221013 Rapportage Bestuurlijke toekomst Enkhuizen
Tekst van het document
aan
het
goed
Dienstverlening aan de samenleving Couleur locale - Zaak is om diensten en activiteiten waarbij lokale
bestuur
aansluit.
binding van belang is, op het lokale niveau te beleggen waar lokale
Autonomie
-
Op
kennis, netwerk en ervaring aanwezig is.
federatie-
en
op
Contact - Het lokale bestuur blijft dichtbij de inwoners staan en is goed benaderbaar. Risico is dat inwoners en ondernemers niet weten of zij bij het lokale bestuur of de federatie moeten zijn.
lokaal niveau is er een
bestuur.
Het
federatiebestuur kijkt naar het belang van | 31
de gehele regio Westfriesland en kan autonoom keuzes maken. Deze
Bestuurlijk-strategische kracht - De bestuurlijk-strategische kracht
zullen soms, maar soms ook niet, in het voordeel uitvallen van de
van de regio zal toenemen omdat sprake is van één bestuur en
stad Enkhuizen. Het lokale bestuur gaat over de lokale opgaven en
organisatie. Enkhuizen als lokaal bestuur zal inboeten op bestuurlijk-
heeft daarin, ook doordat het een eigen organisatie heeft, veel
strategische kracht als taken en bevoegdheden anders worden
autonomie.
belegd.
Realisatiekracht – Positief voor de realisatiekracht
van beide
Uitvoeringskracht - Enkhuizen zal niet tot nauwelijks hoeven bij te
organisaties is dat de opgaven (en taken en bevoegdheden) op het
dragen in de regio, nu die taken en bevoegdheden bij de federatie
meest passende schaalniveau zijn belegd.
zijn belegd. Door de bundeling van krachten zal de uitvoeringskracht toenemen.
Regionale positie Speelveld - In deze variant valt de bestuurlijke organisatievorm
Organisatiekracht
samen met de regio, namelijk Westfriesland. Binnen de federatie
Kwaliteit - De organisatie kan op federatieniveau specialiseren en
zullen verschillende gemeenten functioneren; het kan zijn dat deze
dat levert schaalvoordelen op, wat de kwaliteit van federatie-opgaven
anders zijn dan de huidige gemeenten (meer op het niveau van
ten goede komt. De organisatie op lokaal niveau heeft lokale kennis,
kernen). Dit heeft beperkte impact op Enkhuizen, dat als een entiteit
netwerk en ervaring, wat de kwaliteit van de lokale uitvoering ten
zal deelnemen.
goede komt.
Regionale samenwerking - Een deel van de opgaven (en taken en
Kwetsbaarheid - Deze organisatie is kwetsbaar door het innovatieve
bevoegdheden) wordt belegd op regionaal niveau met directe
en (nu nog) experimentele karakter van de bestuursvorm. De
vertegenwoordiging. Het gaat om opgaven waarvoor het regionale
schaalgrootte
schaalniveau het meest passend is vanuit het oogpunt van
organisatorische kwetsbaarheid. Op lokaal niveau is juist wel sprake
deskundigheid en slagkracht. De samenwerking in de regio wordt dus
van kwetsbaarheid, doordat het een kleine organisatie is. Dit kan
versterkt en meer geformaliseerd. Enkhuizen zal als lokaal bestuur
mogelijk worden gecompenseerd door meer generiek e functies.
leidt
op
federatieniveau
tot
verminderde
kunnen aangeven hoe het over bepaalde zaken denkt, maar zal geen bevoegdheden meer hebben op die punten gezien het rechtstreeks
Wendbaarheid - In het algemeen geldt dat een grotere schaal minder
gekozen bestuur op regionaal niveau.
snel en daadkrachtig is. De organisatie op lokaal niveau kan snel handelen en is daardoor wendbaar, maar bij grote, onverwachte opgaven (crisis) speelt de kwetsbaarheid hier een rol. | 32
Aantrekkelijke werkgever - De schaalgrootte (en specialisatie-
van de organisatie
ruimte) en het innovatieve karakter van de federatie zijn kansen op
naar
dit vlak. Daarvoor is wel nodig dat bestuurlijk gezien er rust en
niveau zal gaan
duidelijkheid is. Het aantrekken en behouden van personeel op lokaal
en een deel naar
niveau is, zo zien we landelijk, een uitdaging, maar ook hier is sprake
verschillende
van een innovatief karakter en de nabijheid tot inwoners en
lokale
ondernemers is een kans.
organisaties.
Financiën
Incidentele
Structurele kosten - Hiervan is slechts een inschatting te maken,
kosten – Er zijn
aangezien er nog geen voorbeelden in Nederland beschik baar zijn:
nog
dit zal naar verwachting niet goedkoper zijn.
vergelijkbare
federaal
geen
voorbeelden in Nederland maar onze verwachting is dat de Realisatie van dit scenario
ontwikkeling
Realisatie scenario - Wat deze variant betreft, leiden er meerdere
incidentele kosten met zich mee zal brengen.
hiervan,
gezien
het
innovatieve
karakter,
hoge
(onontdekte) wegen naar Rome. Een logische eerste stap is in gesprek gaan met de andere gemeenten in Westfriesland (en de
Inschatting doorlooptijd - Onze inschatting is dat het minstens 6 tot
provincie) om te bespreken of, en zo ja, op welke termijn, deze
8 jaar duurt voordat deze variant gerealiseerd kan zijn. Deze
variant een mogelijkheid is. Ook BZK moet worden betrokken in deze
bestuursperiode zou deze variant verder kunnen worden verkend en
variant, vanwege het experimentele karakter. Bij interesse is het
besluitvorming worden voorbereid, om de volgende periode de
waardevol om te bezien welke stappen in de tussentijd gezet kunnen
bestuurlijke en organisatievorm in te regelen, waarna in de derde
worden (als er bijvoorbeeld een horizon van tien jaar wordt gekozen).
periode gestart kan worden.
Complexiteit realisatie - Realisatie is ingewikkeld door het innovatieve karakter, omdat het nog niet eerder is toegepast en besluitvorming moet plaatsvinden door zeven raden. Daarnaast zal de SED-organisatie moeten worden ontvlochten, waarbij een deel
| 33
4.3.5 Aanvullend: Spinnaker met HH10-samenwerking
Organisatiekracht Kwaliteit – De organisatie zal bereid moeten zijn ook zelf in het
Samenwerking met vergelijkbare historische havensteden: dit
netwerk te investeren, om er de vruchten van te plukken.
kan voordelen bieden, ongeacht welke bestuurlijke variant wordt gekozen.
Eigen profiel Enkhuizer opgaven – De Enkhuizer opgaven die vergelijkbaar zijn met opgaven van andere historische havensteden, kunnen door de HH10-samenwerking beter worden opgepakt door het delen van kennis
en
best
practices.
We
hebben
bij
andere
samenwerkingsverbanden, bijvoorbeeld de P10 en de Hanzesteden gezien dat het samenwerkingsverband juist de eigen identiteit onderstreept. Ook op Europees niveau kan dat relevant zijn. Dienstverlening aan de samenleving Couleur locale – De expertise over opgaven die de historische havensteden delen, wordt in de samenwerking versterkt. Dat zal ertoe leiden dat Enkhuizen beter kan inspelen op specifieke vragen die voor de eigen bevolking belangrijk zijn. Bestuurlijke sturing Dienstverlening aan bestuur – Wat betreft de opgaven die spelen de historische havensteden, kan de organisatie de beleidskwaliteit en ervaring van andere gemeenten benutten. Autonomie
–
Enkhuizen
behoudt
autonomie
doordat
de
samenwerking een informeel karakter heeft. | 34
5. Reflectie en advies
doorontwikkeling,
maar
is
er
afhankelijkheid
van
een
SED-
gemeenteraad. Daar komt bij dat een herindeling veel bestuurlijke Dit hoofdstuk start met een reflectie op de ontwikkelingen en
aandacht en inspanningen vraagt. Aandacht die beter kan worden
mogelijkheden die in de vorige hoofdstukken zijn geschetst, als
besteed aan de inhoudelijke vraagstukken waar Enkhuizen mee te
opmaat voor het advies en de aanbevelingen.
maken heeft en aan de investering in de relatie tussen de drie SED gemeenten.
5.1. Reflectie Op
verschillend
De plekken
in
Nederland
zien
we
dat
uitgewerkte
varianten
zijn
daarom
allemaal
gericht
op
doorontwikkeling: op de schaal van de SED, op het niveau van
samenwerkingsverbanden ontvlochten worden, een partner zich
Westfriesland,
terugtrekt of waarbij de vorm van het samenwerkingsverband wordt
vergelijkbare historische havensteden.
én,
in
lijn
met
de
Enkhuizer
opgaven,
met
aangepast. Vaak zijn deze keuzes meer ingegeven door emotie en een gevoel van te weinig erkenning van de eigenheid, dan dat sprake
De SED-organisatie
is van een rationele en financieel goed uitlegbare keuze. Ook voor
De SED-organisatie heeft een positieve ontwikkeling doorgemaakt.
de SED-samenwerking geldt dat het huidig presteren van de
Alle betrokkenen erkennen dat, zowel binnen als buiten Enkhuizen.
organisatie geen aanleiding is of kan zijn om te ontvlechten. Ook uit
Deelname in de SED-organisatie heeft Enkhuizen veel gebracht, ook
het recente onderzoek dat Berenschot deed voor Stede Broec komt
al is het gevoel soms anders. De erkenning van deze positieve
dat naar voren. Om die reden zijn varianten die zich richten op
ontwikkeling, en de uitspraak om in gezamenlijkheid met Stede Broec
volledige ontvlechting niet uitgewerkt.
en Drechterland te blijven investeren in de ontwikkeling van de SEDorganisatie, zal rust en duidelijkheid geven in de organisatie en
Hetzelfde geldt voor herindeling met Stede Broec en Drechterland:
daardoor bijdragen aan de prestaties. Door deze ontwikkeling kan er
die zal weinig toegevoegde waarde hebben ten opzichte van de
meer ruimte ontstaan om in te spelen op specifieke behoeften van de
huidige ambtelijke samenwerking, omdat het karakter van de drie
drie deelnemende gemeenten.
gemeenten verschilt. Om zelf keuzes te kunnen blijven maken, dus als Enkhuizen zelf ‘de handen aan het roer’ te hebben en te houden,
Het eerdere zakelijk dispuut is niet los te zien van de toekomstige
ligt het voor de hand om niet eerst een herindelingstraject in te gaan
ontwikkeling van de SED-samenwerking en -organisatie. Het heeft
met Stede Broec en Drechterland. Na deze herindeling is er vanuit
vooral gevolgen gehad voor de relatie tussen de drie deelnemende
Enkhuizer perspectief geen directe invloed meer op de bestuurlijke
gemeenten, maar trekt ook een wissel op inhoudelijke keuzes en
| 35
zorgt voor de nodige spanning in de organisatie. De recente
herkenning is op de inhoudelijke opgaven en er ruimte is voor een
ontwikkelingen lijken hieraan een positieve wending te geven.
verkenning hiervan. Dit zou in twee stappen kunnen: vanuit de nabijheid van Medemblik en Hoorn naar verder weg liggende
Westfriesland
gemeenten als Harderwijk, Sudwest Fryslân en Har lingen.
Ook de Westfriese samenwerking is afgelopen jaren versterkt. Het pact van Westfriesland biedt een stevige basis voor doorontwikkeling
5.2. Advies
van de samenwerking. Ook provincie Noord-Holland hecht hier grote Ons is gevraagd te adviseren welke bestuurlijke toekomst het meest
waarde aan.
passend is voor Enkhuizen. Wij adviseren niet één specifieke variant, Een gemeente Westfriesland is
maar een route:
nog een brug te ver, maar is mogelijk
wel
een
wenkend
perspectief voor de toekomst. Het experiment
van
de
federatiegemeente zou een mooie combinatie kunnen zijn tussen ‘schaalgrootte en bestuurskracht’ en ‘directe democratische invloed op gemeentelijk én regionaal niveau’. Zowel de provincie Noord Holland als BZK volgen de ontwikkelingen met meer dan gemiddelde belangstelling en staan open voor vernieuwende experimenten, zoals een federatiegemeente, die bijdragen aan versterking van de regio én de gemeenten. Samenwerking met vergelijkbare historische havensteden Welke
keuze er
uiteindelijk
gemaakt
wordt:
de
inhoudelijke
samenwerking opzoeken met vergelijkbare historische havensteden verdient aanbeveling. Een eerste verkenning laat zien dat er | 36
•
Kies voor variant 3 of 5 en investeer in de samenwerking in SED-verband;
•
Verken
de mogelijke
samenwerking
met
vergelijkbare
historische havensteden (de Spinnaker variant) ; en •
Investeer in de agendering van doorontwikkeling van samenwerking op Westfries niveau, waarbij met name een federatiegemeente of op langere termijn een gemeente Westfriesland interessant kan zijn.
| 37
Bijlage 1: Verantwoording van de aanpak
uitkomsten zijn besproken met en vastgesteld door de opdrachtgever en de begeleidingsgroep.
De verkenning van de bestuurlijke toekomst Enkhuizen is uitgevoerd in zes fasen. Na iedere fase heeft afstemming plaatsgevonden met de begeleidingsgroep met vijf leden (samengesteld door de gemeenteraad) en de opdrachtgever. De samenstelling hiervan is gewijzigd na de gemeenteraadsverkiezingen in maart 2022, wat ook zorgde voor een ‘pauze’ van enkele maanden in het onderzoek.
Fase 3: Vaststellen afwegingskader Om te komen tot een geobjectiveerd beeld van mogelijke bestuurlijke scenario’s, zijn criteria vastgesteld om de scenario’s te toetsen. Deze zijn samengevat in het afwegingskader. Het afwegingskader is, met inbreng van de opdrachtgever, uitgewerkt en besproken met de begeleidingsgroep.
Hierna
is
het
vastgesteld
door
de
begeleidingsgroep.
De zes fasen worden hieronder omschreven. Fase 1: Voorbereiding en planning In deze fase stonden kennismaken, opstarten, organiseren en communiceren centraal. We hebben korte kennismakingsgesprekken gevoerd met de direct betrokkenen en hebben de nodige schriftelijke informatie opgevraagd. Hierna is een gedetailleerde aanpak en werkplanning gemaakt en besproken met de opdrachtgever en de begeleidingsgroep. betrokkenen
bij
De het
aanpak onderzoek
is en
gecommuniceerd de
met
de
SED-organisatie,
in
samenwerking met de communicatieadviseurs van SED. Fase 2: Oriëntatie op (on)mogelijkheden) Op basis van de bestuurlijke scenario’s hebben we ons - namens gemeente Enkhuizen - georiënteerd op de mogelijkheden en onmogelijkheden, door contact te leggen met andere gemeenten, de provincie Noord-Holland en het Rijk. We hanteerden daarbij zowel een theoretisch als een praktisch perspectief: we verkenden of theoretische mogelijkheden ook praktisch uitvoerbaar zijn. De
| 38
Fase 4: Verdiepen van het afwegingskader Per aspect van het afwegingskader is de informatie verzameld om de varianten te vergelijken. Een belangrijk deel van deze informatie is afkomstig van de SED-organisatie. Fase 5: Uitwerken en toetsen bestuurlijke scenario’s Per bestuurlijk scenario zijn de onderscheidende aspecten uitgewerkt op basis van het afwegingskader. Dit overzicht is zowel met de opdrachtgever als de begeleidingsgroep besproken. Fase 6: Eindrapportage De eindrapportage bevat aanbevelingen
voor
de
de uitgewerkte scenario’s en doet vervolgstappen.
De
conceptversie
is
besproken met de begeleidingsgroep. Het eindrapport, inclusief een visualisatie van de uitkomsten op één A3 is aangeboden aan de opdrachtgever en de begeleidingsgroep, en via de opdrachtgever aan de gemeenteraad van Enkhuizen.
| 39