Enexis Netbeheer - Investeringsplan 2024
Tekst van het document
Inhoud
Inleiding
Profiel en strategie Methodiek
Ontwikkeling en scenario’s
tu
FOCUS OP UITVOERING VAN DE ENERGIETRANSITIE
INVESTERINGSPLAN 2024 ENEXIS NETBEHEER
Capaciteit Kwaliteit
Netgerelateerd
Totaal
Bijlagen
Inhoud
Inleiding
Profiel en strategie Methodiek
Ontwikkeling en scenario’s
Capaciteit Kwaliteit
Netgerelateerd
Totaal
Bijlagen
Voorwoord Het is de grootste verbouwing van ons energiesysteem ooit. Wonen, rijden en werken worden klimaatneutraal. In het benodigde, nieuwe energiesysteem, regeert het aanbod. Aanbod van zonne- en windenergie, aanbod van duurzame gassen zoals groen gas en waterstof én aanbod van voldoende transportmogelijkheden voor die energie. Dit is anders dan we gewend zijn. De immense verandering van ons energiesysteem is inmiddels tot aan de voordeur voelbaar. We verbouwen en bouwen energie-infrastructuur, terwijl de winkel open is. De vraag naar transportcapaciteit neemt zó snel toe dat we dit als netbeheerder niet kunnen bijbenen, ondanks de recordinvesteringen die we doen. Een aansluiting op het elektriciteitsnet is niet langer vanzelfsprekend. En dat doet pijn. De netbeheerders hebben in Nederland de afgelopen decennia een goede, robuuste en betaalbare energie-infrastructuur aangelegd en beheerd. Maar op weg naar een klimaatneutraal energiesysteem wordt er meer gevraagd. Van ons, maar ook van de rest van de maatschappij. Het vraagt om een fundamenteel anders denken én doen. Een andere manier van omgaan met energie en het energienet, schaarse ruimte onder en boven de grond en schaarste aan technisch personeel en materialen. Bouwen, bouwen, bouwen Het staat buiten kijf dat er veel energie-infrastructuur bij moet komen. Dit investeringsplan toont wat we precies van plan zijn.
Er staat in waar we de komende tien jaar aan de slag gaan voor uitbreiding, vervanging of onderhoud, en hoeveel we investeren. De komende jaren gaat dit wederom om recordbedragen. We verdubbelen de transportcapaciteit voor elektriciteit en we maken ons gasnet toekomstbestendig. De komende tien jaar is er echter niet genoeg ruimte op het elektriciteitsnet om iedereen op het door de klant gewenste moment aan te sluiten. We zijn hier zo transparant mogelijk over. Zodat onze klanten weten waar ze aan toe zijn. En om zichtbaar te maken wat haalbaar is en wat niet. Dit gat maken we zo klein mogelijk door gerichter, efficiënter en sneller te bouwen, maar ook door slimmer gebruik te maken van de beschikbare capaciteit van het elektriciteitsnet buiten de drukke piekmomenten. Intensieve samenwerking We kunnen dit niet alleen. Om de enorme klus te klaren en een forse versnelling van het uitbreiden van de netten te realiseren, moeten we samen - netbeheerders, aannemers en overheden - anders werken. In de Nationale Uitvoeringsagenda die in november 2023 door de gezamenlijke netbeheerders is uitgebracht doen we hiervoor een voorstel. We bieden hiermee perspectief aan alle energiegebruikers, van industrie tot consument. Er worden daarnaast ook al mooie stappen gezet in de samenwerking met partners. Daar zijn we trots op.
Zo hebben overheden en marktpartijen voor het eerst bijgedragen aan de ontwikkeling van de scenario’s in dit investeringsplan. Daarnaast nemen we energieplannen van de provincies (Provinciale Meerjarenprogramma’s Infrastructuur Energie en Klimaat) voortaan mee in onze investeringen. Zodat infrastructuur die maatschappelijk gezien het hardst nodig is, meer prioriteit krijgt. Efficiënt netgebruik Alleen netuitbreidingen zijn niet genoeg om het gat tussen wat haalbaar en gevraagd is te vullen. Het vraagt om gedragsverandering - van iedereen. Een voorbeeld is de inpassing van zonprojecten. De vraag naar transportcapaciteit groeit in deze branche nog steeds het hardst. Als we dat allemaal faciliteren, dan vraagt dat veel investeringen. Dat kan slimmer; bijvoorbeeld door zonnepanelen zoveel mogelijk op (grote) daken te plaatsen. Daar ligt al een bestaande aansluiting en zijn doorgaans ook veel meer mogelijkheden om de opgewekte zonnestroom direct te verbruiken.
Voorwoord
2
Inhoud
Inleiding
Profiel en strategie Methodiek
Ontwikkeling en scenario’s
Capaciteit Kwaliteit
Netgerelateerd
Totaal
Bijlagen
Het nieuwe energiesysteem We staan voor een immense uitdaging om een klimaatneutraal energiesysteem te realiseren. Door gezamenlijke inspanningen, innovatie en gedragsverandering kunnen we die toekomst vormgeven. Namens de directie van Enexis Netbeheer B.V.,
Jeroen Sanders, CTO
Voorwoord
3
Inhoud
Inleiding
Profiel en strategie Methodiek
Ontwikkeling en scenario’s
Capaciteit Kwaliteit
Netgerelateerd
Totaal
Bijlagen
Managementsamenvatting Elke twee jaar stelt Enexis Netbeheer een investeringsplan op om aan te geven welke investeringen er de komende tien jaar voorzien worden in haar elektriciteits- en gasnetten. De komende tien jaar verandert het energiesysteem drastisch. Het geïnstalleerd vermogen van de duurzame opwek in de netten van Enexis Netbeheer verdrievoudigt naar verwachting. Ook de gevraagde transportcapaciteit voor afname van elektriciteit zal in omvang verdubbelen. Dit vraagt om grote investeringen in de elektriciteitsnetten. Zo verdubbelt volgens de huidige plannen de transportcapaciteit op de koppelpunten met het hoogspanningsnet van Tennet in omvang en wordt ook op de andere netvlakken veel extra capaciteit toegevoegd. In totaal investeert Enexis Netbeheer de komende drie jaar ruim 3 miljard euro in uitbreiding van de elektriciteitsnettten. Daarnaast wordt in de komende tien jaar nog bijna 2 miljard euro extra geïnvesteerd in uitbreiding van de hoog/middenspanningsstations (HS/MS)-stations. Hiervoor worden alle ruim 125 HS/MSstations van Enexis Netbeheer uitgebreid en worden tientallen nieuwe HS/MS-stations gebouwd. Ondanks al de uitbreidingen die Enexis Netbeheer de komende jaren gepland heeft, blijven er echter nog knelpunten bestaan. De vraag naar transportcapaciteit stijgt sneller dan Enexis Netbeheer, in samenwerking met de landelijke netbeheerder, kan bijbouwen.
Hierdoor zullen veel klanten helaas langer moeten wachten op een nieuwe aansluiting en kunnen klanten nog jarenlang geconfronteerd worden met spanningsklachten. Om het tekort zo snel mogelijk in te kunnen lopen weet Enexis Netbeheer jaarlijks zo’n 500 nieuwe medewerkers aan te trekken. Ook is er vergaand gestandaardiseerd om het werk sneller en efficiënter uit te kunnen voeren en wordt er zoveel mogelijk werk uitbesteed. Hiermee is het tekort echter niet op korte termijn ingelopen. Daarom is het belangrijk om flexibel om te gaan met de vraag naar transportcapaciteit. In de dalmomenten is er vaak nog wel capaciteit beschikbaar. Door hier gebruik van te maken, bijvoorbeeld middels congestiemanagement en contracten met alternatieve transportrechten, kunnen er toch nieuwe klanten aangesloten worden. De energietransitie legt een zware druk op het elektriciteitsnet. Om verdere verduurzaming mogelijk te maken is het van belang om ook andere opties mee te nemen zoals bijvoorbeeld groen gas. De markvraag naar groen gas blijft echter nog achter. De komende jaren investeert Enexis Netbeheer in acht groen gas netuitbreidingsprojecten. Naast al het werk in uitbreiding blijft Enexis Netbeheer ook investeren in de instandhouding van de bestaande netten. Zo zijn er tot en met 2030 nog omvangrijke vervangingsprogramma’s om de veiligheid van het gasnet te waarborgen.
Ook in het elektriciteitsnet vinden vervangingen plaats om het veilig en betrouwbaar te houden. Het totaal aan investeringen, ten behoeve van uitbreiding en instandhouding, dat Enexis Netbeheer de komende drie jaar uit denkt te kunnen voeren is weergegeven in onderstaande tabel. 2024 (M€)
2025 (M€)
2026 (M€)
Mogelijk
490
477
511
Gevraagd
490
477
511
Mogelijk
842
1.009
1.186
Gevraagd
1.120
1.242
1.326
Mogelijk
93
89
93
Gevraagd
93
89
93
Werkstroom Instandhouding
Uitbreiding
Overig
Naast de investeringen die mogelijk zijn, laat de tabel ook zien welke investeringen eigenlijk gewenst zijn maar waar niet voldoende uitvoeringscapaciteit voor beschikbaar is. Uit de tabel blijkt dat de investeringen die nodig zijn voor instandhouding van het bestaande net allemaal uitgevoerd kunnen worden maar investeringen ten behoeve van netuitbreiding helaas niet. Congestiemanagement en andere vormen van flexibiliteit kunnen helpen om een deel van de klantvraag alsnog in te vullen.
Managementsamenvatting
4
Inhoud
Inleiding
Profiel en strategie Methodiek
Ontwikkeling en scenario’s
Capaciteit Kwaliteit
Netgerelateerd
Totaal
Bijlagen
Inhoud Voorwoord Managementsamenvatting Inhoud 1 Inleiding
2 4 5 8
1.1
Doel van het investeringsplan
8
1.2
Wettelijk kader
8
1.3
Consultatie
9
1.4 Totstandkoming IP2024 2 Profiel en strategie
9 13
2.1
Profiel
13
2.2
Feiten en cijfers
13
2.3
Missie, visie en strategie
14
2.4 Bedrijfswaarden 3 Methodiek
15 20
3.1
Hoofdlijn methodiek
20
3.2
Vaststellen van knelpunten
20
3.2.1
Capaciteit
20
3.2.2
Kwaliteit
22
3.3
Bepalen van maatregelen
23
3.4
Investeringsplan
23
3.4.1
Prioritering op bedrijfswaarden
24
3.4.2
Prioritering pMIEK
25
3.4.3
Externe beperkingen
25
3.4.4
Optimalisatie werkpakket
25
3.5 pMIEK 4 Ontwikkelingen en scenario’s voor IP2024
28 31
4.1
Inleiding
31
4.2
Samenvatting van het scenariodocument
31
4.3
Voornaamste trends ten opzichte van scenario’s IP2022
34
4.4 Regionalisatie van de scenario’s 5 Capaciteitsknelpunten en uitbreidingsinvesteringen
35 39
5.1
Capaciteitsknelpunten Elektriciteit
39
5.1.1
Algemeen
39
5.1.2
Reguliere capaciteitsknelpunten Elektriciteit
39
5.1.3
Majeure capaciteitsknelpunten Elektriciteit
40
5.1.4
Tijdigheid oplossen capaciteitsknelpunten Elektriciteit
40
5.2
Uitbreidingsinvesteringen Elektriciteit
43
5.2.1
Algemeen
43
5.2.2
Reguliere uitbreidingsinvesteringen Elektriciteit
43
5.2.3
Majeure uitbreidingsinvesteringen Elektriciteit
45
5.2.4
Inzet flexibiliteit
47
5.3
Capaciteitsknelpunten Gas
48
5.3.1
Algemeen
48
5.3.2
Reguliere capaciteitsknelpunten Gas
49
5.3.3
Majeure capaciteitsknelpunten Gas
49
5.3.4
Tijdigheid oplossen capaciteitsknelpunten Gas
50
5.4
Uitbreidingsinvesteringen Gas
50
5.4.1
Algemeen
50
Inhoud
5
Profiel en strategie Methodiek
Ontwikkeling en scenario’s
Inhoud
Inleiding
Capaciteit Kwaliteit
Netgerelateerd
5.4.2
Reguliere uitbreidingsinvesteringen Gas
51
5.4.3 Majeure uitbreidingsinvesteringen Gas 6 Kwaliteitsknelpunten en vervangingsinvesteringen
52 54
6.1
Kwaliteitsknelpunten Elektriciteit
54
6.1.1
Algemeen
54
6.1.2
Reguliere kwaliteitsknelpunten Elektriciteit
54
6.1.3
Majeure kwaliteitsknelpunten Elektriciteit
54
6.2
Vervangingsinvesteringen Elektriciteit
55
6.2.1
Algemeen
55
6.2.2
Reguliere vervangingsinvesteringen Elektriciteit
55
6.2.3
Majeure vervangingsinvesteringen Elektriciteit
56
6.3
Kwaliteitsknelpunten Gas
56
6.3.1
Algemeen
56
6.3.2
Reguliere kwaliteitsknelpunten Gas
59
6.3.3
Majeure kwaliteitsknelpunten Gas
59
6.4
Vervangingsinvesteringen Gas
59
6.4.1
Algemeen
59
6.4.2
Reguliere vervangingsinvesteringen Gas
60
6.4.3 Majeure vervangingsinvesteringen Gas 7 Netgerelateerde investeringen
60 62
7.1
62
Netgerelateerde investeringen Elektriciteit
Totaal
Bijlagen
7.2 Netgerelateerde investeringen Gas 8 Totale investeringen
62 64
8.1
Totaal werkpakket 2024-2026: mogelijk versus gevraagd
64
8.2
Maakbaarheidsgat
64
8.3 Mitigatie van het maakbaarheidsgat 9 Bijlagen
65 68
9.1
Bijlage - Afkortingen
68
9.2
Bijlage - Majeure capaciteitsknelpunten en uitbreidingsinvesteringen Elektriciteit: 2024-2033
71
9.3
Bijlage - Alternatievenafwegingen majeure investeringen Elektriciteit: 2024-2033
102
9.4
Bijlage - Relatie congestiegebieden Elektriciteit
103
9.5
Bijlage - Majeure uitbreidingsinvesteringen Elektriciteit: terugblik 2021-2022
106
9.6
Bijlage - Majeure capaciteitsknelpunten en uitbreidingsinvesteringen Gas: 2024-2033
107
9.7
Bijlage - Alternatievenafwegingen majeure investeringen Gas: 2024-2033
108
9.8
Bijlage - Majeure kwaliteitsknelpunten en vervangingsinvesteringen Elektriciteit: 2024-2033
111
9.9
Bijlage - Majeure vervangingsinvesteringen Elektriciteit: terugblik 2021-2022
115
9.10
Bijlage - Investeringen in hoogspanningsstations per provincie
116
9.11
Bijlage - Risicotabel Elektriciteit
122
9.12
Bijlage - Risicotabel Gas
123
9.13
Bijlage - Reacties van Enexis Netbeheer op de openbare zienswijzen
124
Inhoud
6
Inhoud
Inhoud
Inleiding
Profiel en strategie Methodiek
Ontwikkeling en scenario’s
Capaciteit Kwaliteit
Netgerelateerd
Totaal
Bijlagen
7
Inhoud
Inleiding
Profiel en strategie Methodiek
Ontwikkeling en scenario’s
Capaciteit Kwaliteit
Netgerelateerd
Totaal
Bijlagen
1 Inleiding Enexis Netbeheer stelt elke twee jaar een investeringsplan (IP) op, om aan te geven welke investeringen er de komende tien jaar worden voorzien in haar elektriciteits- en gasnetten. Deze investeringen zijn bedoeld om de verduurzaming van vraag en aanbod van elektriciteit en gas mogelijk te maken, maar ook om de bestaande dienstverlening veilig en betrouwbaar te houden. Dit investeringsplan maakt concreet hoeveel en waarin Enexis Netbeheer tussen 2024 en 2033 investeert om voldoende capaciteit voor het transport van elektriciteit en gas te realiseren én hoe zij borgt dat het net veilig en betrouwbaar blijft. Het IP blikt tien jaar vooruit, en er wordt teruggekeken op de gerealiseerde investeringen uit het vorige IP. Het gaat daarbij om uitbreidings-, vervangings- en netgerelateerde investeringen van de elektriciteitsen gasnetten. Het opstellen van het investeringsplan is sinds 2020 een tweejaarlijks cyclisch proces. U leest nu het derde investeringsplan. Eerdere edities zijn te vinden op de website van Enexis Netbeheer: Investeringsplannen Enexis Netbeheer. De betekenis van de afkortingen die in dit IP zijn gebruikt, treft u aan in het overzicht van Bijlage 9.1. 1.1 Doel van het investeringsplan Enexis Netbeheer vindt het belangrijk transparante plannen te maken, die zo goed mogelijk aansluiten bij toekomstige ontwikkelingen.
Het IP heeft wettelijk gezien twee doelen: 1. Het vergroten van de transparantie over de toekomstige investeringen en de onderbouwing hiervan. 2. Het kunnen toetsen of Enexis Netbeheer in redelijkheid tot het ontwerp IP is gekomen. Wat betekent het vergroten van transparantie concreet? Het energielandschap ontwikkelt snel. De vraag naar capaciteit op met name het elektriciteitsnet neemt snel toe en de toekomst van het gasnet is onduidelijk. In het IP verkent Enexis Netbeheer door middel van een aantal scenario’s verschillende toekomstbeelden. Voor elk van deze scenario’s wordt concreet gemaakt welke ontwikkelingen zich voordoen en worden deze gekwantificeerd. Vervolgens wordt voor elk van de scenario’s inzichtelijk gemaakt tot welke knelpunten ze leiden en wanneer die zich naar verwachting voordoen. Vervolgens beschrijft het IP welke investeringen wanneer nodig zijn om deze knelpunten op te lossen. Zo beoogt Enexis Netbeheer voor alle relevante stakeholders transparant te maken waarom en wanneer welke investeringen gedaan worden. Daarnaast maken ook investeringen in de betrouwbaarheid en veiligheid van het net onderdeel uit van de integrale opgave van Enexis Netbeheer. Naast een transparante uitwerking van het investeringsplan, streven de Nederlandse netbeheerders ernaar de transparantie over investeringen te vergroten door meer inzicht te geven in het proces.
Vanuit deze doelstelling zijn voor het IP2024 vier stakeholderbijeenkomsten georganiseerd: drie bijeenkomsten waarbij stakeholders kennis konden nemen van en input konden leveren voor de IP-scenario’s. Daarnaast één bijeenkomst waarbij stakeholders kennis konden nemen van en vragen konden stellen over het proces van knelpunt tot investeringsplan. Wat houdt toetsen van redelijkheid in? De toezichthouder Autoriteit Consument en Markt (ACM) heeft de taak om te toetsen of de netbeheerder zich aan de wet houdt, en op een redelijke manier tot investeringen komt die in het IP beschreven staan. Zij controleert of de netbeheerder op een logische manier inventariseert welke knelpunten er zijn, welke risico’s die met zich mee kunnen brengen en hoe de netbeheerder met de risico’s om wil gaan. 1.2 Wettelijk kader In de Gaswet en Elektriciteitswet 1998 zijn de wettelijke verplichtingen van de netbeheerder beschreven. Kort samengevat komen die neer op het ‘in stand houden’ van de door haar beheerde netten (elektriciteit en/of gas), het aanbieden en realiseren van aansluitingen aan alle aanvragers, het verrichten van transport van energie via
Inleiding
8
Inhoud
Inleiding
Profiel en strategie Methodiek
Ontwikkeling en scenario’s
Capaciteit Kwaliteit
Netgerelateerd
Totaal
Bijlagen
de beheerde netten en het beschikbaar stellen van meetgegevens waarmee de marktpartijen worden gefaciliteerd. Voor het IP zijn de verplichtingen van belang om de veiligheid en betrouwbaarheid van de netten (de instandhouding) en van het transport van elektriciteit en gas over de netten op de meest doelmatige wijze te waarborgen. Dit realiseert Enexis Netbeheer door het uitvoeren van de volgende activiteiten: ▪ het ontwerpen, aanleggen, bedrijfsvoeren en oplossen van storingen; ▪ het onderhouden, modificeren, uitbreiden, vervangen en verwijderen van aansluitingen, netten en kleinverbruik meetinrichtingen. Deze activiteiten leiden tot kosten die worden onderverdeeld naar kapitaalsinvesteringen (CAPEX) en operationele kosten (OPEX). In het IP worden alleen de kapitaalsinvesteringen opgenomen. Een andere wettelijke verplichting van de netbeheerder is het faciliteren van de markt. Hieronder vallen de volgende activiteiten: het beheer van de aansluitingenregisters elektriciteit en gas, het verstrekken van meetdata en het toewijzen van transportcapaciteit aan marktpartijen. Ook de met de monitoring, besturing en bedrijfsvoering samenhangende investeringen in IT- en OT-systemen (informatie- en operationele technologie) worden daartoe gerekend.
1.3 Consultatie De netbeheerders werken met diverse landelijke en regionale partijen samen om te komen tot de beste, maatschappelijk verantwoorde, investeringsplannen. Het is een complexe opgave om de snelgroeiende vraag naar elektriciteit én het veranderend gebruik van de gasinfrastructuur te kunnen faciliteren. Het is belangrijk dat de voorgestelde investeringen zo goed mogelijk aansluiten bij en anticiperen op de ontwikkeling van de vraag naar elektriciteit en gas. In die complexe opgave streven de netbeheerders ernaar partijen zo goed mogelijk te informeren en hen te vragen om een reactie op het ontwerp-IP door middel van een consultatie. Bij de totstandkoming van het IP2024 zijn stakeholders daarom actief geconsulteerd bij het opstellen van de toekomstscenario’s. In de periode september t/m november 2022 hebben hiervoor zoals eerder vermeld drie bijeenkomsten plaatsgevonden. Enerzijds helpt de input van stakeholders bij het verder verbeteren van de scenario’s. Anderzijds dragen de bijeenkomsten bij aan transparantie over de totstandkoming van de scenario’s. Het consultatieproces kende voor het IP2024 daarnaast een informerende bijeenkomst die is gehouden om (markt)partijen mee te nemen in de totstandkoming van de investeringsplannen. De consultatieversie van het ontwerp-IP is op 1 november 2023 officieel ter consultatie voorgelegd.
De consultatieversie is te vinden op de website van Enexis Netbeheer voor een periode van vier weken (link: Investeringsplannen Enexis Netbeheer). Belangstellenden wordt hiermee de mogelijkheid geboden om de consultatieversie van het ontwerp-IP in te zien en te reageren. Na de openbare consultatie wordt aangegeven welke gevolgtrekkingen zijn verbonden aan de ontvangen zienswijzen, welke worden toegevoegd aan het ontwerp-IP. Het ontwerp-IP wordt getoetst door de ACM. Na de verwerking van de toetsing van de ACM wordt het IP definitief vastgesteld en gepubliceerd. 1.4 Totstandkoming IP2024 Binnen Netbeheer Nederland (NBNL), de brancheverenging van de Nederlandse netbeheerders is een ‘werkgroep IP’ actief. Deze werkgroep werkt aan uniformering van de IP’s van de verschillende netbeheerders en zoekt afstemming met de toezichthouder ACM en relevante stakeholders om te komen tot een IP wat zo goed mogelijk voldoet aan de eisen en verwachtingen. Figuur 1.1 geeft de stappen weer die de netbeheerders samen met de stakeholders en de toezichthouder hebben doorlopen.
Inleiding
9
Inhoud
Inleiding
Profiel en strategie Methodiek
Ontwikkeling en scenario’s
Capaciteit Kwaliteit
Netgerelateerd
Totaal
Bijlagen
Figuur 1.1 Proces IP (LNB = Landelijke Netbeheerder, RNB = Regionale Netbeheerder)
Het IP-proces start met de vaststelling van de kaders die worden toegepast in het IP. Deels zijn dit gezamenlijke kaders voor alle netbeheerders, zoals de uitgangspunten voor de scenario’s. Deels zijn dit uitgangspunten per netbeheerders, zoals bijvoorbeeld de reken- en risicomodellen die worden gehanteerd. Vervolgens worden in gezamenlijkheid scenario’s samengesteld om de ontwikkeling van de energievraag en -aanbod te voorspellen. In de volgende fase vindt overleg plaats tussen de netbeheerders en ACM over eventuele wijzigingen in de informatiebehoefte van ACM ten aanzien van het IP. Deze liggen vast in het Kader Informatiebehoefte van de ACM. Parallel aan dit proces worden de effecten van de scenario’s doorgerekend. Het doorrekenen van de scenario’s houdt in dat – uitgaande van verschillende scenario’s – nieuwe behoeften aan transportcapaciteit worden voorspeld, dat een voorspelling wordt gemaakt van waar deze behoefte het meest waarschijnlijk zal ontstaan en wat het effect van het voorzien in deze behoefte zal hebben op de netten. Als voorbeeld: Wanneer de scenario’s een grote groei in laadpalen voorspellen, wordt een inschatting gemaakt waar deze waarschijnlijk geplaatst zullen worden en of dat tot de noodzaak tot een netverzwaring leidt of niet. Meer informatie over het vastellen van de capaciteitsknelpunten vindt u in hoofdstuk 3.
Parallel aan het doorrekenen van de netten, wordt de toestand van het bestaande net geëvalueerd: Wat is de toestand van de verschillende onderdelen van het net? Welke onderdelen naderen het einde van de levensduur of voldoen niet meer aan actuele eisen en moeten worden vervangen? Dit gebeurt in de toestandsanalyse. Meer informatie over de omgang met kwaliteitsknelpunten vindt u in hoofdstuk 3. Het doorrekenen van de netten en de toestandsanalyse geven inzicht in de capaciteits- en de kwaliteitsknelpunten die moeten worden opgelost. De knelpunten worden opgelost door het doen van investeringen. De investeringen samen vormen een portfolio. Bij het samenstellen van de projecten, wordt zo goed mogelijk gezocht naar mogelijkheden om projecten zo efficiënt mogelijk uit te voeren. Als voorbeeld: Een kwaliteitsknelpunt in 2025 en een verwacht capaciteitsknelpunt in 2028 op dezelfde locatie worden normaliter in één project opgelost. Het initiële portfolio houdt geen rekening met beperkingen in maakbaarheid. De beperkingen in maakbaarheid kunnen voortkomen uit beperkingen in de beschikbaarheid van mensen, materialen, ruimte en andere middelen. In de fase Maakbaarheidsanalyse en prioriteren wordt het portfolio passend gemaakt ten opzichte van de verwachte beschikbare middelen.
Inleiding
10
Inhoud
Inleiding
Profiel en strategie Methodiek
Ontwikkeling en scenario’s
Capaciteit Kwaliteit
Netgerelateerd
Totaal
Bijlagen
Het investeringsplan dat resulteert uit de voorgaande fases wordt op 1 november aan stakeholders voorgelegd ter consultatie: stakeholder kunnen hun zienswijze op de investeringsplannen geven. De zienswijzen kunnen leiden tot aanpassingen in de investeringsplannen of meegenomen worden in de volgende cyclus van het investeringsplan. Alle zienswijzen en de wijze waarop ermee wordt omgegaan worden vastgelegd in een nieuwe versie van het investeringsplan, dat op 1 januari ter toetsing wordt voorgelegd aan deACM. De toetsing door de ACM kan opnieuw tot aanpassingen in het investeringsplan leiden. Afhankelijk van de ernst van eventuele tekortkomingen, keurt ACM het investeringsplan goed op uiterlijk 1 april 2024 of zijn er aanvullende verbeteringen noodzakelijk. In dat laatste geval spreken de ACM en betreffende netbeheerder daar een deadline op maat voor af. De cyclus wordt afgesloten met een evaluatie met stakeholders: wat ging er goed in het proces en wat kan nog beter? Wat is er goed aan het uiteindelijke IP-product en waar is nog ruimte voor verbetering van het IP als informatieproduct? Hiermee vormt de evaluatie van het IP weer het startpunt voor de volgende cyclus. In het hoofdstuk 3 ‘Methodiek’ worden deze stappen verder toegelicht. Gezien de onzekerheden in de toekomstige ontwikkelingen worden de investeringsplannen iedere twee jaar herijkt, geconsulteerd en gepubliceerd.
De investeringsplannen kennen een hoge zekerheid ten aanzien van de investeringen voor de eerste drie (regionale netbeheerders) tot vijf jaren (landelijke netbeheerders) van het plan en deze zijn daarom kwantitatief uitgewerkt. De overige investeringen in het plan kennen een hogere mate van onzekerheid, omdat de scenario’s dan verder uit elkaar gaan lopen, en zijn daarom alleen kwalitatief uitgewerkt. De netbeheerders zetten zich in om de investeringsplannen steeds concreter en transparanter te maken voor stakeholders en toezichthouders. Dat is dit keer bijvoorbeeld gebeurd door het organiseren van een heel aantal bijeenkomsten met stakeholders.
Inleiding
11
Inhoud
Inleiding
Profiel en strategie Methodiek
Ontwikkeling en scenario’s
Capaciteit Kwaliteit
Netgerelateerd
Totaal
Bijlagen
.
Inleiding
12
Inhoud
Inleiding
Profiel en strategie Methodiek
Ontwikkeling en scenario’s
Capaciteit Kwaliteit
Netgerelateerd
Totaal
Bijlagen
2 Profiel en strategie 2.1 Profiel Enexis Netbeheer is de regionale netbeheerder in de provincies Groningen, Drenthe, Overijssel, Noord-Brabant en Limburg. In Figuur 2.1 zijn de voorzieningsgebieden voor elektriciteit en gas weergegeven. Met onze infrastructuur zorgen wij ervoor dat miljoenen klanten in Nederland toegang hebben tot elektriciteit en gas. Onze medewerkers zorgen dag en nacht voor een veilige en betrouwbare energievoorziening en werken daarnaast hard aan verduurzaming van het energiesysteem in Nederland. Enerzijds door windmolens, zonneweides en laadpunten voor elektrisch vervoer aan te sluiten. Anderzijds door samen met onze stakeholders maatschappelijk optimale keuzes te maken voor het energiesysteem van de toekomst.
Figuur 2.1 Voorzieningsgebieden Enexis Netbeheer, Elektriciteit (links) en Gas (rechts)
2.2 Feiten en cijfers Tabel 2.1 bevat een aantal feiten en cijfers over het elektriciteits- en gasnet van Enexis Netbeheer. Het betreft de stand van zaken per 31 december 2022. Elektriciteitsnet
Eenheid
Waarde
Gasnet
Eenheid
Waarde
Lengte LS net
km
103.218
Lengte LD net
km
37.444
Lengte MS net
km
46.839
Lengte HD net
km
8.738
Netlengte totaal
km
150.057
Netlengte totaal
km
46.182
Aantal MS/LS stations
#
57.154
Aantal gasontvangstations (GOS)
#
243
Aantal HS/MS-stations
#
116
Aantal overslagstations
#
109
Aantal aansluitingen LS net
#
2.924.879
Aantal districtstations (DS)
#
3.194
Aantal aansluitingen MS net
#
16.068
Aantal afleverstations (AS)
#
3.065
Aantal aansluitingen totaal
#
2.940.947
Aantal combistations
#
73
Getransporteerde energie
GWh
32.643
Aantal hogedrukaansluitsets (HAS)
#
15.066
Jaarlijkse uitvalduur (2022)
Min.
14,0
Aantal aansluitingen LD net
#
2.300.189
Aantal aansluitingen HD net
#
3.017 2.303.206
Opgesteld productievermogen Wind
MW
1.624
Aantal aansluitingen totaal
#
Zon kleinschalig
MWp
3.585
Getransporteerd volume gas (2022)
Mm3
4.714
Zon grootschalig
MWp
5.361
waarvan grijs
Mm3
4.637
WKK
MW
1.076
waarvan groen (ingevoed)
Mm3
76
Overig
MW
10
Jaarlijkse uitvalduur (2022)
Min.
1,82
Aantal locaties (tussen)booster groen gas
#
1
Tabel 2.1 Feiten en cijfers Enexis Netbeheer, Elektriciteit (links) en Gas (rechts)
Profiel en strategie
13
Inhoud
Inleiding
Profiel en strategie Methodiek
Ontwikkeling en scenario’s
Capaciteit Kwaliteit
Netgerelateerd
Totaal
Bijlagen
2.3 Missie, visie en strategie Klimaatverandering is een van de grootste uitdagingen van onze tijd. Om in 2050 een CO2-neutrale samenleving te realiseren, is ombouw van het energiesysteem een voorwaarde. Een gigantische opgave, ook voor Enexis Netbeheer. In onze strategie, die in 2022 werd vastgesteld door de aandeelhouders, beschrijven we hoe Enexis Netbeheer dat waarmaakt. Overheden, bedrijven en burgers maken plannen én zetten concrete stappen in de energietransitie. Woningen worden verduurzaamd, wind- en zonneparken gebouwd en er wordt volop geïnvesteerd in elektrisch vervoer en verduurzaming van de industrie. Als netbeheerder zijn we een onmisbare schakel in de transformatie van het energiesysteem. Daarbij stelt deze fase van de energietransitie ons voor een aantal forse uitdagingen. Hoe kunnen we het benodigde tempo van de energietransitie bijbenen? En hoe (ver)bouwen we een infrastructuur als we niet precies weten hoe het duurzame energiesysteem van de toekomst eruit zal zien en het maatschappelijk debat daarover nog volop gevoerd wordt? Wij zetten alles op alles om samen met stakeholders de afgesproken klimaatdoelen te halen, maar kunnen helaas niet alles tegelijk. Gaat er prioriteit naar het aansluiten van nieuwe woningen of naar zonneparken? Dat vraagt om politieke besluiten.
Ook sturen we aan op tijdige politieke keuzes over hoe het energiesysteem van de toekomst eruit gaat zien. Dan kan Enexis Netbeheer, samen met alle spelers in de markt, toewerken naar die toekomst. Want het is in het belang van de gehele samenleving dat de energietransitie haalbaar en betaalbaar is, en dat hoge investeringen financierbaar blijven. De energietransitie leidt voor Enexis Netbeheer tot een enorme toename van het werkpakket en dat blijft de komende jaren zo. De uitvoering vraagt onze volledige aandacht. Daarom brengen we focus aan in onze activiteiten. Alles moet erop gericht zijn dat de energievoorziening veilig en betrouwbaar blijft, dat we klanten tijdig aansluiten en het energiesysteem van de toekomst realiseren. Onze visie We gaan naar een CO2-neutrale energievoorziening. Het eindplaatje en de weg daar naar toe kennen nog vele onzekerheden. De komende tien jaar kenmerken zich door een grote diversiteit aan partijen en oplossingen die naast elkaar bestaan. Dat betekent dat Enexis Netbeheer samen met stakeholders volop in ontwikkeling zal zijn om de klimaatdoelen waar te maken. Door de grote hoeveelheid oplossingen en de daarmee gepaard gaande complexiteit zullen de totale kosten van de energievoorziening substantieel toenemen. Onze missie Wij brengen mensen steeds meer duurzame energie.
Dat doen we door mede richting te geven aan het energiesysteem van de toekomst en door slim te investeren in betrouwbare energie-infrastructuur. Zo houden we de energietransitie haalbaar en betaalbaar. Onze strategische koers Onze ambitie is duidelijk: wij realiseren de energietransitie in ons verzorgingsgebied. Dit doen we in nauwe samenwerking met onze stakeholders. Om te slagen in deze opdracht is focus op onze kerntaken nodig. Onze kerntaken vatten wij samen in drie doelen. We sturen aan op maatschappelijk optimale keuzes We ambiëren een actieve rol in het richting geven aan maatschappelijk optimale keuzes voor een duurzaam, betrouwbaar en betaalbaar energiesysteem van de toekomst en een haalbare weg daarnaartoe. Daartoe ontwikkelen we samen met stakeholders gedragen en haalbare plannen. Met onze kennis, expertise en visie helpen we bij het maken van slimme keuzes. Als prioritering nodig is, aarzelen we niet om dit op de juiste tafels te agenderen. We geven daarbij transparant inzicht in consequenties van keuzes voor de infrastructuur. Daarnaast geven we actief richting aan het energiesysteem van de toekomst. Door overheden te helpen bij het maken van integrale afwegingen met periodiek integrale systeemverkenningen en ontwikkelpaden van energiedragers en infrastructuren.
Profiel en strategie
14
Inhoud
Inleiding
Profiel en strategie Methodiek
Ontwikkeling en scenario’s
Capaciteit Kwaliteit
Netgerelateerd
Totaal
Bijlagen
We bieden iedereen altijd toegang tot energie We zorgen dat huishoudens en bedrijven kunnen vertrouwen op een toegankelijke, veilige energie-infrastructuur met behoud van een hoge leveringszekerheid tegen zo laag mogelijke kosten. Forse netuitbreidingen zijn nodig om iedereen een toegankelijke infrastructuur te bieden; in onze netten en in het hoogspanningsnet van TenneT. Wij stellen ons tot doel om jaarlijks minimaal 1 gigawatt bij te bouwen. Daarnaast beïnvloeden we de vraag naar netcapaciteit actief en vinden manieren om de infrastructuur efficiënter te benutten. Dat doen we met digitalisering, innovatie en sturing van vraag en aanbod. Klanten kunnen er op vertrouwen dat onze netten veilig en betrouwbaar zijn en blijven. We doen geen concessies aan onze hoge standaarden op het gebied van veiligheid en betrouwbaarheid, en blijven beter presteren dan het sectorgemiddelde. We streven er naar dat klanten gemiddeld minder dan 17,5 minuten per jaar zonder elektriciteit zitten. De betrouwbaarheid voor gas is van oudsher heel hoog. Jaarlijks schommelt de uitvalduur voor gas rond de 1 minuut per jaar en dat hoge niveau willen we handhaven. Bij alles wat we doen, zijn we ons ervan bewust dat we geld goed moeten besteden. Daarom maken we kostenefficiënte keuzes. Dat hoort bij onze publieke taak.
Klanten weten wat ze aan ons hebben In onze dienstverlening aan klanten en marktpartijen zijn we transparant, voorspelbaar en efficiënt. Klanten kunnen gemakkelijk diensten bij ons afnemen en weten wat ze wanneer mogen verwachten. We sluiten klanten aan op de door hen gewenste datum. Als dat niet lukt, gaan we in gesprek en maken we afspraken over een redelijke termijn. We streven ernaar om uiterlijk in 2026 minimaal 85% van onze klanten op de door hen gewenste datum aan te sluiten. We werken doorlopend aan het verbeteren van onze klant- en marktprocessen. Dit doen we in nauwe samenwerking met collega-netbeheerders, energiemarktpartijen en ketenpartners. Tenslotte Een succesvolle realisatie van onze strategische doelen stelt hoge eisen aan onze mensen en organisatie. Ook daarvoor nemen we onze verantwoordelijkheid. Belangrijke waarden daarbij zijn veilig werken, elkaar versterken, duurzame impact hebben en financieel solide blijven. 2.4 Bedrijfswaarden Risk and Opportunity Based Asset Management (ROBAM) Om de strategische doelen te behalen gaat Enexis Netbeheer systematisch te werk.
Enexis Netbeheer gebruikt de door haar zelf ontwikkelde en conform ISO 55001, NTA 8120, ISO 27001 en ISO 9001 gecertificeerde Risk and Opportunity Based Asset Management (ROBAM) methodiek om risico’s en opportunities te waarderen en onderling af te wegen teneinde doelmatig te investeren/onderhouden. Toepassing van de ROBAM-benadering waarborgt een optimale balans tussen de doelstellingen op bedrijfswaarden en daarmee tussen de belangen van alle betrokken partijen (in het bijzonder de maatschappij, de klanten, de medewerkers en de aandeelhouders) op korte en lange termijn. De Asset Manager van Enexis Netbeheer werkt op basis van een zestal bedrijfswaarden, namelijk: ▪
Betrouwbaarheid: De mate waarin Enexis Netbeheer voorziet in een ongestoorde voorziening van elektriciteit en gas. De indicator die hiervoor wordt gebruikt, meet de omvang van ongeplande uitval uitgedrukt in verbruikersminuten.
▪
Veiligheid: De mate waarin medewerkers (inclusief aannemers) en het publiek door het handelen en/of de infrastructuur van Enexis Netbeheer worden blootgesteld aan bedreigingen ten aanzien van hun leven en gezondheid. De indicator die hiervoor wordt gebruikt, meet de ernst van fysiek letsel.
Profiel en strategie
15
Inhoud
▪
Inleiding
Profiel en strategie Methodiek
Ontwikkeling en scenario’s
Capaciteit Kwaliteit
Netgerelateerd
Totaal
Bijlagen
Nettoegankelijkheid: De mate waarin de transportcapaciteit van Enexis Netbeheer toereikend is om aan de klantvraag naar (extra) capaciteit voor levering of teruglevering (op nieuwe of bestaande aansluitingen) te kunnen voldoen. De indicator die hiervoor wordt gebruikt, meet de mate van transportschaarste bij levering en teruglevering in transport- en distributienetten.
▪
Betaalbaarheid: De mate waarin aan de financiële doelstellingen van de Asset Owner wordt voldaan. De indicatoren die hiervoor worden gebruikt, meten de omvang van financiële schade (risico’s) of baten (opportunities).
▪
Imago: De mate waarin afbreuk wordt gedaan aan het beeld dat stakeholders hebben van het handelen en/of de prestaties van Enexis Netbeheer. De indicator die hiervoor wordt gebruikt, meet de omvang van negatieve zichtbaarheid in het publieke domein, uitgedrukt in media-aandacht en/of klachten.
▪
Duurzaamheid: De mate waarin de bedrijfsvoering van Enexis Netbeheer de eigen CO2-uitstoot beïnvloedt. De indicator die hiervoor wordt gebruikt, meet de omvang van (vermeden) milieubelasting, inclusief die ten gevolge van de aanschaf van nieuwe assets, uitgedrukt in CO2-equivalenten.
Het bedrijfswaardenmodel is een afspiegeling van de belangen van de stakeholders en van de missie, visie en strategische doelstellingen van Enexis Netbeheer. Het model dient om conflicterende belangen objectief tegen elkaar af te kunnen wegen. Er wordt onderscheid gemaakt tussen risico’s en opportunities: ▪
Risico: Bedreiging/potentiële gebeurtenis die (mogelijk) tot een verslechtering van de prestaties op de bedrijfswaarden leidt.
▪
Opportunity: Besparingsmogelijkheid die voortvloeit uit huidige of toekomstige situatie of gebeurtenis(sen).
De risico- en opportunity matrices (Figuur 2.2 en Figuur 2.3) dienen als besluitvormingsinstrumenten om risico’s en opportunities te waarderen en onderling te prioriteren. Het waarderen van risico’s en opportunities gebeurt door het vaststellen van het effect op de bedrijfswaarden en de kans of frequentie (risico’s) of termijn (opportunities) van optreden. De risicobereidheid is een afspiegeling van de “risk appetite” van de Asset Owner. Aan de hand van de risicobereidheid wordt bepaald binnen welke termijnen beheersmaatregelen moeten worden ontwikkeld en geïmplementeerd. Risico’s en opportunities worden zoveel mogelijk in volgorde van onderlinge waardering en rendement van de beheersmaatregelen opgepakt, waarbij de risicobereidheid niet in het gedrang komt.
Profiel en strategie
16
Inhoud
Inleiding
Profiel en strategie Methodiek
Ontwikkeling en scenario’s
Capaciteit Kwaliteit
Netgerelateerd
Totaal
Bijlagen
Figuur 2.2 Risicomatrix Enexis Netbeheer 2022
Figuur 2.3 Opportunity matrix Enexis Netbeheer 2022
De gebruikte afkortingen in de matrices zijn: Verwaarloosbaar (V), Laag (L), Medium (M), Hoog (H), Zeer Hoog (ZH) en Ontoelaatbaar (O).
Profiel en strategie
17
Inhoud
Inleiding
Profiel en strategie Methodiek
Ontwikkeling en scenario’s
Capaciteit Kwaliteit
Netgerelateerd
Totaal
Bijlagen
Doelstelling op bedrijfswaarden Om gericht te kunnen sturen op de bedrijfswaarden hanteert Enexis Netbeheer targets en signaalwaarden. Een target is hierbij een doelstelling die door Enexis Netbeheer zelf is bepaald. Indien nodig worden er acties geformuleerd en uitgevoerd om aan de gestelde target te voldoen. Een signaalwaarde heeft tot doel afwijkingen tijdig te signaleren. Bij overschrijding van het gestelde kengetal is er potentieel sprake van 'stress' op de desbetreffende prestatie-indicator. Bij overschrijding van een signaalwaarde is een corrigerende actie niet per definitie noodzakelijk, dit hangt af van de indicator alsmede van de oorzaken van de overschrijding. Met behulp van de targets en signaalwaarden geeft Enexis Netbeheer weer welk kwaliteitsniveau nagestreefd wordt op de kwaliteitsaspecten betrouwbaarheid, veiligheid, productkwaliteit en kwaliteit van de dienstverlening. De belangrijkste zijn: ▪
Voor de betrouwbaarheid van de elektriciteitsnetten heeft Enexis Netbeheer al jarenlang een target op de jaarlijkse uitvalduur van 17,5 minuten per jaar. Voor de gasnetten is deze target 1,0 minuut per jaar.
▪
Voor publieke veiligheid hanteert Enexis Netbeheer eigen ontwikkelde kritische prestatie-indicatoren (KPI’s): zes voor Elektriciteit en zes voor Gas. Voor beide disciplines is de zwaarste prestatie-indicator: het aantal incidenten met een zeer ernstig effect, zijnde het aantal ongevallen met een of meerdere doden (slachtoffer(s) onder het publiek) of omgevingsschade groter dan 10M€. De target hiervoor is nul.
▪
De productkwaliteit elektriciteit heeft vooral betrekking op de spanningskwaliteit. Hiervoor hanteert Enexis Netbeheer een signaalwaarde van maximaal 250 spanningsklachten per jaar. Op dit moment wordt dit helaas niet gehaald. Hoofdstuk 5 van dit IP legt uit welke acties in gang gezet zijn om dit op termijn wel weer te halen.
▪
De kwaliteit van dienstverlening wordt uitgedrukt in de zogenaamde Customer Effort Score (CES). Deze is gedefinieerd als de mate waarin onze klanten inspanning hebben moeten leveren binnen een van onze processen om iets gerealiseerd te krijgen. Er zijn drie categorieen: CES Grootverbruik & Netten, CES Kleinverbruik en CES Storingen. De targets (2023) hievoor zijn respectievelijk 27%, 22% en 18%
Barrièremanagement Enexis Netbeheer heeft als doel om aantoonbaar in control te komen en te blijven ten aanzien van geïdentificeerde bedreigingen en potentiële gevolgen hiervan. Hiervoor wordt binnen de ROBAM-methodiek gebruik gemaakt van Barrière Management. Voor het visualiseren, beheren en managen van de asset gerelateerde risico’s en beheersmaatregelen wordt gebruik gemaakt van de BowTie methodiek. Een BowTie, zoals getoond in Figuur 2.4, geeft de samenhang weer tussen bedreigingen, potentiële gevolgen en beheersmaatregelen. De beheersmaatregelen worden ook barrières genoemd. Door de conditie van deze barrières continue of periodiek te meten kan gemonitord worden of eventuele gevolgen zich potentieel zullen aandienen.
Figuur 2.4 Illustratie van een BowTie
Profiel en strategie
18
Inhoud
Inleiding
Profiel en strategie
Profiel en strategie Methodiek
Ontwikkeling en scenario’s
Capaciteit Kwaliteit
Netgerelateerd
Totaal
Bijlagen
19
Inhoud
Inleiding
Profiel en strategie Methodiek
Ontwikkeling en scenario’s
Capaciteit Kwaliteit
Netgerelateerd
Totaal
Bijlagen
3 Methodiek 3.1 Hoofdlijn methodiek In dit hoofdstuk wordt de methodiek waarmee tot investeringen wordt gekomen beschreven. Deze methodiek verschilt voor kwaliteits- en capaciteitsinvesteringen. Grofweg zijn er vier stappen te onderscheiden: 1) toekomstbeeld bepalen, 2) bepalen knelpunten, 3) het bepalen van maatregelen om deze knelpunten op te lossen en 4) samenstellen van het investeringsportfolio. Het uitgangspunt bij deze vier stappen wordt gevormd door de strategie van Enexis Netbeheer. De stappen zijn in Figuur 3.1 visueel weergegeven. Stap 1 en 2 worden toegelicht in paragraaf 3.2, stap 3 in paragraaf 3.3 en stap 4 in paragraaf 3.4.
Figuur 3.1 Stappen methodiek
3.2 Vaststellen van knelpunten De eerste stap is zicht krijgen op de vraag die op ons afkomt, dit betreft zowel de capaciteitsvraag als de benodigde investeringen ten aanzien van veiligheid en kwaliteit. 3.2.1 Capaciteit Deze paragraaf beschrijft hoe Enexis Netbeheer capaciteitsknelpunten vaststelt en bijbehorende maatregelen bepaalt. Schematisch is dit weergegeven in Figuur 3.2.
Figuur 3.2 Schematische weergave van stappen richting vaststellen van capaciteitsknelpunten
Bepalen toekomstscenario’s De toekomst is inherent onzeker. Om toch een inschatting te kunnen maken van de benodigde investeringen, wordt er gebruik gemaakt van scenario’s. In deze scenario’s worden mogelijke toekomstbeelden geschetst. Scenario’s helpen bij het doorbreken van de gedachte dat de toekomst er ongeveer hetzelfde uitziet als het heden. In het kader van het IP is het vooral van belang hoe vraag en aanbod van energie zich ontwikkelen in de komende tien jaar. Op basis van deze vraag- en aanbodscenario’s kunnen vervolgens de netten worden doorgerekend en potentiële knelpunten worden geïdentificeerd. De verschillende uitkomsten per scenario geven een bandbreedte van mogelijke ontwikkelingen en bijbehorende gevolgen voor het energienet. De scenario’s zijn
Methodiek
20
Inhoud
Inleiding
Profiel en strategie Methodiek
Ontwikkeling en scenario’s
Capaciteit Kwaliteit
Netgerelateerd
Totaal
Bijlagen
nadrukkelijk geen blauwdrukken waaruit gekozen moet worden. Het zijn studiemodellen. De scenario’s geven de grenzen aan waarbinnen de ontwikkeilngen zullen plaatsvinden. Na vaststelling van de scenario’s kunnen zich onverhoopt nog grote veranderingen in de uitgangspunten voordoen. Deze zullen in dat geval in de scenario’s voor een volgend IP meegenomen worden. Dit wil echter niet zeggen dat netbeheerders er tussentijds niets mee doen. Netbeheerders monitoren continu welke relevante ontwikkelingen zich voordoen. Implicaties daarvan worden opgenomen in het investeringsportfolio dat continu bijgewerkt wordt. De scenario’s die in dit IP gehanteerd worden zijn gezamenlijk door de netbeheerders vastgesteld. Een uitgebreidere toelichting op de totstandkoming en inhoud van de scenario’s is te vinden in hoofdstuk 4. Vaststellen knelpunten Uit de scenariostudie volgen prognoses per driver. Aan de hand van ontwikkelpaden wordt voor de komende 10 de vraag en het aanbod van elektriciteit en gas in alle deelnetten bepaald. Hierbij is er voor de in het net aanwezige flexibilteit ten behoeve van balanshandhaving vanuit gegaan dat deze schaarsteneutraal aangesloten wordt. Met behulp van profielen wordt dit vertaald in een bepaalde vraag naar transportcapaciteit in de deelnetten.
Door deze vraag naar transportcapaciteit voor elk van de scenario’s steeds te toetsen aan de beschikbare transportcapaciteit worden de capaciteitsknelpunten per scenario in beeld gebracht. Dit leidt tot een overzicht van alle capaciteitsknelpunten met daarbij in welk jaar deze worden verwacht en bij welk van de scenario’s deze optreden. De verschillende stappen zijn in Figuur 3.3 weergegeven Scenario X
Prognoses Prognoses Driver Prognoses Driver
Doorrekening
Toetsing
Toekomstige capaciteits knelpunten
Driver
Profielen Regionalisering (e.g. MW/buurt) Regionalisering (e.g. MW/buurt) Regionalisering (e.g. MW/buurt)
Limieten
Ontwikkelpad Ontwikkelpad Ontwikkelpad
Figuur 3.3 Stappen van scenario tot knelpunt
Voor de toetsing aan de beschikbare transportcapaciteit in de elektriciteitsnetten wordt gelet op drie aspecten: •
de belastbaarheid van de netcomponenten
•
de kortsluitvastheid van de netcomponenten
•
de spanningskwaliteit in de netten
Elk van deze aspecten kan beperkend zijn voor de beschikbare transportcapaciteit en aanleiding zijn voor het constateren van een capaciteitsknelpunt. Verder hanteert Enexis Netbeheer het criterium van enkelvoudige redundantie voor haar tussenspanningsnetten (50 kV), de middenspanningsnetten en de transformatoren tussen de hoog-, tussen- en middenspanningsnetten, ofwel de HS/MS-, en HS/TS-transformatoren. Door deze redundantie is het mogelijk om onderhoud uit te voeren zonder dat de levering onderbroken hoeft te worden en ook leidt een componentstoring niet meteen tot een leveringsonderbreking. Voor de HS/MS-transformatoren is deze enkelvoudige redundantie tevens wettelijk voorgeschreven. Sinds 1 januari 2021 geldt er bij Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB) onder voorwaarden een vrijstelling van de enkelvoudige storingsreserve wanneer het elektriciteitsproductie betreft. Enexis Netbeheer maakt waar
Methodiek
21
Inhoud
Inleiding
Profiel en strategie Methodiek
Ontwikkeling en scenario’s
Capaciteit Kwaliteit
Netgerelateerd
Totaal
Bijlagen
mogelijk gebruik van deze vrijstelling. Hierdoor is er meer transportcapaciteit beschikbaar voor het aansluiten van nieuwe opwek, zoals zonneweides en windmolens. Enexis Netbeheer houdt in dit IP rekening met deze mogelijkheden. Dit betekent concreet dat de reserve HS/MS-transformatoren op de hoogspanningsstations die normaal alleen ingezet worden om voor redundantie te zorgen, na de nodige aanpassingen, ook continu ingezet kunnen worden om de opgewekte elektriciteit van nieuwe elektriciteitsproductie-eenheden af te voeren. In geval van een (zeldzame) storing of onderhoud worden deze HS/MS-transformatoren weer ingezet in hun oorspronkelijke functie en wordt teruglevering van elektriciteit weer beperkt tot een enkele HS/MS-transformator. Op deze wijze komt er dus extra transportcapaciteit beschikbaar voor nieuwe opwek, maar blijft de redundantie voor de overige klanten intact. Voor de toetsing aan de beschikbare transportcapaciteit in de gasnetten wordt gebruik gemaakt van de ontwerpcriteria die zijn opgesteld voor de drukbesteding (drukverlies), de gassnelheid in de leidingen en de (buiten)temperatuur. Enexis Netbeheer gebruikt voor het ontwerpen van gasnetten een etmaaltemperatuur van -13 °C en een windsnelheid van 5 m/s. Dit betreft de wintersituatie.
Voor de zomernachtsituatie is het juist van belang om voldoende transportcapaciteit en afname te creëren om groen gas invoeders minimaal 8.000 uren per jaar te kunnen faciliteren. De ontwerpcriteria zijn uitgewerkt in ontwerpkaders. Met gasnetberekeningen wordt getoetst of er voldoende transportcapaciteit in de gasnetten aanwezig is. Er is sprake van een capaciteitsknelpunt indien de maximale toelaatbare drukbesteding en/of gassnelheid overschreden word(t)(en) en/of het niet mogelijk is om groen gas invoeding minimaal 8.000 uren per jaar te faciliteren per invoeder. Toetsing van de beschikbare transportcapaciteit in de gasnetten is momenteel vooral gerelateerd aan het faciliteren van groen gas invoeding. 3.2.2 Kwaliteit Deze paragraaf beschrijft hoe Enexis Netbeheer kwaliteitsknelpunten vaststelt en bijbehorende maatregelen bepaalt. Schematisch is dit weergegeven in Figuur 3.4.
Figuur 3.4 Schematische weergave van stappen richting vaststellen van kwaliteitsknelpunten
Knelpunten vaststellen Het identificeren van de kwaliteitsknelpunten heeft geen relatie met de scenario’s voor vraag en aanbod van elektriciteit en gas, maar komt zuiver voort uit (nieuwe inzichten in) de ontwikkeling van de toestand van de netcomponenten. Enexis Netbeheer past haar ROBAM-methodiek (Risk and Opportunity Based Asset Management, zie paragraaf 2.4) toe om het faalgedrag van netcomponenten te analyseren en mogelijke tegenmaatregelen tegen elkaar af te wegen en daarmee de veiligheid en betrouwbaarheid te waarborgen. Enexis Netbeheer inventariseert hiervoor doorlopend mogelijke nieuwe faalmechanismen van de diverse componentpopulaties op basis van onder meer informatie uit onderhoud en storingen. Specifieke faalmechanismen treden vaak op binnen componentpopulaties van een bepaald merk of type. Wanneer specifieke faalvormen worden waargenomen, wordt voor de betreffende componentpopulatie een risicoanalyse opgesteld om het niveau van het risico voor de verschillende bedrijfswaarden vast te stellen. Het instrument hiervoor is de risicomatrix van Enexis Netbeheer waarmee de combinatie van faalfrequentie en het effect van falen wordt gewogen en het niveau van het risico wordt vastgesteld. Vervolgens wordt onderzocht of het mogelijk
Methodiek
22
Inhoud
Inleiding
Profiel en strategie Methodiek
Ontwikkeling en scenario’s
Capaciteit Kwaliteit
Netgerelateerd
Totaal
Bijlagen
is om dit risico op een rendabele wijze te reduceren door maatregelen als onderhoud of vervanging. ‘Rendabel’ betekent hier dat de kosten van de maatregelen niet hoger mogen zijn dan de risicoreductie (uitgedrukt in euro’s) die hiermee behaald kan worden. Mocht onderhoud/vervanging niet rendabel blijken, dan wordt het risico geaccepteerd. Opgemerkt wordt dat er dus niet een vaste grenswaarde is van het risiconiveau om dit wel of niet te accepteren, maar dat dit afhankelijk is van de effectiviteit van mogelijke reductiemaatregelen. Uitzondering hierop zijn risico’s die volgens de risicomatrix van Enexis Netbeheer als ‘Ontoelaatbaar’ worden geclassificeerd. Deze risico’s worden nooit geaccepteerd, ook als de reductiemaatregelen niet ‘rendabel’ zouden zijn. Wanneer de maatregelen op populatieniveau als rendabel zijn beoordeeld, dan kunnen de exemplaren binnen deze populatie worden geïdentificeerd als kwaliteitsknelpunten. Door het toepassen van de geselecteerde maatregel kunnen deze knelpunten vervolgens worden opgelost. 3.3 Bepalen van maatregelen Nadat de capaciteits- en kwaliteitsknelpunten in kaart zijn gebracht worden hier vervolgens oplossingen voor bepaald. Deze bestaan vooral uit investeringen, maar kunnen soms ook uit operationele maatregelen bestaan (vooral bij kwaliteitsknelpunten). Deze paragraaf beschrijft de wijze waarop de benodigde investeringen bepaald worden.
Oplossen capaciteitsknelpunten Per capaciteitsknelpunt worden de mogelijke oplossingsmaatregelen in beeld gebracht. De oplossingen worden in beginsel zodanig vormgegeven dat hiermee alle capaciteitsknelpunten worden opgelost, ongeacht welk scenario werkelijkheid wordt. Afhankelijk van of het knelpunt al op korte of pas op langere termijn verwacht wordt, zijn deze maatregelen al meer of minder definitief van aard. Bij knelpunten verderop in de zichtperiode wordt met het inzicht van dit moment de beste maatregel uitgedacht, maar kan er nog verdere studie noodzakelijk zijn om de uiteindelijke optimale oplossing te bepalen. Bij de knelpunten op lange termijn geldt verder dat deze afhankelijk zijn van de werkelijke ontwikkelingen. Deze kunnen afwijkend zijn van de gehanteerde scenario’s. De definitieve investeringsbeslissing kan daarom pas genomen worden wanneer hier meer zekerheid over is. Voor knelpunten op kortere termijn worden de mogelijke oplossingsalternatieven beoordeeld op effectiviteit en op kosten. Effectiviteit betekent in dit geval in hoeverre het knelpunt wordt opgelost, ook rekening houdend met de toekomstige vraag naar transportcapaciteit. De maatregel die als beste naar voren komt, op basis van de op dat moment beschikbare informatie, wordt vervolgens geselecteerd voor uitvoering.
Oplossen kwaliteitsknelpunten Zoals toegelicht in paragraaf 3.2.2 vindt de afweging welke oplossing toe te passen voor kwaliteitsknelpunten plaats door middel van de ROBAM-methodiek. Deze afweging vindt doorgaans niet plaats per individueel knelpunt, maar op het niveau van een populatie van gelijksoortige netcomponenten van een bepaald type of fabricaat. Wanneer een maatregel op populatieniveau als rendabel is beoordeeld, zoals beschreven in paragraaf 3.2.2, dan wordt deze toegepast op alle exemplaren (kwaliteitsknelpunten) binnen de populatie. Een dergelijke maatregel kan bijvoorbeeld een bepaalde onderhoudsstrategie zijn (zoals periodiek of toestandsafhankelijk onderhoud) of een bepaalde vervangingsstrategie (bijvoorbeeld planmatige of toestandsafhankelijke vervanging). De gekozen strategie wordt vervolgens verder uitgewerkt in de vorm van onderhouds- en vervangingsrichtlijnen en in werkinstructies voor de praktische uitvoering van het beleid. In dit IP wordt alleen gerapporteerd over de vervangingen (zijnde investeringen) en niet over het onderhoud (zijnde exploitatiekosten). 3.4 Investeringsplan De investeringen die gemoeid zijn met het oplossen van capaciteits- en kwaliteitsknelpunten vormen, samen met de andere werkzaamheden van een netbeheerder, zoals onderhoud van het bestaande net, input voor het werkpakket van de netbeheerders.
Om het totale werkpakket in de tijd weg te kunnen zetten, moet een aantal stappen doorlopen worden. Als eerste vindt er een prioritering plaats. Het totale werkpakket is de afgelopen jaren,
Methodiek
23
Inhoud
Inleiding
Profiel en strategie Methodiek
Ontwikkeling en scenario’s
Capaciteit Kwaliteit
Netgerelateerd
Totaal
Bijlagen
als gevolg van de energietransitie, enorm gegroeid. Het lukt Enexis Netbeheer momenteel nog niet om de eigen arbeidscapaciteit net zo snel te laten groeien. Daarnaast zijn er andere vertragende factoren zoals materiaalschaarste, gebrek aan ruimte en omgevingsprocedures. Als gevolg hiervan kunnen niet alle investeringen tijdig gedaan worden en moeten er keuzes gemaakt worden met betrekking tot welke werkzaamheden eerst en welke later uitgevoerd worden. Hierbij spelen het prioriteringskader van Enexis Netbeheer zelf, alsook de maatschappelijke prioritering door overheden via het provinciaal en nationaal MIEK (Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie & Klimaat) een rol. Nadat op deze manier een voorkeursvolgorde bepaald is, worden de projecten in de tijd ingepland. Hierbij is er nog een aantal redenen die er voor kunnen zorgen dat de volgorde van de projecten weer wijzigt. In de eerste plaats gaat het dan om externe beperkingen zoals vergunningsprocedures en de afhankelijkheid van de bovenliggende netbeheerder Tennet en Gasunie waardoor bepaalde investeringen (nog) niet gedaan kunnen worden. In de tweede plaats gaat het om optimalisatie van het werkpakket, zoals het slim combineren van werkzaamheden, waardoor ook nog weer verschuivingen kunnen optreden. De verschillende stappen, opgedeeld in prioritering en planning, zijn in onderstaande Figuur 3.5 weergegeven.
In de volgende sub paragrafen worden de verschillende stappen verder toegelicht.
Figuur 3.5 Prioritering en planning van werkzaamheden
3.4.1 Prioritering op bedrijfswaarden Wanneer niet alle geplande werkzaamheden tijdig gerealiseerd kunnen worden moet er geprioriteerd worden. Bij deze prioritering wordt uitgegaan van de bedrijfswaarden van Enexis Netbeheer. De bedrijfswaarden die daarbij de belangrijkste rol spelen zijn veiligheid, betrouwbaarheid en nettoegankelijkheid. Deze bedrijfswaarden zijn gerelateerd zijn aan de wettelijke taken van de netbeheerder (waarborgen van veiligheid, betrouwbaarheid en zorgen voor voldoende transportcapaciteit). Prioritering tussen klantgedreven en niet klantgedreven werk Het uitgangspunt bij de prioritering is om zoveel mogelijk klantgedreven werk uit te kunnen voeren. Dit betekent dat voor werkzaamheden aan het bestaande net (bedoeld om de betrouwbaarheid en veiligheid te waarborgen) alleen die werkzaamheden gedaan worden die strikt noodzakelijk zijn om de gestelde targets (zie paragraaf 2.4) te behalen. Beperkt uitstel van vervangingen in de elektriciteitsnetten is toelaatbaar aangezien het preventieve planmatige vervangingen betreft. Er zit een zekere ruimte in het precieze tijdstip van vervanging zonder dat dit meteen leidt tot extra risico voor de betrouwbaarheid van de voorziening.
In het geval van vervangingsinvesteringen die bedoeld zijn voor het borgen van de veiligheid van eigen medewerkers of van de omgeving is uitstel niet toelaatbaar en deze vervangingen krijgen altijd prioriteit boven klantgedreven werk. Prioritering binnen klantgedreven werk Binnen het portfolio aan klantgedreven werk worden als eerste de projecten opgepakt waarbij sprake is van een acute bedreiging van de betrouwbaarheid en veiligheid van het net ten gevolge van de autonome groei in de bestaande klantvraag. Dit betreft knelpunten die, indien ze niet tijdig opgelost zijn, direct tot niet vermijdbare overbelasting van het net en daarmee tot uitval kunnen leiden. Daarna wordt geprioriteerd op basis van de
Methodiek
24
Inhoud
Inleiding
Profiel en strategie Methodiek
Ontwikkeling en scenario’s
Capaciteit Kwaliteit
Netgerelateerd
Totaal
Bijlagen
bedrijfswaarde nettoegankelijkheid. Per knelpunt wordt bepaald hoeveel energie er niet getransporteerd kan worden. Hoe hoger de risicoscore op deze bedrijfswaarde, hoe hoger de prioriteit die Enexis Netbeheer eraan toekent. 3.4.2 Prioritering pMIEK Bij het prioriteren van projecten is het van groot belang welke projecten als pMIEK projecten gekenmerkt zijn door de provincies (op dit moment betreft dit alleen nog maar een aantal majeure uitbreidingsinvesteringen). Deze krijgen een hogere prioriteit, omdat het grote maatschappelijke belang van deze projecten is vastgesteld. Een verdere toelichting op pMIEK is te vinden in paragraaf 3.5. Enexis Netbeheer geeft, met inachtneming van haar wettelijke taken, de hoogste prioriteit aan de pMIEK projecten. Concreet betekent dit dat, binnen de capaciteitsuitbreidingen, als eerste ingezet wordt op die knelpunten die een acute bedreiging vormen voor de veiligheid en betrouwbaarheid van het elektriciteitsnet, zoals beschreven in paragraaf 3.4.1. Na deze urgente projecten geeft Enexis de hoogste prioriteit aan de pMIEK projecten. Nadat hiermee de urgente en pMIEK projecten als hoogste geprioriteerd zijn, worden de overige projecten geprioriteerd op basis van de bedrijfswaarden betrouwbaarheid, veiligheid en nettoegankelijkheid, zoals beschreven in paragraaf 3.4.1.
3.4.3 Externe beperkingen Nadat Enexis Netbeheer op de hierboven beschreven wijze alle projecten geprioriteerd heeft, moeten de projecten in de tijd ingepland worden. De volgorde van uitvoering van de projecten komt daarbij niet altijd overeen met de prioriteitsvolgorde zoals eerder vastgesteld. Er zijn namelijk diverse externe redenen die ervoor kunnen zorgen dat een project nog niet opgestart kan worden. Zo zijn er voor projecten meestal diverse vergunningen nodig. Wanneer deze voor een bepaald project nog niet rond zijn kan een lager geprioriteerd project eerder uitgevoerd worden als daar wel alle benodigde vergunningen voor verleend zijn. Een andere actuele oorzaak voor mogelijke vertragingen van projecten is mogelijke overschrijding van de stikstoflimieten. Vergunningaanvragen kunnen hierdoor langer duren of vergunningen kunnen zelfs helemaal niet verleend worden. Ook in dit geval worden lager geprioriteerde projecten mogelijk eerder gerealiseerd. Een andere belangrijke externe beperking is de transportschaarste in het bovenliggende hoogspanningsnet. In vrijwel alle regio's van Enexis Netbeheer is hier op dit moment sprake van. Dit heeft invloed op de planning van de investeringen van Enexis Netbeheer in die gebieden.