Bijlage 1 - Onderzoeksrapportage Horeca Enkhuizen 2023

01. ONDERZOEKSRAPPORT PARTICIPATIE | ONDERZOEK & ANALYSE | ADVIES

HORECA ENKHUIZEN Ten behoeve van de horecavisie ‘Heldere route voor verandering’ en beleidskaders 2024-2030 versie 20 november 2023

INLEIDING

Enkhuizen is een oude VOC stad met 18.650 inwoners. Kenmerkend is het toeristisch en historisch centrum met havens, erfgoed en een horeca in ontwikkeling. De horeca is belangrijk voor de gemeente en haar inwoners, bezoekers en historie. Enkhuizen heeft op dit moment nog geen horecavisie en -beleid. Met nieuwe ontwikkelingen en vraagstukken omtrent overdekte winterterrassen, openingstijden, APV, toenemende leegstand van winkels en handhaving is behoefte aan heldere beleidskaders voor de periode 2023 t/m 2028. Voor een inspirerende en duidelijke horecavisie en –beleidskaders werkt Gemeente Enkhuizen samen met CONTRAST. CONTRAST is sinds 1978 een belangrijke speler in de foodservice- en hospitalitymarkt. CONTRAST gelooft in de toegevoegde waarde van horeca op de verbinding & beleving van een gemeente, en staat Gemeente Enkhuizen bij in het opstellen van een nieuwe horecavisie en –beleidskaders. Participatie: samen met de Enkhuizers De horecavisie sluit aan bij wie Enkhuizen wil zijn, draagt bij aan de stedelijke opgave van het jaarrond aantrekkelijk zijn van een levendige stad en bedient de (toekomstige) doelgroepen. Het ontwikkelkader speelt in op de kansen en uitdagingen per onderscheidend gebied.

De visie en beleidskaders voor de horeca ontwikkeling is in samenwerking ontwikkeld met stakeholders waaronder bewoners, ondernemers, culturele instellingen, retail, vastgoedeigenaren, erfgoed instanties, KHN, bestuurders en andere belanghebbenden. Proces De aanpak voor de horecavisie en –beleidskaders 2024-2030 bestaat uit kwantitatief en kwalitatief onderzoek, met oog voor Enkhuizen en de verschillende gebieden. In het kader van ‘samenwerken in een mooie, leefbare en gezellige stad’ wordt op basis van marktmogelijkheden vanuit feitelijke gebiedsprofielen en de ambitie van de stad richting gegeven aan de gewenste horeca ontwikkeling. Tot stand gekomen met de verschillende stakeholders. De centrale vraag gedurende het gehele proces was: “Wat zijn kansen voor de horeca in Enkhuizen, gezien de actuele situatie en rekening houdend met toekomstige ontwikkelingen?” Met het antwoord op deze vraag kan de gemeente horeca ondernemers ondersteunen in het maken van strategische keuzes die passen bij de (cultuurhistorische) omgeving en het publiek dat wordt bereikt. Resultaat Uitkomst is de horecavisie en beleidskaders 2024-2030, welke is beschreven in het visiedocument en ontwikkelkader. Onderliggende documenten zijn het onderzoeksrapport en de gebiedsprofielen. De opbouw en samenhang van de documenten is toegelicht op de volgende pagina. NB.

Wanneer het in de documenten gaat over horeca ontwikkeling, betekent dit niet direct toevoegen van horeca of uitbreiding in omvang. Ontwikkeling kan ook een kwalitatieve ontwikkeling zijn in de vorm van wijziging van concept, horecamoment, functie of doelgroep. Ontwikkeling van horeca zal maatwerk blijven vragen. Ook is het horecalandschap aan verandering onderhevig.

2

DOCUMENTEN HORECAVISIE Het proces tot de horecavisie en –beleidskaders 2024-2030 resulteert in de volgende documenten: 1. 2. 3. 4.

Onderzoeksrapport Gebiedsprofielen Visiedocument Richtinggevend ontwikkelkader

Onderzoeksrapport (dit document) De markt is zowel kwantitatief als kwalitatief in kaart gebracht, in combinatie met de gebiedsontwikkelingen en trends in de branche. Door vraag en aanbod te confronteren, zijn kansen voor de horeca in Enkhuizen uitgewerkt. De inzichten vanuit het marktonderzoek zijn verrijkt met input van stakeholders, waaronder horecaondernemers, bewoners, vastgoedeigenaren, interne betrokkenen van de gemeente en andere belanghebbenden.

1. Onderzoeksrapport Kwantitatief: demografie, economie, sectoren & ontwikkeling

2. Gebiedsprofielen Actuele situatie en ontwikkelingen

Gebiedsprofielen Enkhuizen – Binnenstad & Havens - Buitengebied (separaat document) De gebiedsprofielen geven inzicht in de identiteit, de marktvraag, het actuele horeca aanbod, de ontwikkelingen en de kansen voor de horeca per subgebied in relatie tot de stedelijke opgave.

Confrontatie vraag-aanbod

3. Visiedocument

Visiedocument (separaat document) Dit visiedocument vloeit deels voort uit het onderzoeksrapport en de gebiedsprofielen die door CONTRAST zijn opgesteld. De horecavisie beschrijft de stip op de horizon voor de gewenste ontwikkeling van de horeca. Richtinggevend ontwikkelkader (separaat document) De visie is uitgewerkt in het ontwikkelkader voor Binnenstad en Havens, en het gebied daarbuiten (Buitengebied). Dit bestaat uit een duidelijk afwegingskader op basis waarvan gemeentebreed de juiste keuzes gemaakt kunnen worden onder het mom van ‘samenwerking in een mooie, leefbare en gezellige stad’. Hierbij is oog voor de verschillende gebieden in de gemeente. Samen met stakeholders zijn de beleidskaders opgesteld, geconcretiseerd per thema zoals (historische) waarde, erfgoed, terrassen en openingstijden.

Kwalitatief: horecaprofielen

Gewenste horeca ontwikkeling

4. Richtinggevend ontwikkelkader 2024-2030

Ontwikkelkader

Aanvullende beleidskaders

3

INHOUD Het onderzoeksrapport bestaat uit de analyse en het advies van CONTRAST ten behoeve van de horecavisie en beleidskaders 2024-2030, welke samen met de bevindingen van het participatieproces gethematiseerd en beknopt worden weergegeven. Dit onderzoeksrapport vormt samen met de gebiedsprofielen de onderlegger voor de horecavisie en het ontwikkelkader. In dit onderzoeksrapport is de werkwijze voor de totstandkoming van de horecavisie en beleidskaders toegelicht. Het rapport bevat de projectkaders, een uitgebreide marktanalyse van Enkhuizen op basis van kwantitatief en kwalitatief onderzoek en een beknopte samenvatting van een uitvoerig participatieproces met stakeholders, waaronder inwoners, ondernemers, KHN, gemeentelijke bestuurders en andere belanghebbenden. Inhoudsopgave 0. 1. 2. 3. 4.

Werkwijze Projectkaders: doel & uitgangspunten Marktanalyse Enkhuizen SWOT Enkhuizen Uitkomst participatie

p. 5 p. 23 p. 27 p. 40 p. 52

© 2023 CONTRAST B.V. De resultaten van toepassing en gebruik van de door CONTRAST B.V. verrichte studies en verstrekte adviezen zijn afhankelijk van velerlei factoren, die buiten de invloed van CONTRAST B.V. vallen. Ofschoon de opdracht door CONTRAST B.V. naar beste inzicht en vermogen en overeenkomstig de eisen van goed vakmanschap wordt uitgevoerd, is er sprake van een “inspanningsverplichting” zodat het bereiken van het beoogde resultaat niet kan worden gegarandeerd. Behoudens uitzondering door de wet gesteld mag, zonder uitdrukkelijke toestemming van CONTRAST B.V., niets uit deze uitgave worden vermenigvuldigd en/of openbaar worden gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of anderszins, hetgeen ook van toepassing is op de gehele of gedeeltelijke bewerking. Op alle opdrachten en/of overeenkomsten zijn uitsluitend de algemene aanbiedings- en leveringsvoorwaarden van CONTRAST B.V. van toepassing zoals gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel Gooi- en Eemland te Almere.

4

0. WERKWIJZE

TOELICHTING OP HOE WE WERKEN

5

PROCESSTAPPEN

Het proces voor de totstandkoming van de horecavisie en beleidskaders bestaat uit twee piramides. De onderzoeksfase is de basis voor het opstellen van de visie. Vanuit het onderzoeksrapport is middels participatie het visiedocument ontwikkeld, en zijn de beleidskaders opgesteld. Voor het hele proces gelden de overkoepelende projectkaders.

Output onderzoek & advies ✓ Gebiedsprofielen ✓ Horecavisie ✓ Ontwikkelkader met richtinggevende kaders voor de gewenste horeca ontwikkeling

Projectkaders: doelstellingen en uitgangspunten Onderzoeksrapport: onderbouwing Vaststellen doelstellingen, uitgangspunten en randvoorwaarden SWOT Reflectie voorgaande jaren, wensen & behoeften stakeholders

Participatie: met de stad voor de stad

Uitvoeren van kwantitatief en kwalitatief onderzoek Opstellen gebiedsprofielen

Ambitie

Ontwikkelrichting horeca en toetsingskader 6

Beleidskaders

Visiedocument: beleidsvoering 6

WERKWIJZE ONDERZOEK Toelichting onderzoek De marktsituatie van horecavraag en aanbod in Enkhuizen is in totaliteit en per gebied op kwantitatieve en kwalitatieve wijze in kaart gebracht. Hoe groot is de vraag naar horeca en wie maken er gebruik van horeca? Welke horeca is er op dit moment gevestigd? Per gebied zijn de gebiedsontwikkelingen in kaart gebracht wat resulteert in kansen voor de horeca. Vraag en aanbod is feitelijk in kaart gebracht in een zogeheten 0-meting. Vervolgens is de huidige én toekomstige vraag en het huidige aanbod in een confrontatie uiteengezet. In relatie tot de stedelijke opgave zijn hierbij mogelijke gaps en kansen voor de horeca in kaart gebracht.

Vraag is uiteengezet in: • Inwoners: demografische kenmerken Enkhuizen en per gebied • Inwoners: horecaprofielen Enkhuizen en per gebied: Authentiek & Bewust, Modern & Frequent, Spontaan & Gezellig, Exclusief & Kieskeurig en Vertrouwd & Makkelijk • Toerisme: aantal dagjesmensen en verblijfstoeristen + unieke kenmerken Aanbod is uiteengezet in: • Omvang horeca: aantal vestigingen + aantal vestigingen per 1.000 inwoners (horecadichtheid) • Horecasectoren: café, café-restaurant, restaurant, hotel-restaurant, koffiebar, bezorg/ halen, fastfood, grillroom/ shoarma, feestzaal, hotel, overig (ijssalon, crêpes/ wafels/ donuts) • Horecaprofielen: Authentiek & Bewust, Modern & Frequent, Spontaan & Gezellig, Exclusief & Kieskeurig en Vertrouwd & Makkelijk • Horecamoment: dag-/ avond-/ nachtfunctie

Onderzoek •Kwantitatief: demografie, economie & ontwikkelingen •Kwalitatief: horecaprofielen

Uitkomst: marktinzichten •Vraag: huidige en toekomstige bewoners en bezoekers •Aanbod: huidige horeca ondernemingen

7

Vooruitblik marktvraag In dit onderzoek zijn enerzijds de demografische gegevens en ontwikkelingen van 2018 t/m 2023 opgenomen. Anderzijds zijn (bevolkings)prognoses t/m 2040 opgenomen voor een lange termijnvisie.

Conclusie: richtinggevend kader per gebied •Confrontatie vraag-aanbod •Kansen voor de horeca

Vooruitblik horeca aanbod De horecamarkt is sterk aan verandering onderhevig. Horecaondernemingen wisselen van concept, ondernemer of locatie. Ook komen er nieuwe concepten bij of stoppen er ondernemingen. In dit onderzoek is de actuele marktsituatie anno 2023 opgenomen en kijken we met horecatrends tot vijf jaar vooruit.

7

VOOR ENKHUIZEN, DOOR ENKHUIZEN Toelichting participatie Horeca is een belangrijk thema voor de stad. Het onderzoek is in samenwerking met een vertegenwoordiging van de hele stad uitgevoerd: de Enkhuizenaar, ondernemers, de gemeente en overige belanghebbenden. De participatie heeft plaatsgevonden in meerdere sessies en via een stadsbrede enquête. Onderstaand is de participatie per onderwerp of fase weergegeven: ➢

➢

➢

Horeca-ambities van de stad en gewenste horeca ontwikkeling per gebied: o

Meerdere sessies met het kernteam en de interne klankbordgroep

o

Meerdere sessies met de externe klankbordgroep: inwoners, ondernemers en andere stakeholders (o.a. bewoners, vastgoedeigenaren, KHN)

Verdieping op specifieke gebiedskenmerken en uitdagingen per gebied:

o

Sessies met de interne klankbordgroep en externe klankbordgroep

o

Gebiedssessie voor de verschillende gebieden in Enkhuizen

Andere stakeholders per gebied

Externe klankbordgroep

Kernteam / interne klankbordgroep

Gemeente

Enquête over waardering huidige horeca en gewenste toekomst van de horeca o

Enquêtes afgenomen onder bewoners, ondernemers en toeristen van de stad Enkhuizen.

Rol gemeente De gemeente heeft een faciliterende rol waarbij zij horecaondernemers ondersteunt in het maken van strategische keuzes die passen bij de (cultuurhistorische) omgeving en het publiek dat wordt bereikt. Dit doet zij door:

•

Kaders bieden (ipv kaders stellen)

•

Passende regelgeving opstellen

•

Vergunningen verstrekken

•

Initiatieven begeleiden (bijvoorbeeld in geval van verbouw monumentaal pand)

8

KWANTITATIEF ONDERZOEK Bronnen Er is bij dit onderzoek gebruik gemaakt van (statistische) gegevens van het Centraal Bureau voor Statistiek (CBS), Centraal Planbureau (CPB), VVV, de Kamer van Koophandel (kvK), Koninklijke Horeca Nederland (KHN), Vastgoeddata en informatie vanuit gemeente Enkhuizen. Het onderzoek is daarnaast gebaseerd op de bij CONTRAST beschikbare gegevens en kennis inzake soortgelijke onderzoeken. Voornaamste bronnen • CBS 2018 – 2023 | cbs.nl • CPB 2018 – 2023 | cpb.nl • KvK Regiodata 2018 – 2023 • Vastgoeddata • Gemeentelijke informatie Enkhuizen • KHN • Sector update banken (o.a. ING, ABN AMRO) Bron huidig horeca aanbod In dit onderzoek hanteren we voor opname van het gevestigde horeca aanbod de lijst van de gemeente Enkhuizen op basis van verstrekte horecavergunningen. Doordat deze lijst niet continue wordt bijgewerkt is deze lijst mogelijk niet 100% volledig. CONTRAST heeft in haar kwalitatief onderzoek de data van gemeente Enkhuizen verrijkt bij constatering op onvolledigheden. Het onderzoek betreft een momentopname in 2023. Het horeca aanbod fluctueert, enerzijds stoppen er horecabedrijven en anderzijds komen er nieuwe bedrijven bij. Vraag naar horeca: verzorgingsgebied en marktsegmenten Het primaire verzorgingsgebied voor de horeca in Enkhuizen is Gemeente Enkhuizen.

Het secundaire verzorgingsgebied zijn de andere SED gemeenten, waaronder Stede Broec en Drechterland. De horecavraag komt vanuit de particuliere, zakelijke en toeristische markt. De particuliere markt is iedereen die in Enkhuizen woont. De zakelijke markt komt vanuit de gevestigde bedrijven in Enkhuizen. En de toeristische markt bestaat uit de dagjesmensen en verblijfstoeristen in Enkhuizen. In de analyse zijn de kenmerken van Enkhuizen vergeleken met het landelijk gemiddelde en vergeleken met referentiesteden Medemblik, Harlingen en Harderwijk. Deze referentiesteden zijn van vergelijkbare grootte, met een ligging aan het water, karakteristieke binnenstad, vergelijkbare demografische kenmerken, vergelijkbare grootte verzorgingsgebied en economische marktsituatie. De kenmerken ten opzichte van het landelijk gemiddelde zijn tussen haakjes achter de betreffende data weergegeven in -..% en +..%.

9

KWALITATIEF ONDERZOEK

In dit onderzoek is gebruik gemaakt van het BSR (Brand Strategy Research) model om vraagen aanbodzijde in kaart te brengen middels horecaprofielen. Met het gebruik van het BSR model zorgen we voor een eenduidige werkwijze en krachtig definieerbare profielen. Soortgelijke modellen die ingaan op leefstijlprofielen zijn te herleiden tot dit model. Het BSR model ontrafelt de drijfveren van mensen en wat je moet doen om mensen in beweging te krijgen. Het model bestaat uit twee assen, de sociologische dimensie (horizontale as: individualistisch-groepsgeoriënteerd) en de psychologische (verticale as: introvert-extravert) dimensie. Zo ontstaan 4 kwadranten. In basis kent Nederland 4 leefstijlen met ieder hun eigen manier van in het leven staan: vrijheid, harmonie, zekerheid en controle. CONTRAST heeft met onderzoekspartner MarketResponse op basis van het BSR model horecaprofielen ontwikkeld. Door middel van statistisch onderzoek onder de Nederlandse bevolking zijn 5 horecaprofielen te onderscheiden met verschillende horecagedragingen en – behoeften. CONTRAST is in staat om per postcode in Nederland de vertegenwoordiging van de horecaprofielen vast te stellen. De 5 horecaprofielen zijn hiernaast weergegeven. Op deze wijze is de vraagzijde in kaart gebracht in Enkhuizen en per gebied en weten we waar iemand zich het meest prettig voelt en naar welke horecaervaring iemand opzoek is.

Het dominante horecaprofiel betekent niet dat je uitsluitend op zoek bent naar dezelfde kleur horecaconcepten, dit hangt onder meer af van het gezelschap, bezoekmotief en –moment.

BSR-model met de achterliggende waarden

vrijheid

harmonie E: 14% NL: 15%

E: 7% NL: 14%

Voor het in kaart brengen van de aanbodzijde heeft CONTRAST bureau- en veldwerkonderzoek per gebied uitgevoerd. Het huidige horeca aanbod heeft een horecaprofiel toegekend gekregen op basis van vooraf gedefinieerde uitgangspunten: • Online inventarisatie: uitstraling en gebruik website, beelden, tekst, menu, recensies • Offline inventarisatie: uitstraling en inrichting binnen & buiten, verhaal binnen het concept De ondergeschikte horeca is niet opgenomen in het totale horeca aanbod. Naast o.a. restaurants, lunchrooms en cafés zijn ijssalons als overige horeca wel opgenomen in het totaalaanbod, en coffeeshops niet. De ijssalons hebben een eigen aantrekkingskracht op mensen voor los horecabezoek.

E: 27% NL: 22%

Op de volgende pagina’s zijn de vijf horecaprofielen toegelicht, enerzijds vanuit het perspectief van de horecagast met unieke kenmerken in gedragingen en behoeften. Anderzijds vanuit de conceptuele invulling met toelichting op de conceptmix: plaats, product, personeel en promotie.

E: 46% NL: 40%

Meer informatie op https://marketresponse.nl/expertises/bsr-leefstijlen/

E: 7% NL: 9%

controle

zekerheid

De vijf horecaprofielen o.b.v. het BSR model, weergave profielen in % van Enkhuizen en Nederland

10

Nederland

OVERZICHT HORECAPROFIELEN VRAAG-AANBOD

9% 14%

40%

15%

MODERN & FREQUENT Gezelligheid, vernieuwend, hip

22%

AUTHENTIEK & BEWUST Milieubewust, duurzaam, creatief

Verrassende ervaring, populair, feestelijk

SPONTAAN & GEZELLIG Gezellig, kindvriendelijk, harmonie

Unieke ervaring, authentiek, biologisch

Frequentie hoog Vaak met vrienden

Gezelligheid, veel keuze, voor iedereen

E: 14% NL: 15%

Frequentie gemiddeld Bereid meer te betalen

Vraag Enkhuizen 7% 6%

27%

14%

Frequentie gemiddeld Vaak in gezelschap

E: 7% NL: 14%

E: 27% NL: 22%

46%

Aanbod Enkhuizen

EXCLUSIEF & KIESKEURIG Statusgericht, zekerheid, formeel

VERTROUWD & MAKKELIJK Rustig, vertrouwd, informeel

Kwaliteit, luxe, goede recensies

Vaste plek, herkenbaar, een keertje verwennen

Frequentie laaggemiddeld Bereid meer te betalen

Frequentie laag Uitgaven laag

E: 7% NL: 9%

E: 46% NL: 40%

3%

7% 25%

65%

GEEL HORECAPROFIEL ‘Spontaan en gezellig’ VANUIT PERSPECTIEF HORECAGAST

SOCIO-DEMOGRAFIE

Waarden verbondenheid, vriendschap, gezelligheid, harmonie, plezier.

E: 27% NL: 22%

Een horecabezoek is voor mij.. Gezellig, knus, kindvriendelijk De socio-demografie van de gele horecagast bestaat uit: ▪ Hoog aandeel vrouw (67%) ▪ Gemiddelde verdeling in leeftijdscategorieën ▪ Hoog aandeel mensen met laag opleidingsniveau ▪ Hoog aandeel inkomen in midden segment ▪ Hoog aandeel beroepen in de dienstverlenende sector, als verkoper en administratief beroepen.

“Ik vind het leuk om spontaan een avondje uit eten te gaan” Horecabehoeften Concept samen delen, all-you-can-eat, iets anders dan thuis maar wel herkenbaar Menu veel te kiezen, vernieuwend, maar ook allemans vrienden én iets leuks voor de kids Voorbeelden tapas, gerookte zalm op toast, boef bourguignon, huiswijn, cola of biertje van de tap Prijs kwaliteit en service zijn belangrijker dan prijs”, goede prijskwantiteit/kwaliteit, gevoelig voor aanbiedingen Uitstraling gezellig, knus, modern, informeel = niet luxe, kindvriendelijk en inrichting Horecapatronen Frequentie gaat gemiddeld vaak naar de horeca Budget gemiddeld Locatiekeuze moet gezelligheid uitstralen Gezelschap met een vriend(in), met een gezelschap (vrienden, gezin, opa & oma)

Horecagelegenheden moeten voor de gele horecagebruiker gezellig en knus zijn en het personeel is er om haar te ontzorgen. Ze kiest horecagelegenheden uit op hun menukaart, maar ook sfeer en in mindere mate prijs is van belang bij haar keuze. Ze eet graag tapas of gerookte zalm op toast en drinkt daarbij een colaatje of een wijntje. “De ervaring is voor mij belangrijker dan de prijzen”

12

SPONTAAN EN GEZELLIG GEEL CONCEPTUELE INVULLING

Plaats (uitstraling & inrichting) Plaats Uitstraling Inrichting Product Concept/ verhaal Menu presentatie Assortiment food Assortiment drank Prijs Personeel Service

modern, sfeervol, gezellige drukte, veel contact, niet te massaal, voor brede doelgroep. eigentijds, kleurrijk, uitbundig, 'wauw' effecten, enthousiast, warm, ziel & zaligheid. (ronde) tafels voor gezelschappen, handgeschreven krijtborden, trendy servies, kinderhoek. shared dining, tapas, 'wauw effect', foodtrucks, festival sfeer. veel keuze, afwisseling, grote gebaren maar niet te gek, kinderkaart. mainstream, steak frites, hippe hamburger, culinaire pizza en pasta, pannenkoeken-patat (kids). rosé, hippe druivensoorten, gin tonic omdat het hip is, perensap en roosvicee. combi-deal, afgeprijsde special.

Kleding

informeel, groepsgericht, open, persoonlijk, etiquette en kennis zijn minder belangrijk. informeel, vrolijk.

Promotie (website, uitingen) Website Kanalen Communicatie

uitbundig, ervaringen delen, eenvoudig. website, social media, Facebook/ Instagram, advertenties. eenvoudig, 'gezellig en laagdrempelig’.

Algemene weergave van afbeeldingen

GROEN HORECAPROFIEL ‘Vertrouwd en Makkelijk’ VANUIT PERSPECTIEF HORECAGAST SOCIO-DEMOGRAFIE Waarden Vertrouwd, Informeel, rust en privacy De socio-demografie van de groene horecagast bestaat uit: ▪ Man-vrouw verdeling nagenoeg 50-50 ▪ Hoog aandeel eenpersoons huishouden ▪ Gemiddelde leeftijdsverdeling en opleidingsniveau ▪ Hoog aandeel laag inkomen ▪ Beroepen: Arbeidsongeschikt/werkloos, schoonmaker, inpakker, koerier, gespecialiseerd beroep De socio-demografie van de lime horecagast bestaat uit: ▪ Man-vrouw verdeling nagenoeg 50-50 ▪ Hoog aandeel 55+ ers ▪ Hoog aandeel 2-persoons huishoudens ▪ Hoog aandeel laag opleidingsniveau ▪ Hoog aandeel laag inkomen ▪ Bereoepen: gepensioneerden, docenten, chauffeurs en machine bediending.

E: 46% NL: 40%

Een horecabezoek is voor mij… “Het moet niet te luxe zijn, ik moet me er thuis voelen.” Horecabehoeften Concept Vaste plek, ‘eigen tafel’, herkenbaar, zichzelf verwennen met wat lekkers Menu Goede burger, saté met friet, appelsap, cola, spa rood of blauw, Vvrkenshaas pepersaus, gerookte zalm op toast, Prijs “Ik besteed mijn geld bewust” Uitstraling Vertrouwd, rustig, café en inrichting Horecapatronen Frequentie Lage horecagebruiker Budget Laag Locatiekeuze Eerdere bezoeken aan locatie Gezelschap Alleen of met partner

Horecagelegenheden moeten voor de groene horecagebruiker rustig en informeel zijn en hij kiest vaak een zelfde vertrouwde plek. Hij kiest horecagelegenheden uit op basis van eerdere ervaringen en op hun menukaart, locatie en prijzen. Hij of zij eet graag een hamburger, een varkenshaas met pepersaus of sate friet omdat hij of zij dan zeker weet dat het lekker is. Hij drinkt daarbij meestal gewoon een frisje. “Ik houd niet zo van verrassingen en ga graag terug naar vertrouwde plekken” “Ik kook liever zelf, dan dat ik uit eten ga”

14

VERTROUWD EN MAKKELIJK GROEN CONCEPTUELE INVULLING

Plaats (uitstraling & inrichting) Plaats Herkenbaar, vertrouwd, overzichtelijk en rustig. Uitstraling Niet te hip of modern. lokale horeca met vaste gasten. Informeel en niet te veel poespas. Product Concept/verhaal Menu presentatie Assortiment food Assortiment drank Prijs

Personeel Service Kleding

Deze horecabedrijven zijn al jaren hetzelfde. De eigenaar of chef kennen we persoonlijk. Vertrouwd, gezellig, laagdrempelig. Er moet voldoende keuze zijn maar de presentatie mag herkenbaar en vertrouwd zijn (leren map met insteekhoezen). Standaard en herkenbare gerechten: hamburger, bord met friet, vlees en simpele salade. Makkelijk, standaard, frisdrank, huiswijn of bier. Prijsniveau is standaard laag, met een aanbieding voor jarige bezoekers. Vaste gezichten die herkenbaarheid uitstralen. Geen uitbundigheid: ‘doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg’. Gesprekken over de lokale gemeenschap. Niet belangrijk.

Promotie (website, uitingen) Website Websites zijn simpel en duidelijk. Bestelling plaatsen is mogelijk via druk op de knop. Kanalen Website of facebook. Communicatie Volledig, correct, laagdrempelig, aanbevelingen van anderen.

Algemene weergave van afbeeldingen

ORANJE HORECAPROFIEL ‘Modern en frequent’ VANUIT PERSPECTIEF HORECAGAST

SOCIO-DEMOGRAFIE Waarden Populair, vernieuwend, modern, hip De socio-demografie van de oranje horecagast bestaat uit: ▪ Man-vrouw verdeling nagenoeg 50-50 ▪ Hoog aandeel meerpersoons huishouden ▪ Hoog aandeel in de leeftijdscategorie van 1834 jaar. ▪ Hoog aandeel gemiddeld inkomen ▪ Beroepen: student, ZZP’er en ambachtswerker.

E: 14% NL: 15%

Een horecabezoek is voor mij.. Creatief, uniek, modern “Ik ben op zoek naar bijzondere, unieke of verrassende ervaringen” Horecabehoeften Concept nieuw, hip, social media, populair Menu Vernieuwend, verrassend, anders Voorbeelden Sushi, goede burger, tapas, huisgemaakte ijsthee, malibu cola, champagne Prijs “Ik ben bereid te betalen voor mooie presentatie en feestelijke ervaring” Uitstraling Creatief, luxe, modern En inrichting Horecapatronen Frequentie Maakt veel gebruik van de horeca Bduget Hoog Locatiekeuze Luxe, hip en/of modern Gezelschap met meerdere vriend(inn)en

Horecagelegenheden moeten voor de oranje horecagebruiker creatief, uniek en modern zijn en het personeel moet ook kunnen verrassen met hun service. Ze kiest horecagelegenheden uit op hun menukaart, maar zeker ook op sfeer en service. Prijs is minder belangrijk bij haar keuze. Ze eet graag sushi, maar ook tapas of een goede burger gaan er prima in. Ze drinkt daarbij huisgemaakte ijsthee, maar bij de goede gelegenheid ook regelmatig een malibu cola of champagne. “Ik vind het leuk om spontaan een avondje uiteten te gaan”

16

MODERN EN FREQUENT ORANJE CONCEPTUELE INVULLING

Plaats (uitstraling & inrichting) Plaats Hippe, eigentijdse locaties. Uitstraling Speelse, uitdagende uitstraling die verrast. Inrichting Mag een beetje ‘gek’ zijn en vooral lekker uitgesproken. Product Concept/verhaal

Assortiment drank Prijs

Vernieuwing staat centraal: the hotspot in town. Het verhaal is gericht op ervaringen en plezier. Een spannende presentatie, beetje gek en vooral anders. ‘instagrammable’. Unieke, verrassende of bijzondere gerechten die op dat moment hip zijn. Nieuwe smaken of keukens en huisgemaakt. Huisgemaakt, champagne of cocktails. Bereid te betalen voor een mooie presentatie en feestelijke ervaring.

Personeel Service en Kleding

Hip en modern met gevoel voor humor en avontuur. Brengt plezier vermaak voor de gast. Modieus, casual, hip, eigen kleding.

Menu presentatie Assortiment food

Promotie (website, uitingen) Website Website met aanbiedingen/boekingswebsites/zoekmachines. Kanalen Instagram, zoekmachines. Communicatie spanning, weinig details, doeltreffend, rebels, storytelling.

Algemene weergave van afbeeldingen

ROOD HORECAPROFIEL ‘Authentiek en Bewust’

VANUIT PERSPECTIEF HORECAGAST

SOCIO-DEMOGRAFIE

De socio-demografie van de rode horecagast bestaat uit: ▪ Man-vrouw verdeling nagenoeg 50-50 ▪ Huishoudensverdeling gemiddeld verdeeld ▪ Hoog aandeel 55+ ers ▪ Hoog aandeel hoog inkomen ▪ Beroepen: ZZP’er, hoger opgeleide specialist en gespecialiseerd beroep.

Waarden Milieu, duurzaamheid, goed verhaal bijzonder, unieke ervaring,

E: 6% NL: 14%

Een horecabezoek is voor mij.. Authentiek, creatief, duurzaam “Ik vind aandacht voor mens en milieu erg belangrijk” Horecabehoeften Concept Bewust, biologisch, duurzaam, veganistisch/vegetarisch Menu Biologisch, vegetarisch, veganistisch Voorbeelden: Bloemkool steak, vegan burger op bietenbroodje, wijn uit de bourgogne, biologische appelsap, pittig gemberbier. Prijs “ik ben bereid iets meer te betalen voor een biologisch assortiment” Uitstraling en Planten, open uitstraling, lokaal, basic of creatief Inrichting Horecapatronen Frequentie Gemiddeld Budget Laag-Gemiddeld Locatiekeuze bijzonder, uniek en duurzaam Gezelschap Met meerdere vriend(inn)en

Horecagelegenheden moeten voor de rode horecagebruiker naast authentiek ook duurzaam zijn en het is leuk als het personeel veel kennis heeft over de producten en wijnen. Ze kiest horecagelegenheden uit op hun menukaart, maar vooral ook op de sfeer. Ze eet graag een bloemkool steak of een vegan burger op een bietenbroodje en drinkt daarbij een goed wijn of een pittig gemberbiertje. “ik ben op zoek naar bijzondere, unieke of verrassende ervaringen”

18

AUTHENTIEK EN BEWUST ROOD CONCEPTUELE INVULLING

Plaats (uitstraling & inrichting) Plaats Zichtbaar lokaal & duurzaam. Uitstraling Authentieke, creatieve sfeer. Inrichting Kleinschalige setting, gericht op het individu. Basic en volledig uit hergebruikte materialen. Product Concept/verhaal Menu presentatie

Assortiment food Assortiment drank Prijs Personeel Service Kleding

Lokaal, duurzaam eten en de wereld willen verbeteren. staat centraal en heeft een duidelijke plaats in de storytelling. Uitleg wat er in de gerechten zit en waar het vandaan komt. Buiten de gebaande paden. Biologisch en vegan eten is de standaard, niet de uitzondering. Groenten in de hoofdrol. Bijzondere, verrassende, authentieke gerechten en combinaties. Biologisch frisdrank, biologische wijnen, een goed verhaal is bereid meer te betalen voor biologisch eten. True Pricing pas bij deze doelgroep. Personeel ademt het duurzame verhaal en uit openlijk dat het volop aandacht heeft voor mens en milieu. Tweede hands, duurzaam katoen, creatief.

Promotie (website, uitingen) Website Kunstzinnig, groen en verhaal centraal (niet product). Kanalen artikelen/recensies of boekingswebsites/zoekmachine. Communicatie eigenzinnig, creatief, verhalend, aanbevelingen van anderen.

Algemene weergave van afbeeldingen

BLAUW HORECAPROFIEL ‘Exclusief en Kieskeurig’

VANUIT PERSPECTIEF HORECAGAST

SOCIO-DEMOGRAFIE

De socio-demografie van de blauwe horecagast bestaat uit: ▪ Merendeel man ▪ Huishoudensverdeling gemiddeld verdeeld ▪ Leeftijden gemiddelde verdeeld ▪ Hoog aandeel hoog opgeleid ▪ Hoog aandeel hoog inkomen ▪ Beroepen: Hogere manager, ZZP-er, militair beroep.

Waarden Exclusiviteit, kritisch, kwaliteit, functioneel Een horecabezoek is voor mij.. Kwaliteit, luxe, uniek

E: 7% NL: 9%

“Ik word graag verwend met luxe en exclusiviteit” Horecabehoeften Concept Goede recensies, luxe, chique, merknamen Menu Exclusief en kwaliteit Voorbeelden Hertenbiefstuk, kreeft, fruit de mer, biertje van de tap, wijn uit de bourgogne, champagne Prijs “Kwaliteit en service zijn belangrijker dan prijs” Uitstraling en Strak, modern, luxe, alles moet kloppen Inrichting Horecapatronen Frequentie Laag- gemiddeld Budget Gemiddeld Locatiekeuze Formeel, exclusief en chique Gezelschap Met partner

Horecagelegenheden moeten voor de blauwe horecagebruiker kwaliteit hebben en uniek zijn en het personeel moet het verhaal van de zaak delen. Hij kiest horecagelegenheden uit op hun menukaart, maar ook service en sfeer zijn van belang bij zijn keuze. Hij eet graag hertenbiefstuk, kreeft of fruit de mer en drinkt goede wijn of champagne, maar ook een lekker biertje op z’n tijd. “Ik vind het heerlijk om in een restaurant lang na te tafelen”

20

EXCLUSIEF EN KIESKEURIG BLAUW CONCEPTUELE INVULLING

Plaats (uitstraling & inrichting) Plaats Statige panden. Uitstraling Luxe en stijlvolle ambiance. Inrichting Strak en goed verzorgd, van traditioneel tot modern maar tot op detailniveau kloppend. Linnen op tafel. Product Concept/verhaal Menu presentatie Assortiment food Assortiment drank Prijs Personeel Service Kleding

Goede kwaliteit, klassieke gerechten en combinaties. Zien en gezien worden. Strak, weinig poespas. Bekende producten met kwaliteitskeurmerk. Wagyu biefstuk, oesters. Klassiekers, steak tartaar, hertenbiefstuk. Tafelbereidingen. Bekende wijnen van klassieke wijnhuizen of streken, biertje van de tap maar ook een speciaal biertje of klassieke cocktail. Kwaliteit en service zijn belangrijker dan prijs. Klassiek en kundig met kennis van producten en manieren van serveren en bereiden aan de tafel. Etiquette. Net gekleed en tot in de puntjes verzorgd uiterlijk.

Promotie (website, uitingen) Website Strakke website met logische ordening, menukaart en optie tot reserveren. Goede recensies worden sterk benadrukt. Kwaliteit en hoog niveau straalt door, maar ook afstandelijkheid en exclusiviteit. Kanalen Recensies, Michelin gids, Bib Gourmant, website. Communicatie Feitelijk en show elementen, prestige.

Algemene weergave van afbeeldingen

DEFINITIES Enkele veelvoorkomende begrippen zijn als volgt te definiëren:

Aanbod Buitengebied Confrontatie vraag-aanbod Gebiedsprofielen Horecaprofielen Kansen Krimp

Alle horecabedrijven in de gemeente Enkhuizen op basis van Lijst Locatus 2023, kleuring op basis van kwalitatief onderzoek CONTRAST. Het gebied zonder cluster / concentratie van wonen, werken, recreëren of verblijven. In tegenstelling tot o.a. Stadshart, Kust, Bataviastad en woonwijken. Bevindingen vanuit de vergelijking van het aanbod tov de vraag, dit maakt de kloof tussen vraag en aanbod inzichtelijk. Geven inzicht in de identiteit, de marktvraag, het actuele horeca aanbod, de ontwikkelingen en de kansen voor de horeca per gebied. Gevalideerde profielen met inzichten in het gastgedrag en horecabehoeften, ontwikkeld door CONTRAST in samenwerking met onderzoeksbureau MarketResponse. Refereert naar mogelijkheden vanuit de huidige confrontatie vraag-aanbod waar de horeca op in kan spelen, rekening houdend met de stedelijke opgave en gewenste horeca ontwikkeling per gebied. Het verminderen van aantal horecabedrijven, en dus omvang horeca aanbod.

Het projectteam van gemeente Enkhuizen en CONTRAST dat in het gehele proces van de totstandkoming van de visie tot het opstellen van de beleidskaders betrokken is. Projectteam Gemeente Enkhuizen, vertegenwoordiging ondernemers en bewoners, CONTRAST. Klankbordgroep intern Klankbordgroep extern Vertegenwoordiging van de gemeente, bewoners, ondernemers, KHN en andere stakeholders. Mogelijkheid tot ontwikkeling Betekent dat er kansen zijn voor ontwikkeling van de horeca in omvang (m²), kwaliteit, categorie of verbreden doelgroep en/ of moment (dag, avond, nacht). Mogelijkheid tot verkleuring

Betekent dat er kansen zijn voor verandering van horecaprofiel van het huidige aanbod om beter aan te sluiten bij de vraag (gericht op specifieke doelgroep of juist brede doelgroep).

Ontwikkelkader Stabilisatie

Beschrijft de gewenste transitie en het richtinggevend kader voor de horeca ontwikkeling per gebied voor een tijdsbestek van 5 jaar (2023-2028). Betekent dat vraag en aanbod op elkaar aansluiten en dat de uitdaging de komende jaren ligt in het behoud van het huidige aanbod.

SWOT

Een bedrijfskundig model dat intern de sterktes en zwaktes en in de omgeving de kansen en bedreigingen analyseert, in deze is dit een samenvatting van marktinzichten.

Vraag

Totale potentiële horecavraag vanuit de particuliere, zakelijke en toeristische markt.

Horecasectoren: Restaurant Hotel-Restaurant Café-restaurant Café Lunchroom Fastservice Afhaal/bezorging Overig

Verstrekking van maaltijden en (alcoholische) dranken aan tafel met bediening. Een publiekelijke toegankelijk restaurant geëxploiteerd door en gevestigd in een hotel. Naast verstrekking van maaltijden en (alcoholische) dranken aan tafel met bediening, ook verstrekking van alleen dranken. Verstrekking van (alcoholische) drank, aan tafel of bar, vaak ook nachthoreca. Ook wel 'natte horeca'. Waaronder lunchrooms en koffiebar. Daghoreca gericht op verstrekken van koffie, (alcoholische) dranken, zoetigheden, lunch geserveerd aan tafel met bediening. Waaronder fastfood, cafetaria, fastservice. Snelle bereiding, hoofdzakelijk counterservice zonder bediening aan tafel. Concepten volledig gericht op afhalen en bezorgen. Geen zitplaatsen en consumptie ter plaatse. Waaronder ijssalon, pannenkoekenrestaurant, feestzaal, discotheek, coffeeshop. Deze zijn apart weergegeven indien gevestigd in gebied. Feestzalen zijn in scope, partycatering is out of scope omdat deze bedrijven niet altijd een fysieke locatie hebben.

22

1. PROJECTKADERS DOELSTELLINGEN | UITGANGSPUNTEN | RANDVOORWAARDEN

DOELSTELLINGEN VISIE & BELEID Enkhuizen is een aantrekkelijke stad om te wonen met een toeristisch en historisch centrum met havens en indrukwekkend erfgoed. Horeca draagt bij aan de aantrekkelijkheid van de stad als geheel en van de gebieden op zichzelf. Om er voor te zorgen dat Enkhuizen aantrekkelijk is en blijft voor haar bewoners, ondernemers en toeristen is een horecavisie nodig als rode draad voor de doorontwikkeling van het horeca aanbod en de stad. De doelstellingen voor de horeca in Enkhuizen zijn als volgt: • De horeca past bij de behoeften van haar inwoners, is gevarieerd en aantrekkelijk voor alle leeftijden. • De horeca draagt bij aan de aantrekkingskracht op dag- en verblijfstoerisme en bedient de behoeften van de bezoekers. • De horeca draagt bij aan de balans tussen levendigheid en leefbaarheid voor de inwoners. Vooral in het geconcentreerde historische centrum is dit een belangrijke doelstelling. • De horeca draagt bij aan een aantrekkelijk straatbeeld en sluit aan op de randvoorwaarden/ bepalingen hieromtrent vanuit erfgoed.

De horecavisie en –beleidskaders zijn voor de stad, haar bewoners en ondernemers en andere belanghebbenden en biedt enerzijds duidelijke kaders, alsook ruimte om te ondernemen. Dit betekent voor de volgende betrokkenen: • Bewoners en bezoekers: aandacht voor de kloof tussen vraag naar en aanbod van horeca. • Ondernemers: duidelijkheid over keuzes die worden gemaakt en een motivatie om een bijdrage te leveren aan de gewenste ontwikkeling. • Vastgoedeigenaren/ investeerders: duidelijkheid over keuzes die worden gemaakt om te activeren een bijdrage te leveren aan de gewenste kwalitatieve ontwikkeling. • Gemeente Enkhuizen: een transparant afwegingskader, waardoor keuzes goed onderbouwd kunnen worden. Het hierop volgende horecabeleid draagt concreet bij aan: ➢ Een heldere richtlijn voor alle horecaontwikkeling en aanvragen, van zowel nieuwe horeca als bestaande horeca. ➢ Meer richting aan en sturing op terrassen & uitstraling met het terrassenbeleid als onderdeel van het horecabeleid. ➢ Duidelijkheid over sluitingstijden van diverse horecabedrijven.

24

UITGANGSPUNTEN Uitgangspunten onderzoek ‘De stad’ refereert naar de hele gemeente, waaronder centrum, wijken, havens en buitengebied. Belangrijke uitgangspunt is dat horeca ontwikkeling plaatsvindt in relatie tot ontwikkelingen en andere opgaven van de gemeente: toeristische visie, havenvisie, retail visie, woningbouw, arbeidsplaatsen, cultuur, landschap- en natuurontwikkeling. Gebiedsindeling Er is vooraf een gebiedsindeling gedefinieerd op basis van de bouwstenen binnen de Omgevingsvisie (2021). Enkhuizen is opgedeeld in 4 gebieden op basis van de gebiedsfunctie en clustering van voorzieningen: Binnenstad en Havens, Buitengebied, Buitenwijken en Westeinde & Bedrijventerreinen. Binnen het gebied Binnenstad en Havens zijn subgebieden toegewezen met een onderscheidende functie, karakter of relevantie voor de horeca ontwikkeling. Ieder van deze gebieden heeft een eigen identiteit en daarmee gewenste horeca ontwikkeling.

2 3

2

1

Er wordt uitgegaan van de volgende gebiedsindeling: 1 – Binnenstad en Havens Kernwinkelgebied Melkmarkt en omgeving Oude haven Buitenhaven Overig Binnenstad en Havens

4

Gebiedsindeling Enkhuizen

Buitengebied 2 – Enkhuizerzand en attracties, landbouw en dijkgebieden 3 – Buitenwijken 4 – Westeinde en bedrijventerreinen

25

RELATIE MET VERWANTE BELEIDSDISCIPLINES Kritische succesfactoren kunnen bepalend zijn in de gewenste horecaontwikkeling. Deze factoren kunnen verwant beleid overlappen of vanuit verwant beleid worden aangestuurd. Verwante visie- en beleidsstukken De onderstaande documenten zijn geraadpleegd om de samenhang van de horecavisie met deze documenten zoveel mogelijk te borgen. In deze bijlage zijn in relatie tot de horecavisie vanuit verwante beleidsstukken onderstaande aandachtspunten maar niet uitsluitend in willekeurige volgorde weergegeven. ➢ ➢ ➢ ➢ ➢ ➢

Stadsvisie HERT visie Toeristische visie en retailvisie (in ontwikkeling) Havenvisie (in ontwikkeling) Bestemmingsplan en parapluplan Strategisch jaarplan Stichting Marketing Enkhuizen

Stadsvisie Enkhuizen 2030 Identiteit Enkhuizen 2030: gastvrije haven en historisch glorie. Dit document d.d. 2 december 2009 omschrijft de rode draad voor de ontwikkeling van Enkhuizen, met belangrijke thema’s als het sociaal & economisch welzijn, wonen & bouwen, toerisme & recreatie, en de infrastructuur & mobiliteit. HERT visie De HERT visie is een verlengstuk op de Stadsvisie, en een Routekaart naar de toekomst voor de economische ontwikkeling van de stad. Centraal staat de optimalisatie van het economische, toeristische en woon- en leefklimaat in Enkhuizen. Dit document dateert uit 2013 en sluit aan op de visie tot 2030.

Bestemmingsplan en parapluplan Het parapluplan is opgesteld in 2017 wegens een actualiseringsplicht uit de Wet Ruimtelijke Ordening. Dit betekent dat bestemmingsplannen zijn herzien, met focus op drie grote plangebieden binnen Enkhuizen. Strategisch jaarplan Marketing Enkhuizen Het hoofddoel van Enkhuizen is ‘lokaal, regionaal en internationaal herkennen mensen Enkhuizen als unieke historische stad met een onvervalst, hartelijk en moedig karakter.’ Overig aanpalend beleid ➢ Alcoholwet ➢ APV en exploitatievergunningplicht ➢ BIBOB ➢ Kansspelautomaten ➢ Coffeeshop beleid Horecabeleid opgesteld door KHN In 2022 is er een horecabeleid opgesteld door de Koninklijke Horeca Nederland voor de jaren 2022-2026. Hierin heeft KHN samen met de ondernemers een verdieping gemaakt op landelijke en lokale trends, doelgroepen voor de horeca in Enkhuizen, het huidige aanbod en de uitstraling van de horeca en de optimalisatiekansen die er zijn. Belangrijke thema’s zijn behoefte aan handhaving en regelgeving, parkeerbeleid, terrassenbeleid, branchevervaging, paracommerciële horeca en de samenwerking tussen ondernemers en gemeente. ➢ ➢ ➢ ➢ ➢

Regelgeving openingstijden is achterhaald Deurstop is achterhaald Faciliteren van jaarrond terras biedt kansen Oneerlijke concurrentie van de paracommerciële horeca vraagt aandacht Opkomst blurring vraagt aandacht

Havenvisie (in ontwikkeling) Havenvisie Enkhuizen en Actieprogramma, update van mei 2016. Dit document is een verlengstuk op de HERT visie en de Routekaart naar de toekomst. De Ambities, wensen en plannen in en rondom de haven behelzen niet alleen de bouwopgave in de haven maar de opgave tot samenwerken in het aanbod, service en gastvrijheid. Toeristische visie en retailvisie (in ontwikkeling) Er wordt op dit moment aan de toeristische visie gewerkt. De betreffende werkgroep wordt op de hoogte gehouden van de uitgangspunten en speerpunten van de horecavisie en beleidskaders, en zorgt ervoor dat er een toeristische visie wordt opgesteld in lijn met de horecavisie.

26

2. MARKTANALYSE VRAAG, AANBOD, TRENDS & ONTWIKKELINGEN Dit hoofdstuk start met een samenvatting van de belangrijkste marktinzichten. Vervolgens is de marktanalyse opgebouwd uit de volgende subhoofdstukken: ➢ Vraag • Particuliere markt • Zakelijke markt • Toeristische markt ➢ Aanbod • Horeca • Hotel (separaat opgenomen) ➢ Landelijke economische ontwikkelingen ➢ Landelijke horecatrends Ieder subhoofdstuk start met een korte conclusie. Vervolgens is de onderbouwing en toelichting op de kenmerken in bullits weergegeven.

27

Migratieachtergrond gemeente Enkhuizen

SAMENVATTING MARKTINZICHTEN

Inwonersaantal Enkhuizen 18650

22,70%

18600

De horeca in Enkhuizen bedient zowel de Enkhuizenaren als de bezoekers aan de stad, de

18550

havens, musea en het buitengebied. Wat kenmerkt de doelgroep vanuit de particuliere, zakelijke

18500

en toeristische markt?

18450

18400

➢ Enkhuizen heeft 18.630 inwoners (2022), en kent een beperkte bevolkingsgroei met +0,8% sinds

18350 2017

11,10%

2018

2019

2020

2021

2022

2017. Ook de verwachte bevolkingsgroei tot 2040 is met +3% beperkt, tot 19.000 inwoners. Landelijk wordt ca. 8% verwacht.

56,40%

➢ De bevolkingsdichtheid is met 1.470 inwoners per km² hoog (t.o.v. NL gemiddelde van 523). ➢ De leeftijdsopbouw van de Enhuizenaren wijkt niet veel af en is een weerspiegeling van het

3,20% 2,30%

Leeftijdsobouw Enkhuizen

landelijk gemiddelde.

4,30% 6000

➢ De grootste inwonersgroep in Enkhuizen is 45-64 jaar (28%), daarna 25-44 jaar (24%) en 65+

5000 westers

Marokko

Antillen

Suriname

Turkije

Overig

(22%).

4000

➢ Enkhuizen is een stad met hoge demografische druk: 76,1% t.o.v. 70,3% landelijk. Enkhuizen

3000

vergrijst sterker dan landelijk gemiddeld. Verwacht wordt dat deze vergrijzing toeneemt. In

2000

2040 is het aandeel 65+’ers in Enkhuizen naar verwachting gegroeid tot 29%, t.o.v. 25,3% in NL.

1000

Opleidingsniveau referentiesteden t.o.v. totaal

➢ De huishoudenssamenstelling is in Enkhuizen vergelijkbaar met landelijk gemiddeld.

0 tot 15 jaar

50,00%

15 - 24 jaar

25 - 44 jaar

45 - 64 jaar

65+

➢ Het gemiddeld inkomen is lager -7% t.o.v. landelijk gemiddelde.

45,00%

➢ Opvallend is de hoge vertegenwoordiging autochtone inwoners (+8% t.o.v. landelijk

40,00%

gemiddeld). De niet-westers allochtone inwoners zijn ondervertegenwoordigd (-6%). ➢ Het opleidingsniveau ligt lager dan landelijk gemiddeld, echter is het opleidingsniveau wel

35,00% 30,00%

Gemiddeld inkomen per inwonersontvanger

25,00% 20,00%

30000

15,00%

29000

10,00%

28000

5,00%

27000 26000

0,00% Enkhuizen

Medemblik Laag

Midden

Harlingen Hoog

Harderwijk

vergelijkbaar met het opleidingsniveau in de referentiesteden. ➢ Enkhuizen is een uitdagende stad als het gaat om het vestigen van bedrijven. Enkhuizen telt 2.399 bedrijven in 2022, dat zijn 1.280 bedrijven zijn per 10.000 inwoners t.o.v. 1.400 bedrijven per 10.000 inwoners in Nederland (landelijk gemiddeld). ➢ Enkhuizen heeft enkele publiektrekkers. De belangrijkste toeristische trekpleisters van Enkhuizen zijn het Zuiderzeemuseum, Sprookjeswonderland en de Havens.

25000

24000 23000 22000

28

PARTICULIERE MARKT Conclusie particuliere markt Enkhuizen Enkhuizen heeft een hoge bevolkingsdichtheid en een hoge vertegenwoordiging autochtone inwoners. Het gemiddeld inkomen van een Enkhuizenaar ligt lager dan landelijk gemiddeld. Kenmerken particuliere markt Enkhuizen t.o.v. NL gemiddelde ➢ Een hoge bevolkingsdichtheid met 1.470 inwoners per km² (t.o.v. 523 inwoners per km²). ➢ Hoog aandeel autochtone bevolking 82,7% (+8%), en lager aandeel inwoners met een Westerse migratie achtergrond 9,7% (-1%) en Niet-westerse migratie achtergrond 7,5% (-7%) . ➢ Het gemiddeld inkomen per inwoner ligt met €27.100 lager dan landelijk gemiddeld (€38.000). Het Buitengebied kent het hoogste gemiddeld inkomen met €30.340 (slechts 125 inwoners). In het Centrum en de Havens bedraagt het gemiddeld inkomen €30.000. ➢ Enkhuizen heeft met 28% een hoog vertegenwoordiging 45-64 jaar onder de inwoners en een laag aandeel 15-24 jarigen (11%). ➢ De huishoudensamenstelling is een weerspiegeling van het landelijk gemiddelde, met een aandeel van 39% eenpersoonshuishoudens, 30% huishoudens zonder kinderen en 32% huishoudens met kinderen. ➢ In Enkhuizen wonen meer mensen met een laag opleidingsniveau (+10%). Ook het aandeel midden opgeleide inwoners ligt met 45% hoger (+13%). Dit betekent dat er minder hoogopgeleiden in Enkhuizen wonen.

Kenmerken particuliere markt Enkhuizen tov referentiegemeenten ➢ De bevolkingsdichtheid met 1.470 inwoners per km² ligt in Enkhuizen fors hoger dan de referentiesteden Medemblik (375 per km²) en Harlingen (637 per km²). ➢ In Medemblik wonen meer meerpersoonshuishoudens (+4% tov Enkhuizen) en minder eenpersoonshuishoudens (-8% tov Enkhuizen). In Harderwijk wonen meer meerpersoonshuishoudens (+5% tov Enkhuizen) en minder eenpersoonshuishoudens (-5% tov Enkhuizen). ➢ Het gemiddeld inkomen per inwoner ligt lager in vergelijking met de referentiesteden Medemblik en Harderwijk (-3%) en hoger dan in Harlingen (+8%). ➢ Opvallend is dat het opleidingsniveau in Enkhuizen en de referentiesteden lager ligt dan landelijk gemiddeld. Alleen in Harderwijk is het aandeel hoogopgeleiden hoger.

Migratieachtergrond gemeente Enkhuizen 7,54%

Aantal inwoners referentiesteden

9,76%

Autochtoon

Westerse migratie achtergrond

18620

Niet westerse migratieachtergrond

82,70%

Het Centrum en de Havens kent de hoogste vertegenwoordiging 65+’ers onder de inwoners, met 30% van de inwoners van de wijk.

15904

Enkhuizen Medemblik Harlingen Harderwijk Aantal inwoners per km2 1600 1400 1200 1000 800 600 400 200 0

Leeftijdsopbouw Enkhuizen en referentiesteden 35% 30% 25% 20% 15% 10%

Huishoudensverdeling

5% 0% tot 15 jaar 15-24 jaar 25-44 jaar 45-64 jaar Enkhuizen

Medemblik

Harlingen

65+

Harderwijk

Opleidingsniveau Enkhuizen en referentiesteden 50%

Wijken Enkhuizen De meeste inwoners van Enkhuizen wonen in de wijk Enkhuizen Noord (59,25% van het totaal aantal inwoners). In het Centrum en de Havens woont 39% van het totaal aantal inwoners.

48857

45464

45% 40% 35% 30%

9000 8000 7000 6000 5000 4000 3000 2000 1000 0 Enkhuizen Medemblik Harlingen Harderwijk

25%

Eenpersoons Huishoudens

20%

15%

Meerpersoons huishoudens zonder kinderen

10% 5% 0% Enkhuizen

Medemblik Laag

Midden

Harlingen Hoog

Harderwijk

Meerpersoons huishoudens met kinderen

29

HORECAPROFIEL INWONERS ENKHUIZEN

Vraag Enkhuizen

Vraag Enkhuizen: dominante horecaprofielen In Enkhuizen heeft bijna de helft van de inwoners het groene horecaprofiel ‘Vertrouwd & Makkelijk (46%), een oververtegenwoordiging tov het landelijk gemiddelde (+6%). Ook het gele horecaprofiel ‘Spontaan & Gezellig’ is met 27% groot onder de huidige inwoners en oververtegenwoordigd tov het landelijk gemiddelde (+5%). In vergelijking met gemiddeld Nederland is de groep inwoners met het rode horecaprofiel ‘Authentiek & Bewust’ (-8%) klein.

6%

7% 27%

14%

Horecaprofiel inwoners Enkhuizen tov inwoners referentiegemeenten Waar de vertegenwoordiging van de horecaprofielen van de inwoners in Enkhuizen significant afwijkt van gemiddeld Nederland (weinig rood, meer groen en geel) zijn de verschillen met de referentiegemeenten klein. Wel valt op dat in Enkhuizen een groot aandeel van de inwoners een groen horecaprofiel heeft, waar in de referentiegemeenten relatief meer inwoners een geel horecaprofiel hebben. In Enkhuizen wonen minder mensen met een blauw horecaprofiel dan in de referentiegemeenten. In de aangrenzende gemeenten is een grotere vertegenwoordiging van het blauwe horecaprofiel onder de inwoners (11,9% t.o.v. 9,5% landelijk).

46% Horecaprofielen 100% 90%

80%

HORECAPROFIEL BEZOEKERS ENKHUIZEN Er is geen data van bezoekers beschikbaar om de horecaprofielen te analyseren. Wel is middels participatie input opgehaald over de voorkeuren en waarden, en het gedrag van de bezoekers die over het algemeen naar Enkhuizen komen en de publiekstrekkers bezoeken. Wel is bij gemeente Enkhuizen bekend dat Enkhuizen vanuit de Leefstijlvinder vooral ‘Plezierzoekers, Rustzoekers en Inzichtzoekers’ trekt. Voor verdere informatie over de ‘leefstijlvinder’, kijk op www.leefstijlvinder.nl.

Over het algemeen hebben de bezoekers van Enkhuizen een overwegend geel en groen horecaprofiel. De bezoekers van Sprookjeswonderland hebben met name een geel en groen horecaprofiel. Onder de Zuiderzeemuseum bezoekers zijn ook mensen met een oranje, rood of blauw horecaprofiel.

70%

7% 6%

10% 14%

14%

15%

12% 6% 12%

60% 50% 40%

46%

47%

22%

27%

25%

Nederland

Enkhuizen

Aangrenzende Gemeenten

40%

30% 20% 10% 0%

1. Geel (Spontaan & Gezellig)

2. Groen (Vertrouwd & Makkelijk)

3. Oranje (Modern & Frequent)

4. Rood (Authentiek & Bewust)

5. Blauw (Exclusief & Kieskeurig)

30

ZAKELIJKE MARKT Conclusie Het aantal bedrijven per 10.000 inwoners ligt in Enkhuizen lager dan landelijk gemiddeld. Bedrijven in de zakelijke en financiële dienstverlening maken het meeste gebruik van horeca. Enkhuizen kent een relatief laag aandeel financiële dienstverlening, maar de zakelijke dienstverlening is sterk vertegenwoordigd. Het aantal banen in Enkhuizen groeit licht maar gestaag in de afgelopen vijf jaar.

Sectoren Enkhuizen Landbouw, bosbuw en visserij

2%

13%

Nijverheid en energie

23%

Handel en horeca

Kenmerken ➢ Enkhuizen telt 2.399 bedrijven in 2022, dat zijn 1.280 bedrijven zijn per 10.000 inwoners t.o.v. 1.400 bedrijven per 10.000 inwoners in Nederland (landelijk gemiddeld). ➢ De bedrijfsvestigingen in de sectoren Nijverheid (23%) en energie en Zakelijke dienstverlening (19%) zijn het sterkst vertegenwoordigd. ➢ Enkhuizen heeft een relatief laag aandeel financiële dienstverlening (7% t.o.v. 8% NL). ➢ Gemeente Enkhuizen telt 8.113 aantal banen. Dut zijn 577 banen per 1.000 inwoners. ➢ De sectoren groothandel, industrie en detailhandel bieden de meeste banen. Het aandeel banen in de sectoren zakelijke diensten, gezondheid en logistiek ligt relatief laag. ➢ Het aantal banen stijgt sinds 2017, met 2.27% in 2021 t.o.v. 2020. ➢ In Enkhuizen werken 897 ZZP’ers per 10.000 inwoners (vergelijkbaar met landelijk gemiddeld) waarvan de meeste ZZP’ers in de sectoren bouw, zakelijke diensten en persoonlijke dienstverlening werken.

11%

Vervoer informatie en communicatie Financiele diensten en onroerendgoed Zakelijke dienstverlening

19%

overheid, onderwijs en zorg cultuur recreatie en overige diensten

17%

7%

7%

Stijging/daling banen t.o.v. voorgaande jaren

2017 2020 2021

12,00% 10,00% 8,00% 6,00% 4,00% 2,00% 0,00% -2,00% -4,00% -6,00% -8,00%

Enkhuizen

Medemblik

Harlingen

2017

-0,57%

3,15%

2,44%

Harderwijk -2,09%

2020

1,01%

3,78%

-5,58%

10,43%

2021

2,27%

0,42%

1,88%

-0,36%

31

TOERISTISCHE MARKT Conclusie Enkhuizen heeft omvangrijke toeristische activiteiten: veel dagtoeristen, maar zeker ook verblijfstoerisme. De dagtoerist bezoekt Enkhuizen voornamelijk voor het Zuiderzeemuseum of het Sprookjeswonderland. Een enkeling komt voor een dagje uit om te winkelen, wandelen en de stad te zien. De verblijfstoerist verblijft voornamelijk in de havens of in één van de hotels of B&B’s. Er komen voornamelijk Nederlandse en Duitse toeristen naar Enkhuizen. Gemiddelde verblijfsduur De meeste bezoekers zijn dag gasten. Er zijn 8 hotels, er is een vakantiepark en er is een camping. Daarnaast zijn er meer ligplaatsen dan hotelbedden in Enkhuizen. Daarom is het aanbod erg gericht op korte bezoeken. Veel mensen komen voor een dag omdat ze verblijven elders in de regio zoals op Europarcs en gasten aan boord van de charterschepen, bruine vloot of de watersport bezoekers. Riviercruises blijven vaak maar enkele uren tot een korte overnachting met enkele uren.

De historische vloot (ook wel Bruine Vloot) zijn 400 zeilschepen die varen over het IJsselmeer, Markermeer, de Waddenzee en de Friese meren, omgebouwd tot groepsaccommodaties voor dagtochten met personeelsuitjes, verjaardagen, bruiloften en meerdaagse tochten voor scholen, verenigingen, vrijgezellenfeestjes, familievakantie en weekendjes weg. Enkhuizen is met 200 ligplaatsen in de buurt de belangrijkste thuishaven voor de Bruine Vloot in Nederland. Ondernemers kenmerken zich door o.a. de waarden vrijheid en autonomie, en zijn ruimdenkend.

Herkomst toeristen Er zijn geen exacte gegevens beschikbaar maar de aannames zijn ruwweg 40% binnenlands bezoek, 40% Duitse bezoekers en 20% overige bezoekers. Kijkend naar specifieke aanbieders dan heeft het Sprookjeswonderland meer binnenlandse bezoekers en het Zuiderzeemuseum ook 40/40/20 als verdeling. Kijkend naar de riviercruises dan is er een duidelijk percentage te zien in (Noord)-Amerikanen. Na Covid is er gemerkt dat er weer meer Duitse gasten zijn en dat er meer Zuid-Europeanen komen, met name Fransen. Dit wordt getoetst op de VVV locatie van Enkhuizen d.m.v. een turflijst waar de gasten vandaan komen evenals het zoekvolume in Google en het bereik van de websites. Hierin zijn overwegend meer Nederlandse bezoekers en op de tweede plaats Duitse en op de derde plaats de rest te zien. Verblijfsmotieven toeristen Enkhuizen Er zijn een aantal verschillende groepen bezoekers. Zoals: 1. 50+ stedentrips, vaak als onderdeel van hun OV/auto met fietsvakantie, of een georganiseerde fietsvakantie met bus/trein/veerdiensten. 2. Gezinnen met kinderen tot 12 jaar oud voor een dagje uit, vaak in combinatie met het Zuiderzee Museum. 3. Watersport bezoekers. Vaak met eigen boot en vaak bezoeken zij meerdere plaatsen aan het IJsselmeer of het Markermeer. Wat opvalt is dat mensen voor Enkhuizen kiezen omdat ze het een mooi en authentieke stad vinden die nog zo rustig en compact is.

Enkhuizen wordt ervaren als één groot buitenmuseum door het historische decor. De West-Friese nuchterheid wordt als positief gewaardeerd. Uitgavepatroon toeristen Hier zijn geen exacte cijfers van bekend. VVV Enkhuizen gaat uit van een relatief lager bestedingsgemiddelde dan het landelijk gemiddelde. Dit omdat het aanbod goedkoper is en dat Enkhuizen een betaalbaarder alternatief is dan de grote steden. De verwachting is ook vaak dat Enkhuizen nog ‘normale ’prijzen hanteert.

32

TOERISTISCHE MARKT Gedragingen toeristen Op het gebied van horeca en retail zijn vaak een voorwaarde of minimale verwachting voor een bezoek aan Enkhuizen, het is echter geen hoofdreden om te komen. Wat wel gezien wordt is dat inwoners uit de regio steeds meer naar Enkhuizen komen voor specifieke winkels. Bezoekers aan het Zuiderzeemuseum komen vaak de stad niet in omdat ze met de boot gaan. De groep die wel met de auto komt heeft vaak nog wel interesse om de horeca te bezoeken. De riviercruise bezoeker zonder vast programma hebben vrije tijd in Enkhuizen en lopen zelfstandig door het centrum, zij zijn een frequentere horecagast maar wel vaak alleen horeca op de looproute. Bezoekers aan sprookjeswonderland komen vaak met jonge kinderen dus een bezoek aan de binnenstad is minder praktisch. Er is in het verleden onderzoek gedaan, zoals met een treintje naar het centrum gaan. Maar dit heeft nooit gewerkt. Wat wel gezien wordt is dat de ‘nieuwe’ bezoekers, vanuit Europarcs, die meerdere dagen Enkhuizenbezoeken wel een combinatie doen van Sprookjeswonderland en de binnenstad bezoeken. Maar of daar ook een bezoek aan de horeca aan vast hangt is onduidelijk.

(bron: VVV Enkhuizen) Cijfers VVV Enkhuizen: BEZOEKERS PRE-CORONA • 215.000 overnachtingen, waarvan 125.000 overnachtingen in de havens; • 282.000 bezoekers naar het Zuiderzeemuseum, 80% zomer & 20% najaar; • 232.000 bezoekers naar Sprookjeswonderland (25.000 bezoekers met een schoolreis); • 260+ riviercruise schepen, 24.000 passagiers; • 35.000 passagiers van 45 charterschepen met een vaste ligplaats; • 53.000 passagiers van 2.000 inkomende charterschepen; • 40.000 bezoekers bezochten VVV Enkhuizen Tussen Twee Havens; • 2.326 in- en uitstappers op het NS station van Enkhuizen per dag; • Honderdduizenden dag gasten, vooral per fiets en auto/camper.

BEZOEKERS 2020-2022 • Overnachtingen in en om Enkhuizen in 2020 gehalveerd, 2021 redelijk, 2022 weer goed; • ZZM in 2020 bijna gehalveerd, 2022 redelijk herstel van het aantal bezoekers; • Sprookjeswonderland in 2020 gehalveerd, 2021 beperkt herstel, 2022 fantastisch jaar; • In 2020 werden 320+ schepen verwacht, helaas kwamen er minder, 2022 weer ruim 300; • Veerdiensten in 2020 en 2021 ronduit slecht, 2022 een aardig herstel, maar kosten veel hoger; • Passagiers 45 charterschepen met vaste ligplaats, 2020 en 2021 hooguit enkele duizenden, 2022 iets beter; • Passagiers van inkomende charterschepen, enkele honderden 2020 en 2021, 2022 wel beter; • Overnachtingen in gemeente Havens nog niet op niveau 2019, 2021 mooi herstel, 2022 weer iets minder; • Bezoekers VVV - 2022 goed jaar, zeker 25.000 bezoekers; • ▼ 54% reizigers station Enkhuizen, 1.076 in 2020, 1.024 in 2021, 2022 licht herstel.; • Honderdduizenden dag gasten, vooral per fiets en auto. Een flink herstel in 2022. Bron: VVV Enkhuizen

33

REFERENTIESTEDEN De referentiesteden van Enkhuizen zijn Medemblik, Harlingen en Harderwijk. De meest opvallende overeenkomsten en verschillen zijn in dit rapport weergegeven.

Samenvatting benchmark particuliere markt Op basis van inwonersaantal is Enkhuizen het best te vergelijken met Harlingen. De inwonersdichtheid per km2 is dan wel met uitstek het hoogst in Enkhuizen. Het opleidingsniveau (hoog) ligt het laagst in Harlingen en het hoogst in Harderwijk. Het inkomen per inwoner ligt het hoogst in Medemblik, daarna Harderwijk, Enkhuizen en Harlingen onder aan.

Medemblik

Samenvatting benchmark zakelijke markt Wat opvalt is dat Enkhuizen de hoogste stijging in het aantal banen heeft doorgemaakt van 2017 tot en met 2021. Harlingen heeft het hoogste aantal horeca vestigingen per 10.000 inwoners. Samenvatting benchmark toeristische markt Enkhuizen heeft het Zuiderzeemuseum, de Havens, het Sprookjeswonderland en het historische centrum. Medemblik heeft de historische binnenstad, veel watersport en een groot centrum om te winkelen. Harlingen is kenmerkend doordat de boot naar de Waddeneilanden daar vertrekt, er veel watersport is, een oude binnenhaven en een historische binnenstad. Harderwijk heeft het Dolfinarium maar ook een historische binnenstad en een natuurrijke omgeving. Samenvatting benchmark horeca aanbod Hiernaast staat het aantal horecabedrijven per 10.000 inwoners weergegeven. Het valt op dat Enkhuizen een aanzienlijk hogere horecadichtheid heeft dan Harderwijk en Medemblik. Harlingen is hierin de koploper. Wanneer we dieper inzoomen zien we dat Enkhuizen met name in de dranken- en restaurantsector een hoge dichtheid heeft, terwijl het aandeel fastservice lager ligt dan de referentiesteden. Het aantal horecabedrijven in Enkhuizen is tussen 2017 en 2022 met 26% gegroeid. Van de referentiesteden is deze groei alleen in Harderwijk groter geweest (+31%).