20220125 - kerkenvisie - BIJLAGE

Het onderwerp Kerkenvisie Enkhuizen zal met regelmaat terugkeren op de agenda van de gemeenteraad als gezamenlijke toekomstplannen meer contour krijgen en verder ontwikkeld zijn. De gemeenteraad stelt middelen ter beschikking om het overleg Toekomst kerken Enkhuizen te faciliteren. Voor de uitvoering van projecten wordt ook een bijdrage van de kerkelijke deelnemers verwacht. Deels kan hiervoor subsidie worden aangevraagd bij subsidieverstrekkers anders dan de gemeente.

hoofdstuk 10

50

actieplan

Aanbevolen actis voor kerkeigenaren en gemeente Enkhuizen in fase 2 van het kerkenvisietraject:

actieplan Acties • • • • • • • •

doe mee aan overleg stap in bij gezamenlijke vervolgprojecten werk samen en bundel krachten gebruik contacten die zijn opgebouwd, bijv. gemeente betrek mensen uit de buurt (initiatievengroep) grijp het momentum van de kerkenvisie (nu aandacht) vraag een subsidie aan voor bij-of herbestemmingsonderzoek verduurzaam het gebouw en druk de stookkosten

kerkenvisie in actie vertegenwoordigers beleidsafdelingen

kerkbesturen

Acties • • • •

• projectleider en/of klankbordgroep

projectleider gemeente Enkhuizen

overleg

kerkenvisie in actie

• •

analyse behoefte maatschappelijke voorzieningen t.b.v. kerken uitvoeren pilot, met 1 kerk, verplaatsen voorzieningen? matchingsonderzoeken tussen kerken ondersteunen? aanwijzingen opnemenen m.b.t. religieus erfgoed in de omgevingsvisie conform kerkenvisie handleiding uitwerken voor het op te richten erfgoedloket met een procesvoorstel om alle relevante afdelingen naar plannen met betrekkingen tot kerkgbouw aanpassingen te laten kijken om tot een integraal advies te komen naar kerkeigenaren initiërend en inspirerend zijn ondersteun overige acties die uit overleg komen

Acties • • • • • • •

leer elkaar kennen en deel ervaring samen projecten oppakken website voor aanbod van en vraag naar ruimten in kerken? matchingsmogelijkheden tussen geloofsgemeenschappen pilots om meer maatschappelijke functies in kerkgebouwen onder te brengen, help kerken met subsidieaanvragen voor haalbaarheidsonderzoeken naar neven- of herbestemmingen; gemeente denkt actief mee verduuzaming kerkgebouwen

52

kerkenpaspoorten

hoofdstuk 11

19 kerkenpaspoorten

Legenda Monumentale status

Type

Grootte

Gebruik

Maatschappelijke nevenactiviteiten

rijksmonument

kerk

klein

religieus gebruik

weinig

leegstaand

middelmatig

herbestemd

veel

54

kerkenpaspoorten

(<250m²)

gemeentelijk monument

moskee

karakteristiek (beeldbepalend)

synagoge

middelgroot (250-500m²)

groot (>500m²)

01

kerkenpaspoort Lutherse kerk naam Lutherse kerk adres Breedstraat 40-42, Enkhuizen bouwjaar (40) 1843 (42) 1623 architect Onbekend bouwstijl Neoclassicistisch oppervlakte (40) 189 m² en (42) 230 m² soort eigenaar Particulier functie Onbekend (net verkocht)

perceelsgrens kerk pastorie overige bijgebouwen voormalig bijgebouw entree tot kerk/ pastorie

Gedurende de 19e eeuw daalde het aantal leden van de Lutherse kerk drastisch waardoor de oude kerk te groot werd. Daarom werden twee zeventiende eeuwse herenhuizen aan de Breedstraat verbouwd tot zaalkerk (nr. 40) en pastorie (nr. 42); de kosterij en vergaderzaal werden ondergebracht in nr. 44. De preekstoel en het orgel werden van de oude naar de nieuwe kerk verplaatst. De oude kerk werd vervolgens verkocht. De kerk en pastorie kregen in 1843 een nieuwe voorgevel, de kosterij behield zijn achttiende eeuwse klokgevel (1753). Het interieur van de kerk bestaat uit 17e een 18e eeuwse elementen, de benedenverdieping van de pastorie werd in 1843/ 1834 vernieuwd. Op de verdieping en

zolder zijn nog het vroeg 17e eeuwse houtskelet en een, waarschijnlijk verplaatste, spiltrap uit die periode aanwezig. Na de oorlog kwamen in de achtergevel van de kerkzaal twee gebrandschilderde ramen van de hand van de Lutherse predikant en glazenier P.H.G.C. Kok (1919-1981) uit Weesp. Kernwaarden zijn gelegen in de historische gelaagdheid, de aanwezigheid van elementen uit de bouwtijd van het herenhuis en de afleesbaarheid van de transformatie van herenhuis naar kerkgebouw. De kerk maakt onderdeel uit van de kerncollectie. Bron: Bouwhistorische beschrijving Lutherse kerk en pastorie Breedstraat 40-42, Enkhuizen

02

kerkenpaspoort Westerkerk naam Westerkerk of St. Gommaruskerk adres Westerstraat 138, Enkhuizen bouwjaar 1540 architect Onbekend bouwstijl Laat gotisch; Renaissancestijl oppervlakte 2326 m² soort eigenaar Stichting functie Cultureel en maatschappelijk centrum

Begraafplaats: Interieur zerkenvloer, exterieur niet. perceelsgrens kerk overige bijgebouwen

56

entree tot kerk/ pastorie

Rond het jaar 1470 is men met de bouw van de huidige kerk begonnen. De kerk is gebouwd als een katholieke kerk, gewijd aan de heilige Gummarus van Lier. In 1572 werd de kerk door de calvinisten overgenomen en heette vanaf dat moment de Westerkerk. De kerk is een ‘driebeukige hallenkerk’, die tussen 1470 en 1516 in grofweg drie fasen is gebouwd. De Laat Gotische zuid-, west- en noordportalen, alsmede de achthoekige doopkapel zijn gemaakt in de derde en laatste bouwfase van de kerk of kort erna. In een latere uitbreiding van het zuidportaal werd op verdieping de Librije (bibliotheek) ondergebracht. Het oostportaal, in Renaissancestijl, dateert uit 1603. De

losstaande houten klokkentoren is in 1519 gebouwd en kreeg in 1877 zijn huidige verschijningsvorm. Bijzondere interieuronderdelen in de kerk zijn het koorhek, preekstoel, het orgel en de grafzerken. Tussen 1997 en 2001 is de monumentale kerk geheel gerestaureerd. Kernwaarde is gelegen in de rijke historische gelaagdheid en de hoge mate van gaafheid van het exterieur en interieur. De kerk maakt onderdeel uit van de kerncollectie. Bron: pdf met bouwhistorische beschrijving op www. westerkerkenkhuizen.nl

03

kerkenpaspoort Schuilkerk naam Voormalige Schuilkerk Doopsgezinden adres ‘t Zand 13, Enkhuizen bouwjaar Onbekend (voor 1632) architect Onbekend bouwstijl Pragmatisch gebouwd oppervlakte 32 m² soort eigenaar Particulier functie Werkplaats

perceelsgrens kerk

In 1632 (mogelijk zelfs al in 1614) werd de schuilkerk in gebruik genomen door de Waterlandsche Doopsgezinden. Zij hebben hier gekerkt tot 1798, tot het gereed komen van het kerkgebouw op het Venedie. Aanvankelijk kerkten zij hier alleen, maar na de fusie met de Mennonisten in 1764, samen met hen. Na 1798 is deze schuilkerk gebruikt als opslagplaats. De diverse gezindten bouwden in 1798 aan het Venedie één nieuwe kerk. Deze heeft in 1891 plaats gemaakt voor de huidige Doopsgez. vermaning (Venedie 17 > kerk 6) uit 1892 naar ontwerp van U.J. van der Meulen.

Het pand staat op een rechthoekige plattegrond van slechts 11,2 x 3 meter. Het is nauwelijks voor te stellen dat dit eens een kerkgebouw is geweest. Het pand is voorzien van een zadeldak tussen puntgevels waarvan een der beide korte gevels wordt bekroond door een schoorsteen met een windwijzer in de vorm van een koe, bevat verder een gietijzeren roosvenster. Kernwaarden zijn gelegen in een gaaf bewaard gebleven voormalige schuilkerk en als onderdeel van de geschiedenis van de Doopsgezinden. Bron: Monumentenomschrijving, A4 van eigenaar

04

kerkenpaspoort Synagoge naam Synagoge adres Zuider Havendijk 25, Enkhuizen bouwjaar 1791 architect Onbekend bouwstijl Lodewijk XVI stijl oppervlakte 110 m² gebruik Religieus denominatie Hersteld Apostolische Zendingskerk

perceelsgrens kerk

58

entree tot kerk/ pastorie

De Enkhuizer joodse gemeenschap verkreeg in 1734 het recht om bij een van de leden thuis hun godsdienst te belijden. Zij kregen in 1791 toestemming om een nieuwe synagoge te laten bouwen aan de Zuider Havendijk. Na de Franse bezetting liep het aantal leden van de Joodse gemeenschap echter terug, dit duurde tot in de 20e eeuw. In 1967 droeg de Joodse gemeente het gebouw over aan de burgerlijke gemeente. Daarna werd het een kerk.

De synagoge is een eenvoudige zaalkerk, de voorgevel is voorzien van een kroonlijst met een timpaan met daarin een Hebreeuwse tekst. Vermoedelijk is het interieur eenvoudig, dit is onbekend. Kenmerkende elementen voor een synagoge (Heilige Ark) zijn overgebracht naar het Joods Historisch Museum. Kernwaarde is gelegen in de gaafheid van het exterieur waarin de oorspronkelijke functie afleesbaar is in de Hebreeuwse tekst. De kerk maakt onderdeel uit van de kerncollectie.

05

kerkenpaspoort Zuiderkerk naam Zuiderkerk of St. Pancras adres Zuiderkerksteeg 3, Enkhuizen bouwjaar 1423-1524 architect Onbekend bouwstijl Late gotiek oppervlakte 1927 m² gebruik Religieus met nevenfuncties denominatie PKN

perceelsgrens kerk overige bijgebouwen entree tot kerk/ pastorie

Aanleiding voor de bouw van de Zuider- of Sint-Pancraskerk was de Sint Elisabethstormvloed in 1421 die de kerk in het buitendijkse Oostdorp had verwoest. Binnendijks werd een nieuwe kerk gebouwd, waarbij resten van de oude kerk zijn hergebruikt. De kerk is gebouwd als katholieke kerk, maar kwam tijdens de Reformatie in de zestiende eeuw in handen van de protestanten. De Zuider- of Sint-Pancraskerk is een tweebeukige, laatgotische hallenkerk die tussen 1423 en 1484 is gebouwd. De aanbouw van de kruiskapel dateert uit 1516. Het bovenste deel van de toren, kwam gereed in 1524. In het interieur zijn in 1484 plafondschilderingen aangebracht van

Bijbelse taferelen, die echter in 1609 overschilderd zijn. Pas in de twintigste eeuw heeft men deze schilderingen, en enkele muurschilderingen, weer kunnen blootleggen. Het orgel dateert deels uit de zestiende eeuw. Tussen 2001 en 2003 is het casco van de kerk gerestaureerd. In 2013/14 werd een deel van de kerk, namelijk de noordwaarts uitgebouwde Heilige Kruiskapel, afgeschermd door een glazen wand. Hierachter werd een nieuw bouwvolume ingebracht. Kernwaarde is gelegen in de historische gelaagdheid en de hoge mate van gaafheid van het exterieur en interieur. De kerk maakt onderdeel uit van de kerncollectie.

06

kerkenpaspoort Doopsgezinde Vermaning naam Doopsgezinde Vermaning adres Venedie 17, Enkhuizen bouwjaar 1892 architect Stadsarchitect Van der Meulen bouwstijl Neorenaissance oppervlakte 325 m² gebruik Religieus denominatie Doopsgezinde Broederschap

Pastorie aanwezig, verkocht. perceelsgrens kerk pastorie begraafplaats/ binnentuin

60

entree tot kerk/ pastorie

Begin negentiende eeuw kocht de gemeente een leegstaande kerk uit 1798 van de Jansenisten, die inmiddels waren verhuisd naar de Breedstraat. In 1892 adviseerde het gemeentebestuur de kerk te slopen, omdat hij gevaar zou opleveren voor de passerende “goegemeente”. De huidige kerk kwam daarvoor in de plaats. De kerk is in 1892 in neorenaissancestijl gebouwd naar ontwerp van architect Van der Meulen. Het ontwerp is vergelijkbaar met de drie jaar eerder gebouwde vermaning in Vlissingen. Het Venedie was in de bouwtijd nog gedeeltelijk een gracht, in 1903 werd deze gedempt.

Het gebouw ligt met het portaal aan de rooilijn van de straat, tussen woonhuizen. Erachter bevindt zich een tuin en langs de beide zijgevels lopen stegen. De kerk betreft een zaalkerk met een rechthoekige kerkzaal. De hoofdvorm en het interieur, met het orgelbalkon, het spreekgestoelte, houten plafond, de lambrisering en koperen luchter, zijn gaaf bewaard gebleven. Kernwaarde is gelegen in de hoge mate van gaafheid van het negentiende eeuwse exterieur en interieur. De kerk maakt onderdeel uit van de kerncollectie.

07

kerkenpaspoort Ontmoetingskerk naam Ontmoetingskerk of Klopperkerk adres Klopperstraat 12, Enkhuizen bouwjaar 1904 architect H. Bonda bouwstijl Neoromaans oppervlakte 1147 m² gebruik Religieus denominatie Gereformeerde Gemeente

perceelsgrens kerk pastorie entree tot kerk/ pastorie

De Ontmoetingskerk is in 1904 gebouwd als Gereformeerde Kerk naar ontwerp van H. Bonda. De kerk verving een eerdere, te klein geworden, kerk aan de Peperstraat (zie kerk 9). Het is een kruisvormig kerkgebouw in neo-romaanse vormen, met twee (qua grootte verschillende) torentjes aan weerszijden van de voorgevel. In de hoogste toren hangt een luidklok van voor de reformatie uit 1523. De kerk was sober van inrichting met vooral veel zitplaatsen op de begane grond en op de drie gaanderijen. In

1982 is de kerkruimte in twee etages gesplitst zodat er op de begane grond vergaderruimtes en een keuken konden worden verwezenlijkt, de kerkruimte bevindt zich op de eerste etage. In de huidige situatie zijn twee van de drie oorspronkelijke gaanderijen nog herkenbaar. Naast de kerk bevindt zich de pastorie met een entree aan de Zuider Boerenvaart. Kernwaarde is gelegen in de gaafheid van het exterieur. De kerk maakt onderdeel uit van de kerncollectie.

08

kerkenpaspoort Klompenkerk naam Klompenkerk adres Breedstraat 148, Enkhuizen bouwjaar 1767 architect Onbekend bouwstijl Traditioneel oppervlakte 252 m² soort eigenaar Particulier functie Woning

perceelsgrens kerk overige bijgebouwen begraafplaats/ binnentuin

62

entree tot kerk/ pastorie

Het pand Breedstraat 148 is gebouwd in 1767 als woonhuis, maar de bijnaam Ansjoviskerkje zou kunnen wijzen op een voormalig vispakhuis. Na 1841 kwamen de gereformeerden samen in de woonkamer van de Breedstraat 146, maar er ontstond al snel behoefte aan een eigen kerkgebouw. In 1854 is hiervoor het naastgelegen pand Breedstraat 148 aangekocht en verbouwd tot kerk. De gevel dateert uit 1868. Tot 1863 zijn de gereformeerde in deze kerk samengekomen, waarna het verkocht werd aan een voddenboer. Sinds 1999 is het weer een woonhuis. De voorgevel van de voormalige kerk is een bakstenen klokgevel. De oude kerkdeuren met bovenlicht zitten tussen twee hoge spitsboogvensters. In de verdieping zit een bifore spitsboograam in een rechthoekig

kozijn. Boven dit raam bevindt zich een ronde nis. Er bevindt zich een natuurstenen band of dekplaat op de beeindiging van de gevel. In het midden is hierin het bouwjaar uitgebeiteld. Het zadeldak heeft een afgewolfd einde aan de achterzijde en is bedekt met Hollandse rode dakpannen. Het interieur van dit pand is door verschillende verbouwingen sterk veranderd. Kernwaarden zijn gelegen in een gaaf bewaard gebleven voorgevel van een kerk uit de 19e eeuw en als onderdeel van de geschiedenis van de gereformeerde kerk. Bron: Redengevende beschrijving en www.kerk-en-orgel,nl https://www. dbnl.org/tekst/sten009monu11_01/ sten009monu11_01_0064.php

09

kerkenpaspoort Voormalig Gereformeerde Kerk naam Voormalig Gereformeerde Kerk adres Peperstraat 7, Enkhuizen bouwjaar 1862 architect A.T. van Wijngaarden bouwstijl Traditioneel/eclectisch oppervlakte 298 m² soort eigenaar Stichting functie Zorgwoningen

perceelsgrens kerk entree tot kerk/ pastorie

De gereformeerde kerk, die sinds 1854 in de Breedstraat 148 (> zie kerk 8) samenkwamen, hadden behoefte aan een grotere kerk, die ze in 1861 in de Peperstraat lieten bouwen. Het kerkgebouw in de Peperstraat deed dienst tot in 1904. In dat jaar kregen de gereformeerden een nieuwe, grotere kerk, op Klopperstraat 12 (> zie kerk 7). Het kerkcomplex bestaat uit drie delen. Peperstraat 5 en 7 vormen samen het kerkgebouw, in nummer 7 is een omlijste entreepartij. Peperstraat 3 was de bijbehorende consistoriekamer. Nummer 5 en 7 hebben een gemeenschappelijke, in kruisverband gemetselde voorgevel van baksteen, die een compositorische

eenheid vormt. De puntgevel boven de vroegere consistoriekamer links en boven de ingangspartij van de kerk aan de rechterkant vormen in de brede gevel een hoogteaccent in de gevelwand. Kernwaarden zijn gelegen in een gaaf bewaard gebleven kerk uit de 19e eeuw en als onderdeel van de geschiedenis van de gereformeerde kerk. Het interieur, van met name nummer 7, heeft veel originele elementen. Bron: Redengevende beschrijving en de bouwhistorische beschrijving Peperstraat 7, Enkhuizen de voormalige gereformeerde kerk.

10

kerkenpaspoort Levend Water naam Levend water adres Wegje 4, Enkhuizen bouwjaar 1962 architect T. Schipper bouwstijl Delftse School oppervlakte 310 m² gebruik Religieus denominatie Christelijk Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt

perceelsgrens kerk pastorie

64

entree tot kerk/ pastorie

De kerk is in 1962 gebouwd naar ontwerp van architect T. Schipper in de stijl van de Delftse school. De kerk verving de kerk aan de Breedstraat 148 (zie kerk 8). Het achter de kerk gelegen woonhuis hoort bij de kerk. De kerk is gesitueerd op de hoek Wegje – Van Bleiswijkstraat. Het staat op een rechthoekige plattegrond, de gevels zijn gemetseld en afgedekt met een zadeldak. De kopgevel is sober vormgegeven en voorzien van de voor de Delftse School kenmerkende schouderstukken. De

hoofdentree bevindt zich in het midden met aan weerszijde een klein venster en erboven een groot negenruits venster. De zijgevels zijn voorzien van spaarvelden met in het voorste spaarveld een klein venster en de vier spaarvelden daarachter negenruitsvensters. Kernwaarden zijn gelegen in een beeldbepalende en gaaf bewaard gebleven kerk uit de 20e eeuw en als onderdeel van de geschiedenis van de gereformeerde kerk.

11

kerkenpaspoort Gereformeerde Kerk onder het Kruis naam Gereformeerder Kerk onder het Kruis adres Klooster 7, Enkhuizen bouwjaar 1935 architect B. Groot bouwstijl Traditioneel oppervlakte 140 m² soort eigenaar Particulier gebruik Woning

perceelsgrens kerk overige bijgebouwen entree tot kerk/ pastorie

Het kerkgenootschap Gereformeerde Kerk onder ’t Kruis is een afsplitsing uit de 19e eeuw van de kerkgenootschappen “Gereformeerde Kerk” en “Christelijke Gereformeerde Kerk”. Zij bouwden na de afsplitsing deze ‘kerk aan ’t Klooster’. Het betreft een eenvoudige zaalgebouw uit 1935 van de twintigste eeuw naar ontwerp van de architect B.

de Groot. De voorgevel is voorzien van schouderstukken en spitsboogvormige gevelopeningen. Kernwaarden zijn gelegen in een gaaf bewaard gebleven kerk uit de jaren dertig van de 20e eeuw en als onderdeel van de geschiedenis van de gereformeerde kerk. Bron: www.gereformeerdekerken.info

12

kerkenpaspoort Stam Juda naam Katholieke Apostolische Kerk Stam Juda adres Vijzelstraat 23, Enkhuizen bouwjaar 1900 architect T. Korff bouwstijl Eclectisch oppervlakte 138 m² gebruik Religieus denominatie Katholieke Apostolische Kerk

perceelsgrens kerk pastorie voormalig pastorie

66

entree tot kerk/ pastorie

Het kerkgebouw is rond 1900 gebouwd naar aanleiding van een splitsing binnen de geloofvereniging. Men kocht een stuk grond aan de Vijzelstraat ten behoeve van de bouw van dit kerkgebouw en rechts daarvan een woonhuis voor herder T. Korff. Als timmerman-aannemer ontwierp hij zelf het hele complex, zoals hij dat eerder bij Westerstraat 172 had gedaan (zie kerk 16). De vormgeving van de voorgevels toont overeenkomsten. Het gebouw is een zaalkerk met neorenaissance-details, gebouwd in 1900 naar ontwerp van T. Korff. De voorgevel is opgetrokken in metselwerk met daarin rondboogvormige gevelopeningen en aan de bovenzijde voorzien van een uitgemetselde lijst. Boven de

openingen zijn felrode bakstenen met voor de neorenaissance kenmerkende gepleisterde aanzetstenen en sluitsteen. Onder de daklijst is siermetselwerk met daaronder gepleisterde consoles. De voorgevel van het woonhuis bestaat uit drie venstertraveeen, waarvan de onderste met segmentboog met dezelfde detaillering als bij het kerkgebouw: felrode bakstenen met voor de neorenaissance kenmerkende gepleisterde aanzetstenen en sluitsteen. Kernwaarden zijn gelegen in een gaaf bewaard gebleven zaalkerk van 1900 en als onderdeel van de geschiedenis van het Katholieke Apostolisch Genootschap.

13

kerkenpaspoort St. Gummarus en Pancratius Parochie naam Oud Katholieke Parochie van de HH. Gummarus en Pancratius adres Breedstraat 82-84, Enkhuizen bouwjaar 1906/ 1908 architect J.G. Kopper bouwstijl Neogotiek met rationalistische elementen oppervlakte (82) 253 m² (84) 288 m² gebruik Religieus denominatie Rooms-Katholiek

Pastorie aanwezig, staat leeg, opknappen nodig perceelsgrens kerk pastorie begraafplaats/ binnentuin entree tot kerk/ pastorie kerkmuur

De parochie heeft als basis de twee ‘katholieke’ Enkhuizer parochies uit de Middeleeuwen. Dit zijn de St. Gummaruskerk (nu Westerkerk genaamd) en de St.Pancratiuskerk (nu Zuiderkerk genaamd). In 1781 werden de parochies samengevoegd en vestigden zich op deze locatie. In 1906 werd de oude kerk vervangen door de huidige kerk. De kerk is gebouwd naar ontwerp van J.G. Klopper. Het is een eenvoudig kerkgebouw in neogotische stijl. De gevel wordt geflankeerd door

torentjes en heeft drie grote ramen boven het portaal. De pastorie bevindt zich rechts van de kerk. Veel van het oorspronkelijke meubilair is afkomstig uit de zeventiende eeuwse schuilkerken aan de Breedstraat (St. Gummarus) en Venedie (St. Pancratius). Kernwaarde van de kerk is gelegen in de historische gelaagdheid, met de uit schuilkerken afkomstige interieurelementen in een kerkgebouw uit 1906. De kerk maakt onderdeel uit van de kerncollectie.

14

kerkenpaspoort St. Franciscus Xaverius naam R.K. Kerk H. Franciscus Xaverius adres Westerstraat 107, Enkhuizen bouwjaar 1905 architect N. Molenaar sr. bouwstijl Laat Neogotische stijl oppervlakte 1265 m² soort eigenaar Parochieraad functie Leegstaand

perceelsgrens kerk entree tot kerk/ pastorie

De kerk is gebouwd op de plaats van een vroegere schuilkerk, die werd bediend door paters Jezuïeten. Zij wijdden de kerk aan de heilige Franciscus Xaverius, een van de stichters van de orde. Op 19 december 1904 werd besloten tot de bouw van een neogotische parochiekerk. De kerk is gebouwd in 1905 naar ontwerp van architect N. Molenaar. Op 6 augustus 1908 werd de kerk ingewijd. In de jaren 1929/30 werd de kerk vergroot en werd de toren bijgebouwd door zijn zoon Nicolaas Molenaar jr.

68

De Neogotische basilicale kruiskerk heeft drie beuken en vijf traveeën, waarvan de twee aan de Westerstraat

dateren uit 1928. De kerk is voorzien van korte transeptarmen en van een halfrond priesterkoor. Het westwerk bestaat uit een hoge octagonale spitse toren tussen twee kapelletjes. Tegen de toren is een achthoekige traptoren met octagonale torenspits geplaatst. Het interieur is gepleisterd en voorzien van kruisribgewelven. Kernwaarde zijn gelegen in een gaaf bewaard gebleven voorbeeld van een neogotische R.K. parochiekerk uit 1905 en als voorbeeld van de architectuur van architect N. Molenaar. Bron: Redengevende beschrijving en www.kerk-en-orgel.nl

15

kerkenpaspoort Apostolisch Genootschap naam Apostolisch Genootschap adres Schans 1, Enkhuizen bouwjaar 1992 architect Onbekend bouwstijl Modern oppervlakte 693 m² gebruik Religieus denominatie Apostolisch Genootschap

perceelsgrens kerk entree tot kerk/ pastorie

Het Apostolisch Genootschap verliet in 1992 de kerk aan de Westerstraat 172 (zie kerk 16) en om in dit kerkgebouw te trekken. De kerk ligt in een woonwijk uit de jaren 70/ 80 van de vorige eeuw. Dit kerkgebouw is opgetrokken in metselwerk en eenvoudig vormgegeven. Het gebouw staat

op een L-vormige plattegrond en voorzien van een knikdak. Het interieur is eveneens eenvoudig vormgegeven. Naast de kerkzaal is vermoedelijk een bijeenkomstzaal. Kernwaarden van het kerkgebouw zijn gelegen in de religieuze betekenis voor de geloofsgemeenschap en de ensemblewaarde binnen de woonwijk.

16

kerkenpaspoort Voormalige Kerk Apostolisch Genootschap naam Voormalige Kerk Apostolisch Genootschap thans de Jong Fleuriade adres Westerstraat 172, Enkhuizen bouwjaar 1860 architect T. Korff bouwstijl Neogotisch oppervlakte 267 m² soort eigenaar Particulier functie Bloemenwinkel

perceelsgrens kerk overige bijgebouwen entree tot kerk/ pastorie

Het kerkgebouw is eind 19de eeuw gebouwd naar ontwerp van de timmerman-aannemer en herder T. Korff. Hij maakte later ook het plan voor het kerkgebouw Vijzelstraat 23, (zie kerk 12). De kerkgebouwen vertonen overeenkomsten.

70

Het kerkgebouw was een zaalkerk met neogeotische-details. In de gemetselde voorgevel bevindt zich

in het midden een entreepartij met een accoladeboog, aan weerszijde en boven de entree zijn spitsboogvensters. Onder de daklijst is siermetselwerk. Kernwaarden zijn gelegen in een gaaf bewaard gebleven zaalkerk uit de 19e eeuw en als onderdeel van de geschiedenis van het Apostolisch Genootschap.

17

kerkenpaspoort Hervormd Centrum Snouck van Loosen naam Hervormd Centrum Snouck van Loosen adres Breedstraat 47, Enkhuizen bouwjaar 1688 architect A.J. en D. van der Molen bouwstijl Eclectisch oppervlakte 418 m² gebruik Religieus met nevenfuncties soort eigenaar Fonds functie Leegstaand

perceelsgrens kerk overige bijgebouwen begraafplaats/ binnentuin entree tot kerk/ pastorie kerkmuur

In 1861 stichtte de patricische familie Snouck van Loosen in hun pakhuis een kerk voor de armen. De verbouwing van dit, in de kern mogelijk 17e eeuwse, pakhuis is volgens de gevelsteen uitgevoerd door A.J. en D. van der Molen. Zij voorzagen het (kerk)gebouw van de huidige voorgevel in eclectische stijl.

met de overige ruimtes. Het pand heeft een afgeknot schilddak, met overwegend rode holle pannen, met daaronder rondom een houten kroonlijst. Het schilddak aan de voorzijde heeft zwarte kruispannen. Het muurwerk van het kerkgebouw is opgebouwd uit zowel gele als rode baksteen.

Het kerkgebouw bevindt zich aan de oostzijde van de Breedstraat en is aan de noordzijde direct tegen het pand op nummer 45 aangebouwd. Het pand heeft een rechthoekige plattegrond met ingebouwde woning aan de achterzijde. Het gebouw bestaat uit een parterre, verdieping en kapverdieping, met daaronder een kruipruimte. De woning en de aangebouwde serre zijn deels onderkelderd en zijn intern verbonden

Kernwaarde zijn gelegen in een gaaf bewaard gebleven voorbeeld van een door een patricische familie gesticht kerkgebouw uit 1861 voor de minder bedeelden, als voorbeeld van 19de-eeuws hergebruik van een ouder gebouw en als voorbeeld van de architectuur van A.J. en D. van der Molen. Bron: Redengevende beschrijving

18

kerkenpaspoort Apostolische Christenen naam Gemeente van Apostolische Christenen adres Nieuwstraat 14, Enkhuizen bouwjaar 1931 architect Onbekend bouwstijl Modern oppervlakte 161 m² gebruik Religieus denominatie Apostolisch

perceelsgrens kerk

72

entree tot kerk/ pastorie

Dit kerkgebouw ligt binnen een bouwblok en is via een steeg toegankelijk vanaf de Nieuwstraat. Over dit gebouw is weinig bekend, het is vanaf de openbare ruimte ook beperkt zichtbaar. In 1934 wordt op dit adres een bouwaanvraag ingediend voor het veranderen van

een pakhuis. Ook op Reliwiki wordt 1931 als bouwjaar genoemd. De entree lijkt jonger, mogelijk is dit een latere uitbreiding. Op basis van deze beperkte informatie kan dit kerkgebouw niet gewaardeerd worden.

19

kerkenpaspoort Alaattin Moskee naam Alaattin Moskee adres Tureluurshof 5, Enkhuizen bouwjaar 1990 architect Onbekend bouwstijl Doelmatig oppervlakte Onbekend gebruik Religieus denominatie Islamitisch

De Alaattin Moskee ligt in een uitbreidingswijk uit de jaren 60-70 van de 20ste eeuw. Er zijn vergaande plannen om op dezelfde plek nieuwbouw te realiseren. De moskee betreft een eenlaags bakstenen gebouw dat doelmatig is vormgegeven. In de gevels zijn hoge liggende ramen.

Kernwaarde van de moskee is de betekenis die het heeft voor de geschiedenis van de moslimgemeenschap in Enkhuizen.

bronnenlijst Kaarten Kaarten gebruikt in hoofdstuk 5 zijn afkomstig van topotijdreis.nl Wikipedia Kaarten gebruikt in hoofdstuk 9 zijn afkomstig van www.opentopo.nl (J.W. van Aalst)

Afbeeldingen kerken Afbeelding zoals weergegeven in kerkenpaspoorten links (L) en rechts (R) zijn afkomstig van diverse bronnen.

74

voorwoord

1. Lutherse kerk (L) funda.nl (R) kerkfotografie.nl 2. Westerkerk (L) monumenten.kroniekvanenkhuizen. nl (R) kerkfotografie.nl 3. Schuilkerk (L) Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (R) Wikimedia (Gerard Appelo)

4. Synagoge (L) Reliwiki (Anton van Daal) (R) Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed 5. Zuiderkerk (L) Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (R) Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed 6. Doopsgezinde Vermaning (L) Reliwiki (R) projectgeestdrift.nl 7. Ontmoetingskerk (L) Gergeminfo.nl (J.P. Sinke) (R) Wikimedia (Michiel Verbeek) 8. Klompenkerk (L) Reliwiki (R) Gereformeerderkerken.info 9. Voormalig Gereformeerde Kerk (L) Welwonen.nu (R) Welwonen.nu 10. Levend Water (L) gergeminfo.nl (R) cgkv-westfriesland.nl

11. Gereformeerde Kerk onder het kruis (L) foto van door eigenaar aangeleverde pdf (R) Reliwiki 12. Stam Juda (L) Reliwiki (R) Reliwiki 13. St. Gummarus en Pancratius Parochie (L) Reliwiki (R) Reliwiki 14. St. Fransicus Faverius (L) monumenten.kroniekvanenkhuizen. nl (R) Reliwiki 15. Apostolisch Genootschap (L) Reliwiki (R) Reliwiki 16. Voormalige Kerk Apostolisch Genootschap (L) Reliwiki (R) Wikipedia

17. Hervormd Centrum Snouck van Loosen (L) Wikimedia (Otter) (R) pure.uva.nl 18. Apostolische Christenen (L) Google Maps (R) kerkpleinenkhuizen.nl 19. Alaattin Moskee (L) Artwyse (R) Google Maps

Bouwhistorisch onderzoek Daar waar gedetailleerd bouwhistorisch onderzoek aanwezig is, is dit vermeld per paspoort. Daar waar diverse internetbronnen zijn gebruikt is dit niet vermeld in het paspoort. Gebruikte internetbronnen: Wikipedia Reliwiki gereformeerdekerken.info oudenkhuizen.nl

De grootst mogelijke zorgvuldigheid is betracht bij het samenstellen van dit rapport. Echter voor onvolledigheden met betrekking tot deze rapportage, op welke grond dan ook, kan COUP B.V. en/of de samenstellers daarvan op geen enkele wijze verantwoordelijk worden gesteld. De door u verstrekte persoonlijke gegevens in verband met de opdracht zullen niet aan derden verstrekt worden. Op de inhoud en de presentatie van deze rapportage berust een intellectueel eigendomsrecht van COUP B.V.

www.coup-group.com