Bijlage 1 Synarchis - Eindrapportage Onderzoek exploitatie CvC De Drom - 241126

Eindrapportage

Exploitatie Centrum van Cultuur De Drom Gemeente Enkhuizen

26 november 2024

Inhoudsopgave 1.

Inleiding

3

1.1

Situatieschets en vraagstelling

3

1.2

Aanpak onderzoek en opbouw rapportage

3

2.

Situatieschets en context

4

2.1

Situatieschets

4

2.1.1

De accommodatie

4

2.1.2

De exploitatie

4

2.1.3

Missie, doelstellingen en (prestatie)afspraken met gemeente

5

2.2

De context

6

2.2.1

Verzorgingsgebied

6

2.2.2

Beknopte concurrentieanalyse

7

2.2.3

Trends en ontwikkelingen

7

2.2.4

Gemeentelijk beleid

8

2.3

Visie van betrokkenen (gesprekken)

8

2.3.1

Stichting Cultureel Centrum De Drommedaris

8

2.3.2

Gemeente

8

2.3.3

Cinema Enkhuizen

9

3.

Analyse en beoordeling exploitatie

10

3.1

Inleiding

10

3.2

De Drom versus vergelijkbare culturele voorzieningen

10

3.3

Het gebruik en de tarieven

11

3.3.1

Beschrijving huidige situatie

11

3.3.2

Analyse en beoordeling

14

3.4

Organisatie

16

3.4.1

Beschrijving huidige situatie

16

3.4.2

Analyse en boordeling

17

3.5

Financiële exploitatie

18

3.5.1

Beschrijving huidige situatie

18

3.5.2

Analyse en boordeling

20

4.

Toekomstsperspectief

22

4.1

Samenvatting bevindingen en conclusies

22

4.2

Aanbevolen verbeteringen bij handhaving huidige profiel De Drom

23

4.2.1

Beschrijving toekomstig scenario

23

4.2.2

Aanbevelingen voor verbeteringen

23

4.2.3

Maatschappelijke en financiële consequenties

25

4.3

Alternatieve toekomstscenario’s

27

1.

Inleiding

1.1

Situatieschets en vraagstelling

Op 23 april 2024 heeft de gemeenteraad van Enkhuizen een motie aangenomen die aangeeft dat er een extern onderzoek dient te worden ingesteld naar de exploitatiemogelijkheden van Centrum van Cultuur De Drom (hierna ook te noemen “De Drom”). Door verschillende oorzaken is de exploitatie van De Drom de laatste jaren moeilijk rond te krijgen. In verband hiermee heeft het bestuur van De Drom vorig jaar verzocht om de structurele subsidie voor De Drom te verhogen. Om een goed onderbouwd besluit te kunnen nemen op dit verzoek wenst de gemeenteraad een extern onderzoek te laten uitvoeren. Het onderzoek moet antwoord geven op de volgende hoofdvraag: “Wat zijn de toekomstbestendige exploitatiemogelijkheden van De Drom als cultureel centrum?” Daarbij geeft het onderzoek antwoord op een aantal deelvragen en inzicht in overige punten: Waar en op welke wijze liggen er kansen tot verbetering van de exploitatie (door het verlagen van kosten of het verhogen van opbrengsten)? Wat is ervoor nodig om deze kansen te benutten (bijvoorbeeld qua personele inzet, organisatie, benodigde investeringen)? Welke scenario’s zijn realistisch? Wat zijn de voor- en nadelen van de verschillende scenario’s? Hoe verhoudt de huidige exploitatie van De Drom zich tot de exploitatie van andere theaters/culturele centra van vergelijkbare grootte? Wat is de hoogte van het jaarlijkse subsidiebedrag (vanaf 2025) dat

nodig is voor een toekomstbestendige exploitatie rekening houdend met de ontstane huurachterstand? In verband met de beperkte doorlooptijd van het onderzoek is uitdrukkelijk sprake van een onderzoek op hoofdlijnen en met beperkte participatie van betrokkenen.

1.2

Aanpak onderzoek en opbouw rapportage

In het kader van het onderzoek zijn de volgende werkzaamheden verricht: 1. Analyse van de exploitatie van De Drom op basis van onder meer de programmering, het verhuurrooster, de tarievenstructuur, de personele formatie, de jaarrekening en het jaarverslag. 2. Gesprekken met Stichting Cultureel Centrum De Drommedaris, de portefeuillehouder en betrokken ambtenaren van de gemeente Enkhuizen. 3. Integrale analyse en beoordeling van de exploitatie van De Drom en een beknopte benchmark met vergelijkbare theaters/culturele centra. 4. Formuleren van verbetervoorstellen en toekomstscenario’s voor de exploitatie van De Drom. Deze rapportage doet verslag van de bevindingen op de verschillende onderdelen. In hoofdstuk 2 wordt een korte beschrijving gegeven van De Drom en de exploiterende stichting. Ook wordt de context beschreven waarbinnen de exploitatie van De Drom plaatsvindt. In hoofdstuk 3 wordt de exploitatie van De Drom op onderdelen beschreven en wordt een analyse en beoordeling van de geleverde prestatie op de respectievelijke onderdelen uitgevoerd. Hierbij wordt gebruik gemaakt van de bureaukennis van Synarchis en de bevindingen uit een beknopte benchmark. Hoofdstuk 4 sluit de rapportage af met de belangrijkste bevindingen die worden vertaald naar aanbevelingen voor verbeteringen en toekomstscenario’s.

3

2.

Situatieschets en context

2.1

Situatieschets

2.1.1

De accommodatie

Stichting Cultureel Centrum De Drommedaris (verder ook wel te noemen: “de stichting” of “De Drom”) exploiteert Cultureel Centrum De Drom. Het Cultureel Centrum is gevestigd in de toren De Drommedaris. De gemeente Enkhuizen is eigenaar van De Drommedaris en verhuurt deze aan de stichting. De Drommedaris is gebouwd in 1540 als stadspoort en verdedigingstoren en is gelegen op een unieke locatie aan de haven van Enkhuizen. De accommodatie is tussen 2012 en 2015 gerenoveerd en gemoderniseerd waarbij onder meer een lift is geplaatst. De Drom bestaat, naast de ondersteunende ruimten, uit drie belangrijke ruimten die elk inzetbaar zijn voor een breed scala aan activiteiten. Iedere ruimte heeft een eigen unieke uitstraling. De maximale zaalcapaciteit is op basis van recent veiligheidsonderzoek bijgesteld tem opzichte van de voorbije jaren: Op de begane grond bevindt zich de Drombar Powered by Incotec (verder te noemen: “de Drombar”). Deze ruimte doet dienst als café en foyer en heeft bij een vrije zaalopstelling een capaciteit van maximaal 60 personen. De Drombar heeft geen buitenterras. Op de eerste en tweede verdieping bevindt zich de Enza Zadenzaal. Dit betreft een multifunctionele theaterzaal met vaste bar en balkon. Er is (behalve op het balkon) geen sprake van een vaste tribune. De capaciteit van deze zaal betreft bij een theateropstelling maximaal 94 zit- of staanplaatsen.

Ook diverse andere opstellingen zijn mogelijk. Op de derde verdieping bevindt zich het Syngenta Theater. Dit betreft een film- en theaterzaal met een vaste tribune met een capaciteit van 92 zitplaatsen. De Drommedaris is een monumentaal pand met alle voor- en nadelen van dien. Een belangrijk voordeel is de unieke locatie, sfeer en ambiance. Nadelen zijn bijvoorbeeld de niet optimale logistiek (met veel trappen en een keuken op de bovenverdieping), geluidsoverlast bij het gelijktijdig plaatsvinden van verschillende voorstellingen en activiteiten en problematiek met betrekking tot isolatie en klimaatbeheersing. Daarnaast spelen er beperkingen ten aanzien van het aantal gebruikers in het gebouw vanuit brandveiligheid. Voor het onderzoek naar de exploitatie van De Drom waarop deze rapportage betrekking heeft wordt, in overleg met de gemeente Enkhuizen en het stichtingsbestuur, de huidige bouwkundige en installatietechnische situatie als vaststaand uitgangspunt genomen. Aanpassingen van de ruimtelijk/functionele indeling van het gebouw zijn derhalve niet van toepassing in dit onderzoek. Figuur 1: De Drommedaris, monumentaal stadsgezicht

2.1.2

De exploitatie

Vrijwel dagelijks vinden in De Drom voorstellingen, evenementen en activiteiten plaats. In totaal gaat het om ongeveer 700 gebeurtenissen op jaarbasis. Als belangrijkste categorieën zijn te onderscheiden: Eigen programmering met ticketverkoop: De stichting verzorgt een eigen programmering van voorstellingen en optredens waarbij sprake is van ticketverkoop. Het betreft een gevarieerde programmering waarbij het accent ligt op cabaret en theaterconcerten. Eigen programmering met vrije entree: De stichting verzorgt een eigen programmering van (veelal kleinschalige) optredens waarbij sprake is van vrije entree. Deze optredens kunnen ook in de Drombar plaatsvinden. Eigen horeca-events: De stichting organiseert eigen events waarbij veelal sprake is van een sterke relatie met de horecafunctie (diners, proeverijen, etc.). Programmering door derden: De stichting verhuurt de ruimten voor een programmering door derden. De recettes komen ten gunste aan deze huurders. Het betreft dan met name Cinema Enkhuizen (films), De Gitaarsalon (muziek), Toneelgroep Drommedaris (toneel) en De Muziekkring (concerten). Verhuur aan culturele instellingen: De stichting verhuurt ruimten aan culturele organisaties voor repetities en andere activiteiten. Voor deze verhuur gelden maatschappelijke tarieven. 4

Verhuur voor commerciële doeleinden: De stichting verhuurt ruimten ten behoeve van feesten, partijen en andere evenementen. Voor deze verhuur gelden marktconforme tarieven en er wordt ook met name ingezet op de omzet uit de horeca. Exploitatie van de horeca: De Drombar is ondersteunend aan de hiervoor genoemde activiteiten. De Drombar heeft geen inloopfunctie en ook geen terrasfunctie. Voor grotere diners en buffetten wordt gebruik gemaakt van catering. In hoofdstuk 3 wordt verder ingegaan op de aantallen events, op de hiervoor genoemde categorieën en op de concrete invulling van aspecten als voorstellingen en activiteiten, de personele organisatie en de financiële exploitatie. Figuur 2: De Drombar is ondersteunend aan de activiteiten

2.1.3

Missie, doelstellingen en (prestatie)afspraken met gemeente

Stichting Cultureel Centrum De Drommedaris heeft in een document uit oktober 2016 de volgende missie geformuleerd: “De Drom verbindt, inspireert en beweegt alle facetten op cultureel gebied in Enkhuizen en omstreken. Als historisch gebouw is De Drom een icoon dat tot ver buiten de stadsmuren bekendheid heeft. Met een afwisselend en hoogwaardig aanbod aan activiteiten, neemt De Drom je mee in de wereld van cultuur met film, theater, cabaret, muziek, beeldende kunst en nog veel meer. De sfeervolle zalen en het directe contact tussen publiek en spelers maken elke voorstelling tot een bijzondere ervaring. De combinatie van een bijzonder historisch gebouw en verrassende activiteiten maken De Drommedaris tot een unieke plek.” De Drom wil bekend staan om de volgende aspecten: De Drom inspireert, verrast en geeft energie. Een gevarieerd cultureel programma van hoog niveau. De ontvangst en de bediening is professioneel. Elke voorstelling is een unieke ervaring die je raakt. De Drom verbindt mensen en is een fijne en warme ontmoetingsplek. Er is een aanbod van goede drank en hapjes/eten. Een event/feest in De Drom is aan te passen aan unieke wensen. Een avond in De Drom is een avondje uit. De Drom wil (onder meer) het volgende betekenen voor de stad Enkhuizen: Een divers aanbod van cultuur en ontspanning maakt Enkhuizen aantrekkelijk als woonplaats.

Kinderen uit Enkhuizen kennis laten maken met cultuur in verschillende vormen. Een podium bieden voor jong regionaal talent. Amateurclubs en maatschappelijke verenigingen een podium bieden. Ondernemers verbinden aan De Drom. Het historische gebouw “levend” en open houden voor een groot publiek. Samenwerken met andere instellingen om samen culturele/commerciële activiteiten te ontwikkelen. De gemeente Enkhuizen is, zoals hiervoor al aangegeven, eigenaar van De Drommedaris en verhuurt de accommodatie aan de stichting. Op 31 juli 2014 is hiertoe een huurovereenkomst afgesloten tussen beide partijen. De huurprijs bedraag bij aanvang van de huurovereenkomst € 3.750,- (exclusief btw en exclusief verbruikskosten) per kwartaal. Ondertussen is dit bedrag geïndexeerd en bedraagt in 2024 ongeveer € 4.650,- per kwartaal en hiermee ongeveer € 18.600,- per jaar. In de huurovereenkomst wordt voor de verdeling van de verantwoordelijkheid voor de uitvoering van het onderhoud tussen gemeente en stichting verwezen naar artikel 12 van de algemene bepalingen. Er wordt echter ook opgemerkt dat om onduidelijkheden te voorkomen, ter nadere detaillering een concreet overzicht wordt opgesteld wie waarvoor verantwoordelijk is. Dit overzicht zou als bijlage 4 aan de huurovereenkomst worden toegevoegd. Dit is echter nooit gebeurd.

Gezien de specifieke aard van de accommodatie kan dit als een belangrijke omissie worden beschouwd. Op grond van subsidieregeling 9.1 en de Algemene subsidieverordening Enkhuizen 2016 ontvangt de stichting een jaarlijkse subsidie van de gemeente voor de periode 2022 tot en met 2025 van maximaal € 29.274,- per jaar. Dit bedrag wordt niet 5

geïndexeerd. In de subsidiebeschikking is aangegeven dat de subsidie dient te worden ingezet ten behoeve van de volgende activiteiten, die tevens gelden als prestatieafspraken: Het jaarrond programmeren van theatervoorstellingen met een gemiddeld bezettingspercentage van 80% per voorstelling onder normale omstandigheden. Er is sprake van een diversiteit in programmering, namelijk van bekende namen tot experimenteel theater, tot jong onbekend talent. Het programmeren van, minimaal twee keer per maand, een gratis muziekvoorstelling om publiek op een laagdrempelige manier met cultuur in aanraking te brengen. Het bieden van een podium en faciliteiten aan amateurgezelschappen om te repeteren, een voorstelling te geven of bijvoorbeeld te exposeren. Samenwerken met andere cultuuraanbieders (MADhouse, Gitaarsalon, Muziekkring, Zuiderzeemuseum, Sow to Grow, etc.) om de programmering op elkaar af te stemmen en om elkaar te versterken in projecten of programmering. Het bieden van maatschappelijke stages en vrijwilligerswerk, waarmee “beide partijen” geholpen zijn. Het bieden van ruimte aan maatschappelijke initiatieven. Het meedoen aan de Open Monumentendag en organiseren van rondleidingen om De Drommedaris als monument toegankelijk te maken en te houden.

Figuur 3: Jaarrond een diversiteit aan voorstellingen en evenementen in de verschillende zalen

Met betrekking tot het voorgaande kunnen de volgende constateringen worden gedaan: De prestatieafspraken in de subsidiebeschikking liggen in lijn met de missie en doelstellingen van de stichting. Er is geen sprake van grote discrepanties. Bij de prestatieafspraken valt op dat er geen sprake is van een bepaling over het aantal voorstellingen binnen de eigen programmering van De Drom (met uitzondering van de twee gratis muziekvoorstellingen per maand). Het aantal voorstellingen is zeer bepalend voor het culturele profiel, het exploitatieresultaat en de beschikbare ruimte voor andere activiteiten. Opvallend is dat er in de subsidiebeschikking geen afspraak is opgenomen over de samenwerking met Cinema Enkhuizen. Het grote aantal filmvoorstellingen in combinatie met het huurtarief bepaalt voor een substantieel deel het profiel, het gebruik en de exploitatie van De Drom. Er is geen bepaling opgenomen over de tarieven die gehanteerd moeten/kunnen worden voor de verhuur aan de maatschappelijke (veelal eveneens door de gemeente gesubsidieerde) gebruikers, het aantal verhuurmomenten dat dient te worden gegarandeerd en het serviceniveau dat geboden dient te worden.

Er is geen relatie zichtbaar tussen het subsidiebedrag en de overige (financiële) voorwaarden, zoals de huur, de maatschappelijke tarieven die gehanteerd moeten/kunnen worden, de gratis voorstellingen die aangeboden moeten worden en het te verzorgen culturele aanbod.

2.2

De context

2.2.1

Verzorgingsgebied

Enkhuizen is een gemeente met ongeveer 19.000 inwoners (per 1 januari 2024). Vrijwel alle inwoners van de gemeente zijn woonachtig in de stad Enkhuizen. Het dorp Oosterdijk en het buurtschap Westeinde tellen in totaal ongeveer 300 inwoners. Vanwege de ligging van Enkhuizen aan het IJsselmeer is er uitsluitend sprake van een verzorgingsgebied voor De Drom 6

“landinwaarts”. Vanwege de ligging en de in paragraaf 2.2.2 beschreven concurrerende voorzieningen in omliggende plaatsen kan het verzorgingsgebied van De Drom worden gelijkgesteld aan de gemeente Enkhuizen. Hiermee gaat het derhalve om ongeveer 19.000 mensen.

2.2.2

Beknopte concurrentieanalyse

Op het gebied van film, muziek en podiumkunsten is er in de directe omgeving een breed aanbod van voorzieningen. In Hoorn zijn Schouwburg Het Park en Theater Het Pakhuis aansprekende namen op het gebied van podiumkunsten. Daarnaast worden er in het Talenten Theater opleidingen op het gebied van theater en zelfontwikkeling voor jongeren aangeboden. Op filmgebied zijn er in Hoorn voorzieningen aanwezig in de vorm van Vue Hoorn, maar ook in de vorm van Cinema Enkhuizens partner Cinema Oostereiland. Voor muziekliefhebbers biedt Manifesto een breed programma aan. Tenslotte kan ook het Huis Verloren worden genoemd, dat in een monumentaal pand ruimte biedt voor feesten en partijen, maar ook een culturele agenda heeft. In Bovenkarspel bevindt zich MFC het Postkantoor op 4 kilometer van De Drom. Dit multifunctionele centrum heeft een theaterzaal, trouwzaal, filmzaal, maar ook activiteitenruimtes en een kookstudio. Daarnaast worden er voorstellingen en activiteiten aangeboden in Cultura Andijk, de theaterkerken Hemels in Twisk en Wadway te Spanbroek, de Schalm in Westwoud en het BON Theater in Medemblik. Deze locaties liggen allemaal binnen een afstand van (hemelsbreed) 20 kilometer. Regionaal zijn er in West Friesland nog meer aanbieders te noemen, zoals De Vest in Alkmaar en Cool in Heerhugowaard, maar met het huidige verzorgingsgebied vormen deze geen directe concurrent van De Drom.

2.2.3

Trends en ontwikkelingen

Tot de COVID’19-pandemie was er een groei zichtbaar van het animo om culturele instellingen te bezoeken en te ondersteunen. Het lijkt er op dat het publiek zijn weg weer weet te vinden naar culturele instellingen, maar vooral bij podiumkunsten en film blijft het aantal bezoekers nog achter. In 2022 bezocht 9 op de 10 Nederlanders minimaal een keer een culturele activiteit1. Opvallend is dat steeds meer bezoekers pas op het laatste moment en liefst aan de deur kaartjes bestellen. Hierdoor wordt het risico voor culturele instellingen groter. Door stijgende loonkosten en hogere huisvestingslasten (met name door hogere kosten voor energieverbruik) zijn de problemen voor deze sector nog niet voorbij. De Vereniging van Schouwburg- en Concertzaaldirecties (VSCD) meldde dat in 2022 de huisvestingslasten 19% hoger waren dan in 2021. Gemeentelijke subsidies stijgen niet in hetzelfde tempo mee. Personeelstekort is ook een knelpunt in de culturele sector. Veel werknemers werken echter als ZZP-er (volgens het CBS 50%), waardoor het lastig is om dit specifiek te maken voor de culturele en creatieve sector. In januari 2024 is de Raad voor Cultuur gekomen met voorstellen voor verandering voor het subsidiebestel, die moeten leiden tot een meer evenwichtige verdeling van subsidies over de regio’s in het land, minder administratieve druk en verbredingen van de toegang tot subsidiemogelijkheden.

Met het ravijnjaar 2026 in zicht worden gemeentelijke bezuiniging op de culturele sector verwacht. Met de verwachte verhoging van het btw-tarief van 9% naar 21% per 2026 lijkt de toegankelijkheid van de culturele sector te worden bedreigd. Subsidie lijkt echter maar een deel van het probleem. In een opiniestuk in het NRC wordt erop gewezen dat in de regio aantoonbaar minder publiek is en dat het bestaande publiek vergrijst. Het is daarom belangrijk dat het aanbod van amateurkunst, talentontwikkeling en populaire cultuur goed onder de aandacht wordt gebracht en de vraag wordt bevorderd2. Dit lijkt ook tussen de regels terug te vinden in de regionale cultuurmonitor waarin wordt aangegeven dat Noord-Holland de meest levendige filmcultuur van Nederland heeft. Niet alleen in absolute zin, maar ook afgezet tegenover het aantal inwoners heeft deze provincie de meeste bezoekers en activiteiten. Het aantal filmtheaters is niet zozeer bovengemiddeld, maar het aantal bioscopen wel. Een soortgelijke situatie is er op het gebied van podiumkunsten. In 2019 vond 29% van alle voorstellingen en concerten in Nederland plaats op podia in Noord-Holland en trok daarmee 35% van het bezoek. Daarbij moet wel worden opgemerkt dat ruim driekwart daarvan in Amsterdam te vinden was.

1 2

Bron: Cultuurmonitor.nl van de Boekmanstichting, kenniscentrum voor kunst, cultuur en beleid Bron: Theaters zijn er genoeg in de regio; nu nog betalend publiek, NRC 18 februari 2024

7

2.2.4

Gemeentelijk beleid

In de cultuurnota 2021- 2024 van de gemeente Enkhuizen wordt aangegeven dat het belangrijk is dat bewoners en bezoekers cultuur kunnen (blijven) maken, ervan kunnen genieten en dat cultuur aanzet tot reflectie op zichzelf en de maatschappij. Daarbij wordt ingegaan op het belang van een integrale benadering en daarmee regionale samenwerking (Pact van West Friesland) om de toegang tot cultuur laagdrempelig te houden. Op lokaal niveau is ingezet op de thema’s behouden en verbinden, ontsluiten en beleven en het doorgeven en ontwikkelen van talent. Hierbij moet ruimte blijven voor nieuwe en vernieuwende initiatieven. Deze doelen moeten worden bereikt via de thema’s: 1.

Het versterken van de culturele infrastructuur

2.

Cultuureducatie

3.

Cultuurtoerisme

In het uitvoeringsprogramma komt De Drom en haar programmering (indirect) aan de orde bij de volgende beslispunten: Beslispunt 3:

De gemeente geeft subsidie aan een gevarieerd en gedifferentieerd aanbod van culturele activiteiten door de diverse verenigingen en instellingen voor jong en oud.

Beslispunt 5:

De gemeente faciliteert regelmatig overleg met de verschillende (cultuur)partners voor onderlinge afstemming en mogelijk verdere professionalisering.

Beslispunt 10: De gemeente ontwikkelt een werkwijze zodat meerjarige subsidies verleend worden aan de cultuurpartners van Enkhuizen met een coördinerende en programmerende taak.

2.3

Visie van betrokkenen (gesprekken)

Op basis van de gesprekken met betrokkenen, de subsidiebeschikking, de missie van De Drom en de brief die De Drom naar de gemeenteraad stuurde naar aanleiding van het tekort op de exploitatiebegroting hebben we hieronder beknopt aangegeven wat de visie van de betrokkenen is op de huidige situatie.

2.3.1

Stichting Cultureel Centrum De Drommedaris

Vanuit Stichting Cultureel Centrum De Drommedaris wordt aangegeven dat zij de gemeentelijke subsidie niet passend vinden bij de culturele en maatschappelijke opgave. De voorwaarden voor het verstrekken van de subsidie en de hoogte van de subsidie zijn tot stand gekomen op basis van uitgangspunten voorafgaande aan de benodigde verbouwing van het gebouw. Ondertussen blijken volgens de stichting de aannames die destijds zijn gedaan ten aanzien van de mogelijkheden voor de exploitatie van het gebouw te positief beoordeeld3. Daarnaast zijn de exploitatielasten sterker gestegen dan de inkomsten. Dit geeft, volgens stichting De Drom, aanleiding om de afspraken te herzien.

2.3.2

Gemeente

De gemeentelijke subsidiebeschikking is op onderdelen zeer specifiek, maar op andere onderdelen juist globaal om de stichting mogelijkheden te bieden om de exploitatie te optimaliseren. Vanuit de gemeentelijke organisatie alsmede vanuit het bestuur is er tevredenheid over de huidige productmix (het aanbod van voorstellingen, activiteiten, evenementen en de maatschappelijke en commerciële verhuur). Ook is er tevredenheid over het bereik van doelgroepen. Uitdaging en daarmee ook de opgave blijft het bereiken van de inwoners van Buiten de Veste. De Drom hoeft geen directe functie te hebben voor de regio of (verblijfs-)toeristen.

3

Met betrekking tot dit aspect verwijst de stichting ook naar artikel 8.7 van de huurovereenkomst waarin een bepaling is opgenomen “dat partijen met elkaar in overleg treden om in gezamenlijkheid tot een passende oplossing te komen indien zaken in de exploitatie aanmerkelijk anders uitpakken dan op grond van de gesloten overeenkomsten mocht worden verwacht, bijvoorbeeld in het geval de exploitatie onder druk komt te staan omdat het gebouw anders dan gedacht bij de oorspronkelijk gehanteerde uitgangspunten voor de verbouwing(zoals geïsoleerde zalen, een grotere zaalcapaciteit, etc.) niet zo “multifunctioneel” is geworden, als vooraf mocht worden verwacht”.

8

2.3.3

Cinema Enkhuizen

Als grootste huurder van De Drom is ook gesproken met Cinema Enkhuizen. Uit deze gesprekken blijkt dat de visie van Cinema Enkhuizen om, net als Cinema Oostereiland, een koploper te zijn op het gebied van films, lastig te realiseren is. Hiermee is er noodzaak om de toekomst van Cinema Enkhuizen te heroverwegen: zijn er voldoende mogelijkheden om de ambitie als koploper voor beide filmhuizen en daarmee de samenwerking te bestendigen, of is het nodig om de ambities voor Cinema Enkhuizen en daarmee de samenwerking aan te passen? De toekomstvisie is afhankelijk van de visie op samenwerking met De Drom en gezamenlijke ambities ten aanzien van programmering.

9

3.

Analyse en beoordeling exploitatie

3.1

Inleiding

In hoofdstuk 2 is de huidige situatie van De Drom beschreven en in breder perspectief geplaatst. In dit hoofdstuk wordt De Drom in paragraaf 3.2 in de vorm van een beknopte benchmark op enkele (prestatie) indicatoren afgezet tegen een drietal vergelijkbare voorzieningen. In de daarop volgende paragrafen wordt op onderdelen een analyse en beoordeling uitgevoerd met betrekking tot het gebruik en de exploitatie van De Drom. Hierbij wordt beperkt gebruik gemaakt van de bevindingen uit de benchmark en vooral gebruik gemaakt van de specifieke expertise en bureaukennis van Synarchis op dit gebied. Op voorhand dient te worden opgemerkt dat de kwaliteit en met name de consistentie van de door de stichting aangeleverde informatie op onderdelen te wensen over laat. Het gaat dan met name om de volgende aspecten: Activiteiten zoals eigen voorstellingen, voorstellingen door derden en culturele evenementen zijn niet in alle exploitatiejaren onder dezelfde categorieën geregistreerd. Ook de omzetten en bezoekersaantallen per categorie zijn om deze reden niet eenvoudig inzichtelijk te maken. Kosten zijn niet consequent geboekt onder dezelfde baten- en lastenposten zoals deze zijn opgenomen in de winst- en verliesrekening in de verschillende jaarverslagen. Vanwege het feit dat een aantal posten relatief sterk gecomprimeerd is kan niet altijd worden herleid welke kosten onderdeel uitmaken

Figuur 4: Een gevarieerde programmering

van de respectievelijke posten. Dit heeft de analyse zoals gepresenteerd in paragraaf 3.2 en met name de paragrafen 3.3 tot en met 3.5 bemoeilijkt. Op de onderdelen waar dit met name het geval is geweest en waar aannames zijn gedaan om een analyse en beoordeling uit te kunnen voeren wordt dit in de tekst in de respectievelijke paragrafen aangegeven.

3.2

De Drom versus vergelijkbare culturele voorzieningen

Iedere culturele instelling heeft zijn eigen karakteristieken. Deze worden onder andere bepaald door het verzorgingsgebied en de relatie en samenwerking met andere maatschappelijke voorzieningen binnen dit verzorgingsgebied, maar ook door de concurrentie. De huisvesting bepaalt ook een groot deel van de mogelijkheden. Bij andere maatschappelijke voorzieningen zoals scholen of zorggebouwen worden landelijke normen en wetgeving ten aanzien van ruimtebehoefte gehanteerd bij het oprichten van deze voorzieningen. Dit zijn dan ook vaak monofunctionele voorzieningen, optimaal ontworpen voor de beoogde gebruikers. Bij lokale culturele voorzieningen zien we regelmatig een oorsprong in het opvullen van of samenvoeging van culturele partners in vrijkomende ruimte. Op basis van de mogelijkheden van de beschikbare ruimte wordt dan zo optimaal mogelijk en liefst multifunctioneel geprogrammeerd. Toch lopen deze voorzieningen dan vaak tegen grenzen aan van de mogelijkheid tot programmeren of het in balans brengen van de culturele en maatschappelijke ambities met het ondernemerschap. De Drom vormt, met het inhuizen in de monumentale toren, geen uitzondering hierop. Bij culturele instellingen met een (boven)regionaal verzorgingsgebied zien we wel dat een gebouw specifiek voor deze instelling wordt gerealiseerd.

Mede door de hier beschreven ontstaansgeschiedenis zijn culturele instellingen met een lokaal verzorgingsgebied slechts beperkt vergelijkbaar. Voor alle voorzieningen die betrokken zijn bij onderstaande beknopte benchmark geldt dat de gemeente eigenaar is van de accommodatie en het eigenaarsonderhoud uitvoert. De meeste culturele voorzieningen krijgen de huur die zij betalen één op één gecompenseerd. Om deze reden zijn subsidiebedragen in tabel 1 exclusief huur weergegeven.

10

Beknopte Benchmark De Drom (2023) Aantal inwoners gemeente Zaalcapaciteit (gemiddeld) Aantal voorstellingen betaald Aantal betalende bezoekers Bezetting voorstellingen (%) Animo bezoek voorstellingen Subisidie minus huur Subsidie per inwoner

De Drom 18.900 100 27 2.150 80% 0,11 11.000 € 0,58

Voorziening 1 22.000 180 40 4.500 63% 0,20 100.000 € 4,55

Voorziening 2 30.000 180 60 5.000 46% 0,17 155.000 € 5,17

Voorziening 3 27.000 200 48 5.900 61% 0,22 123.000 € 4,56

Gemiddeld 1 t/m 3 26.333 187 49 5.133 57% 0,20 126.000 € 4,76

Tabel 1: Beknopte benchmark (gegevens De Drom aangeleverd door stichting, spiegelgegevens uit database Synarchis)

Uit de beknopte benchmark kan met name het volgende worden afgeleid: De gemiddelde zaalcapaciteit van De Drom in de afgelopen jaren is zeer beperkt in vergelijking met voorzieningen met een vergelijkbare programmering. De zaalbezetting is (mede hierdoor) hoog vergeleken met de benchmarkaccommodaties. Ondanks de uitstekende zaalbezetting is het animocijfer van De Drom laag vergeleken bij de benchmarkaccommodaties. Dit lijkt te maken te hebben met de beperkte capaciteit van de zaal en het relatief beperkte aantal voorstellingen. Dit laatste heeft er ook mee te maken dat momenteel terughoudend wordt geprogrammeerd door de financiële situatie waarin De Drom verkeert (en de wetenschap dat iedere voorstelling een negatief effect geeft op het exploitatieresultaat). Het animocijfer voor De Drom is vertekend door het feit dat er ook sprake is van bezoekers bij de voorstellingen die door huurders (met name De Gitaarsalon en Toneelgroep Drommedaris) worden georganiseerd. Indien deze bezoekers worden meegeteld bedraagt het animocijfer ongeveer 0,14. Ook is er bij De Drom sprake van een naar verwachting bovengemiddeld aantal (niet-geregistreerde) bezoekers aan voorstellingen met een vrije entree. Dit is een verplichting vanuit de prestatieafspraken in de subsidiebeschikking. De referentievoorzieningen hebben deze verplichting niet of in mindere mate.

De absolute hoogte van het subsidiebedrag van De Drom ligt niet in lijn met de andere podiumvoorzieningen. Ook de subsidie per inwoner van de gemeente is veel lager dan bij de andere voorzieningen het geval is.

3.3

Het gebruik en de tarieven

3.3.1

Beschrijving huidige situatie

Bezoekers en activiteiten De Drom verzorgt een eigen programmering in de Enza Zadenzaal en het Syngenta Theater. Het betreft voorstellingen en optredens met een divers karakter waaronder muziek, cabaret, zang en theater. Onderscheid kan hierbij worden gemaakt tussen voorstellingen met ticketverkoop en voorstellingen met vrije entree. Ook vinden kleinere, veelal gratis, (muziek)optredens plaats in de Drombar. Daarnaast worden er ook voorstellingen georganiseerd door De Gitaarsalon en Toneelgroep Drommedaris. Deze organisaties huren de zaal tegen een maatschappelijk tarief. De kaartverkoop, de website en de promotie wordt verzorgd door De Drom waarvoor zij 20% van de recette ontvangen. De overige 80% van de recette komt ten gunste van respectievelijk De Gitaarsalon en Toneelgroep Drommedaris. Cinema Enkhuizen draagt zorg voor de filmprogrammering in De Drom. Zij zijn zelf verantwoordelijk voor de kaartverkoop, de website, de promotie en de bemensing rondom de filmvertoningen. Zij huren de zaal tegen een maatschappelijk tarief van De Drom en de recette komt volledig ten gunste van Cinema Enkhuizen. Diverse maatschappelijke organisaties huren tegen een maatschappelijk tarief ruimten in De Drom voor repetities of andere activiteiten. Tenslotte vinden in De Drom ook commerciële activiteiten plaats.

Voor deze laatste categorie wordt de zaal tegen een marktconform tarief verhuurd ten behoeve van feesten, partijen en events en is ook met name de horecaomzet bepalend binnen het verdienmodel van De Drom. In onderstaande tabel zijn de aantallen evenementen en verhuuractiviteiten weergegeven zoals opgenomen in de jaarverslagen 2018 tot en met 2023 van de stichting. Ook wordt inzicht geboden in het aantal bezoekers aan culturele events zoals vermeld in de respectievelijke jaarverslagen. Opgemerkt dient te worden dat in 2020 en 2021 sprake was van veel beperkingen in de exploitatie en het gebruik door maatregelen die in die jaren van kracht waren ter voorkoming van de verspreiding van covid.

11

Activiteiten in De Drom Culturele events Films Zaalverhuur maatschappelijk (excl. film) Commerciële events Totaal: Bezoekers culturele events (jaarverslag)

2018 135 300 200 135 770

2019 136 300 190 136 762

2020 66 145 105 47 363

2021 35 178 88 50 351

2022 85 313 146 146 690

2023 50 337 159 149 695

niet bekend

11.600

2.850

1.549

4.500

2.771

Tabel 2: Aantallen activiteiten en bezoekersaantal culturele events (bron: jaarverslagen stichting Cultureel Centrum De Drommedaris)

Een analyse naar het bezoek aan en de omzet vanuit de culturele events leverde resultaten op die niet verklaarbaar waren vanuit de situatie in de praktijk. Het ging dan met name om de bezettingsgraad van de zalen en de gemiddelde inkomsten per bezoeker. Dit gaf voor de stichting aanleiding om de culturele events met name voor het exploitatiejaar 2023 maar ook voor de jaren 2018 en 2019 en 2022 verder uit te diepen. De belangrijkste conclusie was dat de registratie van de culturele events op de verschillende categorieën en de boekingen van de omzet en kosten die hierop betrekking hadden in kwaliteit en consistentie te wensen over lieten (zie ook de inleidende paragraaf 3.1 van dit hoofdstuk). Een verdere uitdieping door de stichting van de culturele evenementen met en zonder ticketverkoop in de jaren 2018, 2019, 2022 en 2023 die in De Drom plaats vonden levert het volgende, op onderdelen van tabel 2 afwijkende, overzicht op: Culturele Events De Drom 2018

2019

2022

2023

Aantal events Voorstellingen De Drom met kaartverkoop Voorstellingen De Gitaarsalon Voorstellingen Toneelgroep Drommedaris Theaterdiners Optredens De Drom vrij entree Overige culturele events Totaal:

59 7 11 3 26 31 137

49 6 8 2 28 28 121

30 9 2 2 niet bekend niet bekend niet bekend

27 8 5 1 22 19 82

Bezoekersaantal Voorstellingen De Drom met kaartverkoop Voorstellingen De Gitaarsalon Voorstellingen Toneelgroep Drommedaris Theaterdiners Optredens De Drom vrije entree Overige culturele events Totaal:

3.825 210 370 103 niet bekend niet bekend 4.508

3.209 163 406 93 niet bekend niet bekend 3.871

1.806 362 105 114 niet bekend niet bekend 2.387

2.144 207 182 23 niet bekend niet bekend 2.556

Tabel 3: Culturele evenementen in De Drom (aangeleverd door stichting, bewerkt door Synarchis)

Zoals is op te maken uit tabel 3 wordt het aantal bezoekers aan optredens met vrije entree (en aan de overige culturele events) niet geregistreerd. Hiermee dient bij de analyse en beoordeling van dit onderdeel van de exploitatie van De Drom rekening te worden gehouden. Specifiek voor de eigen programmering van voorstellingen met ticketverkoop is het volgende overzicht opgesteld: Eigen programmering De Drom met kaartverkoop Aantal voorstellingen Aantal bezoekers Gemiddelde zaalcapaciteit Bezettingsgraad Recette (omzet uit kaartverkoop) Gemiddelde inkomsten per bezoeker

2018 59 3.825 94 69% € 47.811 € 12,50

2019 49 3.209 94 70% € 45.456 € 14,17

2022 30 1.806 93 65% € 26.751 € 14,81

2023 27 2.144 99 80% € 30.882 € 14,40

Tabel 4: Eigen programmering voorstellingen met tickets (aangeleverd door stichting, bewerkt door Synarchis)

12

Duidelijk blijkt uit tabellen 3 en 4 dat de eigen programmering nog niet op het niveau van voor corona terug is. De verwachting is dat in 2024 het aantal voorstellingen ongeveer gelijk is aan het aantal in 2023. Het animocijfer (gemiddeld aantal bezoeken per inwoner van Enkhuizen) voor bezoek aan de eigen programmering van De Drom met kaartverkoop bedraagt in 2023 ongeveer 0,11 en voor alle geregistreerde bezoekers aan culturele events bedraagt dit 0,14. Hierbij dient te worden vermeld dat dit exclusief de niet-geregistreerde bezoekers aan de voorstellingen/optredens met vrije entree is. Filmvoorstellingen Hoewel de filmprogrammering niet door De Drom wordt verzorgd verdient deze toch een korte beschouwing. Met meer dan 300 filmvoorstellingen betreft de bioscoopfunctie namelijk een belangrijk onderdeel van het aanbod en het profiel van De Drom. Het jaarverslag van Cinema Enkhuizen laat zien dat er in 2023 ruim 9.000 bezoekers zijn geregistreerd tijdens de 329 voorstellingen. Met een zaalcapaciteit van 92 stoelen betekent dit een bezettingspercentage van 30% en een gemiddeld aantal bezoekers per filmvertoning van 28. Het animocijfer voor film (gemiddeld aantal bezoeken per inwoner van Enkhuizen) bedraagt ongeveer 0,48. Zoals eerder aangegeven heeft de recette van de filmvoorstellingen geen invloed op de exploitatie van De Drom.

Er is sprake van verhuur van de zaal tegen een vast maatschappelijk tarief (op de tarieven wordt in het vervolg van deze paragraaf verder ingegaan). Horeca De horecafunctie is ondersteunend aan de activiteiten die in De Drom plaats vinden. Vanwege de grote diversiteit aan activiteiten en de grote verschillen in bezoekersaantallen dient voortdurend een afweging te worden gemaakt tussen het wel of niet openstellen van de Drombar. Daarbij wordt geprobeerd om (waar mogelijk met het oog op de wederzijds geluidsbeïnvloeding tussen de zalen) combinaties van activiteiten gelijktijdig plaats te laten vinden die een (rendabele) openstelling van de horeca mogelijk maken. Tarieven In onderstaande tabel zijn de belangrijkste maatschappelijke tarieven weergegeven die door De Drom worden gehanteerd. Deze tarieven zijn zowel van toepassing voor de Enza Zadenzaal als voor het Syngenta Theater. Diverse maatschappelijke tarieven zijn de afgelopen jaren, waar dit mogelijk was, verhoogd.

Maatschappelijke tarieven De Drom Activiteit/gebruiker Sociaal & Educatie Sociaal & Educatie

Tarief € 125 € 200

Tijdseenheid Per dagdeel (4 uur) Per hele dag (8 uur)

Cultureel Lessen dans (Roos Scholten) en theater (theaterschool) Concerten Muziekkring Concerten Gitaarsalon Repetitie Toneelgroep Drommedaris Filmvertoning Cinema Enkhuizen

€ 15 € 125 € 75 € 75 € 75

Per uur Per dagdeel (3 uur) Per dagdeel (3 uur) Per dagdeel (3 uur) Per dagdeel (3 uur)

Tabel 5: Maatschappelijke tarieven 2024 (Informatie aangeleverd door De Drom, bewerkt door Synarchis)

De Drom stelt ook ruimte beschikbaar voor commerciële activiteiten zoals vergaderingen, feesten en bruiloften. Er worden twee doelgroepen onderscheiden, ieder met eigen tarieven. Het betreft de zakelijke markt (vergaderingen en bedrijfsfeesten) en de particuliere markt (recepties, feesten en bruiloften). In 2023 vonden in beide categorieën ruim 70 events plaats. In onderstaande tabel zijn de (in 2023 en 2024 substantieel verhoogde) tarieven voor deze activiteiten weergegeven.

13

Commerciële tarieven De Drom Categorie Tarief Drombar Zakelijk € 275 Zakelijk € 475 Zakelijk € 65 Inclusief gebruik van beamer, geluid en flipovers

Tarief Enza/Syngenta € 330 € 525 € 75

Particulier € 250 Zaalhuur vervalt bij omzet boven respectievelijk € 1.500,- en € 2.250,-

€ 300

Tijdseenheid Dagdeel (4 uur) Hele dag (8 uur) Extra uur

Gebeurtenis

Tabel 6: Commerciële tarieven 2024 (Informatie aangeleverd door De Drom, bewerkt door Synarchis)

3.3.2

Analyse en beoordeling

Bezoekers en activiteiten Voor corona bedroeg het aantal culturele events ongeveer 135 stuks. Na corona ligt dit aantal lager en lijkt nu te stabiliseren op het niveau van 2023 waar sprake is van rond de 80 culturele events waarvan een eigen programmering van een kleine 30 voorstellingen met ticketverkoop. Dit aantal is laag in vergelijking met soortgelijke theaters. Door de stichting is aangegeven het aantal voorstellingen behoudend te programmeren vanwege het oplopende exploitatietekort en de wetenschap dat voorstellingen per saldo geld kosten. Wij kunnen deze redenatie volgen. Voor corona was sprake van een bezettingsgraad van de eigen voorstellingen met ticketverkoop van ongeveer 70%. In 2023 was dit 80%. Dat is erg hoog in vergelijking met andere theaters. Wij gaan uit van een bezettingsgraad van gemiddeld 60% tot 70%. Dit kengetal dient overigens met de nodige voorzichtigheid te worden geïnterpreteerd. De bezettingsraad is namelijk zeer afhankelijk van de specifieke situatie. Met name het aantal voorstellingen en de zaalcapaciteit in relatie tot het verzorgingsgebied is een bepalende factor, maar ook de aard c.q. het profiel van de programmering (laagdrempelig of in cultureel opzicht uitdagender).

Opgemerkt dient hierbij nogmaals te worden dat de gemiddelde zaalcapaciteit van ongeveer 100 bezoekers alsmede het aantal voorstellingen van 27 zeer beperkt zijn in relatie tot de programmering en tot andere vergelijkbare podiumvoorzieningen met een vergelijkbaar verzorgingsgebied. Waarschijnlijk is dit een belangrijke verklaring voor de hoge bezettingsgraad van de zaal. Het aantal bezoeken aan de theatervoorstellingen per inwoner van de gemeente Enkhuizen (het animocijfer) bedroeg in 2018 ongeveer 0,24 maar liep terug tot ongeveer 0,14 in 2023 (inclusief het bezoek aan de voorstellingen van De Gitaarsalon en Toneelgroep Drommedaris maar exclusief de gratis voorstellingen en de filmprogrammering). Landelijk werd in de pre-corona periode voor vergelijkbare theaters rekening gehouden met 0,25 tot 0,30 bezoeken per inwoner en inmiddels met 0,20 tot 0,25. Het animocijfer was voorafgaand aan de corona-periode voor De Drom derhalve marktconform, maar is inmiddels sterk afgenomen. De verklaring ligt wellicht voor een deel bij het feit dat mensen na corona hun weg naar De Drom weer terug moeten vinden, maar waarschijnlijk ook voor een belangrijk deel bij de terugval van het aantal voorstellingen. Het inwonersaantal van de gemeente in combinatie met de zaalcapaciteit rechtvaardigt namelijk een hoger aantal voorstellingen.

Figuur 5: Het publiek moet de weg naar De Drom weer terug vinden.

In totaal is sprake van ongeveer 700 activiteiten/gebeurtenissen per jaar. Met 2 zalen, 40 weken openstelling en 21 beschikbare dagdelen per zaal per week (7 dagen maal 3 dagdelen) zijn binnen De Drom 1.680 dagdelen beschikbaar. Met een bezettingsgraad van 41% scoort De Drom hoog vergeleken bij de door Synarchis als gemiddelde gehanteerde range van 25% tot 35% 4. Bij het bepalen van dit gemiddelde is er rekening mee gehouden dat sommige dagdelen niet beschikbaar zijn door bijvoorbeeld opbouw of afbouw van voorstellingen of evenementen. De prestatie van De Drom op dit onderdeel van de exploitatie is 4

Waarbij de duur van een gemiddelde activiteit/gebeurtenis gelijk wordt gesteld aan 1 dagdeel.

14

opmerkelijk vanwege het feit dat er, vanwege de situatie met betrekking tot de geluidsisolatie, niet altijd sprake kan zijn van gelijktijdig gebruik van beide zalen. Het aantal maatschappelijke verhuringen wordt vooral bepaald door de behoefte vanuit de (veelal gesubsidieerde) culturele organisaties uit Enkhuizen. De Drom heeft geen buurthuisfunctie waar kleinere maatschappelijke organisaties en clubs regelmatig ruimten huren. Het aantal commerciële events beoordelen wij met ongeveer één event per twee kalenderdagen als goed. Filmvoorstellingen Een inhoudelijk analyse van het bezoek aan de filmvoorstellingen valt buiten het bereik van dit onderzoek naar de exploitatie van De Drom. Toch is het goed om kort aan te geven dat het aantal filmvoorstellingen van 337 in 2023 erg hoog is vergeleken bij andere vergelijkbare voorzieningen waar vaak enkele tientallen tot 100 films worden vertoond op jaarbasis. De bezettingsgraad is 30%. Dit ligt boven het gemiddelde ten opzichte van andere filmtheaters. Enerzijds is dit verklaarbaar vanuit de beperkte omvang van de zaal in relatie tot de kwaliteit van het aanbod 5. Anderzijds is het opmerkelijk vanuit het grote aantal vertoningen. Het is daarom goed om ook te kijken naar het animocijfer. Dat bedraagt 0,47 (het gemiddeld aantal bezoeken per inwoner van de gemeente) wat hoog is ten opzichte van vergelijkbare voorzieningen.

Horeca Het feit dat De Drom besluit om de horeca tijdens bepaalde activiteiten niet open te stellen leidt bij bepaalde gebruikers tot ontevredenheid. Met name Cinema Enkhuizen ervaart het serviceniveau als onvoldoende. In onze optiek is het maken van zakelijke keuzes met betrekking tot de horeca inherent aan de constructie waarbij De Drom binnen strikte financiële kaders een exploitatie moet voeren. Het is verdedigbaar dat het verhuren van zalen tegen een maatschappelijk tarief een subsidiabele activiteit betreft, het verlieslatend openstellen van de horeca is dit in onze optiek niet. De Drom is momenteel bezig met het inrichten van een “drankenkar” om tijdens filmvoorstellingen zorg te kunnen dragen voor het kunnen nuttigen van bepaalde consumpties. Daarnaast wordt gekeken of er bij de programmering van activiteiten aangesloten kan worden op filmvoorstellingen en daarmee de horeca geopend kan worden. De openstelling van de horeca zou verruimd kunnen worden als meer gewerkt kan worden met vrijwilligers. Dat is echter een bedrijfsmatige keuze waar verschillende afwegingen een rol bij kunnen spelen. De stichting heeft vorig jaar afscheid genomen van haar kok en heeft besloten om evenementen waar sprake is van grotere maaltijden en buffetten te laten cateren. Wij vinden deze werkwijze passen bij de aard en het karakter van De Drom.

Tarieven De gemiddelde inkomsten per bezoeker aan voorstellingen binnen de eigen programmering van De Drom met ticketverkoop bedraagt in 2018, 2019, 2022 en 2023 respectievelijk € 12,50, € 14,17, € 14,81 en € 14,40 (exclusief btw) waarbij geen sprake is van een gratis pauzedrankje. Dit laat in relatie tot de aard van de voorstellingen en in vergelijking met theaters met een soortgelijke programmering nog wel wat ruimte voor verhoging zonder dat dit hoeft te leiden tot substantiële vraaguitval. Het organiseren van gratis voorstellingen is een verplichting vanuit de prestatieafspraken in de subsidiebeschikking. Indien deze verplichting zou worden losgelaten kunnen ook met deze voorstellingen inkomsten worden gegenereerd. Dan dient wel uitvoerig te worden onderzocht welke tarieven redelijk zijn en wat hiervan het effect is op het bezoek en op de maatschappelijke functie van deze events. De maatschappelijke tarieven die De Drom hanteert (zie tabel 5) lijken, na een aantal verhogingen dat in de afgelopen jaren is doorgevoerd niet veel ruimte te bieden voor (verdere) verhoging. Reden hiervoor is het feit dat de huurders organisaties zijn die, ondanks het feit dat zij veelal worden gesubsidieerd, aangeven dat zij niet in staat zijn om hogere huren te betalen.

Hierbij dient te worden opgemerkt dat de onderhandelingspositie van De Drom voor wat betreft de hoogte van de huren complex is. Enerzijds is het vanuit de missie van de stichting en de prestatieafspraken met de gemeente van belang om maatschappelijk gebruik mogelijk te maken en dus te voorkomen dat maatschappelijke gebruikers door de hoogte van de huurtarieven afhaken. Anderzijds dient De Drom de exploitatie te voeren binnen de financiële kaders die van toepassing zijn.

5 Cinema Enkhuizen kan, door de samenwerking met Cinema Oostereiland, premièrefilms vertonen. Bij andere culturele voorzieningen met

een beperkter aantal filmvertoningen is dit over het algemeen niet mogelijk.

15

Met betrekking tot dit laatste aspect dient te worden opgemerkt dat de maatschappelijke huurtarieven niet kostprijsdekkend zijn. Het uitvoeren van een kostprijsberekening valt buiten het bereik van deze exploitatieanalyse die op hoofdlijnen plaats vindt. Wel heeft een beoordeling van de door de stichting opgestelde kostprijsanalyse per maatschappelijke huurder en per cultureel event plaats gevonden. Deze berekening laat in onze optiek duidelijk zien dat ieder uur maatschappelijke verhuur en iedere theatervoorstelling verlieslatend is. Dit laatste is overigens niet uitzonderlijk. Hiermee dient echter wel rekening te worden gehouden bij de bepaling van de opdracht aan de stichting over het aantal verhuringen voor dit tarief en voorstellingen die plaats dienen te vinden en de wijze waarop dit tekort dient te worden gedekt (uit subsidie of uit eigen inkomsten uit andere winstgevende activiteiten). Op dit laatste aspect wordt in het vervolg van deze rapportage verder ingegaan. Het is vanuit dit onderzoek niet goed mogelijk om te bepalen of de commerciële tarieven marktconform zijn. Op het oog is dit wel het geval en wij gaan ervan uit dat de stichting hier goed zicht op heeft. De stichting geeft aan dat met de hiervoor genoemde verhogingen in 2023 en 2024 de rek er wel uit is. Daar komt bij dat een verdere (beperkte) verhoging geen groot effect zal hebben op de exploitatie.

De horecaomzet is hiervoor meer bepalend (zie ook paragraaf 3.5 waarin wordt ingegaan op de financiële exploitatie).

3.4

Organisatie

3.4.1

Beschrijving huidige situatie

Bestuur Stichting Cultureel Centrum De Drommedaris heeft een bestuur bestaande uit vrijwilligers. Het bestuur bestaat op dit moment uit vier bestuursleden: de voorzitter, de penningmeester, de secretaris en een bestuurslid. Er is nog sprake van een vacature voor een vijfde bestuurslid. Idealiter beperkt het bestuur zich tot het formuleren van beleid en het uitzetten van de grote lijnen. Op dit moment is echter nog op onderdelen sprake van een meer operationele werkwijze door een aantal bestuursleden. Als reden wordt gegeven dat op dit moment de organisatie op onderdelen wordt versterkt waarvoor een extra inspanning vanuit het bestuur noodzakelijk is. Dit zou echter een tijdelijke situatie moeten zijn. Formatie De afgelopen jaren is sprake geweest van een groot aantal personeelswisselingen, ook binnen de directie. Binnen De Drom is momenteel een vast team van betaalde medewerkers actief. Op deze medewerkers is de Horeca-CAO van toepassing. De formatieontwikkeling voor de jaren 2018 tot en met 2023 is in tabel 7 en de vaste formatie voor 2024 is in tabel 8 weergegeven. Personele bezetting (uren) Algemeen en cultureel manager Programmering en events Horeca & Events Manager Horeca manager Events manager F&B Manager Kok Bedrijfsleider cafe Totaal: Fte (CAO Horeca = 38 uur) Oproepkrachten horeca (aantal) Vrijwilligers (aantal) ZZP techniek/programmering/marketing (aantal)

2018 24 24

2019 28 24

2020 28

2021 28

2022 28

2023 28

24 38

31 54

32

32 24 0 104 2,74 8 60

32 24 24 132 3,47 12 60

32 24

24

24

84 2,21 12 60 3

84 2,21 12 40 3

114 3,00 12 30 3

113 2,97 10 22 5

Tabel 7: Personele bezetting De Drom 2018 t/m 2023 (Informatie aangeleverd door De Drom, bewerkt door Synarchis)

16

Vaste betaalde personele formatie De Drom 2024 Functie Manager marketing Manager programmering Event manager Horeca manager Theater technicus Medewerker bar, lunches, vergaderingen Totaal:

Uren 24 24 32 31 24 8 143

Dienstverband (fte) 0,63 0,63 0,84 0,82 0,63 0,21 3,76

Tabel 8: Formatieoverzicht 2024 (Informatie aangeleverd door De Drom, bewerkt door Synarchis)

Door het stichtingsbestuur van De Drom wordt aangegeven dat de functiebenamingen ten onrechte de indruk kunnen wekken dat er sprake is van een zware invulling van de managementfuncties. Er is volgens de stichting sprake van ongeveer 0,6 formatieplaats aan algemeen management. De overige uren worden besteed aan inhoudelijke en meer operationele werkzaamheden. Daarnaast beschikt De Drom in 2024 over een poule van ongeveer 10 betaalde oproepkrachten voor de horeca. In voorkomende gevallen verrichten zij ook andere (schoonmaak- of opruim-) werkzaamheden. Zij werken bij voorstellingen en andere culturele events maar ook bij zakelijke of particuliere events. Vrijwilligers Aan De Drom zijn 20 tot 30 vrijwilligers verbonden waar dit aantal voor corona nog 60 bedroeg. Zij voeren diverse taken uit zoals het bemensen van de kassa en vervullen van de gastvrouw/-heer functie bij voorstellingen, de theatertechniek, klussen en onderhoud gebouw, gidsen, kunsttentoonstellingen en administratieve ondersteuning. Er is sprake van een uitgewerkt en vastgesteld vrijwilligersbeleid. De vrijwilligers ontvangen geen vergoeding maar krijgen een feestelijke avond en een vrijkaartje voor een voorstelling aangeboden.

3.4.2

Analyse en boordeling

Bestuur Zoals ook in veel andere maatschappelijke voorzieningen het geval is blijkt het ook in Enkhuizen een uitdaging om voldoende en kwalitatief goede bestuursleden voor de stichting te committeren. Het zou wenselijk zijn als de vijfde bestuurszetel ook kan worden ingevuld zodat de bestuurlijke belasting over meer personen kan worden gespreid. In algemene zin is het goed om op te merken dat bij een organisatie als stichting Cultureel Centrum De Drommedaris een bestuur dat opereert op afstand en op hoofdlijnen wenselijk is. Het betreft dan het zogenaamde Raad van Toezichtmodel waar nu nog sprake is van een Directiemodel. In de huidige situatie is het bestuur nog te veel operationeel betrokken wat ook een tijdsinvestering vergt die redelijkerwijs niet (van vrijwilligers) kan worden verwacht en ook continuïteitsrisico’s met zich meebrengt. Transformatie naar een Raad van Toezichtmodel zal naar verwachting ook leiden tot een situatie waarbij de kans toeneemt dat mensen bereid zijn toe te treden. Met een Raad van Toezicht in plaats van een meer directief bestuur neemt de functie van directeur-bestuurder (nu: manager) nog verder in belang toe. Verantwoordelijkheden en bevoegdheden komen vrijwel volledig binnen de organisatie te liggen en dit vraagt naast kwaliteit ook voldoende capaciteit.

Met de huidige formatie van 2,92 formatieplaatsen (fte) exclusief de bemensing van de horeca en (theater)techniek6 zou dit in ieder geval in kwantitatief opzicht mogelijk moeten zijn. Formatie Het is, door inconsistenties in de wijze van het boeken van deze kosten, niet eenvoudig gebleken om inzicht te krijgen in de personeelskosten. De personeelskosten bedragen in de jaarrekening van 2023 in totaal ongeveer € 229.000,- (zie ook paragraaf 4.3). Daarnaast zijn personeelskosten geboekt onder de post “cultuurkosten”. Het zou dan gaan om ongeveer € 22.000,voor de inhuur van techniek (licht en geluid) en managementkosten marketing van ongeveer € 16.000,-. De totale personeelskosten bedragen derhalve ongeveer € 267.000,-. Bij gemiddelde loonkosten van € 50.000,- per formatieplaats (landelijk gemiddelde bij kleine podia met sterke horecafunctie) gaat het derhalve inclusief oproepkrachten om (omgerekend) ongeveer 5,3 formatieplaatsen. Deze formatie is relatief hoog vergeleken bij referentievoorzieningen waar in de regel sprake is van een in

6

Zoals uit tabel 8 is af te leiden gaat het om 111 uur. Met 38 uur per volledige formatieplaats in de CAO horeca bedraagt het aantal fte 2,92.

17

omvang beperktere kern van professionele medewerkers en verder vooral veel vrijwilligers. Hierbij dient wel te worden opgemerkt dat met name de verhuur- en horecafunctie van De Drom ver is doorontwikkeld. Dit brengt naast extra inkomsten uiteraard ook meer personeelskosten met zich mee. Als indicatief kengetal voor de personeelskosten van een (ondersteunende) horecavoorzieningen hanteren wij veelal 40% van de omzet. In De Drom zouden de kosten van het horecapersoneel dan ongeveer € 100.000,- bedragen. Een gedeeltelijke verklaring voor de relatief hoge formatie kan ook gevonden worden in het feit dat het in logistiek opzicht lastig exploiteerbare gebouw een relatief hoge ureninzet met zich meebrengt. Dit is bijvoorbeeld het geval bij het gereed maken en afbouwen van voorstellingen en andere (verhuur)activiteiten en het uitserveren vanuit de op de bovenste verdieping gesitueerde keuken. Daarnaast is er voor gekozen om in de horeca uitsluitend met betaalde oproepkrachten te werken waar in andere kleinschalige podiumvoorzieningen ook vaak vrijwilligers in de horeca actief zijn. Dit is vanuit kwalitatief opzicht een begrijpelijke keuze die er wel toe leidt dat de Drombar uitsluitend open kan worden gesteld op momenten dat er ook een voldoende omzet kan worden gerealiseerd om ook de personeelskosten te kunnen dekken.

Met meer vrijwilligers zou de openstelling kunnen worden verruimd wat, zeker in De Drom, een aanzienlijke (maatschappelijke) meerwaarde zou hebben. Dit zou bijvoorbeeld het geval zijn voor de bezoekers van films. Figuur 6: Afwegingen openstelling bar

Vrijwilligers Het vrijwilligersbestand is fors afgenomen van ongeveer 60 in de pre-coronaperiode naar ongeveer 25 op dit moment. Ondanks het feit dat ook in veel andere maatschappelijke accommodaties het aantal vrijwilligers onder druk staat is dit aantal te laag voor een organisatie als De Drom. Dit leidt tot een kwetsbare en minder flexibele organisatie met ook minder betrokkenheid vanuit de samenleving. Daarnaast werkt het kostenverhogend doordat werkzaamheden die ook door vrijwilligers gedaan kunnen worden door betaalde medewerkers worden verricht. De Drom onderkent dit probleem en er wordt momenteel gewerkt aan een plan om de vrijwilligers actiever te betrekken bij meer taken in De Drom en de organisatie en aansturing van vrijwilligers aan te passen.

3.5

Financiële exploitatie

3.5.1

Beschrijving huidige situatie

Sponsoring De Drom heeft een substantieel aantal sponsoren aan zich weten te binden. Het betreft met name bedrijven uit (de omgeving van) Enkhuizen. In totaal gaat het om bijna 30 sponsoren. Een aantal bedrijven kan worden aangemerkt als trouwe sponsor. Toch is ook een aantal bedrijven de afgelopen tijd gestopt met sponsoring. Doorlopend zoekt De Drom naar nieuwe sponsoren. Ook bestaat de mogelijkheid om bij te dragen als “Vrienden van De Drom”. Momenteel wordt deze mogelijkheid nieuw leven ingeblazen. Voor specifieke activiteiten of investeringen vraagt De Drom aanvullende subsidies aan bij externe fondsen en subsidieverstrekkers. Vooral in 2023 en 2024 is een groot aantal aanvragen gedaan. Deze subsidies zijn over het algemeen incidenteel van aard en kunnen niet voor een langere periode worden aangevraagd. Winst- en verliesrekening In onderstaande tabel zijn de winst- en verliesrekeningen voor de exploitatiejaren 2017 tot en met 2023 weergegeven. De exploitatiejaren 2020 en 2021 zijn niet representatief vanwege de maatregelen die in die periode van kracht waren ter voorkoming van de verspreiding van het coronavirus. Hierdoor was sprake van lange sluitingsperioden en perioden van beperkte openstelling of beperkte capaciteit. Ook was er sprake van compensatieregelingen zoals de NOW-regeling waarmee personeelskosten konden worden doorbetaald.

Om deze reden zijn de jaren 2020 en 2021 niet opgenomen in het overzicht.

18

Winst- en verliesrekening De Drom 2018

2019

2022

2023

Baten Omzet horeca Zaalhuur Entreegelden Overheidssubsidies Sponsoren Giften en donaties Overige opbrengsten Totaal baten

€ 194.450 € 34.412 € 51.543 € 38.000 € 66.500 € 2.900 € 4.055 € 391.860

€ 209.966 € 49.931 € 59.110 € 29.500 € 74.750 € 4.349 € 9.646 € 437.252

€ 232.465 € 54.547 € 46.166 € 43.516 € 56.000 € 17.299 € 6.347 € 456.340

€ 247.125 € 52.033 € 38.806 € 40.625 € 46.169 € 15.160 € 1.669 € 441.587

Lasten Personeelskosten Huisvestingskosten Kantoorkosten Cultuurkosten Inkoop horeca Afschrijvingen Algemene kosten Totaal lasten

€ 163.308 € 46.928 € 11.193 € 96.744 € 62.385 € 11.986 € 1.885 € 394.429

€ 194.682 € 57.913 € 8.729 € 94.282 € 78.214 € 12.583 € 2.201 € 448.604

€ 237.681 € 73.943 € 11.324 € 66.966 € 84.248 € 1.908 € 10.834 € 486.904

€ 228.789 € 86.844 € 15.510 € 74.300 € 85.445 € 767 € 3.559 € 495.214

Bedrijfsresultaat

-€ 2.569

-€ 11.352

-€ 30.564

-€ 53.627

Tabel 9: Jaarrekeningen 2018, 2019, 2022, 2023 (bron: jaarverslagen stichting Cultureel Centrum De Drommedaris)

Uit bovenstaande tabel kunnen onder meer de volgende constateringen worden gedaan: De inkomsten uit de horeca laten een stijgende lijn zien. Dit geldt dan uiteraard ook voor de inkoopkosten van de horeca. De inkoopkosten bewegen zich in alle exploitatiejaren rond de 35% van de omzet. De zaalhuur bevindt zich na corona op een vergelijkbaar niveau als voor corona het geval was met inachtneming van gebruikelijke indexeringen. De inkomsten uit entreegelden laten de laatste twee jaar een sterke daling zien ten opzichte van de periode voorafgaand aan corona. Dit geldt ook voor de hieraan gerelateerde cultuurkosten. De sponsorinkomsten zijn fors gedaald ten opzichte van 2019. De personeelskosten zijn in 2022 fors toegenomen en in 2023 weer wat lager. Hier staat ook een hogere directe (horeca-) omzet tegenover. Een andere oorzaak lijken de gestegen kosten per formatieplaats (als gevolg van CAO-ontwikkelingen). De post cultuurkosten bevat ook nog personeelskosten. Het gaat dan om de kosten voor de theatertechnicus (€ 22.000,-) en de kosten voor de inzet van de marketingmanager (€ 16.000,-). Verder betreft dit met name de inkoopkosten van de voorstellingen. De huisvestingskosten zijn zeer fors toegenomen. Dit is vrijwel volledig het gevolg van hogere energiekosten. In onderstaande tabel worden de huisvestingkosten voor 2023 nader gespecificeerd: