Begroting 2026 Enkhuizen
Tekst van het document
Begroting 2026
Inhoudsopgave Inhoudsopgave ..................................................................................................................... 1 De begroting 2026 in één oogopslag..................................................................................... 3 Algemeen.............................................................................................................................. 4 Kerngegevens ................................................................................................................... 4 Inleiding ............................................................................................................................. 5 Financiële samenvatting .................................................................................................... 6 Programma Bestuur en Dienstverlening .............................................................................. 17 Inleiding ........................................................................................................................... 17 Ambities programma Bestuur en Dienstverlening ............................................................ 17 Overzicht algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien ....................................................
19 Programma Ruimte ............................................................................................................. 26 Inleiding ........................................................................................................................... 26 Financiële kaders ............................................................................................................ 26 Ontwikkelingen ................................................................................................................ 26 Ambities programma Ruimte ........................................................................................... 27 Programma Samenleving .................................................................................................... 40 Inleiding ........................................................................................................................... 40 Ambities programma Samenleving .................................................................................. 41 Paragrafen .......................................................................................................................... 51 Lokale heffingen ..............................................................................................................
51 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ...................................................................... 59 Onderhoud kapitaalgoederen .......................................................................................... 68 Financiering ..................................................................................................................... 75 Bedrijfsvoering................................................................................................................. 80 1
Verbonden partijen .......................................................................................................... 81 Grondbeleid ..................................................................................................................... 94 Wet Open Overheid (WOO)............................................................................................. 95 Financiën ............................................................................................................................ 96 Overzicht van baten en lasten ......................................................................................... 96 Overzicht van baten en lasten per taakveld ..................................................................... 99 Algemeen financieel beeld............................................................................................. 100 Uitgangspunten voor de begroting ................................................................................. 107 Geprognosticeerde Balans ............................................................................................ 108 Meerjarenraming en toelichting ..................................................................................... 111 Bijlage cliëntgebonden kosten ....................................................................................... 118
2
De begroting 2026 in één oogopslag
3
Algemeen Kerngegevens Kerngegevens gemeente Enkhuizen
2025
2026
Sociale structuur Aantal inwoners Van 0 tot en met 17 jaar
3.477
3.449
Van 18 tot en met 74 jaar
13.384
13.283
75 jaar en ouder
2.034
2.115
18.895
18.847
Leerlingen Basisonderwijs
1.510
1.480
Leerlingen Voortgezet onderwijs
1.004
1.194
2.514
2.674
Eenpersoonshuishoudens
3.474
3.520
Huishoudens met laag inkomen
2.900
2.900
Aantal leerlingen
Sociaal Domein
Cliënten Participatiewet
295
267
1.496
1.539
Aantal woonruimten
9.048
8.875
Aantal bedrijven
2.535
2.550
Inwoners met een migratieachtergrond Fysieke structuur
4
Inleiding Hierbij bied ik u, namens het College van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Enkhuizen, de begroting aan voor het kalenderjaar 2026. Met enige trots, omdat het ons – mede dankzij de intensieve samenwerking met uw Raad en onze financieel adviseurs – gelukt is een buitengewoon somber financieel beeld om te zetten naar een redelijk positief financieel vooruitzicht voor de komende jaren. We kijken terug op een uitvoerig en langlopend traject, dat uiteindelijk heeft kunnen leiden tot de aanbieding van deze Begroting 2026. Bij de behandeling van de begroting van het huidige kalenderjaar wezen alle signalen op de komst van lastige financiële tijden. Het sombere financieel vooruitzicht, waarin de onzekere invulling van het Gemeentefonds een grote rol speelde, deed uw Raad de wens uitspreken ‘meegenomen’ te willen worden in het proces dat uiteindelijk tot de begroting heeft geleid die thans voorligt. We organiseerden, in nauwe samenwerking met de SED-organisatie technische bijeenkomsten en participatiemomenten om met elkaar, maar ook met onze inwoners, te verkennen welke mogelijkheden er waren om met succes en draagvlak ombuigingsvoorstellen te kunnen doen. Na een aanvankelijk aarzelend begin mondden deze sessies uit in een richting vragende bijeenkomst eind juni.
In goede gesprekken en discussies gaf u het college een koers mee en de opdracht om te komen tot een scala van maatregelen om te komen tot een sluitende begroting voor in elk geval 2026 en 2027. Daarnaast is er vanuit de VNG veel druk uitgeoefend op het Rijk. Al enige jaren was duidelijk dat de gemeenten vanaf 2026 voor grote financiële – en daardoor ook: maatschappelijke – uitdagingen kwamen te staan. ‘Het Ravijnjaar’ is een veelgebruikt begrip geweest, het kabinet bleek lang niet bereid om te komen tot versnelling van geplande aanpassingen in de systematiek van de Algemene Uitkering – hierdoor ontstond een onzeker toekomstscenario als het gaat over de verwachtingen die gemeente mochten hebben over de hoogte van de uitkering. Hoewel de onzekere toekomst niet is weggenomen, bleek het ministerie van BZK – de regisseur van de bekostiging van gemeenten – gaandeweg het jaar enkele ingrepen te doen. Daardoor vertoonde de algemene uitkering meer groei dan we verwachtten. Op 27 september jl. legden we uw Raad een pakket mogelijke ombuigingen voor. Een pakket, gebaseerd op de begin dit jaar geïnventariseerde mogelijkheden en suggesties, op de uitkomsten van het participatietraject en met in acht neming van de richting die u ons eind juni meegaf. De besprekingen op deze septemberzaterdag hebben geleid tot het verhaal van Enkhuizen voor de komende jaren.
Het college ziet op dit moment voldoende mogelijkheden om het jaar 2026, maar ook de daaropvolgende drie jaar met positieve cijfers af te sluiten. De begroting 2026 is tot stand gekomen dankzij de inzet van velen. Speciaal woord van dank spreek ik uit in de richting van de financieel adviseurs van de gemeente Enkhuizen. Dankzij hun niet-aflatende inzet, volharding, openheid en meedenken is het ons gelukt om de begroting 2026, waarin het ombuigingspakket wordt voorgesteld, sluitend op te leveren. Wim Hoogervorst Wethouder financiën van de gemeente Enkhuizen 5
Financiële samenvatting In juli 2025 heeft uw raad de Kadernota 2026-2029 vastgesteld. De financiële gevolgen van deze Kadernota, van de raadsbrief "Meicirculaire 2025" en van autonome mutaties die na het opmaken van de Kadernota 2026-2029 bekend zijn geworden plus de effecten van de September circulaire van het rijk zijn verwerkt in deze begroting en meerjarenraming.
Toelichting financiële samenvatting Inleiding Voor u ligt de Programmabegroting 2026 met de meerjarenraming 2027-2029. In deze programmabegroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029 is voortzetting van het bestaand beleid opgenomen, waarbij de financiële kaders -zoals vastgesteld in de Kaderbrief 2026-2029- zijn toegepast. Aanvullend op datgene wat reeds in de Kadernota 2027-2029 is opgenomen zijn in de begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029 opgenomen: • • •
Mogelijke ombuigingen zoals op met uw raad in informele zin besproken op 27 september 2025; Autonome mutaties 2026 en volgende jaren zoals bekend geworden na vaststelling van de Kadernota 2026-2029; Voorstellen van het college inzake enkele aanvullende beleidsvoornemens, welke grotendeels al in de informele raadsbijeenkomst van 27 september 2025 zijn aangekondigd.
De algemene uitkering in meerjarenperspectief is gebaseerd op de Septembercirculaire 2025. Beoogd effect Vaststelling van de beleidsvoornemens voor 2026 in de Programmabegroting 2026 en kennis nemen van de meerjarenbegroting 2027- 2029 en deze als richtinggevend beschouwen voor toekomstig financieel beleid. Beleidsvrijheid / -ruimte (wettelijk kader) Wettelijk kader is de Gemeentewet en het Besluit Begroting en Verantwoording Provincies en Gemeenten. Het beleidskader is de eigen Financiële Verordening. Het budgetrecht ligt bij de raad. Het proces De gemeente Enkhuizen is -net als bijna alle andere Nederlandse gemeenten- onder andere als gevolg van kortingen op de algemene uitkering in financieel zwaar weer beland (de zogenaamde Ravijnjaren). Het begrotingstekort in meerjarenperspectief na de raad van 24 juni 2025 was voor het dienstjaar 2026 bijna €2,8 miljoen en liep op naar bijna €4,5 miljoen in dienstjaar 2029. 6
Na de Kadernota 2026-2029 en verwerking van de Meicirculaire 2025 zijn deze tekorten afgenomen tot bijna €1,1 miljoen in dienstjaar 2026 tot €3,1 miljoen in dienstjaar 2029. Gelet op de noodzakelijke ombuigingen is een proces opgestart waarbij in het eerste kwartaal van 2025 een Discussienotitie Mogelijke Ombuigingen is aangeboden: “Op weg naar een toekomstbestendige begroting 2026-2029”. De raad heeft vervolgens in meerdere informele bijeenkomsten gesproken over mogelijke ombuigingen en daarbij het college gevraagd in november 2025 een sluitende begroting 2026 aan te bieden. In de raadsbijeenkomst van 28 juni 2025 is daarbij door de raad informeel een ombuigingstaakstelling voor de dienstjaren 2026 en 2027 geformuleerd en in de raadsbijeenkomst van 27 september 2025 zijn op informele wijze ombuigingssuggesties van het college besproken. Naar aanleiding hiervan biedt het college een sluitende begroting 2026 en sluitende meerjarenraming 2027-2029 aan. Als college hebben wij dit proces ervaren als een zeer prettig en open proces en willen hierbij graag onze dank uitspreken aan de raadsfracties voor hun inbreng en constructieve houding.
Financiën In het eerste onderstaande overzicht treft u de financiële ruimte na de Meicirculaire 2025 (dus inclusief de Kadernota 2026-2029) aan, met daaronder de (totalen van) mutaties na de Kadernota 2027-2029, zoals deze zijn opgenomen in de begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029.
1. Totaaloverzicht Begroting 2026 en Meerjarenraming 2027-2029 2026
2027
2028
2029
Tussenstand na de Meicirculaire 2025
-1.079
-2.714
-3.377
-3.135
Saldo van ombuigingen
4.369
2.156
3.246
3.773
Saldo van autonome mutaties
46
514
286
361
Septembercircualire 2025
320
317
366
1.217
Indexatie conform Septembercirculaire 2025
2
4
0
0
1.445
1.367
1.048
2.812
* Implementatiebudget sociaal domein
-75
-75
* Financial controller sociaal domein Enkhuizen
-75
-75
* Inzet ozb-stijging woningen voor Leefomgeving
-400
-410
-421
-432
* Vervanging toiletgebouw Camping
-16
-16
-16
-16
* Project Expeditie NEXT
-75
Begrotingsruimte
804
791
611
2.364
tussentotaal Nieuwe beleidsvoornemens:
In het vervolg zijn de ombuigingen (3) en de autonome mutaties (4) in totaaloverzichten opgenomen, voorzien van een tekstuele toelichting. Ten aanzien van de verlenging van de afschrijvingstermijn van gebouwen wordt een separaat raadsvoorstel voorbereid, waarbij de activanota door de raad kan worden gewijzigd. Daar de financiële gevolgen pas vanaf 2026 zijn geraamd kan deze wijziging worden gepland in de raadsvergadering van februari 2026, voorafgaand aan controle van de jaarstukken 2025 door de accountant. 7
Het overzicht ombuigingen wijkt op enkele punten af van het overzicht zoals op 27 september 2025 gepresenteerd. Zo is de door het college voorgestelde ombuiging door indexatie op subsidies achterwege te laten -gelet op hetgeen daarover in de discussie inzake preventie naar voren is gekomen- geschrapt. De verhoging van de ozb-opbrengst woningen is nadrukkelijk gerelateerd aan de bijraming van structureel budget voor verbetering van het beheer van de leefomgeving in de gehele stad. De meeropbrengst OZB niet-woningen is navenant naar beneden bijgesteld. Als gevolg van nieuwe inzichten is de door het college voorgesteld ombuiging van €20.000 structureel op Onderwijsarrangementen niet meegenomen in de begroting 2026. Deze blijkt niet reëel haalbaar. De doorrekening van de indexatie pakt -na berekening op detailniveau- iets minder positief uit dan op 27 september 2025 gepresenteerd. De grove raming van 27 september 2025 was nog gebaseerd op totalen.
3. Overzicht Ombuigingen
2026
2027
2028
2029
Aanpassing volume algemene uitkering
200
400
600
800
Inkoopvoordeel assurantie
91
98
106
113
Verlaging investeringsniveau
50
150
150
150
Vrijval budget onvoorzien
28
29
30
30
Verhoging inkomsten uit subsidies
0
50
100
100
Bestuurlijke boetes
100
103
105
108
Regionale samenwerking
46
46
46
46
Stadhuis Enkhuizen
50
51
53
54
ozb-niet woningen
350
359
368
378
ozb-woningen
400
410
421
432
ozb-woningen REZ
48
56
57
59
toeristenbelasting
35
36
37
38
toeristenbelasting, stijging volume
60
62
63
65
toeristenbelasting, verhoging tarief met 20 cent
26
27
27
28
Verlengen afschrijvingstermijn gebouwen
108
153
153
153
verminderen inzet jeugd en ouderen
300
616
842
1.188
Aanvullende taakstelling sociaal domein
100
410
421
432
opzeggen contract multisignaal
8
8
8
8
Participatiewet: afschaffen collectieve zorgverz.
5
5
5
5
Aanpassen uitgangspunten leerlingenvervoer
22
22
22
22
vrijval algemeen onvoorzien ruimte
30
31
32
32
doorbelasting kosten inritten
10
10
10
10
onderhoudsbudget ové
15
15
16
16
luchtfoto 's
24
25
25
26
Taakstelling budget erfgoed
50
75
75
75
2.156
3.246
3.773
4.369
Saldo Ombuigingen
8
4. Overzicht Autonome Mutaties
2026
2027
2028
2029
Aframing kapitaallasten
430
663
234
292
Aframing leges Gouwe Vaart
-144
-144
Bijstelling subsidies
102
112
114
119
Indexatie PSWR
-68
-38
16
29
Bijstelling begroting WerkSaam
-46
-46
-45
-45
OZB
-78
-78
-78
-78
Leges reisproducten
48
48
48
48
Bijdrage SSC DeSom (hostingsdiensten)
-170
Extra verkiezingen Tweede kamer
-24
Saldo overige mutaties
-4
-3
-4
-4
Saldo Autonome Mutaties
46
514
286
361
Analyse Septembercirculaire 2025 De toename van de financiële ruimte als gevolg van de Septembercirculaire 2025 bedraagt structureel ruim €300.000 en ruim €1,2 miljoen in 2029. Met de eerder geboekte toename in 2029 van €900.000 is de algemene uitkering in 2029 ten opzichte van de bijgestelde algemene uitkering 2028 met €1,8 miljoen toegenomen. Daarmee is de raming in de Meicirculaire 2025 bevestigd in de Septembercirculaire 2025. De toename in 2029 is een gevolg van een significante aanpassing van het Gemeentefonds. Na de zogenaamde Ravijnjaren wordt in 2029 de Uitkeringsfactor met 147 procentpunten verhoogd. Voor Enkhuizen betekent dit een stijging van de algemene uitkering met ca. €1,8 miljoen. De Septembercirculaire 2025 laat het volgende financiële beeld zien:
2. Overzicht September Circulaire
2026
2027
2028
2029
Uitkeringsbasis
470
317
366
1.217
CDOKE
698
Participatie
46
49
2
2
Bijraming SC
1.214
366
368
1.219
Participatie (naar WS)
-46
-49
-2
-2
CDOKE
-698
Aframing eigen bijdrage Wmo
-150
Aframing SC
-894
-49
-2
-2
Saldo September Circulaire
320
317
366
1.217
De toename als gevolg van mutaties in de Uitkeringsbasis tot 2029 is een combinatie van toename van aantallen eenheden, verhoging van bedragen per eenheid van sommige maatstaven door BZK en aanpassing van de indexatie. Daarnaast wordt in 2026 €698.000 toegevoegd voor de tijdelijke regeling Capaciteit Decentrale Overheden voor Klimaat- en Energiebeleid. Hoewel dit bedrag in principe vrij besteedbaar is zullen in dit kader aanzienlijke toekomstige verplichtingen in de begrotingen moeten worden opgenomen. Wij stellen daarom voor dit bedrag in 2026 te storten in de Bestemmingsreserve Klimaat en Duurzaamheid (CDOKE). 9
De verhoging van de middelen voor Participatie worden – op basis van een regionale afspraak daarover- doorbetaald aan WerkSaam WF. Daarnaast dient -vanwege uitstel van landelijke wetgeving daarover- een opgenomen bate voor eigen bijdrage Wmo in 2026 te worden afgeraamd. Deze mutaties worden standaard verrekend met de mutaties in de algemeen uitkering. Indexatie Septembercirculaire 2025 De raad heeft in de Kadernota vastgelegd dat voor indexatie het percentage wordt toegepast dat ook in de Septembercirculaire 2025 is gehanteerd. Dit is 2,5%. In de meerjarenraming bij de begroting 2025 is voor dienstjaren 2026 en 2027 2,6% toegepast en voor de jaren daarna 2,5%. Door nu een lager percentage toe te passen in 2026 en 2027 (0,1% lager dan eerder toegepast) is in 2026 en 2027 sprake van kleine plusjes. De raming in de presentatie op 27 september 2025 was -gelet op de spoed- nog gebaseerd op een grove berekening op totalen. De nieuwe berekening is gebaseerd op de detailbudgetten en deze plusjes vallen iets lager uit dan eerder op 27 september 2025 gepresenteerd.
Nieuwe beleidsvoornemens: Na vaststelling van de Kadernota 2026-2029 en -in sommige gevallen naar aanleiding van het te verwachten financieel resultaat van de ombuigingen- zijn er vanuit het college aanvullende beleidsvoornemens opgenomen in de begroting 2026, welke deels reeds in de raadsbijeenkomst van 27 september 2025 op hoofdlijnen zijn toegelicht. Het gaat daarbij om de volgende onderdelen: Implementatiebudget “veranderingen in het sociaal domein” ad €75.000 in dienstjaren 2026 en 2027 In de informele raadsbijeenkomsten is gebleken dat de raad een groot belang toekent aan preventie. Omdat bij preventie de kosten bijna altijd voor de baten uitgaan, is een budget van €75.000 in 2026 en €75.000 in 2027 in de begroting opgenomen. Deze budgetten kunnen worden aangewend voor de implementatie van noodzakelijke veranderingen in processen in het sociaal domein. Voorgesteld wordt het college te machtigen om een eventueel overschot in 2026 te storten in de reserve sociaal domein en deze in 2027 vanuit de reserve sociaal domein weer toe te voegen aan het implementatiebudget 2027. Financial controller Enkhuizen voor het sociaal domein ad €75.000 in dienstjaren 2026 en 2027 In het sociaal domein is in de begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029 een forse ombuigingstaak-stelling opgenomen, van €400.000 in 2026 oplopend naar ruim €1,6 miljoen in 2029.
Om deze ombuigingen in het sociaal domein - maar ook toekomstige ombuigingen in het kader van de Hervormingsagenda- goed te initiëren en monitoren is in de begroting in dienstjaar 2026 en in dienstjaar 2027 een budget van €75.000 opgenomen voor een financial controller voor het sociaal domein, welke exclusief voor de gemeente Enkhuizen wordt ingezet. Voorgesteld wordt het college te machtigen om een eventueel overschot in 2026 te storten in de reserve sociaal domein en deze in 2027 vanuit de reserve sociaal domein weer toe te voegen aan het budget voor financial controller Enkhuizen voor het sociaal domein 2027. 10
Verbetering leefomgeving vanuit de meeropbrengst OZB-woningen ad €400.000 structureel vanaf 2026 In het kader van de ombuigingsoperatie is ook aan inwoners en ondernemers in Enkhuizen gevraagd waar ombuigingen mogelijk zijn en waar ook vooral niet. Een veelgehoorde opmerking is dat niet op groenbeheer moet worden bezuinigd, sterker nog: “daar mag wel een tandje bij!”. Om hieraan tegemoet te kunnen komen is in de begroting 2026 de ozb-opbrengst woningen structureel verhoogd met €400.000 en deze verhoogde opbrengst wordt in de begroting 2026 structureel aangewend voor verbetering van het groenbeheer in geheel Enkhuizen. Vervanging toiletgebouw Camping met structurele kapitaallasten ad €16.000 vanaf 2026 Nu het terrein van de camping aan de Vest niet wordt betrokken bij eventuele parkeerontwikkelingen is het absoluut noodzakelijk het toiletgebouw te vervangen. Dit vraagt een investeringsbudget van €220.000 en zal -indien mogelijk- op korte termijn worden gerealiseerd. De structurele kapitaallasten bedragen €16.000. Project Expeditie NEXT met een incidenteel budget in 2026 ad €75.000. Dit project is -per abuis- niet aangekondigd in de raadsbijeenkomst van 27 september 2025. Expeditie NEXT is een jaarlijks wetenschapsfestival voor kinderen en hun families, dat elk jaar in een andere stad plaatsvindt.
Het evenement wordt georganiseerd door de Nationale Wetenschapsagenda (NWA) en biedt een interactieve kennismaking met wetenschap en technologie. Op 1 mei 2026 verandert onze historische binnenstad in één groot wetenschapscentrum, waar kinderen en ouders deelnemen aan workshops, experimenten en shows. Bij de organisatie en uitvoering worden ook lokale ondernemers, scholen en (kennis)instellingen actief betrokken, zodat het evenement een breed maatschappelijk draagvlak en een sterke lokale inbedding krijgt. De voorbereidingen voor dit evenement zijn gestart in de zomer van 2025. De benodigde capaciteit in 2025 wordt zoveel mogelijk intern opgevangen. Voor 2026 is een fulltime projectcoördinator vanuit team Economie circa vijf maanden intensief betrokken bij de organisatie. Voor het opvangen van deze capaciteit wordt een budget van €75.000 aangevraagd voor externe inhuur.
Toelichting ombuigingen in de begroting 2026 (Overzicht 3) Programma 1 - Bestuur en Dienstverlening
Aanpassing volume algemene uitkering De raming van de algemene uitkering in meerjarenperspectief is gebaseerd op de meest recente circulaire van het Rijk. In de begroting 2026 is dat de Septembercirculaire 2025. In de praktijk blijkt vaak dat in het betreffende dienstjaar de (eerder geraamde) algemene uitkering structureel naar boven wordt bijgesteld, waarbij een bijraming met enkele tonnen niet ongewoon is. Bij deze ombuiging wordt daarop geanticipeerd door structureel 2 ton per dienstjaar bij te plussen. Het college acht dit een prudente bijraming. Ook beide andere SED-gemeenten stellen deze maatregel voor aan de gemeenteraad.
11
Inkoopvoordeel assurantiën Door de recente aanbesteding van de gebouwen polissen van de gemeenten is een gunstig aanbestedingsresultaat gerealiseerd. De nieuwe verzekering heeft een looptijd van drie jaar met de mogelijkheid tot verlenging met twee jaar ingaande 1 januari 2026. Er zijn geen verwachte gevolgen van deze ombuiging aangezien de dekking van de verzekering gelijk is aan de huidige dekking.
Verlaging investeringsniveau Gemeenten worden steeds vaker geconfronteerd met het feit dat investeringen, door een gebrek aan capaciteit in het bedrijfsleven, later dan gepland kunnen worden gerealiseerd. Het gevolg is dat geraamde kapitaallasten in het eerste jaar (en soms zelfs in het tweede jaar) moeten worden afgeraamd en aan het eind van de looptijd van de investeringen worden bijgeraamd. Zo zijn in de afgelopen jaren in de tussenrapportages standaard ieder jaar enkele tonnen aan kapitaallasten afgeraamd, zodanig dat een ‘structureel beeld van aframing van kapitaallasten’ ontstaat. Het college stelt voor in de meerjarenraming een financieel prudent voorschot daarop als ombuiging op te nemen.
Vrijval budget onvoorzien In de begroting wordt jaarlijks een bedrag van €27.000 opgenomen voor “onvoorzien”. Dit budget is gereserveerd voor onvoorziene calamiteiten die mogelijk de bedrijfsvoering zouden kunnen raken. Omdat deze post in de afgelopen jaren niet is aangewend -en de reserve weerstandsvermogen voldoende is om onvoorziene tegenvallers op te vangenwordt voorgesteld deze post af te ramen. Omdat de post onvoorzien een verplicht onderdeel van de begroting is hebben wij hiervoor €1.- opgenomen.
Verhoging inkomsten uit subsidies Op basis van resultaten bij gemeenten van vergelijkbare omvang is het aannemelijk dat de potentie voor Enkhuizen om subsidies binnen te halen aanwezig is. Het betreft activiteiten die reeds in de begroting zijn opgenomen en met behulp van subsidies bekostigd kunnen worden. Te denken valt aan Europese subsidies (zoals EFRO subsidies, ESF+ en LIFE)
Bestuurlijke boetes Gemeenten kunnen diverse bestuurlijke boetes opleggen. Deze boetes dienen primair een corrigerend of preventief doel, maar kunnen ook financieel bijdragen. Voorbeelden van bestuurlijke boetes zijn handhaven op afval- en/of milieuovertredingen, naheffingsaanslagen parkeren en overtredingen openbare orde en veiligheid. Door consequent te handhaven verwachten we de overlast in de samenleving te kunnen verminderen. Omdat Enkhuizen de bestuurlijke boete heeft ingevoerd komen de opbrengsten nu ten gunsten van de gemeentelijke begroting.
Regionale samenwerking We blijven inzetten op regionale samenwerking. De bestuurlijke en ambtelijke inzet blijft ongewijzigd. Wel schrappen we het budget voor externe ondersteuning en/of advisering aangezien dit de afgelopen jaren beperkt is ingezet.
Efficiency stadhuis Voorgesteld wordt om vanaf 2026 te stoppen met de beveiliging in het Stadhuis, met uitzondering van de gebruikelijke beveiliging bij raadsvergaderingen, risicovolle bijeenkomsten etc. Dit is conform het beleid in de andere SED-gemeenten.
12
OZB Voor de opgeleverde vakantiewoningen in het Recreatieoord Enkhuizer Zand kan vanaf 2026 een (oplopende) ozb-opbrengst van €48.000 worden bijgeraamd. Het college stelt een aanvullende verhoging van de ozb-opbrengst woningen in 2026 voor van €400.000 en deze te bestemmen voor een structurele bijraming van het budget voor verbetering van het beheer van de leefomgeving in geheel Enkhuizen. Voor een woning met een woz-waarde van €342.000 (de gemiddelde waarde van een woning in Enkhuizen) betekent dit een stijging van de woz-heffing met €55 per jaar. Voor ozb niet-woningen wordt een stijging in 2026 van €350.000 opgenomen. Voor nietwoningen betekent dit een stijging van €93 per jaar per €100.000 waarde. De nieuwe tarieven worden door de raad in december 2025 vastgesteld via de belasting-nota en zijn afhankelijk van de waardestijging van het onroerend goed.
Toeristenbelasting Uit de cijfers over 2024 blijkt dat de opbrengst ca €35.000 hoger is dan geraamd. Deze kan structureel worden bijgeraamd. Daarnaast wordt een volumestijging verwacht als gevolg van de toevoeging van de vakantiewoningen met een meeropbrengst in 2026 van €60.000. Tot slot wordt voorgesteld de heffing voor toeristenbelasting met €0,20 te verhogen, met een meeropbrengst in 2026 van €26.000. welke zal worden ingezet voor verbetering van de leefomgeving van de haven, waarin we laten zien dat de toeristen ook meebetalen aan de stad. .
Verlenging afschrijvingstermijn gebouwen Met het gebruik van betere materialen en duurzame maatregelen leeft al langer de gedachte om de afschrijvingstermijn voor gebouwen te verlengen van 40 jaar naar 50 jaar. Immers, mits goed onderhouden blijven gebouwen veel langer in stand dan die 40 jaar. De noodzaak tot ombuigen is een goed moment om dit voornemen nu te effectueren. Programma 2 - Ruimte
Vrijval onvoorzien ruimte Uit de analyse van de jaarrekening 2024 kan €30.000 ongebruikt onvoorzien vrijvallen
Doorbelasting kosten inritten De gemeente legt bij verzoeken inritten aan voor bewoners en ondernemers. Hierbij worden de aanleg en materiaalkosten doorberekend. Voorgesteld wordt om ook de vergoeding voor de ambtelijke inzet middels een toeslag van 20% van de investering aan plankosten in rekening te brengen.
Onderhoudsbudget openbare verlichting Voor onderhoud aan de openbare verlichting blijft jaarlijks een deel van het onderhoudsbudget over. Voorgesteld wordt het onderhoudsbudget structureel met €15.000 af te ramen.
Kosten van luchtfoto ‘s In 2024 is het maken van luchtfoto’s aanbesteedt. Het resultaat van de aanbesteding is €24.000 voordeliger.
Erfgoed Voor onderhoud van het erfgoed is voor 2026 een taakstelling opgenomen van €50.000. De manier waarop we invulling geven aan deze taakstelling wordt in 2026 uitgewerkt 13
Programma 3 - Samenleving
Verminderen inzet Jeugd en Ouderen en Aanvullende taakstelling sociaal domein Het sociaal domein (jeugd en ouderen) kent de komende jaren een oplopende taakstelling van ruim 1,1 miljoen euro. Verkend moet worden op welke wijze vanuit het sociaal domein verder bijgedragen kan worden aan de financiële opgave van de gemeente Enkhuizen, wetende dat het sociaal domein zich kenmerkt door veel wettelijke taken en open-einde regelingen.
Opzeggen contract Multisignaal Multisignaal is een softwaretoepassing die werd gebruikt om in aan te geven welke hulpverleners er allemaal bij een gezin betrokken waren; de verwijsindex Risico jongeren. Het betreft hier geen meldingen over onveilige situaties. Het is niet langer verplicht een verwijsindex te hebben en de softwaretoepassing werd te weinig gebruikt door samenwerkingspartners en daarom kan het contract opgezegd worden. Meldingen en signalen worden opgepakt en gecoördineerd door Veilig Thuis in samenwerking met betrokken gezinnen, gemeenten en gebiedsteams.
Aanpassen uitgangspunten leerlingenvervoer Leerlingenvervoer is een open-einde regeling, waarbij de kosten afhangen van het aantal rechthebbende leerlingen en de vervoersafstanden. In tegenstelling tot de eerder verwachte stijging, is vanaf het schooljaar 2023-2024 juist een lichte daling zichtbaar in het aantal kinderen in vervoer, met name voor vervoer naar SBO-scholen en verder weg gelegen scholen. Dit sluit aan bij het regionale streven om leerlingen zoveel mogelijk dichtbij huis onderwijs te laten volgen. In de begroting zit structureel ruimte van €22.000.
Toelichting autonome mutaties in de begroting 2026 (Overzicht 4) Autonome mutaties zijn financiële mutaties die na de Kadernota bekend zijn geworden en die geen beleidsvoornemens betreffen. Het zijn financiële mutaties die ‘van buiten komen’ en waar het gemeentebestuur in principe geen grip of directe invloed op heeft. Te denken valt aan mutaties in open-einde regelingen, algemene uitkering, afrekeningen en dergelijke. Deze mutaties worden -aanvullend op de Kadernota- opgenomen in de begroting.
Aframing kapitaallasten Zoals ieder jaar wordt o.a. bij de begroting beoordeeld of en in hoeverre geplande investeringen binnen planning kunnen worden gerealiseerd. Vaak blijkt dat investeringen niet binnen planning door ‘de markt’ kunnen worden opgepakt, waardoor in de eerste jaren geraamde kapitaallasten kunnen worden afgeraamd. Daarnaast kunnen rentelasten worden afgeraamd omdat minder dan geraamd wordt geleend.
Leges Gouwe Vaart De extra legesopbrengsten in verband met bouwaanvragen in Gouwe Vaart (voorheen Gommerwijk West-west) worden later dan aanvankelijk gepland gerealiseerd. De geplande extra legesopbrengsten in 2026 en 2027 moeten daarom worden afgeraamd.
Bijstelling subsidies Er is per abuis tweemaal subsidie begroot voor Jaarlijkse nationale en lokale evenementen, zowel in programma 3 als in programma 2. We ramen het budget in programma 3 af. 14
Indexatie Programma Stedelijk Water en Riolering Als gevolg van een iets gewijzigde exploitatie moet in 2026 en 2027 budget worden bijgeraamd voor bijstelling van indexatie. In de jaren daarna valt er structureel budget vrij.
Begroting WerkSaam WF Aanvullend op de voorlopige begroting 2026 van WerkSaam WF (waarvan de financiële gevolgen reeds in de Kadernota 2026 zijn verwerkt) blijkt uit de definitief vastgestelde begroting 2026 een hogere bijdrage.
OZB Uit de Najaarsnota 2025 blijkt een structureel tekort op ozb-opbrengst van €30.000. In 2025 is voor de nieuwe vakantiehuisjes in REZ echter al €48.000 aan ozb-heffing opgelegd. Deze €48.000 is eerder al meegenomen in de ombuigingen 2026. Dat betekent dat -zonder deze opbrengst- structureel €78.000 moet worden afgeraamd (€30.000 + €48.000).
Leges reisproducten De opbrengst uit reisdocumenten is gebaseerd op het verwachte aantal aanvragen in 2026. Deze is hoger dan eerder berekend, waardoor de opbrengst met €50.000 wordt verhoogd. De opbrengst uit rijbewijzen is gebaseerd op het verwachte aantal vernieuwingen in 2026. Volgens de prognoses van de Rijksdienst voor het Wegverkeer valt dit aantal hoger uit dan voorzien. Daarom wordt de opbrengst met €20.000 verhoogd. Door het hogere aantal verkopen neemt ook de afdracht leges toe. Deze wordt met €22.000 verhoogd.
Bijdrage SSC DeSom DeSom heeft -op verzoek van de deelnemers- de basisdienstverlening versoberd. De te verwachten lagere bijdrage 2026 is echter door tariefstijgingen van licenties voor Microsoft teniet gedaan. Als gevolg van de versoberde basisdienstverlening dienen aanvullend nog hostingproducten te worden afgenomen en incidenteel te worden bijgeraamd.
Extra verkiezingen Tweede Kamer Voor de extra verkiezingen van de Tweede Kamer in 2025 worden incidenteel kosten bijgeraamd. In de Septembercirculaire 2025 is daarvoor in dienstjaar 2026 ? 62.000 toegevoegd.
Saldo overige mutaties Het totaal van overige kleine financiële mutaties is hier gesaldeerd opgenomen.
Planning Het technisch vragenuurtje is gepland op 27 oktober 2025 De behandeling door de gemeenteraad is gepland op 10 november 2025
15
Leeswijzer De begroting bestaat uit het programmaplan, de paragrafen en de financiële begroting. Het programmaplan In het programmaplan wordt voor ieder programma (samenhangend geheel van activiteiten) beschreven wat we willen bereiken, wat we daarvoor gaan doen en wat het gaat kosten. Per programma zijn de verschillen tussen begroting 2026 en begroting 2025 geanalyseerd. Onder het kopje 'Met wie hebben we samengewerkt' worden de gemeenschappelijke regelingen en deelnemingen genoemd met wie we in 2026 samenwerken. Een nadere toelichting op de GR-en treft u aan in de paragraaf Verbonden partijen. Het programmaplan 2026 kent de volgende indeling: 1. Bestuur en dienstverlening 2. Ruimte 3. Samenleving De paragrafen In afzonderlijke paragrafen worden de beleidslijnen vastgelegd met betrekking tot relevante beheersmatige aspecten, alsmede tot de lokale heffingen. De financiële begroting Dit onderdeel bestaat uit het overzicht van baten en lasten en de toelichting, de uiteenzetting van de financiële positie en de toelichting en het overzicht met de geraamde baten en lasten per taakveld. De bedragen in de begroting zijn, behalve wanneer anders aangegeven, weergegeven per €1.000.
16
Programma Bestuur en Dienstverlening Inleiding Het College Uitvoerings Programma (CUP; de uitwerking van het coalitieakkoord en het werkplan) staat hieronder in kaders beschreven. In elk kader staat het doel, wat we willen bereiken en wat we daarvoor gaan doen in 2026:
Ambities programma Bestuur en Dienstverlening Wat willen we bereiken? In Enkhuizen vertrouwen bestuur, inwoners en bedrijven elkaar. En ze weten elkaar te vinden.
Wat gaan we ervoor doen? Samenwerking We versterken actief de regionale samenwerking. We zijn daarom ambtelijk en bestuurlijk actief in (boven)regionale netwerken. Waar nodig zetten we ons bestuurlijk en/of ambtelijk in voor regionale projecten. Verkiezingen De organisatie van de gemeenteraadsverkiezingen betekent veel inzet en extra uren werken voor de collega’s Burgerzaken. De voortgang van de overige taken van Burgerzaken komen daardoor heel erg onder druk te staan. Er is een wens / verzoek voor een tijdelijke urenuitbreiding bij de collega’s van Burgerzaken. Met inhuur voor de periode 1 januari 2026 t/m 31 maart 2026 kan de voortgang van de overige Burgerzaken taken beter geborgd worden.
Wat willen we bereiken? Dienstverlening We geven onze inwoners goede en klantvriendelijke hulp.
Wat gaan we ervoor doen? Bij de ingezette organisatie ontwikkeling is dienstverlening een belangrijke pijler. De focus ligt op uniforme service en goede bereikbaarheid. We continueren de aanpak om oplopende wachttijden door de 'paspoortenpiek' te voorkomen. Verder blijven we inzetten op het verbeteren van de digitale dienstverlening.
Wat willen we bereiken? Participatie In Enkhuizen praten inwoners mee over belangrijke besluiten.
17
Wat gaan we ervoor doen? Wij betrekken inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden vroegtijdig bij onze beleidsvoornemens, -uitvoering, -beheer en/ of evaluatie. Zo verbeteren wij de kwaliteit van ons beleid en lichten wij actief onze besluiten toe. Participatie betekent 'actief meedoen'. Onze voorwaarden leggen wij in 2026 vast in de zogenoemde Participatieverordening. Deze is verplicht (vanaf 1 januari 2027) conform de wet Versterking participatie op decentraal niveau.
Wat willen we bereiken? Publiekszaken Als professionele organisatie letten we goed op de wensen en vragen van inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners. Wat gaan we ervoor doen? Burgerzaken We gaan door met het verbeteren van onze dienstverlening. Vanuit de organisatiepijler Dienstverlening zetten we in op het verder verkorten van de doorlooptijden voor terugbelverzoeken. Verder zetten we in op het beter en sneller doorverbinden van inwoners. Tijdens drukke periodes vergroten we tijdelijk onze capaciteit zodat we inwoners tijdig kunnen helpen.
Wat willen we bereiken? Regionale samenwerking Regionale samenwerking is goed en belangrijk. Het versterkt onze bestuurskracht. Wat gaan we ervoor doen? • •
We zijn ambtelijk en bestuurlijk actief in (boven)regionale netwerken. Waar nodig zetten we ons bestuurlijk en/of ambtelijk in voor regionale projecten.
Wat willen we bereiken? Visie De gemeente Enkhuizen is professioneel. We staan klaar om de vragen van deze tijd aan te pakken. Wat gaan we ervoor doen? De organisatie is toegerust op de (toekomstige) taken. De professionele ontwikkeling is vertaald naar drie samenhangende organisatiepijlers: dienstverlening (met focus op uniforme service en goede bereikbaarheid), samenwerken (met focus op duidelijke rollen en heldere besluitvorming) en SED in balans (met focus op sterke bedrijfsvoering, regie, control en beheersing). Deze pijlers vormen het fundament van een meerjarige aanpak.
18
Overzicht algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien In onderstaand overzicht staan de inkomsten zonder bestedingsdoel en de onverwachte kosten die samenhangen met: • • • • • •
lokale heffingen (OZB), bestedingen niet gebonden; algemene uitkering dividenden nutsbedrijven financiering onvoorzien
Algemene dekkingsmiddelen Begroting 2026 Lokale heffingen
8.627
Algemene Uitkeringen
50.165
Dividenden en rente op obligaties
394
Nutsbedrijven
45
Saldo Financieringsfunctie
50
Overige baten en lasten
126
Onvoorzien
0
Totaal Algemene dekkingsmiddelen
59.407
Lokale heffingen In het financiële overzicht hierboven staat de netto opbrengst aan lokale heffingen (opbrengst min de kosten). Dit verschilt van de tabel in het hoofdstuk ‘lokale heffingen’, waar alleen de baten zijn weergegeven. Lokale heffingen bestaan uit gebonden en niet-gebonden heffingen: •
•
Gebonden heffingen (ook wel tarieven of leges) zijn bijvoorbeeld de afvalstoffenheffing en rioolheffing. Die mogen alleen worden geheven om de kosten te dekken. We verantwoorden deze heffingen in het programma waar de kosten ontstaan. Niet-gebonden heffingen zijn vrij te besteden. Zoals de Onroerende Zaak Belasting (OZB), toeristenbelasting, forensenbelasting, vermakelijkhedenretributie en precariobelasting. Bij de OZB voor niet-woningen wordt een deel gebruikt voor het ondernemersfonds. Ook opbrengsten uit dwanginvordering worden bij deze heffingen gerekend.
Zoals vermeld in de Kadernota 2026-2029 passen we bij de niet-gebonden OZB-heffing de indexatie uit de septembercirculaire 2025 toe. Deze komt uit op 2,5%. Daarnaast wordt rekening gehouden met een structurele OZB-opbrengst woningen van €400.000 en een structurele opbrengst van niet -woningen voor een bedrag van €350.000 (€175.000 gebruik / €175.000 eigendom). 19
Ook bij de gebonden heffingen voeren we jaarlijks een indexatie van 2,5% door, zoals vermeld in de Kadernota 2026-2029.
Algemene uitkering In de begroting 2026 is een bedrag van €49.965.000 opgenomen voor de algemene uitkering. De algemene uitkering 2026 is daarmee € 341.000 hoger dan de algemene uitkering 2025 in de bijgestelde begroting 2025. De algemene uitkering in deze begroting is gebaseerd op de Septembercirculaire 2025. In het raadsvoorstel bij de Begroting 2026 is een korte analyse opgenomen van de toename van de algemene uitkering in meerjarenperspectief als gevolg van de Septembercirculaire 2025.
BTW compensatiefonds Als wij extern diensten inkopen, betalen we daarover btw. In tegenstelling tot bedrijven kunnen wij die btw niet terugvorderen van de Belastingdienst. Daarom is in 2003 het BTW Compensatiefonds (BCF) ingevoerd. Via dit fonds kunnen we de betaalde btw aan uitbesteed werk (grotendeels) terugvragen. Daardoor kunnen we een betere afweging maken tussen het werk zelf uitvoeren (btw-vrij) of uitbesteden. Het gemeentefonds is de grootste inkomstenbron voor een gemeente. De kosten voor het BCF komen uit het gemeentefonds. Declareren gemeenten BTW kosten bij het BCF, dan haalt het Rijk dit bedrag af van het gemeentefonds. Hierdoor heeft het invloed op de algemene uitkering aan gemeenten. Op basis van eerdere declaraties wordt ingeschat hoeveel er uit het gemeentefonds moet worden gehaald. Dit wordt later definitief afgerekend. In de Septembercirculaire 2025 is €480.000 uitgekeerd als onderuitputting van het BCF. De gemeenteraad heeft eerder in dit kader een structurele toevoeging aan de algemene uitkering van €365.000 geraamd, deze is dus €115.000 hoger uitgevallen. Ook in 2026 en volgende jaren is een toevoeging aan de algemene uitkering in het kader van het BCF geraamd. Wij achten het in financiële zin prudent die op dit moment niet aan te passen.
Dividend Dividenden In € Boekwaarde 163 Aandelen Stadsherstel
Begroting 2026
7.000
geen
130.650 aandelen BNG
296.000
294.000
124.198 aandelen Alliander
66.000
100.000
30 aandelen HVC - Afvalbeheer Westfriesland
1.000
geen
810 aandelen Ontwikkelingsbedrijf Noord-Holland Noord
1.000
geen
Nutsbedrijven In € Begroting 2026 Garantstelling HVC
45.000
20
Financiering De gemeente Enkhuizen heeft per 1 januari 2026 een bedrag van €54.562.000 aan langlopende leningen afgesloten. Hiervan lossen we in datzelfde jaar €5.695.000 af. Later in het jaar verwachten we nog eens €15.000.000 aan langlopende leningen af te sluiten, met een rente van 3,5%. Hierdoor staat het totale bedrag aan langlopende financiering per 31 december 2026 op €63.867.000. De geschatte rentelasten voor deze leningen in 2026 bedragen €1.189.000. Wat we niet met langlopende leningen financieren, dekken we met kortlopende leningen en rekening-courant krediet. De rentelasten voor deze kortlopende financieringen zijn berekend op €105.000. Onze gemeente gebruikt het systeem van 'totaalfinanciering'. Dit betekent dat we leningen afsluiten op basis van de totale financieringsbehoefte. Dus niet per investering. De totale netto financieringslasten worden vervolgens via het rente-omslagpercentage doorberekend aan de producten op basis van hun investeringen. Zoals aanbevolen door de commissie BBV, houden we in de begroting geen rekening met rente over het eigen vermogen.
Overhead In de begroting en jaarstukken moet de overhead centraal worden begroot en verantwoord. Onder overhead vallen alle functies die bedoeld zijn om medewerkers in hun dagelijkse werk te sturen en ondersteunen. Zoals leidinggevenden, communicatie, juridische zaken, bestuurszaken, bestuursondersteuning, facilitaire zaken, ICT, huisvesting, financiën, en intern toezicht en controle. Volgens de regels van het BBV worden de kosten en opbrengsten van overhead niet langer bij de aparte beleidsprogramma’s geregistreerd, maar centraal onder één apart taakveld. Het totaal bedrag aan Overhead is €11.261.000 voor de begroting 2026.
Bijdrage SED Organisatie In dit onderdeel worden de verschillen tussen bijgestelde begroting 2025 en primitieve begroting 2026 toegelicht. In de verschillenanalyse per programma in het programmaplan wordt daarom verwezen naar deze paragraaf. De bijdrage van Enkhuizen voor dienstjaar 2026 is € 972.000 hoger als de bijdrage voor dienstjaar 2025, vooral als gevolg van cumulatieve indexatie. Bijdrage SED Organisatie 2025
2026
Mutatie
Programma 1
7.728
10.690
2.962
Programma 2
5.703
4.673
-1.030
Programma 3
3.982
3.022
-960
Totaal
17.412
18.384
972
21
Vennootschapsbelasting Voor het jaar 2026 wordt rekening gehouden met een nihil last. Met een deel van de activiteiten wordt geen onderneming gedreven, doordat niet wordt voldaan aan een of meerdere ondernemingscriteria. Bij de grondexploitaties (projecten met grond en bouw) is de gemeente wel ondernemer. De verwachting is dat gemeente Enkhuizen geen actieve grondexploitaties meer heeft in 2026, waardoor er geen belastinglast wordt verwacht in 2026.
Onvoorzien In de begroting wordt jaarlijks een bedrag van € 27.000 opgenomen voor “onvoorzien”. Dit budget is gereserveerd voor onvoorziene calamiteiten die mogelijk de bedrijfsvoering zouden kunnen raken. Omdat deze post in de afgelopen jaren niet is aangewend -en de reserve weerstandsvermogen voldoende is om onvoorziene tegenvallers op te vangen- is dit budget in de het ombuigingsproces afgeraamd. Omdat de post onvoorzien een verplicht onderdeel van de begroting is hebben wij hiervoor €1 opgenomen.
Indicatoren 2022
2023
2024
2025
Formatie
Naam indicator
Fte per 1.000 inwoners
Eenheid
SED organisatie
Bron
0,29
0,38
0,43
0,38
Bezetting
Fte per 1.000 inwoners
SED organisatie
0,29
0,38
0,43
0,38
Apparaatskosten
Kosten per inwoner
SED organisatie
*
*
*
*
Externe inhuur
Kosten als % van totale loonsom + totale kosten extern *)
SED organisatie
*
*
*
*
Overhead
% van totale lasten
SED organisatie
9,48
8,26%
11,09%
8,1
* De indicatoren zoals deze hier zijn weergegeven, kunnen alleen worden berekend voor gemeenten waarbij de ambtelijke ondersteuning niet is uitbesteed. In het geval van Drechterland is de ambtelijke ondersteuning ondergebracht bij de SED organisatie. Wanneer deze indicatoren worden berekend, geeft dit een afwijkend beeld ten opzichte van andere gemeenten. Daarom zijn deze indicatoren niet ingevuld.
Met wie werken we samen Voor het programma Bestuur en Dienstverlening werken we samen met de volgende verbonden partijen: • • • • • •
SED organisatie, Shared Service Centrum DeSom, Westfries Archief, Ondersteuning bestuurlijke samenwerking West-Friesland (OBS), Alliander NV NV Bank Nederlandsche gemeenten (BNG).
Deze verbonden partijen worden verder toegelicht in de paragraaf verbonden partijen.
22
Wat mag het kosten Wat mag het kosten: Bestuur en Dienstverlening
Werkelijk
Begroting
Begroting
2024
2025
2026
Totale lasten
12.883
12.842
14.267
Totale baten
-56.557
-58.258
-60.412
Saldo baten en lasten
-43.674
-45.415
-46.145
Toevoegingen aan reserves
1.127
845
0
Onttrekkingen aan reserves
-2.642
-2.042
-55
Resultaat programma Bestuur en Dienstverlening
-45.189
-46.613
-46.200
Toelichting op afwijkingen (Baten en Lasten) Toelichting afwijkingen B2026 t.o.v. B2025 (> €50.000)
Bedrag
V/N
Lasten: Bijdrage SED
-2.962
N
Kapitaallasten
5
V
Verkiezingen
-66
N
Bijdrage DESOM
1.250
V
Incidentele lasten
247
V
Ombuigingen B2026 - regionale samenwerking
46
V
Ombuigingen B2026 - vrijval onvoorzien
27
V
Overige verschillen
29
V
-1.425
N
Totaal lasten: Baten:
N Leges rijbewijzen + reisdocumenten
76
V
Bijdrage DESOM
-907
N
OZB eigendom woningen
545
V
OZB eigendom + gebruik niet-woningen
358
V
Toeristenbelasting
135
V
Algemene uitkering
1.949
V
Overige verschillen
-3
N
2.154
V
730
V
Totaal baten Totaal verschil programma Bestuur & Dienstverlening
23
Lasten Verkiezingen (€66.000 nadeel) Voor de extra verkiezingen van de Tweede Kamer in 2026 worden incidenteel kosten bijgeraamd. In de Septembercirculaire 2025 is daarvoor in dienstjaar 2026 €62.000 Bijdrage DESOM (€1.250.000 voordeel) Vanaf 2026 wordt de systematiek voor het bepalen van de gemeentelijke bijdrage aan de gemeenschappelijke regeling DESOM aangepast. Waar voorheen de bijdrage werd berekend op basis van het inwoneraantal, vindt de verdeling vanaf 2026 plaats op basis van een vaste prijs per identity (werkplek). Daarnaast wordt de bijdrage niet langer via een doorbelasting (95%) vanuit de gemeente verrekend, maar rechtstreeks door DESOM in rekening gebracht bij de SED Organisatie. Incidentele lasten (€247.000 voordeel) Dit gaat om incidentele lasten 2025 die niet terugkomen in 2026. • • • • • •
Rekenkamer €10.000 Team informatievoorziening €30.000 OVH2025 - Project bouwdossiers - €37.000 OVH2025 - Vernietiging archief €6.000 Huisvesting Breedstraat 53 €137.000 Huisvesting Kruitmolen € 27.000
Ombuigingen B2026 - regionale samenwerking (€46.000 voordeel) We blijven inzetten op regionale samenwerking. De bestuurlijke en ambtelijke inzet blijft ongewijzigd. Wel schrappen we het budget voor externe ondersteuning en/of advisering aangezien dit de afgelopen jaren beperkt is ingezet. Ombuigingen B2026 - vrijval onvoorzien (€27.000 voordeel)In de begroting wordt jaarlijks een bedrag van € 27.000 opgenomen voor “onvoorzien”. Dit budget is gereserveerd voor onvoorziene calamiteiten die mogelijk de bedrijfsvoering zouden kunnen raken. Omdat deze post in de afgelopen jaren niet is aangewend -en de reserve weerstandsvermogen voldoende is om onvoorziene tegenvallers op te vangen- wordt voorgesteld deze post af te ramen. Omdat de post onvoorzien een verplicht onderdeel van de begroting is hebben wij hiervoor € 1 opgenomen.
Baten Leges rijbewijzen + reisdocumenten (€76.000 voordeel) De opbrengst uit reisdocumenten is gebaseerd op het verwachte aantal aanvragen in 2026. Deze verwachting ligt hoger dan eerder berekend. De opbrengst uit rijbewijzen is gebaseerd op het verwachte aantal vernieuwingen in 2026. Volgens de prognoses van de Rijksdienst voor het Wegverkeer valt dit aantal hoger uit dan voorzien. Bijdrage DESOM (€907.000 nadeel) Zie uitleg lasten. 24
OZB eigendom woningen (€545.000 voordeel) •
•
Voor de opgeleverde vakantiewoningen in het Recreatieoord Enkhuizer Zand kan vanaf 2026 een (oplopende) ozb-opbrengst van €48.000 worden bijgeraamd. Het college stelt een aanvullende verhoging van de ozb-opbrengst woningen in 2026 voor van €400.000 en deze te bestemmen voor een structurele bijraming van het budget voor verbetering van het beheer van de leefomgeving in geheel Enkhuizen. De overige extra opbrengst ontstaat door de indexatie van 2,5% die is toegepast.
OZB eigendom + gebruik niet-woningen (€358.000 voordeel) • •
•
Voor ozb niet-woningen wordt een stijging in 2026 van €350.000 opgenomen. De nieuwe tarieven worden door de raad in december 2025 vastgesteld via de belasting-nota en zijn afhankelijk van de waardestijging van het onroerend goed. Voor OZB niet-woningen eigendom is de minderopbrengst uit 2025 van €95.000 verwerkt. Deze minderopbrengst is ontstaan door het gebruik van een te hoge WOZwaarde stijging bij het berekenen van het tarief. Voor niet-woningen is de stijging (WOZ-waarde + tariefstijging) lager dan verwacht. Dit resulteert in een minder opbrengst. Daarnaast is er een toename van het aantal objecten met 35. De overige extra opbrengst is ontstaan door de indexatie van 2,5% die is toegepast.
Toeristenbelasting (€135.000 voordeel) Uit de cijfers over 2024 blijkt dat de opbrengst ca €35.000 hoger is dan geraamd. Deze kan structureel worden bijgeraamd. Daarnaast wordt een volumestijging verwacht als gevolg van de toevoeging van de vakantiewoningen met een meeropbrengst in 2026 van €60.000. Tot slot wordt voorgesteld de heffing voor toeristenbelasting met €0,20 te verhogen, met een meeropbrengst in 2026 van €26.000 Algemene uitkering (€1.949.000) voordeel) In de begroting 2026 is een bedrag van €50.165.000 opgenomen voor de algemene uitkering. De algemene uitkering 2026 is daarmee € 1.949.000 hoger dan de algemene uitkering 2025 in de bijgestelde begroting 2025. De algemene uitkering in deze begroting is gebaseerd op de Septembercirculaire 2025. In het raadsvoorstel bij de Begroting 2026 is een korte analyse opgenomen van de toename van de algemene uitkering in meerjarenperspectief als gevolg van de Septembercirculaire 2025.
Toelichting op afwijkingen (reserves) De reserves worden toegelicht onder het hoofdstuk "Algemeen financieel beeld".
25
Programma Ruimte Inleiding Het programma Ruimte gaat over nieuwe uitdagingen en het beheer en de ontwikkeling van de leefomgeving in onze gemeente. We pakken verschillende uitdagingen in de leefomgeving zoveel mogelijk tegelijk aan. Er zijn doelen voor nieuwe ontwikkelingen, zoals woningbouw. En we houden rekening met het totale beheer en de veiligheid van de leefomgeving. In dit programma laten we zien wat we in 2025 met de beschikbare middelen gaan doen. En wat we daarvan verwachten. De onderwerpen zijn: • • • • •
Ruimtelijke ontwikkeling Openbare ruimte Veiligheid Economie Duurzaamheid en milieu
Financiële kaders De afgelopen jaren kregen we steeds meer taken binnen het ruimtelijk domein. Voor sommige kregen we geld vanuit het Rijk, zoals voor de Omgevingswet en de klimaatopgaven. Voor andere taken en doelen niet. De bijdrage van het Rijk is dikwijls onvoldoende om alle kosten te dekken. Omdat we weten dat de financiële positie van gemeenten de komende jaren verslechtert, houden we daar in deze begroting rekening mee. Zo kijken we verder dan een jaar vooruit. En we bekijken goed of regionale samenwerking bij verschillende opgaven voordelen oplevert. Voor bepaalde taken gebruiken we de budgetten en richtlijnen van het Rijk, zoals bij de Omgevingswet en klimaattaken. Daarnaast werken we samen met buurgemeenten aan onderwerpen die onze gemeentegrenzen overstijgen.
Ontwikkelingen De doelen van onze gemeente zijn niet in één jaar te realiseren en vragen tijd. Daarbij zijn we ook afhankelijk van externe factoren, zoals de economische situatie en het geld dat we van het Rijk ontvangen. Dit bepaalt steeds meer wat we kunnen doen. Hieronder een overzicht van onze prioriteiten: • •
•
Gezonde en evenwichtige woningmarkt: We willen passende woningen realiseren voor onze huidige en toekomstige inwoners. Dit betekent dat de bouw van nieuwe woningen, zowel permanente als flexibele, een topprioriteit is. Leefbaarheid van bestaande wijken: Naast nieuwe wijken blijft de leefbaarheid in onze huidige wijken belangrijk. Daarom richten we ons op strategische (verkeers) veiligheid en we willen handhaving en de aanpak van ondermijning sterk verbeteren. Voorstellen hiervoor zijn opgenomen in deze begroting. Openbare ruimte en vervangingsopgave: De komende jaren staan we voor de uitdaging om onze openbare ruimte te vernieuwen. Tegelijkertijd moeten we nieuwe opgaven aanpakken, zoals klimaatadaptatie. Door deze taken te combineren, proberen we kosten te besparen. 26
• •
•
Ondergrondse ontwikkelingen: Er gebeurt steeds meer onder de grond, zoals de aanleg van nieuwe energie- en data-infrastructuur. We moeten hier als organisatie zowel inhoudelijk als qua capaciteit klaar voor zijn. Regionale samenwerking: We werken veel samen met andere gemeenten, waarbij het Pact van Westfriesland vaak de verbindende schakel is. We blijven kritisch kijken naar samenwerkingsprojecten en kiezen alleen voor samenwerking als dit aantoonbare toegevoegde waarde heeft. De financiële gevolgen van regionale samenwerking zijn verwerkt in de begroting. Gemeentelijk vastgoed: De komende jaren geven we extra aandacht aan ons vastgoed. Door strategisch beleid kunnen we winst halen uit ontwikkeling, onderhoud en beheer. Daarnaast staan we voor de uitdaging om ons vastgoed te verduurzamen. Dit komt ook in de begrotingen van de komende jaren terug.
Het College Uitvoerings Programma (CUP; de uitwerking van het coalitieakkoord en het werkplan) staat hieronder in kaders beschreven. In elk kader staat het doel, wat we willen bereiken en wat we daarvoor gaan doen in 2026:
Ambities programma Ruimte Wat willen we bereiken? Afvalinzameling Enkhuizen heeft een goed werkende afvalinzameling en– verwerking. Wat gaan we ervoor doen? We evalueren het uitgevoerde Afvalbeleidsplan, spelen in op de vernieuwde vergoedingsstructuur van Verpact voor PBD door de afvalscheiding verder te verbeteren en blijven de inzameling, communicatie en samenwerking met HVC voortdurend verbeteren.
Wat willen we bereiken? Begraafplaats Zorgen voor goed, efficiënt en respectvol beheer van begraafplaatsen. Wat gaan we ervoor doen? Om de algemene begraafplaats goed en efficiënt te kunnen beheren wordt een nieuw beheerplan opgesteld. Het beheer van de begraafplaatsen wordt voor 2026 conform het Beheerplan begraafplaatsen uitgevoerd. Daarnaast lopen de reguliere onderhoudswerkzaamheden op de algemene begraafplaats door. Voor een zo efficiënt mogelijk beheer wordt samenwerken opgezocht tussen de groen beheerders en de uitvoerend beheerders op de begraafplaats. Hierbij gaat het voornamelijk om budgettaire afstemmingen.
27
Het kapitaalgoed bevat onder andere • • • • • • •
106 bomen 3,3 kilometer fijne sierheester 1,3 kilometer geschoren haag 155 meter grove sierheester 653 meter hekwerk 6,1 kilometer half verharding 8,6 kilometer verharding
Wat willen we bereiken? Duurzaamheid Enkhuizen heeft een duurzame, klimaatbestendige gebouwde omgeving (die invloed heeft op alle aspecten van ons leven). Wat gaan we ervoor doen?
Bedrijvenaanpak duurzaamheid We ondersteunen grootverbruikers bij het ontwikkelen van collectieve oplossingen voor netcongestie, door middel van een haalbaarheidsstudie. Daarnaast stimuleren we hen om te voldoen aan de energiebesparingsplicht. Voor het midden- en kleinbedrijf nemen we deel aan de provinciale ontzorgingsaanpak, waarmee we ondernemers buiten bedrijventerreinen helpen met verduurzaming. Ook gaan we twee kennissessies organiseren voor bedrijven in de SED-gemeenten rond de thema’s warmte en netcongestie. Tot slot bouwen we het Duurzaam Ondernemersloket verder uit en zetten dit in als regionaal aanspreekpunt voor ondernemers met vragen over verduurzaming, subsidies en regelgeving.
Energie infrastructuur Het energiesysteem van de toekomst is gebaseerd op een energiemix. We bieden ruimte voor lokaal opgewekte duurzame energie. Lokaal opwekken, Lokaal gebruiken en energiehubs. We zetten in op een goede samenwerking met Liander, Provincie Noord-Holland, regio gemeenten. We werken verder aan het energie actieplan (ESAP) hierin worden acties geformuleerd om netcongestie te verzachten en zo snel mogelijk het netwerk te kunnen uitbreiden. We werken verder conform de Energie visie 2.0 Noord Holland Noord.
Energiebesparing De Lokale Isolatieaanpak is in 2025 gestart en succesvol verlopen. In 2026 wordt vervolg gegeven aan de isolatieaanpak met de financiële middelen vanuit de tweede tranche van het Nationaal Isolatieprogramma (NIP). Uit de tweede tranche van het NIP heeft Enkhuizen een bedrag van €962.787 ontvangen. Voor dit bedrag kunnen naar verwachting 303 woningen worden geïsoleerd. De gemeente werkt samen met Klimaatroute en het Duurzaam Bouwloket om inwoners te ondersteunen bij de te nemen stappen om de woning te verduurzamen.
Energieopwekking In 2026 gaan wij verder met de uitvoering van de RES (Regionale Energie Strategie) We spannen ons in om zonnevelden te realiseren met ontwikkelaars binnen de huidige zoekgebieden. In 2026 gaan wij onderzoeken hoe en of we kunnen komen tot nieuwe zoekgebieden. Dit doen we in samenwerking met stakeholders en de inwoners. 28
Energie opwekking langs Rijkswegen en Provinciale wegen (OER/OEP). We werken mee aan het traject langs de N307 om langs de provinciale weg op provinciale grond zonnepanelen te plaatsen. Dit doen wij in samenwerking met de Provincie Noord-Holland, en Rijkswaterstaat. We starten met de onderzoeken voor het vervangen van de huidige windmolens bij Krabbersgat, dit in samenwerking met de provincie Noord-Holland, Provincie Flevoland, Rijkswaterstaat en de gemeente Lelystad. We onderzoeken of een solar carport een mogelijkheid is voor de uitbreiding van de P&R .