de zorgzwaarte, stijging van het aantal cliënten en de ingewikkelde situatie rondom procesregie. Dat laatste omvat de landelijk geldende regels voor facturering -organisaties kunnen facturen tot vijf jaar nadien indienen- maar vooral de wachtlijstproblematiek. Er bestaan aan de zijde van de gemeente wachtlijsten, maar vooral bij de zorgaanbieders is sprake van soms enorme wachttijden. Daarnaast stijgt ook de vraag naar hoog specialistische jeugdhulp en wordt door verwijzers vaker naar zwaardere en dure zorg verwezen. Uitgangspunt voor de prognose 2024 en verder zijn de cijfers in de jaarrekening 2023. Daarnaast is een indexatie van 4,5% toegepast. Dit is inclusief de algemene prijsinflatie. Cliëntgebonden kosten Wmo (nadeel 2024 € 103.000; nadeel 2025 € 482.000 en vanaf 2026 € 624.000 structureel) Uitgangspunt voor de prognose 2024 en verder zijn de cijfers in de jaarrekening 2023. Er is een indexatie van 4,5% toegepast. Dit is inclusief de algemene prijsinflatie. Ook is rekening gehouden met het Wmo voorspelmodel (stijging aantallen als gevolg van vergrijzing).

Stichting Iedereen telt mee (nadeel vanaf 2024 € 120.000 structureel) Er is een nieuwe CAO sociaal werk vastgesteld. De belangrijkste wijziging is een cumulatieve salarisstijging van 7% op 1 juli 2023, 4% op 1 januari 2024 en 4% op 1 juli 2024. In totaal een stijging van 15,75 % salariskosten in 1 jaar. Voor continuïteit van de dienstverlening van de stichting is een verhoging van de bijdrage aan de Stichting nodig.

Sport, Cultuur en Recreatie Versterken bibliotheeknetwerk en zorgplicht 2026 (2024 € 107.000 budgettair neutraal) Door gebruik te maken van de eenmalige specifieke uitkering versterkt de gemeente Enkhuizen het bibliotheeknetwerk in 2024 en 2025. Hiermee bereidt de gemeente zich voor op de wijziging van de Bibliotheekwet in 2026. Dan gaat de zorgplicht gelden waarmee de gemeente de wettelijke taak krijgt om ervoor te zorgen dat inwoners toegang hebben tot een volwaardige bibliotheek. De komende jaren geeft de bibliotheek steeds meer vorm aan de maatschappelijke bibliotheek. Dit betreft een budgettair neutrale mutatie. Informatiepunten Digitale Overheid/bibliotheekwerk (2024 € 19.000 budgettair neutraal) Sinds 1 januari 2023 ligt de financiering van de IDO’s bij de gemeenten. Gemeenten krijgen hiervoor een specifieke uitkering (SPUK) van het Rijk om de bestaande IDO’s te kunnen bekostigen. Om inwoners te helpen zijn er Informatiepunten Digitale Overheid ingesteld bij de bibliotheken, waar mensen met allerlei hulpvragen aankloppen. Medewerkers van de informatiepunten krijgen niet alleen specifieke vragen over digitale overheidsdiensten, ook wordt hulp gevraagd over digitalisering in het algemeen.

22

Baten Eenmalige specifieke uitkering versterken bibliotheeknetwerk en zorgplicht 2026 (2024 € 107.000 budgettair neutraal) We ontvangen een eenmalige specifieke uitkering voor wijziging van de Bibliotheekwet in 2026. Dit betreft een budgettair neutrale mutatie (zie ook lasten). Informatiepunten Digitale Overheid (IDO’s)/bibliotheekwerk (2024 € 19.000 budgettair neutraal) We ontvangen een specifieke uitkering om de bestaande IDO’s te kunnen bekostigen. Dit betreft een budgettair neutrale mutatie (zie ook lasten).

Onderwijs Lasten Onderwijsachterstanden-budget (2024 € 594.000 incidenteel, budgettair neutraal) Het Onderwijsachterstandenbeleid-budget (OAB-budget) is gelabeld geld. Bij beschikking ontvangen met als doel het terugdringen van onderwijsachterstanden bij jonge kinderen. Rentelasten IHP Onderwijs (nadeel 2026 € 26.000; in 2027 € 47.000 en in 2028 € 70.000) Als gevolg van de stijgende rente wordt aan de geraamde investering voor het Integraal Huisvestings Plan Onderwijs 4% rente toegerekend (in plaats van de eerder geraamde 3,6%). Contra-expertise Gevelschade RSG (nadeel 2024 € 10.000 incidenteel) RSG Enkhuizen heeft januari 2023 een voorziening aangevraagd inzake 'Herstel en vervanging in verband met constructiefout'. Betreft mogelijke constructiefout aan de geveldetaillering. Het College heeft opdracht gegeven een contra-expertise uit te voeren en de rapporten voor te leggen aan een juridisch expert inzake aansprakelijk. Garantstelling Taalhuis Westfriesland (2024 € 20.000 voordeel incidenteel) Structureel is voor 2024 in de begroting een bedrag opgenomen als garantstelling voor het Taalhuis Westfriesland. De garantstelling is voor 2024 niet meer nodig.

Baten Onderwijsachterstanden budget (2024 € 594.000 incidenteel, budgetneutraal) We ontvangen een eenmalige specifieke uitkering ten behoeve van de onderwijsachterstanden. Dit betreft een budgettair neutrale wijziging.

23

6.

Overig beleid

In de tabel hieronder een financieel overzicht van voorstellen voor overig beleid.

Programma 1 Uitbreiding Manegement Inzet administratie organisatie Paspoortenpiek Gehandicaptenkaarten Verbeteracties CUP Dienstverlening Wintertarief residocumenten Watertoeristenbelasting Beveiliging Stadskantoor Dataloggers Vernietiging archieven WOO-Projectvervanging Bijstelling licenties Vervangen K-to-Burgerzaken Implementatie klantgericht werken Kwaliteitszorgsysteem I-navigator Implementatie belastingapplicatie totaal programma 1

2024 -130 -56 -21 -13 -50

Programma 2 Onderhoud wegen onttrekking reserve kapitaalgoederen Toezicht aanleg glasvezel bijdrage netbeheerder inzake toezicht aanleg GV Ingraving verharding doorbelasting ingraving verharding Groot onderhoud civiele kunstwerken onttrekking reserve kapitaalgoederen Vrijval storting reserve KG in 2024 en 2025 Coördinatie ondergrondse infrastructuur Dekking coördinator infra uit Moor Monitor parkeerbalans Inrichten schoolzones Groenbeleidsplan

2024 -300 300 -50 50 -7 7

-70 -2 -20 -28 -70 -13 -13 -24 -23 -532

855 -36 26 -5

2025 -130

2026 -130

2027 -130

2028 -130

-43 -21

-43 -21

-43 -21

-43 -21

-8 108 -70 -2

-11 108 -70 -2

-12 108 -70 -2

-8 108 -70 -2

-82

-82

-82

-82

-3 -18 -269

-3

-3

-3

-254

-255

-251

2026

2027

2028

-36 26 -5

-36 26 -5

-36 26 -5

2025 -300 300

-90 90 855 -36 26 -5 -54

-30

24

Vervolg financieel overzicht voorstellen overig beleid 2025 2024 Investeringen: * Kast- en kabelvervanging * Voorbereiding Herinrichting Westerstraat * Herinrichting Westerstraat Vernieuwen toeristische wegwijzering Energiebesparing isolatie woningen Circulaire economie Warmtetransitie en energiebesparing Bronnenstrategie en wijkuitvoeringsplan Dekking uit egalisatiereserve Duurzaamheid Circulaire economie Plaagdierbeheersing Woonprogramma Omgevingswet dekking reserve Omgevingswet Vergunningverlening Legesopbrengst inzake vergunningen totaal programma 2

2025

2026

2027

2028

-19

-3 -19 -189

-3 -18 -186

-3 -18 -183

-125 -300 300 -10

-18

-18

-18

-10

-10

-10

-36 36 562

-36 36 -254

-36 36 -250

-36 36 -247

-44 -20 -30 -21 -16 -79 -20

-44 -20 -30 -21 -16 -79 -20

-44 -20 -30

-44 -20 -30

-16 -79 -20

-16 -79 -20

-10

-10

-10

-10

-150 -6 24 -16 -30

-6 24 -16 -30

24 -16 -30

24 -16 -30

-70 -50 -10

-10 -9 -15 -273 273 -36 36 716

programma 3 Lokale Projectleider Hervormingsagenda jeugd Uitvoering Jeugdzorg Pilot kleinschalige woonvoorzieningen Pilot IKEC Basis Kader a(BKa)-klas Preventie Sociaal Domein Administratie Sociaal Domein Visieleertraject Toegang Toekomstvisie kwetsbare inwoners Dekking uit MOBW Exploitatietekort De Drommedaris Pleegzorg Bouwkundig onderzoek locatie JGZ Exploitatietekort Hertenkamp Uitvoering Erfgoednota Huur Voetbalcomplex Onderhoud monumenten coordinator VVE Aanpak laaggeletterdheid Vervanging AED 's totaal programma 3

-25 -7 -293

-2 -420

-8 -276

-241

-241

totaal overig beleid

-109

-127

-784

-746

-739

-24 -20 -30 -21 -16 -43 -20 -9 9 -75 -20

24 -16

25

Programma 1

Bestuur en dienstverlening

Bestuur en ondersteuning Lasten: Uitbreiding management (nadeel vanaf 2024 € 129.500 structureel) De afgelopen jaren zijn er verschillende taken vanuit de landelijke overheid en vanuit bestuurlijke opdrachten bij de verschillende domeinen terecht gekomen. Dit heeft er toe geleid dat de span of control van een aantal afdelingen niet meer in lijn is met de uitgangspunten die zijn vastgelegd in de notitie “Sturing en Ruimte” (gemiddeld 25 medewerkers per afdeling). Administratieve organisatie (nadeel 2024 € 55.500 incidenteel) De ‘administratieve organisatie’ is hoe de organisatie vanuit de controller of accountant gezien wordt. Het betreft het beeld op het geheel van de bedrijfsprocessen op het gebied van risico’s. Het geeft inzicht in de risico’s en welke beheersingsmaatregelen zijn ingebouwd om ze te minimaliseren. In 2024 is het gewenst om extra inzet hiervoor te plegen waardoor de risico’s beter in beeld komen en daardoor de rechtmatigheidsverantwoording vanuit het college makkelijker kan verlopen.

Dienstverlening Paspoortenpiek (nadeel 2024 € 26.900 en vanaf 2025 € 45.400 structureel) Met ingang van 2024 t/m 2028 verdubbelt (minimaal) het aantal aanvragen van reisdocumenten, de zogenaamde 'paspoortenpiek'. Binnen de leges is in de begroting hier al rekening mee gehouden. De huidige capaciteit is ontoereikend om deze grote toename van aanvragen aan te kunnen, waardoor de dienstverlening onder druk komt te staan. Uitgifte gehandicaptenparkeerkaarten (nadeel 2024 € 12.800 en 2025 € 21.400 structureel) Het KCC voert al geruime tijd zonder capaciteit een extra taak vanuit de wegenverkeerswet, de beoordeling van de aanvragen gehandicaptenparkeerkaarten uit. Door de paspoortenpiek is dit niet meer mogelijk als extra taak en worden er middelen voor de uitvoering van deze wettelijke regeling aangevraagd. Zonder deze middelen kunnen aanvragen niet meer worden afgehandeld. NB: De voorgaande vier mutaties zijn in alle drie gemeentelijke Kadernota 's opgenomen en uitvoering is alleen haalbaar indien ook alle drie gemeenten instemmen. Indien een of meer van de gemeenten niet instemmen dan betekent dat dit voor alle gemeenten een 'nee'. Verbeteracties uitvoeringsplan CUP dienstverlening (nadeel 2024 € 50.000) In 2023 is een uitvoeringsplan opgesteld om de dienstverlening te verbeteren. Daarvoor is een projectleider aangetrokken.

Op basis van dit uitvoeringsplan zijn we in 2023 gestart met dit project en dat loopt door richting 2024. Daarvoor zijn ook middelen nodig. Het uitvoeringsplan legt de basis voor betrokken en betrouwbare dienstverlening. Dit betekent dat wij betrokken zijn met elkaar en onze omgeving, dat wij inwoners en ondernemers betrekken, dat wij meedenken en ons verplaatsen in ons handelen in de ander. Dat we servicegericht zijn en ondersteunend. Het betekent dat we betrouwbaar zijn (afspraak is bij ons afspraak) en dat wij vertellen wat er kan en ook duidelijk zijn waarom iets niet kan. Inwoners en ondernemers 26

moeten kunnen rekenen op klantvriendelijke en bereikbare medewerkers. We onderzoeken bovendien wat efficiënter opgepakt kan worden, bijvoorbeeld via robotisering en digitalisering.

Baten Leges reisdocumenten (nadeel 2025: € 8.000, 2026 € 11.000, 2027 € 12.000 en 2028 € 8.000) Vanaf 2025 wordt een wintertarief ingesteld voor de aanvragen reisdocumenten in de periode september t/m februari. Het tarief voor een reisdocument is € 10,00 lager. De legesopbrengst voor de reisdocumenten is daardoor minder hoog. Watertoeristenbelasting (voordeel € 108.000 vanaf 2025 structureel) Met ingang van 2025 wordt watertoeristenbelasting ingevoerd voor de riviercruiseschepen. Hiertoe wordt in het najaar een aparte verordening aan de gemeenteraad aangeboden. Bij watertoeristenbelasting gaat het om verblijf aan boord van een vaartuig. Het bedrag is afhankelijk van de duur van het verblijf en het aantal personen en wordt geheven per dag. Met het tarief wordt aangesloten bij het gehanteerde tarief voor de toeristenbelasting 2024. Dit is exclusief het inflatiepercentage voor 2025. Het tarief wordt bepaald op € 2,70 per persoon per dag. De opbrengst wordt geraamd op € 108.000, gebaseerd op 400 riviercruiseschepen en 100 passagiers per schip.