Notulen commissie Wonen & Ruimte 13 en 14 maart 2023

Zaaknummer 101784-2023 Beknopt verslag commissie Wonen & Ruimte van de gemeenteraad Emmen op maandag 13 maart en dinsdag 14 maart 2023, op beide data vanaf 19.30 uur Aanwezig: Voorzitter Commissiegriffier Collegeleden De commissieleden

: : : :

Verslaglegging

:

de heer J.B.W. Wittendorp de heer F.W. te Winkel de heer J. Otter, de heer P.M. Schrik, de heer R. van der Weide de heer M. Meijer (VVD), de heer E.J. Gels (VVD), mevrouw B. van der Woude (GroenLinks), mevrouw M. Stulp (D66), de heer J.H. Koops (D66), de heer M.M. Tuik (CDA), de heer D.H. van Dijken (CDA), de heer A. de Vries (PvdA), mevrouw T. Hummel (PvdA), mevrouw V.S.L.R. Spang (PvdA), de heer H.A. Bos (Wakker Emmen), de heer W.L.H. Moinat (SP) (13 maart), mevrouw C.P.M. Ester-Schokker (SP) (14 maart), de heer L.H. Herbers (Wakker Emmen), de heer G.J. Bijlsma (Wakker Emmen) (14 maart) de heer D.M. Poelman (Wakker Emmen), de heer A.J. Jakobs (Wakker Emmen) (14 maart), mevrouw M. Hekhuis (Wakker Emmen) (14 maart) de heer R.R. Pruisscher (ChristenUnie), de heer M.J. Supheert (ChristenUnie), de heer D. Dekker (Wakker Emmen), de heer K. Bosma (PVV), de heer R.S. de Jong (Hart voor Emmen), de heer H.M. Kasteleijn (50PLUS), de heer M.P. Hornis (50PLUS) de heer D.P. Drolenga (Notuleerservice Mooi Werk)

1. Opening en vaststelling agenda Voorzitter Wittendorp opent de vergadering op maandag 13 maart om 19.30 uur en heet de aanwezigen welkom. Voorstel is de agendapunten waarbij de 15 insprekers aan het woord komen (7B, 7D en 9A), als eerste af te handelen. De agenda wordt met deze volgordewijziging vastgesteld. 2.

Actuele mededelingen college/presidium: n.v.t.

7. Bespreken B-stukken 7B. Bestemmingsplan ‘Buitengebied, Hoogspanningsstation Veenoord’ gewijzigd vaststellen Eerste termijn inspreker Mevrouw Van der Blom (inwoner) verzoekt de commissie dit bestemmingsplan niet te wijzigen. Op andere locaties was het allang mogelijk geweest om te bouwen vanwege de stikstofruimte. Er is ook sprake van laagfrequent geluid met veel hinder, zoals bij windturbines. In het onderzoek wordt de 24/7 geluidssterkte in de niet-meetbare eenheid dB(A), inclusief piekgeluiden, ten onrechte vergeleken met het niet-tonale verkeersgeluid op de A37, dat ook rustmomenten kent en dus in leefbaarheid scheelt. Veel geluidsdeskundigen trekken dB(A) als meeteenheid voor laagfrequent geluid in twijfel. Volgens onderzoeken in Scandinavië en vele andere landen blijkt dat 2-36% van de omwonenden hier hinder van ondervindt en gepaard gaat met gezondheidseffecten. RIVM-onderzoek uit 2017 stelt dat de geluidstest bij laagfrequent onbetrouwbaar is, ondanks gevel- en glasisolatie: hierover is geen adequate informatie beschikbaar. De geveldemping was lager dan berekend, met inpandig meer geluid tot gevolg. Laagfrequent geluid houdt zich niet aan reguliere afstandsnormen. Het is niet uit te sluiten dat inwoners van de Delftlanden ook hinder gaan ondervinden van dit hoogspanningsstation.

Als alternatieve locaties niet meer aan de orde zijn, moet de gemeente nadenken over een compensatieregeling voor de direct omwonenden met direct uitzicht op het station, in een

1

straal van 1.100 meter vanwege de overlast, horizonvervuiling en waardevermindering van woningen plus maatregelen om het tonale laagfrequent geluid te dempen. Hopelijk wil de commissie het plan alsnog heroverwegen. 50PLUS informeert waaruit het gezin Van der Blom bestaat. Mevrouw Van der Blom heeft naast haar echtgenoot twee kinderen van 8 en 10 jaar. PVV vraagt hoe ver inspreekster van de geplande locatie af woont. Overweegt zij te verhuizen? Mevrouw Van der Blom zegt dat haar woning 1,03 km. daarvanaf ligt, met direct uitzicht op de geplande locatie. In 2021 hebben zij de woning gekocht, onwetend van dit plan. Anders hadden zij die nooit gekocht. Sinds mei 2022 staat het te koop. GroenLinks vraagt namens wie mevrouw Van der Blom inspreekt. Mevrouw Van der Blom doet dat namens haar gezin. Zij had verwacht dat deze avond ook buurtbewoners zouden komen, maar die komen niet opdagen. Sinds de nieuwjaarsvergadering is er geen overleg van het buurtcomité meer geweest. Eerste termijn raadscommissie VVD is overtuigd van nut en noodzaak van het geplande hoogspanningsstation om de energievoorziening voor de toekomst te waarborgen. In de regio staat de netcapaciteit zwaar onder druk. Bestaande bedrijven kunnen al bijna niet meer terugleveren en nieuwe kampen met beperkingen of wachtlijsten. De locatiekeuze is goed afgewogen met een navolgbaar proces.

Liever had de VVD het station verder van de bebouwing gezien, zoals de locatie Marokko. De locatie Veenoord is gezien de energielogistiek en kosten beter. Wat zijn de voordelen voor de gemeente en omwonenden? Wordt de grond verkocht of verpacht aan TenneT en Enexis? Is de procedure nog te versnellen? Liever wel, want ingebruikname in 2027 lijkt te ver weg gezien de snel groeiende energievraag. GroenLinks begrijpt de noodzaak voor de komst van het hoogspanningsstation om de levering van stroom te borgen. De beantwoording op een vraag in een zienswijze of deze locatie puur financieel is ingestoken, is niet helemaal helder en neemt de zorgen van omwonenden niet weg. Voor de maatregelen rond de dassenburcht en de bosmuizennesten is ontheffing aangevraagd. Wat gebeurt er als die er niet komt? Is naar een alternatieve locatie hiervoor gekeken? Is dat überhaupt gebeurd voor dit station? De fractie heeft wat twijfels bij dit plan en wacht de reactie van het college af. D66 begrijpt de zorgen van omwonenden over de ingrijpende plaatsing van het hoogspanningsstation. Het is bij Veenoord wel het beste alternatief om in de toekomst nog meer van windenergie en de Zonneroute A37 te profiteren. Ondanks dat de reactienota op de zienswijzen duidelijk leek, brengt inspreekster nieuwe inzichten in. D66 is benieuwd naar de reactie van de wethouder.

Complimenten voor de haast die het college maakt met dit plan. CDA vindt de locatiebenaming ‘Veenoord-Boerdijk’ duidelijker. Waarom is met de nota van beantwoording van de zienswijze ook de conceptversie meegezonden? Aanpassing en uitbreiding van het net is noodzakelijk gezien de groei in vraag en aanbod. Het hoogspanningsstation is dan ook van groot maatschappelijk belang. Goed dat omwonenden zijn betrokken, maar hoe kijkt de wethouder naar de 24 pagina’s aan zienswijzen? De magnetische straling en geluid komen daarin vaak voor. Bij het laatste wordt voldaan aan de ‘redelijkerwijs te stellen criteria’: wat zijn die? De omwonenden zijn betrokken: zij konden hun eisen en ideeën inbrengen. Is bij de instandhouding het inrichtingsplan voldoende geborgd voor de lange termijn? Aan maximale stikstofdepositie op de omliggende Natura 2000-gebieden is 0,00 mol te verwachten: zeer vreemd. PvdA sluit zich aan bij de gestelde vragen over de netcapaciteit. Is dit station voldoende of komen er nog meer in de toekomst? Er is een uitgebreide locatieanalyse verricht met twee voorkeuren. De fractie volgt de keuze voor Boerdijk, dat beter aansluit op de bovenleidingen en dichter bij de grootverbruikers ligt. Uit de zienswijzen en het betoog van inspreekster blijkt duidelijk dat omwo-

2

nenden voor hinder vrezen. De reactienota gaat hier uitgebreid op in en er is een zorgvuldige belangenafweging gemaakt, inclusief mens en milieu. De inpassing is goed onderzocht met een namaakdassenburcht en aandacht bij de aannemer voor mogelijke archeologische objecten. De PvdA ziet duurzame energie als belangrijk thema. Dit vergt keuzes in wind- en zonne-energie, waaronder het versterken en toekomstbestendig maken van het elektriciteitsnet. Dit raadsvoorstel past hierin. Wakker Emmen ziet het stroomnetwerk onder druk staan. Dat zal alleen nog maar meer worden de komende decennia. De enige oplossing is een groot hoogspanningsstation. Begrijpelijk is de toenemende stroomvraag vanwege meer nieuwe bedrijven en woningen. Daarnaast heeft Emmen de opgave te vervullen van de RES 1.0 voor de toename in zon en wind, meer elektrische auto’s en meer consumentenverbruik. De bereikbaarheid van energie is van groot belang om aan de duurzaamheidsopgave te voldoen en nieuwe bedrijven en woningen aan te sluiten. Al in 2021 is de raad erover geïnformeerd dat Boerdijk de voorkeurslocatie zou worden. Daarna vonden diverse bijeenkomsten plaats die tot een landschappelijk inpassingsplan leidden met inspraak van inwoners.

Wat gaf de doorslag om te kiezen voor Boerdijk? Er zijn meerdere locaties met minder omwonenden en nabijheid van hoogspanningsleidingen zonder uitbreiding van elektriciteitsmasten. Hoe is te voorkomen dat in 2030 het net opnieuw vol zit? In heel Noordoost-Nederland vinden netuitbreidingen plaats. In hoeverre vindt regionale afstemming plaats? Is er een langetermijnagenda? Zijn er plannen om over tien jaar meer stations als deze, of groter, te bouwen? Is er een (in)directe relatie met de doelen in de RES 1.0? TenneT noemt op zijn website Boerdijk al als locatie. Is dit wel verstandig daar de gemeenteraad er nog over moet besluiten? Dit kan de verkeerde indruk bij omwonenden wekken. Geldt een akkoord van de raad op dit plan automatisch voor toekomstige realisaties op deze locatie, zodat TenneT en Enexis in de toekomst het station vrij kunnen uitbouwen? SP gaat voorzichtig akkoord met dit voorstel. TenneT is al acht jaar bezig met procedures en twee jaar met de aanleg. Door aangescherpte eisen en de opgelopen vertraging is niet ondenkbaar dat de realisatie langer kan duren dan 2027. Vanwege de zorgvuldigheid moet dit worden aangepast in de besluittekst. Heeft de vertraging gevolgen voor lopende of toekomstige duurzaamheidsprojecten? Wat zijn de financiële gevolgen als bedrijven hierdoor benadeeld worden? Graag een reflectie op het betoog van inspreekster over laagfrequent geluid.

ChristenUnie vindt dat dit plan heel hard nodig is. De fractie kan de opzet en de denkwijze van B&W goed volgen, daar het plan binnen de wettelijke kaders valt. Goed dat wordt gekeken naar de inpassing om de druk op landschap en fauna te verminderen. Zijn er op korte termijn problemen te verwachten met het net? Zo ja, welke concrete oplossingen zijn er dan? PVV ziet een duidelijke uitleg van de noodzaak voor levering van elektriciteit in Noordoost-Nederland, daar de leveringszekerheid nu al onder druk staat. Maar deze miljoenenprojecten zijn direct gevolg van de landelijke energietransitie met een totaal kostenplaatje van 1.000 miljard tot 2050, oftewel 115.000 euro per werkende Nederlander. Dat de eindgebruiker hiervoor opdraait, is terug te zien in de almaar stijgende energiekosten. Is het wenselijk om voor Nieuw-Amsterdam en Veenoord een gebiedsfonds in te stellen met een jaarlijkse bonus bij toekomstige ontwikkelingen? CDA ziet dat veel inwoners vrijwillig investeren in zonnepanelen en/of een elektrische auto om meer elektriciteit op te kunnen wekken om kosten te besparen. Deze ontwikkeling is nodig voor de verduurzaming. De beweegredenen zijn toch van de inwoners en niet van het Rijk? Heeft de heer Bosma van de PVV ook zelf zonnepanelen? PVV ziet de noodzaak, maar maakt zich zorgen over de kosten. Door de energietransitie stijgen die op alarmerende wijze.

De heer Bosma heeft naast een elektrische auto ook zelf zonnepanelen. De terugverdientijd valt echter enorm tegen, omdat de teruglevering wordt stopgezet bij piekbelasting. Dat werd bij de aanschaf niet verteld. Het opladen van zijn elektrische auto aan de snelweg blijkt daarnaast 65 euro te kosten. De eindgebruiker is al met al zeker niet goedkoper uit.

3

GroenLinks ziet de relevantie van de energietransitie daarbij niet. Er is sowieso meer vraag naar stroom: meer elektrische producten etc. PVV vindt dat de 1.000 miljard mede het gevolg is van dit soort hoogspanningsstations. Zonder zonnepanelen, windmolens of elektrische auto’s was dit station niet nodig en hoefde de eindgebruiker er niet voor te betalen. Hart voor Emmen is overtuigd van de noodzaak van het hoogspanningsstation. Deze locatiekeuze is grotendeels financieel ingestoken. De fractie sluit zich aan bij de vragen hierover. Hart voor Emmen maakt zich grote zorgen over het laagfrequent geluid en is geen voorstander van dit voorstel. 50PLUS ziet in de locatietabel dat ‘Marokko’ het minste aantal rode knelpunten heeft (acht, o.a. geen woningbouw of bedrijfsvestiging mogelijk), gevolgd voor Doemsdiek (negen, met o.a. akkeren weidevogels als belemmering) en Boerdijk en De Tweeling (tien, met ook drie groene pluspunten. Al met al lijkt Boerdijk het meest geschikt, ondanks de negen zienswijzen. Andere locaties leiden tot veel meer bezwaren. Of de elektromagnetische en elektrostatische wisselstroomvelden gecompenseerd moet worden richting omwonenden, is een later punt van discussie.

Maar hoe zit het met de uiteindelijke afhandeling van compensatie van de waardevermindering van woningen, zoals bij inspreekster? Zijn de elektrostatische velden meegenomen in de berekeningen? Reactie college Wethouder Van der Weide hoort bijna alle fractie nut en noodzaak van het hoogspanningsstation (ond)erkennen, vanwege de ambities van de RES 1.0, de stap van fossiel naar duurzaam, de aansluiting van wind- en zonneparken, de verduurzaming van inwoners, organisaties en bedrijven en het aantrekken van nieuwe bedrijvigheid in de toekomst. Daar het net in Noord-Nederland als eerste op slot ging, is overlegd met TenneT, Enexis en de provincie om dit op te lossen. Het college wilde deze ontwikkeling niet via de Rijkscoördinatieregeling laten lopen om zelf de regie te houden. Bovendien verloopt een reguliere bestemmingsprocedure sneller. Diverse locaties zijn onderzocht, met Boerdijk en De Tweeling als beste varianten qua strategische ligging in verband met aansluitingen en afnamepotentie. Met name op het aantal omwonenden scoort Boerdijk aanzienlijk beter: in een straal van 200 meter nul inwoners resp. zes en tot 500 meter vier resp. 25 woningen. Voorts gaat de Boerdijk niet of nauwelijks gepaard met aanpassingen aan de hoogspanningsleidingen, in tegenstelling tot De Tweeling.

Bijkomend voordeel zijn de financiën, die bij de Boerdijk op enkele punten goed scoren, ook voor de portemonnee van de eindgebruiker. In 2021 meldden B&W de raad al dat de Boerdijk alles overziend de meest geschikte locatie is. Daar het om private percelen gaat, zijn de enige voordelen voor de gemeente de leges en de OZB. Het risico bij de provinciale ontheffing voor de dassenburcht ligt bij de ontwikkelaar: die schat het kansrijk in. Het laatste oranje aandachtspunt komt binnenkort op groen te staan. Het college heeft hier dus vertrouwen in. Het aantal zienswijzen is logisch: hoe noodzakelijk voor de ontsluiting van de energie-infrastructuur ook, de ontwikkeling is esthetisch niet de mooiste denkbaar. Vandaar de uitgebreide locatiekeuze voor de Boerdijk na een goede weging van alternatieven. Het college begrijpt niettemin heel goed de gevoelens van de direct omwonenden. Zij hebben invloed gehad in diverse bijeenkomsten op de landschappelijke inpassing, die via dit bestemmingsplan een formele status krijgt. Gaan de netbeheerders bijvoorbeeld nalatig om met onderhoud, dan heeft de gemeente de mogelijkheid te handhaven op de inpassing. Richting de verdere toekomst en mogelijke nieuwe netcongestie vindt vooraf planafstemming in de RESregio plaats met o.a. de netbeheerders.

Zij moeten eerst hun harde plannen planologisch en beleidsmatig onderbouwen voor toestemming van de overheden, rekening houdend met wet- en regelgeving en de planning voor nieuwe woningen en bedrijven. TenneT gaat zelf over zijn eigen communicatie. Het is wel goed om te wijzen op de premature publicatie van de Boerdijk als nieuwe locatie. Mocht nieuwe netuitbreiding noodzakelijk zijn, dan wordt tezijnertijd bekeken waar het knelpunt zit en hoe op welke locatie is te acteren. De gemeente maakt deze ontwikkeling mogelijk, daarna is het aan TenneT en Enexis om de planning van 2027-2028 te halen. B&W houden de vinger aan de pols

4

vanwege de overeenkomende belangen. De financiële verantwoordelijkheid ligt bij de netbeheerders zelf. De conceptversie van de nota van beantwoording is om formele redenen bijgevoegd: bij akkoord met het integrale voorstel wordt het concept vervangen door de definitieve versie. Het geluid is onderzocht en getoetst aan de Wet geluidshinder en regelgeving. Het betreffende bureau concludeert dat van laagfrequent geluid niet of nauwelijks sprake zal zijn. De inspreekster geeft terecht aan dat het een complexe materie is, maar de gemeente heeft wet- en regelgeving als enige toetssteen bij planologische procedures. Als de raad vindt dat er compensatiemiddelen beschikbaar moeten komen in de vorm van een gebiedsfonds, moet zij daar zelf mee komen. Het gaat om private grond en dus niet om een gemeentelijke investering. Qua rendement gaat de vergelijking met een wind- of zonnepark mank, ondanks de nadelige effecten van deze ontwikkeling. Tweede termijn inspreker Mevrouw Van der Blom begrijpt de overwegingen van de raadscommissie over de energietransitie, meer aansluitingen, meer verduurzaming in combinatie met de gestegen elektriciteitsvraag, die leidt tot instemming van de meerderheid. Storend is wel dat de Wet geluidshinder als norm db(A) hanteert, terwijl er geen wettelijke grond is voor laagfrequent geluid. Hiermee slaat de gemeente de plank compleet mis.

Dit is niet meetbaar en gaat gepaard met grote overlast. Er wordt wat groen aangelegd om het station in te passen, maar niet 24 meter hoog. De antennes en bliksemafleiders op de bestaande masten komen er dus nog steeds bovenuit. In hoeverre is dat nog ‘ruimtelijke inpassing’? Tweede termijn raadscommissie CDA leest dat het laagfrequent geluid voldoet aan de ‘redelijkerwijs te stellen criteria’. Is in de toekomst nog aanpassing van de criteria mogelijk, zodat alsnog een andere locatie in beeld komt? PvdA vraagt de wethouder een iets scherpere toelichting op toekomstige netuitbreidingen. Wakker Emmen vraagt naar de locatie van het volgende hoogspanningsstation. Waarom is die locatie nu minder geschikt en over circa tien jaar eventueel wel? Hart voor Emmen wijst erop dat laagfrequent geluid ook een issue is bij Energiepark Pottendijk. In hoeverre is dit hoogspanningsstation noodzakelijk voor dit park en de Zonneroute A37? Reactie college Wethouder Van der Weide antwoordt dat het station noodzakelijk is voor zowel Pottendijk als de Zonneroute A37. Er is inderdaad geen wetgeving voor laagfrequent geluid, er zijn wel landelijke richtlijnen om op te acteren. Hieraan voldoet het geplande station. Deze investering genereert vanaf 2027-2028 volop netcapaciteit. TenneT en Enexis gaan dit maximaal invullen; dat zou ook gefaseerd kunnen, wat dus de nodige capaciteit geeft voor de toekomst.

Zij mogen niet zomaar investeren, dat hangt af van het bedrijfsleven, mobiliteit en overheidsplannen voor wind- en zonne-energie. Als betrokken partijen dat goed afstemmen, bekijken de netbeheerders of dit na 2027-2028 zorgt voor congestie op het net, met eventuele plannen in een soortgelijk proces voor verdere toekomstbestendige uitbreidingen. Die cruciale afstemming gebeurt wederom met de RES-regiopartners om kostbare tijd te besparen. Of na 2027-2028 een nieuwe uitbreiding nodig is, hangt af van de specifieke situatie dan en de knelpunten. Dat kan een nieuw station zijn of aanpassing van een bestaand station. De oplossing voor de netcongestie is nu al bekend, de investering moet nog plaatsvinden. Er zijn al kortetermijnmaatregelen genomen als de ‘energievluchtstrook’ om cruciale leveringszekerheid te garanderen. Ook energieopslag en –buffers kunnen een deeloplossing zijn, maar de uitbreiding van de netcapaciteit in 2027-2028 heeft een structureel karakter. Tot die tijd is het roeien met de soms gebrekkige riemen die er zijn. Met de magneetvelden is rekening gehouden in de vele on-

5

derzoeken. Er is geen compensatie anders dan dat inwoners in aanmerking kunnen komen voor planschade. Zo ja, dan wordt compensatie volgens de landelijke procedure uitgekeerd. 50PLUS bevreemdt het dat het tenietdoen van het verschil tussen elektrostatische en elektromagnetische velden niet is meegenomen in de onderzoeken. Wethouder Van der Weide komt met een schriftelijk antwoord op deze vraag. Voorzitter Wittendorp stelt vast dat dit raadsvoorstel als A-stuk naar de raad gaat. 7D. Zonneroute A37 – vaststellen beleidskader participatie Eerste termijn insprekers De heer Hilgen (Energiecoöperatie Nieuw-Oranjepoort) stelt dat het zonnepark mede is gerealiseerd met de participatie-eis van de gemeenteraad voor de 120 coöperatieleden. Sinds 2022 is de coöperatie een belangrijke participatiepartner namens de omwonenden van de Zonneroute A37, samen met coöperaties Nieuwe Wieken (Hoogeveen) en Klavertje Vier (Coevorden). In 2022 is met de VDG, de provincie en Rijkswaterstaat in een ingewikkeld, langdurig en ambitieus proces gekomen tot dit beleidskader. Nieuw-Oranjepoort zet zich in voor 50% lokaal eigendom conform het Klimaatakkoord. De opbrengst moet ten goede komen van de omwonenden om te investeren in duurzame projecten in de betrokken dorpen en wijken. Er komt een Centrale Koepel A37 met vertegenwoordigers uit de drie subkoepels. In elk dorp of wijk wordt een coöperatie opgericht.

NieuwOranjepoort wil waar mogelijk dit proces ondersteunen door draagkracht en draagvlak voor duurzaamheid te vergroten en trekt op met de partners uit Hoogeveen en Coevorden. De samenwerking overheid-burgeriniatieven-ontwikkelaar is uniek: die zorgt voor maximale participatie. Dit beleidskader maakt het mogelijk burgers optimaal mee te laten profiteren in de opbrengsten van de Zonneroute A37 als vliegwiel voor de energietransitie. Dit totale proces, dat nog lang niet ten einde is, vraagt kracht van Nieuw-Oranjepoort en vertrouwen van de gemeente. VVD vraagt of Nieuw-Oranjepoort in de vorige periode al actief was in de communicatie. De heer Hilgen antwoordt dat de coöperatie als grootste in Emmen destijds om pragmatische redenen is gevraagd mee te participeren in de communicatie. Nieuw-Oranjepoort vindt het van groot belang dat dit proces doorgang vindt. Het echte werk begint na vaststelling van dit beleidskader. D66 informeert welk bedrag Nieuw-Oranjepoort middels participatie denkt op te brengen. De heer Hilgen wil binnenkort met externe ondersteuning hard aan de slag met die berekeningen. Afhankelijk van wat de tender oplevert, is de inzet van de drie grote koepels 50% lokaal eigendom. Dat kan dus ook 20% zijn, het minimum. Wakker Emmen is benieuwd of al het werk van de inwoners vrijwillig is. De heer Hilgen beaamt dat dat voor een deel zo is.

Uiteindelijk moet er ondersteuning komen vanuit de Drentse KEI, te financieren door de provincie en de VDG. Uitgangspunt is dat de participatie zo laag mogelijk wordt neergelegd, dus in de dorpen en wijken. Mevrouw Van der Blom (inwoner) vond de Zonneroute A37 eerst een geweldig initiatief, dat de overlast kon compenseren met de opbrengsten van de coöperatie. Uit een tekening bleek echter dat haar gezin qua postcode buiten de afbakening valt, terwijl zij een riant uitzicht hebben op de afslag van A37 vol met zonnepanelen, met verder het geplande hoogspanningsstation en de realisatie van een extra helling met terugkaatsend verkeersgeluid. Is het mogelijk deze afbakening opnieuw te bekijken? Een bewoner die 10 km. verderop woont, doet wel mee met de coöperatie, maar het gezin Van der Blom, slechts 1 km. verwijderd met riant uitzicht op de Zonneroute, niet. CDA wilde deze vraag ook aan de wethouder stellen, want ook de Delftlanden en Rietlanden vallen buiten de postcoderoos. Heeft mevrouw Van der Blom hier al navraag naar gedaan? Mevrouw Van der Blom bevestigt dat. Alleen de postcodes binnen een straal van 500 meter vanaf de dichtstbijzijnde woning tot de A37, zijn meegenomen. Haar woning valt hier niet onder. Eerste termijn raadscommissie

6

50PLUS is heel blij met dit erg mooie initiatief en is hier volledig voor, vanwege de insteek van participatie. Is het nodig de coöperaties een nadere toetsing te geven, om ze uitsluitend uit dit gebied te laten komen? Of kan ook een andere coöperatie, bijvoorbeeld uit Groningen, inschrijven? Punt 6 van het kader spreekt over ‘Zonneroute A73’: dit is een typfout. ChristenUnie is blij met dit beleidskader met participatie als onderdeel van de tender en het streven naar 50% lokaal eigendom. De ondergrens van 20% klinkt niet al te ambitieus. De algemene tendens om de organisatie ingewikkeld te maken, baart zorgen. Inwoners moeten professionaliseren om mee te doen via een coöperatie en een koepel met zeven partners: bestuurlijk complex. Het omgevingsfonds werkt als een stok achter de deur, maar hoe kunnen de inwoners zo laagdrempelig mogelijk participeren? De ChristenUnie sluit zich aan bij de vraag over de postcoderoos. Wakker Emmen is trots op deze pilot als landelijk voorbeeld en is voorstander van procesmatige en financiële participatie van alle betrokkenen. Is het mogelijk 50% lokaal eigendom als eis in het beleidskader neer te leggen? Zo niet, dan is een omgevingsfonds een goede oplossing. Is de betrokken 5% deelname relatief veel of weinig? Binnen drie maanden na gunning wordt het communicatieplan van de ontwikkelaar verwacht.

Wordt daar niet aan voldaan, kan de raad de overeenkomst nog ongedaan maken en een andere ontwikkelaar kiezen? Vindt de commissie het goed de regie aan B&W over te laten? Zo ja, hoe kan de raad nog de vinger bij de pols houden? PvdA haalt de uitspraak van Enexis aan om geen zonneparken aan te leggen waar onvoldoende afname is. Los van participatie: wat betekent dit voor de Zonneroute A37? Belangrijk is dat omwonenden kunnen meedoen en meeprofiteren: niet alleen de lasten, ook de lusten. De PvdA sluit zich aan bij de vraag over de postcoderoos. De gunning vindt plaats op maatschappelijke, niet op financiële overwegingen: positief want dit geeft invulling aan het maatschappelijke participatiebelang. Wel moet iedereen in de postcodegebieden meedoen, ook met een smalle beurs. Hoe is dit ingeregeld? Het mag geen feestje voor ‘the happy few’ worden. Welke instapbedragen zijn er? De ondergrens van 20% steekt schril af tegen het streven van 50% uit het Klimaatakkoord. Kan 50% niet een voorwaarde zijn voor de tender en gunning? Kan een ontwikkelaar zich inschrijven met een nog hoger percentage lokaal eigendom? Is ook overwogen het omgevingsfonds niet alleen als stok achter de deur te houden, maar sowieso in te richten? Dan kunnen alle omwonenden meeprofiteren. CDA is blij met dit beleidskader. Als participatiegebied zijn de postcodes 5-6 km. ten noorden en zuiden van de A37 aangemerkt.

Het kaartje laat een inham bij de Delftlanden en Rietlanden zien. Waarom vallen codes 7827, 7813 en 7814 erbuiten? D66 benadrukt te hechten aan de ambities uit het Klimaatakkoord en staat positief achter de Zonneroute A37. Goed dat het beleidskader de klemtoon legt op het belang van participatie. Goede communicatie is essentieel, vooral naar inwoners en bedrijven. Hopelijk is de 50% lokaal eigendom te halen. Het is niet helemaal duidelijk hoe omwonenden meeprofiteren van het omgevingsfonds. Is de ondergrens 20% niet wat laag? Gaan er genoeg bedrijven meedoen? Zo ja, welke voldoen aan de criteria? GroenLinks vindt de aanleg van de Zonneroute zeer noodzakelijk voor het behalen van de klimaatneutrale en verduurzamingsdoelen. Goed dat wordt ingestoken op proces- en financiële participatie en dat de coöperatie goed ondersteund wordt in dit complexe proces, zeker gezien de vrijwillige tijdsbesteding van de inwoners. 20% als ondergrens is wat mager als lokaal eigendom bij een streven van 50%. Is 50% als eis te stellen? Hoe is te bereiken dat ook inwoners met een smalle beurs kunnen meeprofiteren, zodat het niet iets wordt voor ‘the happy few’? Het is heel zuur dat inspreekster naast overlast van het hoogspanningsstation ook nog net buiten het postcodegebied valt van de Zonneroute, ondanks de nabijheid. Hoe is dat mogelijk?

7

VVD is in de basis positief over dit kader. 50% lokaal eigendom is een mooi streven, maar dit mag wel wat strakker geformuleerd worden dan de ondergrens van 20%. De participatiebereidheid is tot op heden nog onbekend en het rendement nog te onduidelijk. Graag meer regie van het college. In hoeverre zorgt dit project voor nog meer netcongestie bij het aansluiten van inwoners en bedrijven? In hoeverre doet het zonnepark afbreuk aan de ‘vergevingsgezinde’ bermen? Hoe vindt esthetische inpassing in de natuur plaats? Graag goed kijken naar de uitbreiding van de postcodegebieden. Reactie college Wethouder Van der Weide is blij het enthousiasme te vernemen bij zowel de commissie als de insprekers over de participatie. Omvang en werkwijze zijn uniek, dit maakt qua plangebied een grote slag in de gemeentelijke verduurzamingsopgave en het is een pilot voor participatie. De bandbreedte is 20-50% lokaal eigendom. Als enige eis 50% stellen, gaat voorbij aan de complexe inrichting van het park gezien de risico’s van de nabijheid van de A37 en het beeldkwaliteitsplan met zijn hoge esthetisch eisen. De kans dat hier nog een rendabele businesscase onder ligt voor een inschrijver, is dan klein. Vandaar de keuze voor 20% als ondergrens voor inschrijving. Hoe hoger een ontwikkelaar biedt, des te zwaarder participatie voor hem weegt en hoe groter de kans op gunning.

ChristenUnie vraagt zich af waar de 20% in de bandbreedte vandaan komt. Wethouder Van der Weide verwijst hiervoor naar de Emmense beleidsregels rond maatschappelijk draagvlak. Vandaar dat 20% is afgesproken, maar dus wel met de prikkel om meer te bieden. Dat is nog altijd een substantieel ontwikkelvolume voor de coöperaties gezien de 180 hectare in de drie gemeenten. Een nog lager percentage zou hier afbreuk aan doen. Voor het participatiegebied is gekeken naar woningen tot 500 meter van de A37; daarbij zijn hele postcodegebieden meegenomen. Dan vallen er woningen buiten, die onevenredig benadeeld worden. B&W zijn bereid nog eens kritisch naar de kaart te kijken en in de raad van 30 maart met een mogelijke oplossing te komen. CDA vindt ook dat het uitlegbaar moet zijn. Wat de fractie betreft wordt een lijn van een bepaald aantal kilometers ten noorden van de A37 getrokken; de betreffende postcodes vallen binnen het participatiegebied. De fractie wil het geld ook laten landen in de Delft- en Rietlanden. Het is vreemd dat van twee woningen met dezelfde afstand tot de A37 de ene wel kan meeparticiperen en de andere niet. Wethouder Van der Weide wijst erop dat je met de afbakening van 500 meter in combinatie met de postcodegebieden de meeste woningen langs de A37 al te pakken hebt.

Anderzijds liggen de Delft- en Rietlanden verder van de A37: zij hebben dus minder licht- en geluidsoverlast en voorts is het uit participatieoogpunt niet redelijk het gebied al te groot te maken. Niettemin wil het college kijken naar eventuele aanpassing van het gebied omwille van de uitlegbaarheid. Burgerparticipatie moet van onderop gebeuren, met verschillende rollen voor overheid en inwoners. De Drentse KEI kan met haar expertise de inwoners goed ondersteunen. De koepelgedachte is ingestoken om met de bestaande grote coöperaties in de drie gemeenten te overleggen om deze enorme participatiekans te grijpen. Dit moet statutair worden ingeregeld om deel te nemen aan de aanbesteding. Als de koepel voldoet aan het beleidskader, kan die de inwonersbelangen behartigen. Naast kansen zijn er ook risico’s en kwetsbaarheden qua organisatiekracht en investeringsbedragen. De coöperatieve gedachte staat centraal vanwege de participatie en het te verwachten hogere financiële rendement. Vandaar dat het omgevingsfonds er niet sowieso is, maar alleen als ‘second best’. Bovendien zit het financiele rendement van 5% landelijk aan de bovenkant, meer dan een gemiddeld klein project. B&W hebben de regie, maar blijven de raad bij de voortgang betrekken; hieraan mag de raad de wethouder houden. De gemeente gaat over de planologie, niet Enexis. Wel worden zaken onderling afgestemd.

In hun uitbreidingsplannen hebben TenneT en Enexis al geanticipeerd op de Zonneroute A37. Zodra de netuitbreiding een feit is, kan het project zo snel mogelijk losgaan, o.a. met het naar voren halen van de aanbesteding. Het project moet ook toegankelijk zijn voor mensen met een kleine portemonnee. De participatiemogelijkheid is breed en varieert van een substantiële investering met rendement tot ‘tientjesleden’ met bijkomende voordelen.

8

Tweede termijn inspreker De heer Hilgen memoreert dat de discussie over de postcoderoos zeer complex was. Er is een vorm gezocht die voor alle drie gemeenten acceptabel is. Het gaat in de gemeente nu over ruim 20.000 inwoners die kunnen meeprofiteren. Het gaat nu om duizenden euro’s per dorp of wijk als vliegwiel voor de energietransitie of bijdrage aan het eigen kapitaal. Hoe groter het postcodegebied, hoe minder een inwoner meeprofiteert. Ook daarbuiten kan iedereen mee-investeren, al vanaf kleinere bedragen met 4-5% als rendement per jaar. Nieuw-Oranjepoort beschouwt het omgevingsfonds als second best, omdat het om een stuk eigenaarschap met eigen verantwoordelijkheid gaat. Tweede termijn raadscommissie ChristenUnie begrijpt de kritiek op uitbreiding van de postcoderoos, maar wil de rechtvaardige verdeling vooropstellen. Terecht dat B&W er nog een keer naar gaan kijken. De fractie zal met haar collega’s in Hoogeveen en Coevorden de ruimte in de ondergrens van 20% afstemmen. De ChristenUnie heeft gezien de beantwoording zeker nog vertrouwen in het college. De raad blijft hier sowieso nauw bij betrokken, bijvoorbeeld via een separate voortgangsrapportage. PvdA dankt de wethouder voor zijn toezegging over het postcodegebied en gaat zich beraden op de 20% lokaal eigendom als ondergrens in relatie tot het streven van 50%.

Goed dat inspreker brede participatie toejuicht, ook voor mensen met smalle beurs. De PvdA sluit zich aan bij het antwoord van de ChristenUnie over de betrokkenheid van de raad. CDA zet nog wat vraagtekens bij de gebruikte postcodesystematiek en verwelkomt de toezegging van B&W hierover. De gebiedsindeling moet rechtvaardig en goed uitlegbaar zijn. VVD is positief over de nadere verkenning van de omvang van het postcodegebied. Voorzitter Wittendorp stelt vast dat dit raadsvoorstel als B-stuk naar de raad gaat en schorst de vergadering voor tien minuten. Schorsing Voorzitter Wittendorp heropent de vergadering. 9. Onderwerpen ter bespreking: 9A. Bestuurlijke reflectie gebiedsproces Schoonebeek (gevoelen raad op verzoek van college) Eerste termijn insprekers Mevrouw Kruit (inwoner) hoorde de NAM stellen dat de inwoners naast de lusten van de olievelden ook de lasten krijgen. Die lusten gaan met name naar de aandeelhouders van de NAM. Bij de ontzorgingstafels zijn de zorgen toegenomen: al maandenlang wordt over het afsprakenkader en de randvoorwaarden gepraat. De onafhankelijk voorzitter tekent dit kader als levend document namens alle deelnemende niet-overheden. Mevrouw Kruit ondertekent het zelf niet, maar wil dat ook een ander niet laten doen.

Zij hoopte op de meest milieuvriendelijke verwerking van het afvalwater, adequate communicatie zodra dit misgaat en dat de NAM had geleerd van haar fouten in Twente en Groningen. De NAM wil stoppen met injecteren in een bepaald veld bij een aardbeving van 3.0 of meer. Dus verdwijnt het in een ander veld. Circulair injectie zou beter zijn, maar die levert minder olieopbrengsten op. De staatssecretaris zegde draagvlak toe in de hele omgeving, anders ging het injecteren niet door. Minder dan 1% van de inwoners zit aan de ontzorgingstafels; op de logeplekken zitten mensen met financieel belang. EZK vroeg de inwoners om meer van hen te laten aanschuiven, de wereld op zijn kop. Die verantwoordelijk ligt bij de bestuurders. De NAM stelde per brief een-op-een-gesprekken met de Schoonebeekers voor, maar met deze gotspe komt er geen dialoog

9

op gang. Mensen worden overvallen met vakjargon. Al maanden is het wachten op een MER; hiervoor moet een gezamenlijk werkgroep een activiteitenplan opstellen. Mevrouw Kruit adviseert de conceptbrief van de B&W’s aan te houden: er is meer tijd en ruimte nodig om de inwoners duidelijker te informeren over de grote gevolgen voor de leefomgeving en wellicht volksgezondheid. D66 vraagt naar de datum van de eerste versus laatste versie van het afsprakenkader; de raad heeft die nooit gezien. Wat was de verhouding inwoners-bestuurders aan de laatste ontzorgingstafel? Is de weigering het afsprakenkader te tekenen voorgelegd aan de tafelvoorzitter? Volgens mevrouw Kruit is de eerste versie in oktober 2022 opgesteld, de laatste (zevende) versie is 10 maart jl. toegestuurd. Aan de ontzorgingstafel zitten hooguit tien inwoners, maar meer bestuurders op de ‘logeplekken’. Vanaf het begin wil mevrouw Kruit het afsprakenkader niet ondertekenen. Zij heeft deze weigering herhaald in januari, maar weet niet of het bij de voorzitter is geland. CDA vraagt of mevrouw Kruit op persoonlijke titel aan de ontzorgingstafel zit of namens Schoonebeek. Is een aantal van acht tot tien inwoners representatief voor het dorp? Mevrouw Kruit antwoordt dat zij dat op persoonlijke titel doet, maar ook voor de dorpsbewoners, die niet echt inzien hoe ingrijpend de gevolgen zijn voor de omgeving.

Het aantal inwoners aan de ontzorgingstafel is niet representatief; het lijkt veel breder te leven. Het is zorgelijk dat veel inwoners denken dat het injectieproject toch wel doorgaat en er niets meer aan te veranderen is. Wakker Emmen vraagt naar de vertegenwoordigers in de ‘tweede ring’ van de ontzorgingstafel. Mevrouw Kruit noemt de NAM, de milieuvereniging, politieke partijen, het bedrijf dat het injectiewater reinigt, één lid van Provinciale Staten en één ambtenaar van de gemeente Emmen. PvdA vraagt naar de rol die de tweede ring c.q. de ‘loge’ heeft in het proces. Mevrouw Kruit merkt heel vaak dat er gestuurd wordt naar een conceptkader, zelfs als de inwoners faliekant tegen zijn. Het was altijd een open overleg: iedereen was welkom. Toen de pers erbij kwam, is in het laatste overleg besloten dat de beeldpers niet langer welkom was. Desgevraagd zei de voorzitter dat alleen de schrijvende pers welkom was. Op sommige onderwerpen praat de tweede ring mee, vaak via presentaties over milieuvriendelijkheid en circulariteit van injecties. De heer Rave (inwoner) werd niet duidelijk wat de NAM ging brengen tijdens de informatieavond van februari jl. Alleen dat zorgvuldiger met de injecties zou worden omgegaan dan in Twente. Ook bij EZK en de voorzitter van de ontzorgingstafel kwam geen nadere duiding.

Op z’n minst had de NAM iets van contouren moeten schetsen of had EZK iets van eisen moeten stellen. Daar de spaghetti van olieleidingen de leefomgeving ingrijpend aantast, is de weerstand in Schoonebeek goed te begrijpen, net als het verzet tegen de waardedaling van huizen of de enorme CO2-uitstoot door permanente bodemverwarming onder de olievelden, zonder er iets concreets tegenover te stellen. De ervaring in Groningen leert dat zaken met de NAM en overheid op voorhand vast moeten liggen, zich onverwachte bodemontwikkelingen kunnen voordoen en de inwoners bij schade er alleen voor staan. Het vergunnen is ook in gang omdat de NAM haast heeft, wellicht vanwege de verkoop van de kleine velden zoals nabij Schoonebeker. De heer Rave verzoekt de brief met de bestuurlijke reflectie niet te versturen. Het is te interpreteren als vrijbrief voor EZK om de vergunningprocedure op te starten terwijl het ontzorgspoor nog niet klaar is en het rond het bijdragespoor vrijwel oordovend stil is gebleven. De staatssecretaris vindt draagvlak in de omgeving essentieel. Dit wordt niet door de NAM, overheid noch de ontzorgingstafel getoetst. Daarom wil de heer Rave een enquête houden in Schoonebeek, om de resultaten mee te nemen in het gebiedsproces en in de bestuurlijke reactie richting EZK.

Hij is niet tegen oliewinning, maar met de kennis van nu wel tegen de injectieplannen zonder garanties voor de veiligheid van omwonenden. Hier ligt voor de NAM, EZK, de beide colleges van B&W en de ontzorgingstafels een schone taak. Hopelijk draagt ook de Emmense gemeenteraad bij aan een goed verloop van het gebiedsproces. 50PLUS vraagt of de heer Rave zelf lid is van de ontzorgingstafel. Wie gaat de enquête houden? De heer Rave is geen lid van de ontzorgingstafel. Hij ging er achteraf te gemakkelijk vanuit dat de dorpsbelangen goed vertegenwoordigd waren. Tot 8 februari: toen schrok hij erg omdat niemand

10

simpele en concrete vragen kon beantwoorden. Daar de stemming negatief was en gemeente, NAM en EZK geen initiatief namen, wil Dorpsbelangen een enquête houden om het draagvlak te toetsen. D66 vraagt of de heer Rave zich ooit ontzorgd kan voelen zonder duidelijke compensatiebijdrage. De heer Rave stelt dat de inwoners de meeste overlast ondervinden van de injectieactiviteiten. Dat moet worden gecompenseerd, bijvoorbeeld via geld, landschappelijke inpassing, investering in de lokale vitaliteit en/of verduurzaming van woningen om de enorme CO2-uitstoot van de injecties deels te compenseren. Voorafgaand aan de vergunningenprocedures moeten alle drie processporen doorlopen zijn. Het deel ‘bijdragen’ heeft nog steeds niet plaatsgehad. VVD vraagt of de compensatie alleen tijdens de oliewinning moet worden uitgekeerd of ook achteraf als blijkt dat er schade is. De heer Rave vindt dat de NAM met de nodige maatregelen haar best moet doen om Schoonebeek beter achter te laten dan bij aanvang van de oliewinning. Schade moet voor zover mogelijk gecompenseerd worden, zeker als toekomstige generaties langdurige negatieve gevolgen ondervinden van eventuele bodemvervuiling. De schadeafhandeling van gebouwen moet vooraf geregeld zijn.

De heer Vredeveld (inwoner) had heel lang blind vertrouwen in de activiteiten van de NAM, ondanks de oliespuiterij in 1976 waarna heel Schoonebeek een opschoonbeurt kreeg met onmiddellijke schadeloosstelling. Het stilleggen van de injecties in Twente geeft niet echt voor vertrouwen. Jarenlang is productiewater weggelekt uit de leiding Schoonebeek-Twente, waar niets aan gedaan werd. De injectieputten kregen gaandeweg problemen, maar werden pas stilgelegd toen het echt niet anders kon. De NAM werd op het matje geroepen. Bij de Groninger gaswinning liet de NAM jarenlang meer kwik in het gas zitten dan toegestaan. Er loopt een OM-onderzoek naar die lozingen in de NAM-gasvelden. Om de laatste resten uit de bodem te halen moet de olie verhit worden met stoom van 300 graden, te maken uit het reinigen van rioolwater. Dit kost, bij 8 miljoen liter water per etmaal, enorm veel energie. Zo wordt de NAM de een-na-grootste CO2-uitstoter in Drenthe. Het waterschap krijgt geen inzicht in de contracten tussen de NAM en het waterzuiveringsbedrijf. De NAM wil er niet aan om het vervuilde productiewater circulair te gebruiken voor nieuwe stoom. Dit zou 1,50 euro meer per vat olie kosten. Het Duitse bedrijf dat in het Duitse veld boort, doet dit wel. Ook deze methode is niet perfect: onlangs lekte daar olie vrij met 2 meter dikte per jaar, die mogelijk landbouwgronden bedreigt.

Uit onderzoek blijkt dat het dumpen van ongezuiverd afvalwater het minst belastend is – althans, voor het bovengrondse milieu. Volgens landelijke richtlijnen verdient preventie van afvalwater voorrang. Injectie moet in dezelfde formatie en diepte plaatsvinden als waar de afvalstoffen uit afkomstig zijn, eventueel in vergelijkbare formaties. De NAM wil afvalwater van een olieveld op 800 meter diep in een gasveld op 3.000 meter pompen: absoluut onvergelijkbare velden. Het verhitte afvalwater kan zout oplossen in de bodem en daardoor aardverschuivingen genereren. De commissie moet niet instemmen met de bestuurlijke conceptreactie, omdat de NAM een onbetrouwbare organisatie is. Volgens voorzitter Van der Lee van de parlementaire onderzoekscommissie heeft de NAM haar ‘licence to operate verspeeld’. Hij zei: ‘De NAM staat voor onkundig, ontregelend en onwillig. Het geld is dominant en de NAM heeft nauwelijks oog voor de langetermijngevolgen. De beslissers hebben hun zorgplicht ernstig verzaakt.’ De heer Pat (inwoner) kent de negatieve NAM-impact in Schoonebeek goed. Er is richting de Duitse grens een totaal geïndustrialiseerd landschap ontstaan met stoomcollectoren en lelijke pijpleidingen op ontsierende NAM-locaties, met 200 meter hoge windmolens als kers op de taart.

Zelfs het Westerse Bos als beschermd dorpsgezicht met (rijks)monumentale panden (niet aardbevingsbestendig) wordt geheel omringd door NAM-activiteiten. Winnen wordt net als in Groningen boven leefbaarheid gesteld. De geplande injecties zullen die verder aantasten, met mogelijke aardbevingen tot gevolg. Veel aspirant-kopers voor vastgoed in Schoonebeek gaan hierdoor eerst elders kijken. Vanwege de slechte reputatie van de NAM en de Staat haken zij af of komen überhaupt niet, zeker als straks de injecties beginnen – laat staan als de eerste problemen zich voordoen. Van ontzorgen is absoluut geen sprake, Groningen 2.0 lijkt aanstaande. Twee onderzoekers van CE Delft hebben op

11

verzoek van de Tweede Kamer de waterinjecties onderzocht met een maatschappelijke kostenbatenanalyse en het ontwikkelen van alternatieve voorstellen, waaronder geheel stoppen met de oliewinning. De makelaarsexpertise van de heer Pat en een collega werd gevraagd. Pas op de dag van de digitale meeting hierover, waar de college niet bij aanwezig kon zijn, ontvingen zij een aantal stukken, die zij vluchtig konden doorlezen. De onderzoekers probeerden de heer Pat uitspraken te ontlokken in een bepaalde, niet-onderzoekswaardige richting. Hij kon dat gezien de gebrekkige voorbereiding niet en verklaarde dat de NAM-activiteiten nooit een positieve uitwerking konden hebben. Tot zijn verbazing werd hij toch geciteerd in het onderzoeksrapport, op basis waarvan keuzes worden gemaakt die landelijke en regionale bestuurders op het verkeerde been dreigen te zetten. De raadscommissie zou een open en transparant proces moeten eisen om de belangen van de inwoners te behartigen. VVD vraagt of er nu al mensen zijn die zich onveilig voelen en hun woning te koop zetten. De heer Pat merkt nog geen gevoelens van onveiligheid. Mensen beseffen wel degelijk dat er problemen kunnen komen. Eén klant gaat vanwege de waardedaling zijn WOZ-aanslag aanvechten. CDA vraagt hoe de heer Pat het gebiedsproces beoordeelt met ontzorgingstafel en afsprakenkader.

De heer Pat voelt zich zeer betrokken en was aanwezig op de avond van 8 februari. Daar waren liefst 250 mensen bij wie het ook erg leeft. De informatie ontbreekt tot nu toe aan transparantie over hoe de hazen precies lopen. SP informeert of het risico op aardbevingen nu al in de woningbouw in Schoonebeek e.o. meegenomen moet worden. Moet er nu al preventief aandacht zijn voor versterking van monumenten? De heer Pat antwoordt dat de rapportage melding maakt van een kans op aardbevingen door deze winningsmethode. De overheid moet dit meenemen in de omgevingsvergunning en anticiperend een inventarisatie doen naar de staat van de monumentale panden in het dorp. PVV vraagt naar de percentuele verwachting in prijsdaling van de woningen in Schoonebeek. Bij windmolens is dat ongeveer 3%. De heer Pat kan de impact van de injectieactiviteiten op de woningprijzen moeilijk inschatten. Dat hangt niet alleen van de bodemdaling af, maar ook van het vangnet erachter ingeval van problemen. 50PLUS informeert naar de terugkoppeling van het onderzoek voor publicatie van het rapport. Wat had de heer Pat nog aan het rapport willen toevoegen? De heer Pat heeft de rapportage gelezen, maar er was geen terugkoppeling. Aan de meeting was een alinea gewijd. De collega-makelaar, die daarbij afwezig was, was alleen voor een uitnodiging benaderd, maar heeft daarna niets meer vernomen.

Vandaar de oproep aan de raadscommissie om aan de voorkant de in het betoog aangehaalde zaken meer te borgen. De heer Siersema (inwoner) woont 20 jaar in Schoonebeek. De ontzorgingstafel krijgt een heel prominente rol in het proces van borging van veiligheid en ontzorging. Het nakomen van het afsprakenkader wordt bij een stichting belegd: dit is gedoemd te mislukken. Treurig dat de overheid de veiligheid bij de inwoners neerlegt in plaats van zelf de regie te voeren. De NAM gaat voor de goedkoopste oplossing door dagelijks 8.000 kuub sterk vervuild productiewater te injecteren. Toegezegd is dat alle vergunningenprocedures zorgvuldig werden doorlopen. Daarbij ontbrak voor de gehele locatie wel de natuurvergunning, een wet die de Natura 2000-gebieden moet beschermen zoals het 4 km. verderop liggende Bargerveen. De NAM verwijst naar de milieuvergunning als afdoende. Dit is incorrect, zodat de NAM dus illegaal olie had gewonnen voor de productie stil werd gelegd. De heer Siersema gaat er dan ook vanuit dat de NAM straks de natuurvergunning alsnog aanvraagt, inclusief verplichte natuurtoets voor het complete bedrijf. De totale stikstofuitstoot mag niet meer zijn dan referentiejaar 2004. Maar toen stond er nog geen fabriek: die is pas in 2009 vergund. Het lijkt erop dat overheid en NAM de natuurvergunning bewust achterwege houden vanwege het grote verdienmodel voor beide.

Dit is het tijdstop om na te denken of de aanwezigheid van zo’n vervuilend bedrijf nog wel wenselijk is in deze tijden van energietransitie. Het doel van stikstofreductie van de industrie staat in schril contrast met de illegale stikstofuitstoot op de NAMlocatie tijdens de productie. De gemeente heeft wel degelijk nog invloed op het bestemmingsplan.

12

De raad moet de reflectiebrief aanhouden tot de overheid haar verantwoordelijkheid voor haar burgers neemt en zij de Wet natuurbescherming naleeft. Onbetrouwbaarheid mag niet beloond worden. D66 vraagt of het ontbreken van de natuurvergunning is besproken aan de ontzorgingstafel. De heer Siersema is geen deelnemer. De NAM blijkt uit zijn navraag niet over zo’n vergunning te beschikken. Mevrouw Ensink (inwoner) vindt het verdrietig dat Drenthe zich i.c. bescheiden opstelt en traag in actie komt. Ondanks aandringen van Dorpsbelangen is het geen verkiezingsthema voor 15 maart. Nog stuitender is het wegduiken, verschuilen en downplayen van de gemeenten Emmen en Coevorden: ‘We zijn geen bevoegd gezag, onze rol is beperkt, er is geen voorgenomen besluit, het overleg met de NAM loopt prima en eerst moeten de neuzen dezelfde kant op staan.’ De situatie van Schoonebeek is qua omvang en impact niet te vergelijken met de gasbevingen in Groningen. Echter, het rapport van de parlementaire enquêtecommissie over vervlechting van EZK en NAM, systeemfalen, ontkennen van problemen en de positie van inwoners vertoonde overeenkomsten met het zeer sturende eenrichtingsverkeer op de bijeenkomst van 8 februari. De NAM en de onafhankelijk voorzitter zaten niet te wachten op lastige vragen.

De opties bezwaar/beroep of vergunningen afwijzen zaten niet in hun repertoire, de nadruk lag vooral op de ‘lusten’. Allesbehalve ontzorgend en samen met de niet-representatieve ontzorgingstafel een mooi alibi voor het vinkje achter ‘draagvlak’. Het college is voor de oprichting van een stichting en zadelt de inwoners op met een megaverantwoordelijke positie als tegenwicht tegen het Staatstoezicht op de Mijnen. Wat als het gruwelijk misgaat? De gemeente moet toch haar inwoners beschermen? Hoe zal deze zoveelste uitvoeringsinstantie bijdragen aan de sociale dorpscohesie? Gemeenten en provincie zitten wel op het vinkentouw bij de lusten, niet bepaald verrassend. NAM en EZK zijn twee voorgekookte handen op één buik: dat is door Groningen inmiddels welbekend. Opvallend dat de colleges van Emmen en Coevorden tweewekelijks met NAM en EZK overleggen om ‘zorgen te delen’. Mevrouw Ensink is hier benieuwd naar. Waar zijn de (transparante) notulen? Er moet 20 miljoen het gebied in. Waar komen de opbrengsten terecht? Meerdere, voorheen lokale, bedrijven zijn opgegaan in multinationals, steeds meer lokale voorzieningen verdwijnen en de NAM is de afgelopen 15 jaar vergeten te sponsoren. Gelukkig zijn er nog geen aardbevingen, hopelijk blijft dat zo. De NAM sluit die rond Schoonebeek niet uit, maar heeft hier in Groningen decennialang over gelogen.

De wethouder van Coevorden viel een week geleden keihard door de mand door zelf de reflectiebrief met eigen inhoud te versturen. Ongelooflijk dat hij ermee wegkwam. Alle voor- en tegenstanders in het gebied verdienen een door en door transparant proces en niet deze voorgekookte poppenkast. Als de raad deze reflectiebrief door B&W laat opsturen als fiat voor draagvlak, wordt zij met de inwoners vermalen in het systeem en daarmee medeverantwoordelijk voor systeemfalen. De raad moet daarentegen grip op deze ontwikkeling houden en daarbij transparantie afdwingen. PvdA ziet dat de stichting de belangen van de direct betrokkenen gaat behartigen. Dat zijn toch niet de inwoners van wie mevrouw Ensink sprak? Heeft zij meer vertrouwen als de stichting meer kennis krijgt en er zo meer een gelijk speelveld komt? Mevrouw Ensink geeft de informatie over de stichting door die zij op 8 februari kreeg: de bedoeling is een afspiegeling van de samenleving. Bewoners die op 8 februari nog mee wilden denken met het afsprakenkader, dat in vrij vergevorderd stadium verkeert, werd verteld dat dat weinig zin had. Daarin staat dat de NAM de injecties moet stoppen bij een aardbeving van 3.0 of meer. De kosten-batenanalyse gaat al uit van bevingen vanaf 2.0. De stichting wordt verantwoordelijk voor dit soort afspraken.

Daar heeft mevrouw Ensink heel grote moeite mee: dit moet bestuursrechtelijk in vergunningen worden vastgelegd. VVD vraagt waarom mevrouw Ensink geen lid is geworden van de ontzorgingstafel. Mevrouw Ensink wilde na haar raads- en ander bestuurswerk genieten van meer vrije tijd. Als geboren en getogen Schoonebeekse wilde zij op 8 februari alsnog weten wat er speelt. Zij hoopt haar woonplek goed door te geven aan toekomstige generaties, maar werd op de bijeenkomst getriggerd door veel onduidelijkheid, nul transparantie en sturende een-op-een-gesprekken. Mevrouw Ensink

13

wil deze avond haar grote zorgen delen over het ongelijke speelveld met de NAM. Hopelijk gaat deze raadscommissie straks het college kritisch bevragen. Mevrouw Mulder (inwoner) vindt dat er gezien de geldige vergunning voor Twente voor onbepaalde tijd geen enkele noodzaak is voor de injecties van afvalwater bij Schoonebeek. Het SodM heeft inmiddels toestemming gegeven voor hervatting van de Twentse injecties. Net als daar is het draagvlak er in Schoonebeek ook niet, zeker niet na de gaswinning en Groningen en de scheuring van een injectieput in Twente die drie jaar lang onopgemerkt bleef. Hier krijgt mevrouw Milder het benauwd van. De NAM is een onbetrouwbare partner gebleken. In hoeverre zijn de mooie rapporten in opdracht van de NAM nog objectief? Niemand kan met zekerheid iets zeggen over de gevolgen van de injecties en de oliewinning überhaupt voor de bodem. De NAM spreekt van 0,09% chemicaliën in het afvalwater: dat klinkt natuurlijk minder heftig. Feitelijk gaat het jaarlijks om bijna 3 miljoen liter zware chemicaliën: al het water van de zwembaden Aquarena en De Slagen tezamen. Boeren en andere ondernemers mogen vanwege de stikstofneerslag in Bargerveen nauwelijks nog activiteiten ondernemen en worden zelfs in hun bestaan bedreigd. Het kan en mag niet zo zijn dat de NAM ongestoord haar gang kan gaan.

De effecten op omringende Natura 2000-gebieden zijn niet geïnventariseerd of meegewogen. De NAM spreekt van ‘aanvaardbaar’ risico, maar voor wie? Voor wie is het ‘sociaal-economische voordeel’? De oliewinning wordt meteen naar Duitsland verkocht, de winst verdwijnt in de zakken van de NAM en de staatskas. De inwoners van Schoonebeek lopen het risico en wel zonder economische voordelen. De NAM speelt in op nostalgische gevoelens in het dorp, maar oliewinning rondom bebouwd gebied is risicovol en niet meer van deze tijd. Als de inwoners al niet meer op de afspraken met de NAM vertrouwen, wat mogen zij verwachten van de aanstaande buitenlandse koper van de olievelden? De inwoners aan de ontzorgingstafel zijn ondanks goede bedoelingen veelal leken die tot afspraken moeten komen met doorgewinterde partners als de NAM. Zonder financiële middelen voor eigen onderzoek en onder leiding van een ‘onafhankelijk’ voorzitter, die op 8 februari op intimiderende wijze kritische inwoners de mond probeerde te snoeren. De raadscommissie moet de bestuurlijke reflectie afwijzen en aan de NAM en staatssecretaris een krachtig ‘nee’ te laten horen. ‘Ja’ is een ‘ja’ tegen 3 miljoen liter chemicaliën ondergronds per jaar: dat is simpelweg onaanvaardbaar. CDA weet dat een deel van Schoonebeek wél vertrouwen heeft in het gebiedsproces.

Weet mevrouw Mulder dat ook en merkt zij iets van verdeeldheid in het dorp? Mevrouw Mulder heeft nog geen voorstanders gesproken. In haar omgeving is iedereen tegen. Bij voorstanders zou er verdeeldheid kunnen ontstaan. Daarom kan een goede enquête uitwijzen wat er écht in het dorp leeft. 50PLUS vraagt waarom mevrouw Mulder spreekt van ‘zogenaamd onafhankelijk voorzitter’. Mevrouw Mulder hoorde die voorzitter die onafhankelijke rol meermalen bevestigen op 8 februari. Toch brak hij bij kritische vragen uit de zaal ongevraagd en heel abrupt in, zonder zich voor te stellen. Hij maande iedereen tot kalmte en kritiek was niet de bedoeling. Daar kreeg mevrouw Mulder niet zo’n onafhankelijk gevoel bij. De heer Bosman (Schoonebeek Boven Olie) zou het logisch vinden als een bedrijf met zo’n reputatie in Twente en Groningen met pek en veren Schoonebeek uit wordt gejaagd. Het tegendeel is waar. Net als alle voorgangers vindt de heer Bosman de NAM onbetrouwbaar. De olievelden in Schoonebeek moeten worden opgepimpt om het straks te verkopen. Het gaat om geld verdienen. De ontzorgingstafel is een farce gezien de grote en deels ongekende risico’s van het injecteren van afvalwater op 3.000 meter diepte. B&W bepalen wanneer en met welke inhoud deze reflectiebrief naar Den Haag gaat. Hebben zij het lef om de uitvoering van de enquête op zich te nemen? Dat is geen taak voor een EOP.

Hebben B&W het lef om voor de omwonenden, die van gekonkel en geregel spreken, op te komen en naar hen goed te luisteren, daar iets mee te doen en niet toe te geven aan de NAM-lobby en eventuele steekpenningen?

14

De heer Van der Weide (wethouder) maakt hier ernstig bezwaar tegen. Hier wordt de schijn gewekt dat met steekpenningen wordt gewerkt. Dat gaat buiten iedere orde en dat is buitengewoon ongepast. De inspreker moet met bewijs komen en anders zijn uitspraak terugtrekken. De heer Bosman zei slechts ‘eventuele steekpenningen’. Hij begrijpt de boosheid van de wethouder, maar refereerde aan een AD-artikel van 12 maart over het omkopen van vele Rotterdamse gemeenteambtenaren. Dit staat los van de zaak-Schoonebeek, maar ook i.c. is het niet ondenkbaar. De heer Van der Weide (wethouder) verzoekt inspreker zijn woorden terug te nemen. Wakker Emmen vindt dit soort insinuaties evenmin acceptabel. De heer Bosman neemt zijn eerdere woorden terug. Voorzitter Wittendorp wijst erop dat hij inspreker het woord kan ontnemen, ook als het ‘slechts’ insinuaties betreft. De heer Bosman begrijpt dit. Het concept-afsprakenkader wordt ook door B&W ondertekend.

Betekent dat dit de gemeente borg staat als het straks misgaat en de inwoners hun schade niet op de nieuwe eigenaar kunnen verhalen? Is het Emmense college bereid het vertrouwen in de politiek te herstellen? Of volgt hier een herhaling van de schertsvertoning van het college van Coevorden? De heer Van Hees (Dorpsbelangen Schoonebeek) wilde namens de EOP participeren in het gebiedsproces om de belangen van de inwoners te behartigen aan de ontzorgingstafel. Vreemd dat de commissie niet over het afsprakenkader beschikt: zij moet dat alsnog opvragen. Het kader is zo goed als mogelijk opgesteld met als duidelijke disclaimer dat de deelnemers met hun deelname niet akkoord gaan met de herstart van de oliewinning via de injectie van productiewater. Deelname geschiedt via toevallige aanmelding en is dus niet representatief. Waarom is niet gekeken naar de uitgangspunten van een burgerraad? De term ‘ontzorgen’ – ontzorgen waarvan? – levert al veel argwaan op bij aanvang. Gaandeweg mag je meereizen naar een vastgestelde bestemming zonder gelegenheid om bij te sturen. Het doel van de NAM staat duidelijk vast. Zij overlegt tweewekelijks met bestuurders, maar de inwoners weten niets van de inhoud. De commissie moet om inzage hierin te vragen. Zo niet, dan gaat Dorpsbelangen de wet Woo gebruiken.