Rapport RKE/NRK 'Groen tot in de vezels'

14 oktober 2015. 168 Deze wordt in dit document niet gespecificeerd. In een recent rapport van de provincie Drenthe zelf staat de volgende definitie: “Een dynamische set van samenhangende actoren, activiteiten, faciliteiten en regels die van belang zijn voor het onderzoeks- en innovatievermogen van individuele actoren en groepen van actoren en, hierdoor, voor het creëren van waarde.”, Provincie Drenthe, Het Drentse Innovatie en Kennisecosysteem in beeld, Slim, groen met impact, juni 2021, p. 9.

48

Groen tot in de vezels – Eindrapport provincie Drenthe en gemeente Emmen

moesten bedrijven een trekkersrol krijgen en de overheid meer een faciliterende rol. Om dit te bewerkstelligen, was het noodzaak: ▪ om een bedrijvennetwerk169 op te richten evenals een ‘business development capaciteit’; ▪ acquisitie te plegen om andere bedrijven aan te trekken; ▪ om het ecosysteem te optimaliseren door middel van het doorwerken van de ‘stem’ van het bedrijfsleven in overheidsbesluiten en -acties.170 Het plan geeft een uitwerking van de uit te dragen ambitie: Kader VII: uit te dragen ambitie Chemiecluster Emmen “Drenthe maakt de biobased economy tastbaar: het (innovatie ecosysteem) creëert en produceert concrete producten uit recycling en biobased materialen vanuit haar kracht in biopolymeren en biocomposieten. De publiek-private samenwerking (onder het éne label) helpt bestaande, groeiende mkb ondernemingen producten te ontwikkelen en naar de markt te brengen, (toegepaste)kennis te ontwikkelen en de overheden zorgen voor samenhang in het programma en optreden op als actieve launching customer. De faciliteiten in Drenthe op onderzoek, innovatie, bedrijfsondersteuning, financiering en bedrijfshuisvestiging sluiten aan op vragen rond marktintroductie, opschaling van productie en bedrijfsgroei. De aanwezigheid van chemie & vezelindustrie én de high tech maakindustrie, maakt bijzondere producten én tussenstappen mogelijk om naar een biobased economie te komen.

De publiek-private samenwerking is hecht en snel, zet de markt centraal en resulteert in economische groei, arbeidsplaatsen en nieuwe [sic]” 171

Deze in het rapport als ‘gearticuleerde propositie’ genoemde beschrijving geeft volgens het rapport antwoord op een aantal kernvragen: "Wat gebeurt er in biobased Drenthe en waarom wil ik daar deelgenoot van zijn?” en “Waarop wordt ingezet en wat kan ik daar als Drents bedrijf, kennisinstelling of overheid mee?”172 De BBE is in het rapport niet nader uitgewerkt in streefwaarden of (meetbare) indicatoren maar het verwijst wel naar het beleidskader Drenthe koerst naar een Biobased Economy.173 Hierin is het cluster opgenomen als een van de Drentse pijlers voor een BBE. Gekaderd door het Kader voor Economische Investeringen (KEI)174, stelt de provincie dat zij in 2015 “een volwaardig kenniscluster Biobased Economy (BBE) [heeft] neergezet, waarin de pijlers vezelchemie, tuinbouw/agribusiness, energie en transport en logistiek met elkaar verbonden zijn. Hiermee is de bedrijvigheid in Zuidoost-Drenthe versterkt.”175 In dit beleidskader staan geen doelen of streefwaarden.176

169 Dit werd uiteindelijk SUSPACC. 170

Zie KplusV i.o.v. provincie Drenthe en gemeente Emmen, De transitie van een chemie cluster naar een Drents innovatie ecosysteem, 14 oktober 2015, onder meer p. 7. 171 Er is een woord weggevallen in het rapport. KplusV i.o.v. provincie Drenthe en gemeente Emmen, De transitie van een chemie cluster naar een Drents innovatie ecosysteem, 14 oktober 2015, p. 9. 172 Beide citaten uit KplusV i.o.v. provincie Drenthe en gemeente Emmen, De transitie van een chemie cluster naar een Drents innovatie ecosysteem, 14 oktober 2015, p. 9. 173 Provincie Drenthe, Drenthe koerst naar een Biobased Economy, juni 2013. 174 Beleidskader dat ingaat op investeringen teneinde economische structuurversterking. 175 Provincie Drenthe, Drenthe koerst naar een Biobased Economy, juni 2013, p. 42. 176 Provincie Drenthe, Drenthe koerst naar een Biobased Economy, juni 2013, pp. 19-24.

49

Groen tot in de vezels – Eindrapport provincie Drenthe en gemeente Emmen

Plan van aanpak en evaluatie 2016 Op basis van het eerder beschreven strategisch actieplan van KplusV volgde een Plan van Aanpak voor 2016.177 Het doel voor het cluster is hierin als volgt verwoord: “De ontwikkeling van een cluster rondom groene (vezel)chemie in Zuidoost Drenthe heeft tot doel het realiseren van nieuwe verdienmodellen voor de (vezel)chemie in Drenthe.”178 Het cluster zou perspectief moeten bieden voor de biopolymeren en biocomposieten waardoor er de mogelijkheid ontstaat om tot een BBE te komen door (vezel)chemie en high-tech maakindustrie te combineren. De BBE wordt niet nader gedefinieerd. Het Plan van Aanpak 2016 beschrijft enkele toepassingen van biopolymeren en speerpunten met betrekking tot de positie van Emmen als ‘duurzame polyester regio’. De andere sector, biocomposieten, zal zich volgens het plan in samenwerking met Stenden Hogeschool Emmen richten op “de verdere ontwikkeling van innovatieve (thermoplastische) composieten én aan nieuwe processen om composieten te verwerken.” 179 Dit is niet nader uitgewerkt in doelen, streefwaarden of (meetbare) indicatoren. Per project is in de evaluatie weergegeven wat er is gerealiseerd.180 Het plan geeft ook de eerste aanzet tot het instellen van het hiervoor genoemde bedrijvennetwerk (later SUSPACC).

Dit netwerk startte in november 2016.181 Volgens de evaluatie van het plan van aanpak over 2016 heeft de Aanjaagorganisatie hierin een actief initiërende, faciliterende en stimulerende rol gehad. Op basis van enkele bijeenkomsten met de deelnemende bedrijven en de Aanjaagorganisatie zijn de statuten en het huishoudelijk reglement van het bedrijvennetwerk opgesteld. 182

Cluster Groene Chemie en Chemport Europe (2017 - nu) Plan van aanpak en evaluatie 2017 Het Plan van Aanpak 2017 stelt dat de Aanjaagorganisatie zich per maart 2017 verbond aan het Bedrijvennetwerk Groene Chemie Drenthe. Tot die tijd was de Aanjaagorganisatie onderdeel van DPI-VC. 183 Zij ondersteunt, naast de twee centrale programmalijnen (bio)polymeren en

177 KNN-advies i.o.v. provincie Drenthe en gemeente Emmen, Plan van Aanpak 2016, Cluster Vezelchemie Zuidoost Drenthe, 2

februari 2016. Zoals eerder benoemd, schrijver van dit stuk is tevens voorzitter van de Taskforce Groene Chemie. Dit geldt ook voor de andere Plannen van Aanpak en evaluatie daarvan. 178 KNN-advies i.o.v. provincie Drenthe en gemeente Emmen, Plan van Aanpak 2016, Cluster Vezelchemie Zuidoost Drenthe, 2 februari 2016, p. 2. 179 KNN-advies i.o.v. provincie Drenthe en gemeente Emmen, Plan van Aanpak 2016, Cluster Vezelchemie Zuidoost Drenthe, 2 februari 2016, p. 4. 180 KNN-advies i.o.v. provincie Drenthe en gemeente Emmen, Evaluatie 2016, Cluster Vezelchemie Zuidoost Drenthe, 30 maart 2017, pp. 9-10. 181 KNN-advies i.o.v. provincie Drenthe en gemeente Emmen, Evaluatie 2016, Cluster Vezelchemie Zuidoost Drenthe, 30 maart 2017, p. 2. 182 KNN-advies i.o.v. provincie Drenthe en gemeente Emmen, Evaluatie 2016, Cluster Vezelchemie Zuidoost Drenthe, 30 maart 2017, pp. 2-3. 183 DPI Value Center: Onderzoeksinstituut dat zich richt op innovatie op het gebied van polymeren.

50

Groen tot in de vezels – Eindrapport provincie Drenthe en gemeente Emmen

(bio)composieten, de organisatie en verdere uitbouw van het Bedrijvennetwerk Groene Chemie Drenthe en de koppeling tussen het bedrijvennetwerk en GreenPAC.184 Er wordt ingezet op het realiseren van minimaal 2 test- en pilotomgeving op het GETEC-terrein om projecten (minimaal 5) die binnen de programmalijnen vallen mogelijk te maken. Daarnaast beschrijft het Plan van Aanpak enkele projecten en de rol van de Aanjaagorganisatie hierin. De bedoeling is dat de projecten uitmonden in (de productie van) materialen die op de markt kunnen worden gebracht.185 Deze streefwaarden zijn (nagenoeg) gehaald.186 In de loop van 2017 is de Aanjaagorganisatie hernoemd naar Taskforce Groene Chemie. Het bedrijvennetwerk werd SUSPACC.

Plan van aanpak 2018/2019 In dit plan van aanpak staat naast de programmalijnen (bio)polymeren en (bio)composieten ook bouwmaterialen. 187 Ten opzichte van 2017 zijn er inhoudelijk-technisch weinig veranderingen. Een evaluatie van dit Plan van Aanpak is de Noordelijke Rekenkamer niet tegengekomen. In de beschrijving van de doelstellingen van de projecten staat dat de deelnemers aan het Chemiecluster Emmen behoefte hebben aan een langetermijnstrategie om naar een vastgesteld doel toe te kunnen werken.188 Het Plan formuleert de doelstelling om een langetermijnstrategie te ontwikkelen in samenwerking met ‘relevante stakeholders’. Daarnaast beschrijft het Plan van Aanpak GoChem, een publiek-private samenwerking met als doel innovatie bij MKB-bedrijven te bespoedigen door middel van vraaggestuurd en toepassingsgericht onderzoek en onderwijs. Partners zouden zijn SUSPACC, GreenPAC, Provincie Drenthe, Gemeente Emmen.189

Programmaplan 2019, Innovatieplan 2020 en evaluatie 2019-2020 De plannen bevatten per programmalijn een aantal projecten met bijbehorende doelstellingen voor het produceren van (duurzame) polymeren, composieten en bouwmaterialen. Een algemene doelstelling, een (nadere) omschrijving van duurzaamheid of van het ‘ecosysteem’ en welke onderdelen hiervan duurzaam zijn, zijn er niet.190

184 KNN-advies i.o.v. provincie Drenthe en gemeente Emmen, Plan van Aanpak 2017, Cluster Vezelchemie Zuidoost Drenthe, 30

maart 2017, p. 2. 185 KNN-advies i.o.v. provincie Drenthe en gemeente Emmen, Plan van Aanpak 2017, Cluster Vezelchemie Zuidoost Drenthe, 30 maart 2017. 186 KNN-advies i.o.v. provincie Drenthe en gemeente Emmen, Evaluatie 2017, Cluster Vezelchemie Zuidoost Drenthe, 30 april 2018, pp. 10-11. 187 KNN-advies i.o.v. SUSPACC, provincie Drenthe en gemeente Emmen, Plan van Aanpak 2018/2019, Taskforce Groene Chemie/BBE, 16 april 2018, p. 3. 188 KNN-advies i.o.v. SUSPACC, provincie Drenthe en gemeente Emmen, Plan van Aanpak 2018/2019, Taskforce Groene Chemie/BBE, 16 april 2018, p. 35. 189 KNN-advies i.o.v. SUSPACC, provincie Drenthe en gemeente Emmen, Plan van Aanpak 2018/2019, Taskforce Groene Chemie/BBE, 16 april 2018, p. 37. 190 KNN-advies i.o.v. SUSPACC, provincie Drenthe en gemeente Emmen, Programmaplan 2019, Groene Chemie en Circulaire Economie, 22 november 2018.

51

Groen tot in de vezels – Eindrapport provincie Drenthe en gemeente Emmen

Net als in het Plan van Aanpak 2018/2019 is de doelstelling geformuleerd om een langetermijnstrategie te ontwikkelen en formuleren. Wanneer deze moet worden opgeleverd is onduidelijk. Begin 2020 werd een Innovatieplan opgeleverd, waarvan de uitwerking als gevolg van de COVID19-pandemie vertraging opliep waardoor bepaalde projecten deels niet volgens planning konden worden uitgevoerd. Centraal in het Innovatieplan 2020 stond de aanvraag van een SNN-subsidie in relatie tot plannen tot het vormen van Chemport Industry Campus Emmen (CICE), een onderzoeks- en ontwikkelingsprogramma waarbij ook hogescholen en universiteiten betrokken zijn. Het doel van het CICE-programma is het ontwikkelen van een volwaardige kenniscampus om innovatie op het gebied van biobased- en groene chemie te stimuleren.191 De Evaluatie 2019-2020 kijkt terug op beide plannen van aanpak. Binnen de verschillende programmalijnen is per project aangegeven wat de status is.

Innovatieprogramma 2021 In het Innovatieprogramma 2021 wordt de positie van het Chemiecluster Emmen binnen Chemport Europe uitgelegd. Het Chemiecluster Emmen is onderdeel van een groter ecosysteem waarin zij met andere gespecialiseerde clusters, bedrijven, kennisinstellingen en (provinciale en gemeentelijke) overheden investeren aan het doel ‘Het Schone Noorden’.192 Het Chemiecluster Emmen wil volgens het programma een ‘substantieel deel claimen’ van de in ‘Het Schone Noorden’ geformuleerde doelstellingen voor 2030 vanwege haar aandeel aan de (bio)polymeren en (bio)composieten: ▪ Nieuwe bedrijfsvestigingen: 150 kleine en 5 grote ondernemingen ▪ Bedrijfsinvesteringen: meer dan €1 miljard ▪ Werkgelegenheid: 6.000 banen193

Chemport Europe Sinds 2017 werkt het Chemiecluster Emmen samen met andere partijen binnen Chemport Europe. Partijen zijn onder meer de N.V. NOM, N.V. Groningen Seaports, enkele gemeenten (Emmen, Delfzijl, Groningen) en enkele onderwijsinstellingen (Stenden Hoogeschool, Hanzehogeschool en de Rijksuniversiteit Groningen). Hieraan ligt een samenwerkingsovereenkomst ten grondslag. 194 De aan Chemport Europe deelnemende partijen werken in een plan van aanpak aan een aantal vraagstukken op het gebied van chemie. Doelen zijn het creëren van duurzame werkgelegenheid en het verstevigen en uitbouwen van het huidige ecosysteem. In het Strategisch plan 2020-2024 van Chemport Europe195 staan enkele doelen, waaronder: ▪ 500 directe duurzame arbeidsplaatsen;

191 KNN-advies i.o.v. SUSPACC, provincie Drenthe en gemeente Emmen, Innovatieplan 2020, Groene Chemie en Circulaire Economie,

24 januari 2020; Website Ecoras: https://www.ecoras.nl/project/project-chemport-industry-campus-emmen-cice/, benaderd op 25 juli 2022. 192 KNN-advies i.o.v. SUSPACC, provincie Drenthe en gemeente Emmen, Innovatieprogramma Chemiecluster Emmen 2021, Groene Chemie en Circulaire Economie, 15 februari 2021. 193 KNN-advies i.o.v. SUSPACC, provincie Drenthe en gemeente Emmen, Innovatieprogramma Chemiecluster Emmen 2021, Groene Chemie en Circulaire Economie, 15 februari 2021, p. 5. 194 Chemport Europe, Samenwerkingsovereenkomst 2017-2019, 1 juli 2017. 195 Chemport Europe, Verbreden, Versterken en Verbinden, Strategisch Plan 2020-2024, 23 oktober 2019.

52

Groen tot in de vezels – Eindrapport provincie Drenthe en gemeente Emmen

▪

Locatiespecifieke wensen voor CO2-reductie: voor Delfzijl/Eemshaven is dat 55% CO2-reductie in 2030 en CO2-negaief in 2050.196 Het cluster in Emmen heeft hier geen doelstelling voor.197

Figuur 5 toont de structuur van Chemport Europe.

Figuur 5: bestuurlijke structuur Chemport Europe198

De provincie Drenthe maakt sinds 2020 jaarlijks € 110.000 vrij voor Chemport Europe. 199 De gemeente Emmen verstrekte in 2019 en 2020 in totaal € 60.000 aan Chemport Europe.200 Binnen Chemport Europe is het Chemiecluster Emmen de trekker op het gebied van polymeren en (bio)composieten.201

196 Onduidelijk is ten opzichte waarvan deze reductie is of wanneer deze gerealiseerd dient te zijn. 197 Chemport Europe, Verbreden, Versterken en Verbinden, Strategisch Plan 2020-2024, 23 oktober 2019, p. 9. 198 Chemport Europe, Verbreden, Versterken en Verbinden, Strategisch Plan 2020-2024, 23 oktober 2019, p. 199 Provincie Drenthe, Agendapunt voor de vergadering van Gedeputeerde Staten van Drenthe, Continuering Chem port Europe

2020-2024, 27 januari 2020. 200 Gemeente Emmen, Voorstel tot besluitvorming, Samenwerkingsovereenkomst Chemport Europe, BW17.1110, 18 januari 2018 201 Gebaseerd op een interview met de Taskforce Groene Chemie op 9 augustus 2022.

53

Groen tot in de vezels – Eindrapport provincie Drenthe en gemeente Emmen

Informatie coalitieakkoorden, begrotingen en jaarstukken Drenthe en Emmen202 De informatie uit de coalitieakoorden, begrotingen en jaarstukken van Drenthe en Emmen verschilt inhoudelijk weinig met het beleid over de groene economie en groene chemie. De begrotingen en jaarstukken gaan in op ambities op het gebied van de ontwikkeling van het Chemiecluster Emmen. In de eerste jaren ligt de nadruk op de economische ontwikkeling die dat cluster teweeg zou brengen. In recentere jaren krijgen de groene economie en groene chemie de overhand. Vanaf 2017 krijgt Chemport Europe een prominente plek in de begrotingen en jaarstukken van zowel provincie als gemeente. De coalitieakkoorden, begrotingen en jaarstukken tussen 2014-2022 gaan in wisselende mate in op (de rol van) de Taskforce Groene Chemie. Zij wordt af en toe genoemd maar krijgt geen prominente plek in de uitgedragen plannen in de begrotingen en jaarstukken. Resultaten van de Taskforce worden wel genoemd, in de vorm van vergevorderde of gerealiseerde projecten, zoals plannen rondom CICE en Greenwise Campus, of de realisatie van een pilotplant

202

Deze paragraaf is gebaseerd op de begrotingen, jaarstukken en coalitieakkoorden van de provincie Drenthe en gemeente Emmen tussen 2014-nu.

54

Groen tot in de vezels – Eindrapport provincie Drenthe en gemeente Emmen

Bijlage 3: Financiering Gedeputeerde Staten Gedeputeerde Staten van Drenthe maakten in de periode 2018-2022 financiële middelen vrij voor de volgende projecten en programma’s: Projecten ▪ Een cofinancieringssubsidie van € 315.590,40 voor het project ‘van PET naar polyester’ aan Cumapol B.V.. 50% van de provinciale bijdrage was afkomstig van het budget Versterking Economische Structuur en 50% van het budget Projecten Cofinancieringsreserve Europa. Het totaalbedrag van het project bedroeg € 3.155.904, waarvan SNN-subsidie en eigen middelen de overige kosten ervan dekten. De provinciale bijdrage maakte het project sluitend.203 ▪ Een cofinancieringssubsidie van € 480.412,27 voor het project 'Sustainable Polymer lnnovation Cluster - Facilities" aan SPIC Facilities B.V.. 50% van de provinciale bijdrage was afkomstig van het budget Versterking Economische Structuur en 50% van het budget Projecten Cofinancieringsreserve Europa. Het totaalbedrag van het project bedroeg € 5.304.122,68, waarvan het deel dat niet door de provincie werd gefinancierd, werd gedekt door gemeentelijke middelen (zie volgende bijlage), SNN-subsidie en eigen middelen. De provinciale bijdrage maakte het project sluitend. 204 ▪ Een cofinancieringssubsidie van € 666.158,46 voor het project “Milling Company Europe (MCE) Proeftuin Emmen, Proeftuinfaciliteit voor de conversie van agro (rest)stromen.

50% van de provinciale bijdrage was afkomstig van het budget Versterking Economische Structuur en 50% van het budget Projecten Cofinancieringsreserve Europa. Het totaalbedrag van het project bedroeg € 6.661.584,58, waarvan de rest werd gedekt door SNN-subsidie en eigen middelen.205 ▪ Een cofinancieringssubsidie van € 702.469,83 voor het project 'Chemport lndustry Campus Emmen' (CICE). 50% van de provinciale bijdrage was afkomstig van het budget Versterking Economische Structuur en 50% van het budget Projecten Cofinancieringsreserve Europa. De totale kosten van het project zijn € 6.378.634,83, waarvan de rest wordt gedekt door gemeentelijke middelen (zie volgende bijlage) en SNN-subsidie. 206 Onbekend is of eigen middelen worden ingebracht.

203 Provincie Drenthe, Agendapunt voor de vergadering van Gedeputeerde Staten van Drenthe, Provinciale cofinanciering OP-EFRO

project ’van PET naar polyester’, 16 oktober 2018. 204 Provincie Drenthe, Agendapunt voor de vergadering van Gedeputeerde Staten van Drenthe, Provinciale cofinanciering 'Sustainable Polymer lnnovation Cluster - Facilities" aan SPIC Facilities B.V., 11 februari 2019. 205 Provincie Drenthe, Agendapunt voor de vergadering van Gedeputeerde Staten van Drenthe, Provinciale Cofinanciering (OP-EFRO project “MCE Proeftuin Emmen), Proeftuinfaciliteit voor de conversie van agro (rest)stromen, 26 april 2019. 206 Provincie Drenthe, Agendapunt voor de vergadering van Gedeputeerde Staten van Drenthe, Provinciale cofinanciering OP-EFRO project 'Chemport lndustry Campus Emmen', 19 september 2019.

55

Groen tot in de vezels – Eindrapport provincie Drenthe en gemeente Emmen

▪

▪

Een cofinancieringssubsidie van € 51.162,40 voor het project ‘Ontwikkeling van biodegradeerbare engineering plastics’ (Senbis). 50% van de provinciale bijdrage was afkomstig van het budget Versterking Economische Structuur en 50% van het budget Projecten Cofinancieringsreserve Europa. Het totale bedrag van het project is € 511.624, waarvan de rest wordt gedekt door SNN-subsidie en eigen middelen.207 Een cofinancieringssubsidie van € 363.948 voor het project ‘Chemische recycling van uitdagende reststromen naar topkwaliteit rPET’ aan CuRe Technology B.V.. 50% van de provinciale bijdrage was afkomstig uit het Regionaal Specifiek Pakket (RSP), de andere 50% uit het budget Projecten Cofinancieringsreserve Europa. Omdat het RSP-gelden betrof, besloten Provinciale Staten tot financiering. De totale kosten van het project betroffen € 3.639.481, waarvan de rest wordt gefinancierd door het bedrijfsleven en SNN.208

Infrastructuur ▪ Het continueren van Chemport Europe en hiervoor jaarlijks € 110.000 beschikbaar stellen ten laste van het budget Beleidskaders en programmabeheer.209

207 Provincie Drenthe, Agendapunt voor de vergadering van Gedeputeerde Staten van Drenthe, Provinciale Cofinanciering (OP-EFRO

project “MCE Proeftuin Emmen), Cofinanciering OP-EFRO project ‘Ontwikkeling van biodegradeerbare engineering plastics’ (Senbis), 12 mei 2020. 208 Provincie Drenthe, Statenstuk 2021-35, Provinciale cofinanciering OP EFRO Valorisatie & Kennisontwikkeling 2a21 project "Chemische recycling van uitdagende reststromen naar topkwaliteit rPET", 15 december 2021. 209 Provincie Drenthe, Agendapunt voor de vergadering van Gedeputeerde Staten van Drenthe, Continuering Chem port Europe 2020-2024, 27 januari 2020.

56

Groen tot in de vezels – Eindrapport provincie Drenthe en gemeente Emmen

Bijlage 4: Financiering College van B&W Het College van B&W van Emmen maakte in 2018 en 2019 voor de volgende projecten en programma’s financiële middelen vrij: Projecten ▪ Een jaarlijkse bijdrage van maximaal € 30.000 per jaar, gedurende twee jaar, voor Chemport Europe te dekken uit het budget Commissie Vollebregt.210 ▪ Een cofinancieringssubsidie van € 50.000 voor het project 'Sustainable Polymer lnnovation Cluster - Facilities" aan SPIC Facilities B.V.211 Infrastructuur ▪ Een cofinancieringssubsidie van maximaal € 200.000 voor het project 'Chemport lndustry Campus Emmen' (CICE).212

210 Gemeente Emmen, Voorstel tot besluitvorming, Samenwerkingsovereenkomst Chemport Europe, BW17.1110, 18 januari 2018 211 Gemeente Emmen, Voorstel tot besluitvorming, Aanvraag cofinanciering SPIC Facilities B.V., BW19.0161, 19 maart 2019. 212

Gemeente Emmen, Brief van College van B&W gemeente Emmen naar NHL Stenden, Onderwerp: Cofinanciering OP-EFRO project Chemport Industry Campus Emmen, 28 november 2019.

57

Groen tot in de vezels – Eindrapport provincie Drenthe en gemeente Emmen

Bijlage 5: Overige initiatieven

Figuur 6: het netwerk Groene Chemie, afbeelding afkomstig van N.V. NOM213

Dutch Techzone Dutch Techzone (DTZ) 214 is een samenwerking van de provincie Drenthe en de gemeenten Coevorden, Emmen, Hardenberg en Hoogeveen op het gebied van groene chemie, HTSM 215 , logistiek en duurzame energie.216 DTZ ontstond op aanbeveling van de Commissie Vollebregt – Alberda van Ekenstein, die werd opgericht toen Philips in 2014 aankondigde haar fabriek in Emmen te sluiten. De regio kampte toen al langere tijd met economische krimp. Om hierin een kentering te kunnen maken, leverde de Commissie Vollebregt – Alberda van Ekenstein een strategisch plan van aanpak voor economische structuurversterking in de regio. DTZ staat ook een aantal keer genoemd in relatie tot de groene chemie in de jaarstukken van de gemeente Emmen. Hierin legde de gemeente de nadruk op netwerkvorming tussen bedrijven en

213 N.V. NOM, Groeien begint hier., Meerjarenplan NOM (2021-2024), 21 december 2020, p. 11. 214 Voorheen Vierkant voor Werk. 215

Hightech systemen en materialen.

216 Website Dutch Techzone, https://dutchtechzone.nl/, benaderd op 1 augustus 2022; Dutch Techzone, Jaarplan 2021.

58

Groen tot in de vezels – Eindrapport provincie Drenthe en gemeente Emmen

kennisinstellingen in de groene chemie, HTSM, logistiek en duurzame energie.217 Projecten waar DTZ aan bijdraagt zijn onder meer het Platform (bio)composiet dat zich bezighoudt met de ontwikkeling van circulaire bouwmaterialen uit (bio)composieten.218 De Chemiecampus Emmen is mede ontstaan door het netwerk van DTZ.219 Greenlincs Greenlincs is een platform voor “initiatieven, innovatie en krachtenbundeling van de NoordNederlandse AgriFood-sector en Biobased Economy.” 220 De agrarische sector is volgens Greenlincs steeds meer de leverancier van groene grondstoffen en daarmee levert zij een bijdrage aan de BBE. Ditzelfde geldt voor de voedselindustrie. Greenlincs tracht, net als GreenPAC, een aansluiting te maken tussen onderwijs en de agrarische, voedsel- en chemiesector.221 Greenlincs is (mede) tot stand gekomen door NOM Business Development. Financiering komt van de drie Noordelijke provincies.222 Noordelijk Innovatielab Circulaire Economie (NICE) NICE werkt aan vraagstukken op het gebied van circulaire economie om op die manier het creëren van een circulaire economie te bespoedigen. De nadruk ligt veel op het ontwikkelen van circulaire (bouw)materialen. Onder andere SNN en de provincie Drenthe financieren het project.223 Noord-Nederland verdient Circulair Dit project is erop gericht om het MKB in Noord-Nederland te helpen met het overgaan op een circulaire economie.

Het project ging op 11 februari 2022 van start met de intentie om regionaal goed werkende initiatieven op het gebied van de circulaire economie over alle drie provincies uit te rollen. “Door dit versterkte ecosysteem helpen zij gezamenlijk het midden- en kleinbedrijf (MKB) in Noord-Nederland om hun bedrijfsvoering, producten en dienstverlening circulair te maken.”224 Deelnemende partijen zijn onder meer Chemport Europe, NICE, VNO-NCW Noord, de Rijksuniversiteit Groningen en NHL Stenden Hogeschool.225 Onder meer de provincies Drenthe, Fryslân en Groningen, het Ministerie van Economische Zaken en SNN zijn financier.226

217 Zie onder meer de Begroting van 2019 en 2020. 218

Dutch Techzone, Jaarverslag over 2020,

219 Rekenkamercommissies Emmen, Coevorden en Hoogeveen, Dutch TechZone, Het beste moet nog komen, 15 juni 2021, pp. 36-

37. 220 Website Chemiecluster Emmen: https://chemicalclusteremmen.eu/greenlincs/, benaderd op 1 augustus 2022. 221 Website Chemiecluster Emmen: https://chemicalclusteremmen.eu/greenlincs/, benaderd op 1 augustus 2022. 222 Zie onder meer de jaarrekeningen van N.V. NOM over 2017 en 2018: https://jaarverslag2017.nom.nl/jaarrekening-2 en https://jaarverslag2018.nom.nl/jaarrekening-2, beide benaderd op 1 augustus 2022. In hoeverre de financiering nadien ook van de provincies afkomstig is, is onduidelijk. De jaarverslagen van de provincie Drenthe gaan wel in op Greenlincs als clusterorganisatie maar niet in hoeverre zij deze financiert. 223 Website NICE, https://www.wearenice.org/, benaderd op 23 augustus 2022. 224 SNN, Hoe komt Noord-Nederland in een circulaire versnelling?: https://www.snn.nl/nieuws/hoe-komt-noord-nederland-in-eencirculaire-versnelling, beide benaderd op 23 augustus 2022. 225 SNN, Hoe komt Noord-Nederland in een circulaire versnelling?: https://www.snn.nl/nieuws/hoe-komt-noord-nederland-in-eencirculaire-versnelling, beide benaderd op 23 augustus 2022. 226 SNN, Hoe komt Noord-Nederland in een circulaire versnelling?: https://www.snn.nl/nieuws/hoe-komt-noord-nederland-in-eencirculaire-versnelling, benaderd op 23 augustus 2022.

59

Groen tot in de vezels – Eindrapport provincie Drenthe en gemeente Emmen

Tabel 6: financiering overige initiatieven; Noord-Nederland verdient circulair is nog niet gefinancierd dus die staat niet in de tabel

2017

2018

2019

2020

2021

DTZ227

513.066

1.000.000

240.544

1.285.000

555.000

Greenlincs

?

?

?

?

?

NICE228

-

-

600.000

-

-

227 Gebaseerd op Rekenkamercommissies Emmen, Coevorden en Hoogeveen, Dutch TechZone, Het beste moet nog komen, 15 juni

2021. 228 Gebaseerd op Partoer i.o.v. Provincie Drenthe, Tussenevaluate NICE matters, 26 januari 2021; Provincie Drenthe, Brief van Gedeputeerde Staten aan Provinciale Staten, Onderwerp: Afdoening toezegging gedaan in de vergadering van 5 november 2019 over de tussentijdse evaluatie project NICE Matters, 9 maart 2021

60

Groen tot in de vezels – Eindrapport provincie Drenthe en gemeente Emmen

Bijlage 6: Lijst met afkortingen BBE

Biobased Economy

BIC

Biobased Industrial Cluster

CICE

Chemport Industrie Campus Emmen

COCI

Center Open Chemical Innovation

CoE

Center of Expertise

DETI

Drents Economisch Technologisch Instituut-Instelling

DPI-VC

Dutch Polymer Institute – Value Center

DTZ

Dutch Techzone

ECRN

European Chemical Regions Network

GreenPAC

Green Polymer Application Cluster

KEI

Kader voor Economische Investeringen

N.V. NOM

Noordelijke Ontwikkelingsmaatschappij

NICE

Noordelijk Innovatielab Circulaire Economie

OP-EFRO

Operationeel Programma – Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling

rPET

Gerecycled polyethyleentereftalaat

RSP

Regionaal Specifiek Pakket

SNN

Samenwerkingsverband Noord-Nederland

SUSPACC

Sustainable Products and Chemicals Cluster

61

Groen tot in de vezels – Eindrapport provincie Drenthe en gemeente Emmen

Bijlage 7: Bedrijven aangesloten bij SUSPACC (2022)

62

Groen tot in de vezels – Eindrapport provincie Drenthe en gemeente Emmen

Bijlage 8: Bestuurlijke Reactie Gedeputeerde Staten van Drenthe Met belangstelling hebben wij kennisgenomen van de uitkomsten van uw rapport Groene Chemie. Graag maken wij gebruik van de mogelijkheid om een bestuurlijke reactie op uw rapport te geven. Algemeen Wij herkennen op hoofdlijnen de in het rapport beschreven ontwikkelingen. U geeft uitgebreid de diverse ontwikkelingen, het grote aantal partijen en de complexiteit van het speelveld van de Drentse en Noord-Nederlandse (groene) chemie weer. Wij waarderen het dat het onderzoek het afgelopen jaar in goede afstemming met ons heeft plaatsgevonden. Reactie ten aanzien van uw conclusies Voordat wij ingaan op uw conclusies plaatsen wij graag enkele kanttekeningen. Vragen rond effectiviteit van het provinciale beleid op het gebied van (groene) chemie zijn nauw verwant met de genoemde complexiteit en het grote aantal actoren. Vergelijkt men de situatie in 2010 met de positie waarin het chemiecluster anno 2022 verkeert, dan zijn er flinke stappen voorwaarts gezet. Dit blijkt ook uit uw conclusies (waarover later meer). Tegelijkertijd geeft u in uw hoofdconclusie aan dat het lastig is om te bepalen welke rol provinciale (en lokale) inspanningen hierin hebben gespeeld.

Naar onze mening kunnen wij stellen dat de ontwikkelingen binnen de chemie natuurlijk in de eerste plaats de verdiensten van de bedrijven zelf zijn, maar uw analyse laat ook zien dat bij al deze ontwikkelingen de provincie een rol heeft gespeeld. De mate waarin laat zich vaak lastig meten; soms is het indirect en vrijwel altijd is het in samenwerking met andere partijen. Ook de rol van de provincie is uiteenlopend, soms initiërend (bijvoorbeeld Taskforce, Chemport), soms faciliterend (bijvoorbeeld SUSPACC) en soms als financier (subsidies, cofinanciering van grote innovaties).

63

Groen tot in de vezels – Eindrapport provincie Drenthe en gemeente Emmen

Verder plaatsen wij graag de opmerking dat groene chemie een beleidsitem is waarin de provincie en gemeente Emmen jarenlang zeer nauw samen hebben opgetrokken. Bundeling van initiatieven en financiering hebben niet alleen gezorgd voor een groter draagvlak bij andere partijen, maar ook voor een meer gerichte inzet van middelen en daarmee grotere effectiviteit. Hieronder gaan wij puntsgewijs in op uw conclusies. Conclusie 1 Wij herkennen ons volledig in uw conclusie dat provincie en gemeente nauwelijks verschillen kennen in doelstellingen en dat in de loop van de tijd ook geen verschillen zijn ontstaan. Wij zijn van mening dat - gezien de gewenste ontwikkeling richting een groene chemie - gezamenlijk optrekken aanzienlijke meerwaarde heeft en zullen dit consistente pad dan ook waar mogelijk blijven bewandelen. Conclusie 2 U concludeert dat er geen uitgewerkt programma en een langetermijnstrategie zijn. Uw bevinding kan wellicht tot de conclusie leiden dat een visie ontbreekt. Wij delen dit niet. Wij hebben in onze Groene Economische Agenda een duidelijke stip op de horizon benoemd, handelen koersvast, maar doen dat wel gezamenlijk met andere partijen binnen de quadruple helix. Dit heeft overigens een directe link met uw eerste aanbeveling (waarover later meer).

In de loop van de tijd is op vele beleidsfronten een beweging zichtbaar van zelfstandig beleid van de provincie naar beleid uitgezet binnen een quadruple helix. Van solitaire keuzes is dan ook steeds minder sprake. Zo ook bij het beleidsveld Groene Chemie. Zoals gesteld: het beleidsveld heeft veel spelers, kent een complex karakter en heeft een grote dynamiek. Dit brengt een organische ontwikkeling met zich mee die flexibiliteit vraagt en meebeweegt met de actualiteit en trends. Dit komt ook terug in het verschuiven van focus de afgelopen jaren. Daar waar de provincie zich gedurende de eerste jaren richtte op de biobased economy in de brede zin van het woord, zien wij de laatste jaren steeds meer focus op een deel daarvan, zijnde (circulaire) plastics. Dit onder andere omdat het Drentse bedrijfsleven sterk vertegenwoordigd is op dit veld, maar ook gezien onze overtuiging dat juist hier veel winst te behalen is als het gaat om duurzaamheidsdoelstellingen. Wereldspelers als Coca-Cola, Ikea, Adidas en BASF zijn allemaal in directe zin gelieerd aan Emmense bedrijven die actief zijn in de plastic/polymerenbranche. De keuzes van onze acties zijn niet willekeurig. Wij hebben ons laten adviseren door bureaus als ERAC en K+V en ook de jaarrapportages van de Taskforce waren voor ons waardevol en vormden een onderbouwing van onze inzet.

De uiteindelijke keuzes maken wij vervolgens op basis van de rollen die wij hebben, met de beschikbare middelen en in samenwerking met de betrokken partijen. Conclusie 3 Wij herkennen ons in uw beschrijving van de besluitvorming over de inzet van de financiële middelen. U schetst ons inziens een compleet beeld van de processen en budgetten waaruit geput

64

Groen tot in de vezels – Eindrapport provincie Drenthe en gemeente Emmen

wordt. Ook constateert u terecht dat alleen projecten worden gefinancierd die bijdragen aan de duurzaamheidsambities van de provincie. Conclusie 4 Wij zijn verheugd te constateren dat u concludeert dat beide overheden met succes hebben ingezet op het creëren van het chemiecluster Emmen. U refereert aan de toegenomen samenwerking tussen bedrijven en kennisinstellingen binnen het chemiecluster en de rol van de Taskforce Groene Chemie daarbij, onze bijdrage aan een noordelijk ecosysteem door middel van Chemport Europe én de planvorming van Greenwise Campus. Wij zouden daaraan willen toevoegen dat mede dankzij onze inzet ook de innovativiteit een flinke boost heeft gekregen. De Emmense chemische bedrijvigheid heeft diverse succesvolle (groene) innovaties gelanceerd. Denk daarbij bijvoorbeeld aan het door CuRe ontwikkelde nieuwe procedé rond chemische recycling van plastics (hetgeen tot allianties met wereldspelers als Coca-Cola en Adidas heeft geleid), de realisatie van de SPIC-proeftuin en de realisatie van MCE. Naast financiële steun in de vorm van subsidies is - zonder uitzondering - bij elk project gebruik gemaakt van gerichte ondersteuning door leden van de Taskforce Groene Chemie. U geeft tevens aan dat niet na te gaan is welk deel van de gecreëerde werkgelegenheid groen is, onder andere vanwege het ontbreken van een goede definitie.

Ons inziens is niet alleen de definitie het probleem, maar vooral ook het ontbreken van de noodzakelijke data. Huidige statistieken zijn nog steeds grotendeels gebaseerd op de traditionele sectorstructuur. Probleem hierbij is dat binnen een sector zowel groene als niet-groene werkgelegenheid aanwezig is. Vertaald naar chemie: bedrijf X maakt nog steeds producten op basis van fossiele grondstoffen, bedrijf Y gebruikt circulaire of biobased grondstoffen. Dit onderscheid kan binnen de huidige sectorstatistieken niet gekwantificeerd worden. Desondanks durven wij te stellen dat de groene werkgelegenheid wel degelijk een positieve ontwikkeling laat zien. U concludeert zelf dat de werkgelegenheidsontwikkeling bij de aangesloten bedrijven bij het bedrijvennetwerk SUSPACC (alle duurzame bedrijven) positief is. Wij willen daaraan toevoegen dat voor de gehele sector chemie (dus inclusief 'fossiele bedrijven') de werkgelegenheid juist daalt. Ergo: de groene bedrijven binnen SUSPACC kennen dus een veel gunstiger werkgelegenheidsontwikkeling. Feitelijk is dit dé bevestiging van ons hoofddoel in onze Groene Economische Agenda, namelijk de realisatie van werkgelegenheidsgroei, maar wel tegelijkertijd in combinatie met de transitie naar een duurzame samenleving.

Reactie ten aanzien van uw aanbevelingen Aanbeveling 1 U adviseert Provinciale Staten een langetermijnstrategie voor de groene chemie vast te laten stellen als onderdeel van de planvorming van Greenwise Campus. Wij geven Provinciale Staten graag mee dat op dit moment al wordt gewerkt aan een dergelijke strategie door de Greenwise Campus. Zoals bekend kent de Greenwise Campus vier pijlers en elke pijler stelt een meerjarig strategisch werkplan op. In het geval van de pijler Chemie komt dit werkplan niet uit de lucht

65

Groen tot in de vezels – Eindrapport provincie Drenthe en gemeente Emmen

vallen. Het CICE-project en het project Het Schone Noorden kunnen gezien worden als grote voorgangers, waarmee een stevig fundament gelegd is. Voor de pijler Chemie geldt dat gezocht wordt naar een brede betrokkenheid, zowel geografisch (Noord-Nederland) als onder partijen van de quadruple helix. Op deze manier moet het een breed gedragen visie worden. Aanbeveling 2 U adviseert ons om op basis van een door Provinciale Staten vastgestelde langetermijnstrategie een programmatische aanpak op te stellen, meetbare doelstellingen op te stellen en een monitoringssysteem te hanteren. Het zojuist beschreven door Greenwise opgestelde werkplan zal mede richting geven aan onze acties. Daar waar wij als overheid een rol hebben, zullen wij dat binnen onze (financiële) mogelijkheden vertalen naar acties. Uw aanbeveling om te komen tot meetbare doelstellingen nemen wij over. Op dit moment wordt in noordelijk verband al gewerkt aan een goed monitoringssysteem. Daarbij vragen wij wel aandacht voor een aantal aspecten: ▪

in de eerste plaats zijn sommige data niet beschikbaar (bijvoorbeeld rond eerder genoemde groene banen). In noordelijk verband wordt gewerkt aan een set van indicatoren; het heeft dus zeker de aandacht van ons en de andere overheden; ▪ in andere gevallen kost realisatie van innovaties vele jaren en zijn effecten daarom niet direct zichtbaar c.q. meetbaar. Zo is bij de start van een origineel idee tot een uiteindelijk succesvolle marktintroductie van een innovatie het pad vaak geplaveid met vele hindernissen. Niet alle initiatieven zijn succesvol, hetgeen nu eenmaal inherent is aan innovaties. Voor de innovaties die wél succesvol zijn, is het een ontwikkeling die vaak langere tijd duurt; ▪ verder is de invloed van de provincie en de gemeente Emmen vaak indirect. Effecten zijn dan ook slechts ten dele toe te wijzen aan de acties van provincie en gemeente. In geval van subsidiëring van een concreet project kunnen aan deze financiële impuls nog wel effecten gekoppeld worden die meetbaar zijn (bijvoorbeeld subsidie, uitgelokte investeringen). Gaat het echter om investeringen in de randvoorwaardelijke sfeer (bijvoorbeeld Chemport Europe of Greenwise Campus), dan is dat veel complexer. Al deze factoren maken dat de mogelijkheid tot harde kwantificering van de effecten van de provinciale inspanningen fors beperkt wordt.

Aanbeveling 3 U adviseert alle projecten en initiatieven onder te brengen in één specifiek programma Groene Chemie. Dit mede gezien de complexiteit van het speelveld en de diverse initiatieven. Tegelijkertijd benoemt u naar onze mening hiermee een deel van het probleem. De provincie is niet bij alle projecten en initiatieven betrokken. En bij een ander deel is ze misschien wel betrokken, maar niet in de lead. Tegelijkertijd geeft u aan dat de vorming van de Greenwise Campus 'een kans is om een heldere structuur te krijgen, om alle ontwikkelingen onder één noemer te krijgen en de verschillende initiatieven te ontwarren'. Wij zien dat deze ontwikkeling nu ook plaatsvindt. Binnen NoordNederland wordt voor de lijn (circulair) plastics nu aan Greenwise een leidende rol toebedeeld.

66

Groen tot in de vezels – Eindrapport provincie Drenthe en gemeente Emmen

Voor de overige onderwerpen die binnen chemie relevant zijn, is Chemport Europe het leidende samenwerkingsverband. Aanbeveling 4 Aan Provinciale Staten geeft u mee hun informatiebehoefte vast te stellen, inclusief de wijze waarop en de frequentie waarmee. Wij geven aan Provinciale Staten mee dat dit voor een deel nu reeds gebeurt via de reguliere P&C-cyclus. Verder is het zo dat informatie niet alleen via rapportages verkregen kan worden, maar ook bijvoorbeeld via werkbezoeken. Beschreven ontwikkelingen krijgen dan ook daadwerkelijk een gezicht. Mocht daaraan van de zijde van Provinciale Staten behoefte zijn, dan zijn wij uiteraard bereid een dergelijk werkbezoek te organiseren (bijvoorbeeld aan bedrijven op het GETEC-terrein en de aangrenzende kennisinstelling NHL Stenden). Wij zien de behandeling van uw rapportage in Provinciale Staten met belangstelling tegemoet. Hoogachtend, Gedeputeerde Staten van Drenthe,

67

Groen tot in de vezels – Eindrapport provincie Drenthe en gemeente Emmen

Bijlage 9: Bestuurlijke reactie College van B&W van Emmen Met belangstelling hebben wij kennisgenomen van het rapport Groene Chemie van uw Rekenkamer. Wij maken graag gebruik van de mogelijkheid om een bestuurlijke reactie te geven op uw rapport. Algemeen In grote lijnen herkennen wij de in het rapport geschetste ontwikkeling van het cluster groene chemie vanaf 2014 tot waartoe het zich vandaag de dag heeft ontwikkeld. Daarbij is nadrukkelijk opgemerkt de nauwe samenwerking die wij daarin hebben gehad met de Provincie Drenthe. Een samenwerking die vruchtbaar en succesvol is geweest. We zijn dan ook content dat u in dit onderzoek beide overheden hebt betrokken en bevraagd, dat doet recht aan de feitelijke situatie van samenwerking. In het verdere van deze brief beperken we ons tot de hoofdzaken genoemd bij de hoofdconclusie en de onderliggende deelvragen respectievelijk bij de aanbevelingen. Conclusies De uiteenzetting die u weergeeft bij de vier deelvragen van het onderzoek kunnen wij grotendeels onderschrijven, op een paar onderdelen gaan we hieronder nader in. Terecht constateert u dat er ‘clustervorming en een proces van verduurzaming van de chemie in gang is gezet’ en dat de door de gemeente en provincie gefaciliteerde ‘Taskforce Groene Chemie een positieve bijdrage heeft geleverd aan cluster- en netwerkvorming en het opzetten van Chemport Europe’.

‘Het netwerk, in de vorm van een bedrijvennetwerk (SUSPACC) is opgericht en werkt nauw samen met provincie en gemeente. Deze samenwerking is organisch tot stand gekomen’, zoals vele stappen die zijn gezet in de vorming van een robuust cluster organisch tot stand zijn gekomen. U geeft aan een aantal zaken te missen, waarop wij graag nader ingaan: 1. Ambities provincie en gemeente op het gebied van Groene Chemie. In de hoofdconclusie noemt u dat provincie en gemeente (zelf) geen specifieke ambities hebben op het gebied van groene chemie. Dit is een juiste constatering en de redenen zijn dat de gemeente vanuit een faciliterende rol niet de eerstaangewezen is om beleid of een programma groene chemie te maken met daarin meetbare doelstellingen. We hebben van meet af aan ervoor

68

Groen tot in de vezels – Eindrapport provincie Drenthe en gemeente Emmen

gekozen om “triple-helix” te werken en dus ook in gezamenlijkheid, van bedrijven, overheden en onderwijsinstellingen, een programma te maken. Immers de inhoud en kennis zijn primair bij anderen, vooral bedrijven en kennisinstellingen, aanwezig. Dat is de reden dat bureau Ecoras (voorheen KNN) al de jaren vanaf 2015 tot 2022 Plannen van aanpak en Evaluaties heeft opgesteld, met input van alle partners. Deze documenten hielpen ons richting te bepalen en ook een efficiënte benutting van middelen te borgen. De gezamenlijke ambitie en koers van de gemeente Emmen, Provincie Drenthe en de andere Noordelijke partners, op het gebied van Groene Chemie is vooral terug te vinden in de ambitiedocumenten van Chemport Europe en meer recent in die van Greenwise Campus, Circular Plastics. Daar komt bij dat een belangwekkend rapport van KplusV (2015) over ecosysteemontwikkeling voor de Groene Chemie Emmen leidend is geweest bij de verdere opbouw en ontwikkeling van het cluster in Emmen. Ecosysteemontwikkeling is zowel een organisatorisch als inhoudelijk proces waarbij de verschillende benodigde bouwstenen worden ontwikkeld en “als het ware” geplaatst worden in het ecosysteem. Dit was onze “roadmap” in de periode van 2015-2021, vervolgens kwam toen al de volgende fase in beeld, namelijk de oprichting van Greenwise Campus, waarin alles met elkaar verknoopt kan worden.

Overigens constateert u terecht dat in meer algemene documenten als de ‘Strategienota gemeente Emmen’, ‘Kadernota’s Economie’ en meer wel richtinggevende uitspraken zijn gedaan voor de economische speerpunten, waaronder groene chemie. Niet vergeten mag worden dat instandhouding en uitbreiding van werkgelegenheid een van de topprioriteiten van de gemeente is, en is geweest al meer dan 20 jaar. 2. Meetbare doelstellingen In het rapport constateert en concludeert u dat ‘het ontbreken van meetbare doelstellingen en de bijbehorende monitoring het moeilijk maakt om de meerwaarde van gemeentelijke en provinciale bijdragen in getallen uit te drukken’. We begrijpen deze opvatting zeer zeker, echter behoeft dat ons inziens de volgende nuanceringen: ▪ de effectiviteit en efficiency van beleid is meer dan door kwantitatieve gegevens alleen te meten, immers het subjectieve deel van de beschikbare informatie – kwalitatieve informatie, zoals de steeds betere invulling van de randvoorwaarden (voor een sterk cluster), de gesprekken met ondernemers, het jaarlijks bevragen van de bedrijven over de ontwikkeling en groei van het aantal werknemers (aantal) en het aantal investeringen gedaan door bedrijven (aantal) zijn even zovele indicatoren of we op de goede weg zijn.

▪ Voor de partners gezamenlijk zijn de voorwaarden waaraan voldaan moet worden bij clustervorming (ERAC) en ecosysteemontwikkeling (KplusV) bepalend geweest voor de keuzes die zijn gemaakt en de bijdragen die gedaan in de afgelopen jaren. We noemen twee essentiële zaken (voorwaarden) in dit verband: ten eerste konden we in gezamenlijkheid het private R&D bedrijf niet alleen overeind houden (na faillissement Diolen) maar zelfs helpen

69

Groen tot in de vezels – Eindrapport provincie Drenthe en gemeente Emmen

uit te breiden en te investeren in veel nieuwe apparatuur voor polymeeronderzoek (met EFRO subsidies en cofinanciering door overheden); dit bedrijf fungeert nu als een spin in het web. Ten tweede hebben we als overheden sterk aangedrongen bij het MKB op een zakelijk bedrijvennetwerk, deze is er dan ook gekomen, genaamd Suspacc. Zo hebben we de nog ontbrekende voorwaarden systematisch ingevuld. Naast de jaarlijkse bijdrage voor de Taskforce Groene Chemie, hebben provincie en gemeente op diverse manieren bijgedragen aan het realiseren van een vijftal EFRO projecten binnen dit cluster met een volume van €20 miljoen. Dit grote volume aan middelen heeft diverse bedrijven een enorme (duurzame) impuls gegeven in hun ontwikkeling en bedrijfsvoering.

▪

Aanbevelingen In het rapport noemt u dat ‘bij de oprichting van Greenwise Campus meerdere initiatieven onder één noemer gebracht kunnen worden en zo de betrokken partijen fragmentatie tegen kunnen gaan’. Wij zien de ontwikkeling van Greenwise Campus met u als een volgende logisch stap in de ontwikkeling van het cluster Groene Chemie, samen met de andere clusters in wording. De vier aanbevelingen die u doet zouden wij dan ook graag willen verbinden aan Greenwise Campus, waarbij de pijler ‘Circular Plastics’ al begonnen is met een strategie voor de komende jaren (aanbeveling 1) en een inhoudelijk programma zal spoedig volgen in 2023 (aanbeveling 2). Binnen deze pijler Circular Plastics komen alle initiatieven bij elkaar, zoals door u genoemd in aanbeveling 3. Tenslotte is het aan de raad zelf om haar informatiebehoefte te definiëren (aanbeveling 4). Wel kunnen we daarbij aanbieden om een nadere presentatie te geven of bijvoorbeeld een werkbezoek te organiseren die wezenlijk bijdraagt aan de informatiebehoefte. Afsluitend kunnen we u meedelen dat de door u genoemde aanbevelingen grotendeels hun uitwerking gaan krijgen binnen Greenwise Campus, en in die zin opgevolgd gaan worden. Als overheden zijn we daar nauw bij betrokken, en zullen we daar op toezien, als mede partners van Greenwise Campus.

Hoogachtend, burgemeester en wethouders van Emmen de gemeentesecretaris

70

de burgemeester

Groen tot in de vezels – Eindrapport provincie Drenthe en gemeente Emmen

Bijlage 10: Nawoord Noordelijke Rekenkamer & Rekenkamercommissie Emmen De Noordelijke Rekenkamer en Rekenkamercommissie Emmen begrijpen de nadruk die Gedeputeerde Staten en het college van Burgemeester & Wethouders in hun bestuurlijke reactie leggen op het organische karakter van de ontwikkeling van de groene chemie. Het is nu echter wel het moment om die organische ontwikkeling in te bedden in een strategie en een meer programmatische aanpak. De oprichting van Greenwise Campus biedt de mogelijkheid voor een grondige reflectie op de meerwaarde die de overheden kunnen leveren. Daarbij kunnen diverse vragen aan de orde komen. Welke ontwikkelingen binnen de groene chemie vergen een gerichte bijdrage van de overheid en met welke middelen ? Welke knelpunten zouden de overheden moeten wegwerken? De provincie Drenthe en de gemeente Emmen kunnen hierbij het initiatief nemen om – in samenwerking met andere partijen – de mogelijkheid te onderzoeken of alle projecten en initiatieven onder te brengen zijn in één specifiek programma Groene Chemie, zoals de Rekenkamers aanbevelen. Ook zonder een meer programmatische aanpak is het aan te bevelen dat provincie en gemeente gekwantificeerde indicatoren gaan formuleren om de ontwikkelingen binnen de groene chemie te toetsen en de inzet van hun middelen te sturen.

Gedeputeerde Staten kunnen specifiek budget toekennen aan groene chemie waardoor de voortgang van het beleid in dezen zichtbaarder wordt in de planning- & controlecyclus.

71

Groen tot in de vezels – Eindrapport provincie Drenthe en gemeente Emmen

Dr Nassaulaan 5 | 9401 HJ Assen | 0592 304 790 | www.noordelijkerekenkamer.nl