Eindrapport Onderzoek naar Duurzaamheidsbeleid

Een ander voorbeeld is te vinden in de raadsbrief ‘Emmerhout Energieneutraal’ van 17 december 2020. In 2017 is de gemeente in samenwerking met verschillende partijen begonnen aan het project Emmerhout Energieneutraal. De ambitie was om de gehele gebouwde omgeving van de wijk Emmerhout in tien jaar tijd energieneutraal te maken. De afgelopen jaren zijn resultaten bereikt. Voor een volgende stap is veel geld nodig. Hiervoor heeft de gemeente tweemaal een subsidie aangevraagd bij de rijksoverheid, maar deze tweemaal niet gekregen. Mede door deze afwijzing van het rijk, en het feit dat Emmen zich genoodzaakt zag fors te bezuinigen, is toen een besluit genomen om de komende vier jaar minder middelen ter beschikking te stellen voor projecten rondom energie en duurzaamheid. Er is daarbij ook meer geprioriteerd: de middelen die beschikbaar zijn worden de komende jaren ingezet op het verduurzamen van de industrie, in GZI Next (waterstof) en in de ontwikkeling van warmtenetten. Het beschikbaar stellen van middelen aan de gebouwde omgeving en bewonersinitiatieven is toen teruggebracht.

Pagina 47

DE ENERGIEMARKT De huidige ontwikkelingen op de energiemarkt maken dat de rijksoverheid en gemeenten voortdurend moeten inspelen op actualiteit. Dit is door de gemeente Emmen niet te beïnvloeden, de gemeente heeft immers geen enkele invloed op de huidige prijsstijgingen en -fluctuaties van olie, gas en elektriciteit.

Pagina 48

9

De resultaten DEELVRAGEN:

6 7

In hoeverre zijn de ambities en doelen van de gemeente Emmen behaald? Staan de budgetten en inspanningen in verhouding tot de bereikte resultaten? En worden de budgetten doelmatig besteed?

9.1 De energie- en warmtetransitie We behandelen hieronder als de maatschappelijke opgave voor de gemeente Emmen: het verschil tussen de huidige en gewenste situatie. We doen dit op basis van de update van 31 juni 2023 van de regionale monitor voor de regionale energiestrategie en de nieuwe energienota van Emmen voor de jaren 2023-2026. Hoewel deze tijdens het schrijven van dit rapport deze energienota nog niet is behandeld in de raad bevat deze de meest actuele data. Voor alle duidelijkheid: het gaat hier dus niet om de uitvoeringsdoelen, die hebben we in het voorgaande hoofdstuk behandeld. Het gaat hier om de daadwerkelijke maatschappelijke effecten van het beleid en de uitvoering. Gewenste Situatie De opgave waar de gemeente Emmen voor staat is groot. In de regionale energiestrategie is afgesproken dat de regio in 2030 met een productie van 3,45 TWh aan hernieuwbare energie grofweg 700 kton aan CO2-uitstoot zal vermijden. De gemeente wil 0,669 TWh voor haar rekening nemen waarmee grofweg 133 kton CO2-uitstoot zal worden vermeden. Daarmee wil de gemeente Emmen 19% van de regionale bijdrage aan de landelijke doelen leveren.

Huidige situatie: t/m 2030 is nog ruwweg 40% CO₂-uitstootreductie nodig Conform de regionale monitor voor de regionale energiestrategie heeft Emmen anno juni 2023 met projecten (gerealiseerde en in aanbouw) ongeveer 81,3 kton CO2-uitstoot vermeden en heeft daarmee ruim 60% van de CO2-doelstelling voor 2030 gerealiseerd. Dat is gerealiseerd met Zon op Land, Zon op Dak en Wind, zie de onderstaande tabel. Opwek hernieuwbare energie: de productie van hernieuwbare energie binnen de gemeentelijke grenzen moet vanaf medio 2023 tot 2030 nog groeien met 35%. De onderstaande tabel laat zien dat de gemeente ten aanzien van de productie van hernieuwbare energie binnen de eigen gemeentelijke grenzen 65% heeft gerealiseerd. Van het doel 0,669 TWh (2.400 TJ) is 0,436 TWh (1.570 TJ) gerealiseerd. Dat het doel ten aanzien van de productie van hernieuwbare energie nog niet is gerealiseerd zien we overigens in nagenoeg alle gemeenten van Nederland.. Het gemiddelde percentage bekende hernieuwbare energie ten opzichte van het energieverbruik is gemiddeld voor alle gemeenten circa 12%.33 Het energieverbruik ten aanzien van elektra is 3,87 PJ. Op dit moment kan Emmen 0,436 TWh (1.570 TJ) elektriciteit leveren uit hernieuwbare bronnen opgewekt binnen de eigen gemeente. Dat is ruim 11% van het elektriciteitsverbruik.

Uitgaande van verhoudingsgewijze gelijke investeringen en inspanningen van Emmen ten opzichte van andere gemeenten, staan deze in verhouding tot de bereikte resultaten.

33 Bron: https://klimaatmonitor.databank.nl/dashboard.

Pagina 49

De onderstaande tabel laat ook zien dat de gemeente ten aanzien van windopgave op ongeveer de helft (48%) zit van haar doel voor 2030. Voor de zonopgave zit de gemeente op ongeveer driekwart (75%) van haar doel voor 2030. > Om de windopgave te realiseren moeten de locaties Zwartenbergerweg en N34 worden gerealiseerd. Dat is tot op heden niet gelukt vanwege het gebrek aan netcapaciteit. De gemeente heeft daarom het verzoek bij de provincie neergelegd om de windenergietaakstelling te verlagen. Om het oorspronkelijke doel van 0,669 TWh productie van hernieuwbare energie te realiseren wil de gemeente windenergie vervangen door andere vormen. > Om de zonopgave te realiseren moet nog zo’n 40 tot 50ha zonneakker worden gerealiseerd en daarbij is het streven dat hierbij zoveel als mogelijk sprake is van lokaal eigendom. Daarnaast moeten nog meer zonnepanelen op bedrijfsdaken worden geplaatst. Type

Doel (in TWh en TJ).

Realisatie t/m medio 2023

Nog te realiseren

Totaal

0,669 TWh/2.400 TJ

0,436 TWh/1.570TJ (65%)

0,233 TWh/839 TJ (35%)

Wind

0,286 TWh

0,151 TWh (52%)

0,135 TWh (48%)

Energiepark Pottendijk

•

Zon

0,383 TWh

0,285 TWh (74%)

Aanpassing structuurvisie Windenergie. • Invulling restopgave. 0,098 TWh (26%)

0,252 TWh Zon op land: • 0,196 door 200 ha zonneakkers. • 0,057 door Zonneroute A37 0,130 TWh Zon op daken: • 0,130 door 100 ha Zon op Daken.

•

•

0,191 TWh (75%)

Invulling restopgave zonneakkers en zon op daken.

• 0,094 TWh (72%)

Tabel 9.1 Bijdrage van de gemeente Emmen aan de RES 1.o Regio Drenthe. Bron: Energienota 20232026

9.2 Verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed De gemeente heeft volledig invloed op het verduurzamen van haar eigen gebouwen en middelen. Het is echter nog niet gelukt op per 1 januari 2023 alle gemeentelijke kantoorgebouwen minimaal aan het wettelijk verplichte energielabel C te laten voldoen. De gemeente Emmen heeft namelijk zes kantoorgebouwen. Hieraan voldoet nu één kantoorgebouw aan label A, dat is het gebouw waarin het UWV is gehuisvest (Werkplein). Het gemeentehuis voldoet op korte termijn (juni 2023) aan label C. Een van de kantoorgebouwen (Handelsweg) wordt vanaf 1 januari 2025 afgestoten. Voor de andere drie kantoorgebouwen wordt momenteel onderzocht welke maatregelen nodig zijn om te voldoen aan de wettelijke verplichting. In 2030 wil Emmen, conform het programma DEK, dat in 2030 50% van het totaal bruto oppervlak van de gemeentelijke gebouwen aan energieabel A voldoet. Ten aanzien van het gemeentelijke vastgoed moet er dus rondom de kernportefeuille nog een behoorlijke verduurzamingsslag plaatsvinden.

Pagina 50

9.3 Klimaatadaptatie en circulaire economie Klimaatadaptatie Emmen volgt de ambitie dat in 2050 heel Nederland waterrobuust en klimaatbestendig ingericht moet zijn. In tegenstelling tot de energietransitie is deze ambitie niet verder vertaald in evalueerbare doelen, bijvoorbeeld met hulp van beleidsindicatoren. Het is dan ook niet mogelijk om aan te geven in hoeverre Emmen nog is verwijderd van de landelijke ambitie, anders dan met voorbeelden van klimaatadaptieve maatregelen die zijn of nog worden uitgevoerd. Zo zijn er maatregelen genomen om wateroverlast te voorkomen in de wijken Emmermeer, Angelslo en Emmerhout. Uit de klimaatstresstest waterveiligheid volgen overigens geen acute directe knelpunten voor Emmen. Er is in de gemeente namelijk weinig oppervlaktewater aanwezig. Het gaat om een beperkt aantal locaties rondom het Oranjekanaal. Circulaire economie Zoals eerder genoemd beoogd de gemeente Emmen de milieudoelstelling van 75% afvalscheiding en maximaal 100 kilo restafval per inwoner per jaar te realiseren. De ambitie van 75% afvalscheiding komt overeen met het doel zoals dat in het kaderplan VANG staat. De maximale kilo restafval is een landelijke ambitie.

Volgens de afvalmonitor van de rijksoverheid betrof het restafval per inwoner van Emmen in 2019 237 kilo per persoon en in 2020 212 kilo per persoon.34 De stand van zaken in 2021 in Emmen is dat 63% van het huishoudelijk afval is gescheiden en er blijft 202 kilo restafval per persoon per jaar over.

34

Bron: https://afvalmonitor.databank.nl

Pagina 51

10

De rol van de raad DEELVRAGEN: 8 Hoe is de raad betrokken bij de totstandkoming van en besluitvorming over het duurzaamheidsbeleid in het algemeen en de energietransitie in het bijzonder? 9 Hoe wordt de raad in positie gebracht door het college om zijn controlerende rol uit te kunnen oefenen en is de raad hiermee in staat om te kunnen (bij)sturen?

10.1 De kaderstellende rol De raad heeft alle beleidsstukken, zoals behandelt in hoofdstuk 4 van deel 2 van dit rapport, vastgesteld. De raad wordt daarmee door het college in positie gebracht om kaders te stellen. Het gaat om beleidsstukken zoals: de strategienota Emmen, de energienota, de structuurvisie zonneakkers en windenergie en de transitievisie warmte. Daarnaast stelt de raad stimuleringsregelingen vast, zoals regelingen rondom het stimuleren van lokaal eigenaarschap, verordeningen voor duurzaamheidsleningen en subsidieregelingen. Als het gaat om uitvoeringsplannen wordt de raad door het college geïnformeerd met een raadsbrief. Het betreft het programmaplan DEK, het uitvoeringsplan elektrisch vervoer, de aanvraag proeftuin aardgasvrije wijk, de overname energiepark Pottendijk, het uitvoeringsplan Klimaatadaptatie et cetera. De raad kan dan vragen stellen aan het college die door het college al dan niet schriftelijk worden beantwoord. Voorafgaande aan de behandeling van stukken, of gedurende de ontwikkeling van beleid, worden voor de raad ook informatiebijeenkomsten georganiseerd. Zo nodigde het college de leden van de raad en de commissieleden op 28 juli 2022 middels een raadsbrief uit voor een informatieavond over het Programma Duurzaamheid, Energie en Klimaat op 6 oktober 2022.

Als een planologische procedure nodig is dan wordt uiteraard de raad in stelling gebracht door het college. De raad stelt immers bestemmingsplannen en -wijzigingen vast. Dat was nodig voor de plaatsing van windmolens en zonneparken. De raad is hierbij tot op heden eenmaal overruled door de provincie. De gemeente Emmen wilde in 2014 niet meewerken aan het plaatsen van windmolens; de provincie heeft toen de regie overgenomen en Emmen gedwongen wel windmolens te plaatsen. De provincie is het bevoegd gezag voor windparken van 5 tot 100MW. Wij merken op dat dit nog steeds een nasleep heeft over het beeld dat sommige partijen in de samenleving hebben over de houding van het gemeentebestuur van Emmen ten aanzien van de energietransitie. In gesprekken wordt dit als volgt verwoord: “Klimaat en de energietransitie zit niet in het DNA van het gemeentebestuur”.

10.2 De controlerende rol Voor de raad is het moeilijk om goed overzicht te houden over het complexe speelveld, de resultaten en alle ontwikkelingen die zich daarin voortdurend voordoen.35 Het is ons inziens belangrijk te voorkomen dat de raad de beleving heeft onvoldoende te worden geïnformeerd. Dat kan leiden tot vertragingen in politieke besluitvorming of onvoldoende politieke prioriteitstelling. Er kan ook een beeld ontstaan dat de gemeente alles wil en kan aanpakken. Er wordt in gesprekken dan ook aangegeven dat het onderzoek van de rekenkamercommissie van meerwaarde kan zijn door te kijken hoe de raad zijn controlerende rol op een goede wijze kan invullen en wat daar nodig voor is. In het Programmaplan DEK is ook een alinea opgenomen over hoe de raad betrokken wordt. ‘Het programmabureau Emmen Vernieuwt rapporteert aan het college en de gemeenteraad over de belangrijkste ontwikkelingen op programmaniveau en de voortgang van de realisatie van programmadoelen en de daaraan gekoppelde projecten, processen, inspanningen (op budget,

35

Bron: interviews

Pagina 52

planning en risico’s). Deze rapportages zijn openbaar. Daarnaast wordt de raad maandelijks mondeling door het college in de commissievergadering BME geïnformeerd over de actuele ontwikkelingen binnen Emmen Vernieuwt.’36 Hoewel de raad door het college wordt geïnformeerd over ontwikkelingen en de voortgang van de uitvoering, ontbreekt het echter in de rapportages aan een scherp zicht op de realisatie van de maatschappelijke doelen. Dat is belangrijk, omdat het uiteindelijk draait om de maatschappelijke effecten van beleid en uitvoering. Om daar wel scherper zicht op te krijgen moet de raad zelf teruggrijpen op online monitors die openbaar voorhanden zijn. De lokale monitor Emmen: duurzaamheids- en milieumonitor Om de voortgang van de doelen te kunnen meten en eventueel tussentijds bij te sturen wilde de gemeente Emmen monitoren op basis van meetbare indicatoren: de Duurzaamheids- en Milieumonitor Emmen, zie: http://duurzaamheidsmonitoremmen.sites.kirra.nl. Wij hebben voor dit onderzoek de monitor geraadpleegd. De gegevens rondom CO₂-emissie en opwekking hernieuwbare energie worden t/m 2017 gepresenteerd en zijn daarmee onvoldoende actueel. In het huidige Programmaplan Duurzaamheid, Energie en Klimaat van september 2022 zijn deze indicatoren verder ook niet opgenomen.37 Andere monitoren, zoals de regionale klimaatmonitor, presenteren wel actuelere data t/m het jaar 2021.

De lokale monitor wordt al enkele jaren niet meer gebruikt, juist door de komst van landelijke en regionale monitoren. Dit bevordert de vergelijkbaarheid met andere gemeenten, door alle dezelfde bronnen te gebruiken. Het is ons inziens jammer dat de lokale monitor van de gemeente Emmen is gestopt, want deze gaf meerwaarde: > De lokale monitor geeft veel informatie over de doelen van de gemeente. Hiermee worden doelen en te meten indicatoren met elkaar verbonden. Het is daarmee mogelijk om zicht te krijgen in hoeverre Emmen haar doelen weet te realiseren, zonder allerlei beleidsdocumenten te moeten raadplegen. Dit is ons inziens van meerwaarde voor de zowel de raad, als inwoners en bedrijven in Emmen; > De definitie van een indicator (zoals wat is CO₂-uitstoot?) wordt helder uitgelegd; > De monitor biedt prognoses op basis van de uitvoeringsplannen van de gemeente. Hiermee is het mogelijk om vooruit te kijken, in plaats van enkel achteruit. De prognoses lopen momenteel t/m het jaar 2021; > De monitor omvat een breed scala van milieuthema’s. Het geeft niet alleen zicht op het thema energie maar bijvoorbeeld ook op water, bodem, afval, klimaatadaptatie et cetera; > De duurzaamheidsinformatie is digitaal openbaar beschikbaar via een (interactieve ) website.

Op deze website kunnen de inwoners en organisaties actuele informatie krijgen, zowel over de stand van zaken van de milieukwaliteit als over de activiteiten die de gemeente onderneemt om die te verbeteren of in stand te houden. Het college wil met de website het volgende bereiken: ‘De interactiviteit betekent ook dat aan de bezoekers van deze site de mogelijkheid wordt geboden om hun suggesties met de gemeente te delen. Deze suggesties/opmerkingen, afhankelijk van het belang van de problematiek, kunnen we meenemen bij het opstellen van het volgende jaarprogramma en/of milieuagenda. Deze methode kan de afstand tussen de burgers en de overheid verkleinen en de burgers er toe verleiden om zich uit te spreken over de onderwerpen die hij/zij belangrijk vindt. Door het interactieve karakter van de Duurzaamheids- en milieumonitor is een constante afstemming met externe partijen mogelijk.’ Bron: http://duurzaamheidsmonitoremmen.sites.kirra.nl

36 Gemeente Emmen, Programmaplan Duurzaamheid, Energie en Klimaat (september 2022), p. 43 37 Gemeente Emmen, Programmaplan Duurzaamheid, Energie en Klimaat (september 2022), p. 43

Pagina 53

De regionale monitor Naast de Duurzaamheids- en Milieumonitor van de gemeente Emmen kan ook de regionale klimaatmonitor worden geraadpleegd: zie www.klimaatmonitor.databank.nl Deze hebben we voor dit onderzoek dan ook gebruikt, vanwege het feit dat deze monitor meer actuele data heeft.

Pagina 54

Bestuurlijke zienswijze van het college Hieronder volgt de bestuurlijke reactie van het college op de conclusies en aanbevelingen van het rapport.

Pagina 55

Pagina 56

Pagina 57

Nawoord Rekenkamer Emmen Wij bedanken de betrokken ambtenaren en collegeleden voor hun medewerking aan het onderzoek en de uitgebreide reacties op de voorgelegde concept rapporten. Daardoor heeft het resultaat aan kwaliteit gewonnen. We waarderen het dat het college aangeeft dat het onderzoek bijdraagt aan het bepalen van de richting voor de verdere bouw van de organisatie. Het college onderschrijft de conclusies in het rapport. Het beleid van de gemeente Emmen op het gebied van de energietransitie is tot op heden doeltreffend en doelmatig voor zover het gaat om het realiseren van doelen die de gemeente in eigen hand heeft. Maar er ook nog een lange weg te gaan om in 2050 een CO2-neutraal te zijn vanwege het complexe en zware energieprofiel van de gemeente. In de bestuurlijke reactie schrijft het college: “Om te komen tot een betere afstemming en een betere invulling van de regisserende rol in het realiseren van het tussendoel van 2030 en het einddoel van 2050, breiden we het programma Duurzaamheid, Energie en Klimaat (DEK) verder uit in personele zin. Zo is voor het thema Gebouwde Omgeving een coördinator Gebouwde Omgeving aangetrokken die in 2023 start met haar werkzaamheden. Daarnaast werken we aan het inrichten van een Industrietafel Emmen met een gezamenlijke uitvoeringsagenda. Voor de gemeentelijke coördinatie van deze uitvoeringsagenda zijn we met de werving gestart.

“ en “Bij uw conclusie dat de gemeente nog onvoldoende zelf het goede voorbeeld toont, willen we aangeven dat de gemeentelijke kantoren, de af te stoten kantoren niet meegerekend, naar verwachting eind dit jaar voldoen aan de wettelijke eis van label C. “ Dat zijn concrete acties en resultaten door het onderzoek van de RKE. We hebben als Rekenkamer één inhoudelijke opmerking bij de bestuurlijke reactie. Het college plaatst een kanttekening bij de eerste conclusie waarin wij aangeven dat ruwweg nog 40% CO2-reductie nodig is om het tussendoel van 2030 te realiseren. Het college meent dat wij daarbij het landelijke doel van 49% minder CO2-uitstoot 1 op 1 vertalen naar het gemeentelijke doel. Dat doen wij echter niet. Wij baseren ons op de bijdrage van de gemeente aan de Regionale Energie Strategie (RES) en zien dat als de lokale doelen van de gemeente. In deel II hoofdstuk is dat verder in detail toegelicht.

Pagina 58

3 De bijlagen

Pagina 59

Bijlage 1 Respondenten en schriftelijke bronnen Respondenten Dhr.mevr, Naam Voorletter(s) Afvaardiging college Emmen Dhr. J. Otter

Functie

Portefeuillehouder Wonen, Financiën en Organisatie Dhr. G. Rink Portefeuillehouder Economie Dhr. P. Schrik Portefeuillehouder Milieu en Duurzaamheid Dhr. R. van der Weide Portefeuillehouder Ruimtelijke Ontwikkeling en Leefbaarheid Afvaardiging ambtelijke organisatie Emmen Programmasturing en -ondersteuning Dhr. D. van Alebeek Programmamanager Emmen Vernieuwt Dhr. B. Derksen Juridisch planoloog Mw. I. Katerbarg Communicatieadviseur Mw. M. Middendorp-Kroezen Concernmanager, ambtelijk opdrachtgever programma Duurzaamheid, Energie en Klimaat. Dhr. E. Snijder Programmaleider Duurzaamheid, Energie en Klimaat Energie- en warmtetransitie Dhr. N. Havinga Coördinator Regio Deal Zuid- en OostDrenthe Dhr. M. de Jong Beleidsadviseur economie (circulaire economie) Mw. M. van Lingbeek Beleidsadviseur economie ( land- en tuinbouw, detailhandel en bedrijventerreinen) Dhr. J. Lobbezoo Beleidsadviseur Duurzaamheid en Energie Mw. M. Loonstra Beleidsadviseur Energie Dhr. H. van Ommen Projectleider Verduurzaming Vastgoed Dhr. J. Prick Beleidsadviseur Warmtetransitie Dhr. J. Smalbil Beleidsmedewerker Energie & Duurzaamheid Dhr. L.J. van Straten Beleidsadviseur Warmtetransitie en RES Mw. C. Vedelaar Beleidsmedewerker Energietransitie Dhr. S. van der Velde Opzetten en leiden projecten SEREH en COBEN, daarnaast betrokken bij Zonneroute, RES en ontwikkeling nieuwe energienota Dhr. A.

Velthuis Projectmanager Windenergie en ontwikkeling warmtenet Mw. S. de Wijk Beleidsmedewerker Energie Dhr. R. Zinnemers Projectmanager Duurzaamheidsprojecten

Organisatie

Gemeente Emmen Gemeente Emmen Gemeente Emmen Gemeente Emmen

Gemeente Emmen Gemeente Emmen Gemeente Emmen Gemeente Emmen

Gemeente Emmen

Gemeente Emmen Gemeente Emmen Gemeente Emmen

Gemeente Emmen Gemeente Emmen Gemeente Emmen Gemeente Emmen Gemeente Emmen Gemeente Emmen Gemeente Emmen Extern bureau proDo

Gemeente Emmen Gemeente Emmen Gemeente Emmen

Pagina 60

Klimaatadaptatie Dhr. J. Dozeman Externe partijen Geanonimiseerd

Beleidsadviseur Ruimtelijke Ontwikkeling

Gemeente Emmen

Beleidsadviseur strategie & beleid Programmamanager verduurzaming Adviseur duurzaamheid Bestuurslid

Woonservice Woonservice Domesta Vereniging Wijkbelangen Emmerhout Vereniging Ondernemend Emmen Energiecoöperatie Nieuw Oranjepoort

Bestuurslid

Bestuurslid

Pagina 61

Bestudeerde schriftelijke bronnen S

Volgnr. Algemeen SA 1 SA 2 SA 3

Jaar

Maand

2021 2021 2022

9 12 5

SA 4 2022 Beleid energietransitie SB 1 2011

10

SB

2

2011

11

SB SB

3 4

2015 2017

12 7

SB

5

2021

4

SB

6

2021

9

SB

7

2022

9

SB

8

2022

1

SB

9

2022

6

11

Beleid circulaire economie SC 1 2021 2 SC

2

2021

3

Titelbeschrijving

Gemeente Emmen, Begroting 2022, 28 september 2021 Gemeente Emmen, Strategienota Emmen, 2 december 2021 Gemeente Emmen, Coalitieakkoord 2022-2026 Vooruit en betrokken, 26 mei 2022 Gemeente Emmen, Begroting 2023, 4 oktober 2022 Gemeente Emmen, Energienota gemeente Emmen: deel 1, Energie voor groene groei, november 2011 Gemeente Emmen, Energienota gemeente Emmen: deel 2, Werken aan groene groei Energieprogramma 2012-2015, november 2011 Gemeente Emmen, Structuurvisie Zonneakkers, december 2015 Gemeente Emmen, Energienota gemeente Emmen 2017-2020: Emmen geeft energie, juli 2017 Drentse Energietafel, Regionale Energie Strategie (RES) 1.0 Regio Drenthe, 1 april 2021 Gemeente Emmen, Energienota Verlenging 2021 en 2022, Actualisatie Energienota 2017-2020: Emmen geeft energie, september 2021 Gemeente Emmen, Programmaplan duurzaamheid, energie en klimaat, september 2022 Gemeente Emmen, Transitievisie Warmte 2021: Samen aan de slag voor een aardgasvrij gemeente Emmen, januari 2022 Gemeente Emmen, Laad maar! Uitrol Laadinfrastructuur elektrische voertuigen gemeente Emmen 2022-2026, 9 juni 2022 Gemeente Emmen, Raadsvoorstel Kaderplan ‘Van afval naar Grondstof: Huishoudelijk afval- en grondstoffenbeleid Emmen 2021-2025, 9 februari 2021 Gemeente Emmen, Kaderplan ‘Van Afval Naar Grondstof: Huishoudelijk afvalen grondstoffenbeleid Emmen 2021-2025, 25 maart 2021

Beleid verduurzamen vastgoed SD 1 2021 12 Gemeente Emmen, Duurzaam Vastgoed Investeringsplan Brandweer Emmen, 28 december 2021 SD 2 2022 5 Gemeente Emmen, Collegevoorstel en-besluit Verduurzamen vastgoed gemeente Emmen, 17 mei 2022 Beleid klimaatadaptatie SE 1 2022 3 Gemeente Emmen, raadsbrief Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie Emmen, 2 maart 2022 SE 2 2022 3 Gemeente Emmen, Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie Emmen, 1 maart 2022 Stukken aan de raad SF 1 2012 1 Gemeente Emmen, Raadsvoorstel Energienota Emmen, 31 januari 2012 SF 2 2013 5 Gemeente Emmen, Raadsinformatiebrief Notitie vastgoedbeheer Emmen, 15 mei 2013 SF 3 2013 10 Gemeente Emmen, Raadsvoorstel Verordening Duurzaamheidslening en Stimuleringsregeling (Particuliere Woningverbetering) gemeente Emmen, 31 oktober 2013 SF 4 2016 5 Gemeente Emmen, Raadsvoorstel Duurzaamheids- en milieumonitor Emmen, 26 mei 2016 SF 5 2016 12 Gemeente Emmen, aangenomen motie fracties CDA, Wakker Emmen, PvdA, D66, LEF, ChristenUnie en SBN, Topsport en duurzaamheid, 22 december 2016 SF 6 2017 11 Gemeente Emmen, Collegebrief beantwoording vragen ex Artikel 38 RvO over elektrische oplaadpunten, 9 november 2017

Pagina 62

S

Jaar

Maand

SF

Volgnr. 7

2020

4

SF

8

2020

12

SF

9

2020

12

SF

10

2021

5

SF

11

2021

6

SF

12

2021

10

SF

13

2021

10

SF

14

2021

12

SF

15

2022

3

SF

16

2022

7

SF

17

2022

7

SF

18

2022

9

SF

19

2022

10

SF

20

2023

3

Monitoring en rapportage SG 1 2016 4 SG SG

2 3

Titelbeschrijving Gemeente Emmen, Raadsinformatiebrief Aanvraag proeftuin aardgasvrije wijk Emmerhout, 8 april 2020 Gemeente Emmen, Raadsinformatiebrief Emmerhout Energieneutraal, 17 december 2020 Gemeente Emmen, Raadsinformatiebrief Overname Energiepark Pottendijk, 17 december 2020 Gemeente Emmen, Raadsvoorstel Regionale Energie Strategie (RES) 1.0 Regio Drenthe, 27 mei 2021 Gemeente Emmen, Raadsinformatiebrief Deelname aan de Europese Groene Waterstof Alliantie, 8 juni 2021 Gemeente Emmen, Raadsvoorstel Energienota – Verlenging 2021-2022, 28 oktober 2021 Gemeente Emmen, Raadsvoorstel Gewijzigde vaststelling bestemmingsplan ‘Emmen, aardgas- en waterstofleiding GZI - Emmtec, 28 oktober 2021 Gemeente Emmen, Collegebrief Beantwoording motie Aanpak Energiearmoede, 14 december 2021 Gemeente Emmen, Raadsinformatiebrief Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie Emmen, 2 maart 2022 Gemeente Emmen, Raadsinformatiebrief Laad maar! Op weg naar een passend netwerk van laadinfrastructuur, 13 juli 2022 Gemeente Emmen, Uitnodiging aan raadsleden informatieavond Programma Duurzaamheid, Energie en Klimaat op 6 oktober, 28 juli 2022 Gemeente Emmen, Raadsinformatiebrief Programma Duurzaamheid, Energie en Klimaat, 2o september 2022 Gemeente Emmen, Praatplaten raadsbijeenkomst Programma Duurzaamheid, Energie en Klimaat, 6 oktober 2022 Gemeente Emmen, Raadsvoorstel Zonneroute A-37 – vaststellen

beleidskader participatie, 30 maart 2023 Gemeente Emmen, Duurzaamheid- en milieumonitor Emmen 2016, eerste editie, 19 april 2016 Gemeente Emmen, Duurzaamheid- en milieumonitor Emmen 2016, 1 april 2019 Gemeente Emmen, Memo aan Rekenkamercommissie Emmen, Gesprek met stuurgroep programma Duurzaamheid, Energie en Klimaat, 27 december 2022

2019 2022

4 12

Impulsgelden SH 1 2022

11

Werkregio Samenwerking Noordelijke Vechtstromen, Aanvraag Impulsgelden 2022 Tijdelijke Impulsregeling Klimaatadaptatie 2021-2027, 4 november 2022. Inclusief Bijlage 2: Excelbestand met Maatregelen, 4 november 2022

Websites SI 1 SI 2 SI 3 SI 4 SI 5

2022 2022 2022 2022 2022

3 3 3 3 3

SI

2022

3

www.emmengeeftenergie.nl/Aan-de-slag/, geraadpleegd op 27 maart 2022 www.drentsenergieloket/Emmen/, geraadpleegd op 27 maart 2022 www.emmengeeftenergie.nl/Projecten/, geraadpleegd op 27 maart 2022 www.emmengeeftenergie.nl/Ambitie/, geraadpleegd op 27 maart 2022 www.emmengeeftenergie.nl/aan-de-slag/energiecoach-aanvragen/, geraadpleegd op 27 maart 2022 www.gemeente.emmen.nl/zonnelening, geraadpleegd op 27 maart 2022

6

Pagina 63

Bijlage 2 Reconstructie van beleid naar doelen, uitvoeringen en invloedsruimte Energietransitie

Bijdrage aan doelen 2050

Mate van invloed door de gemeente Bijna volledig Deels Geen

Gebouwde omgeving in 2050: een CO2 neutrale gebouwde omgeving 38 Maatschappelijke doelen (MD): 2030 In 2030 is een vijfde van de woningen en overige gebouwen verduurzaamd richting aardgasvrij (ready).39 In 2030 zijn alle eigen gebouwen van de gemeente verduurzaamd naar energielabel A.40 2026 Significante besparing van aardgasgebruik in de gebouwde omgeving inclusief utiliteitsbouw en bedrijven. Meer eigen gebouwen van de gemeente zijn verduurzaamd naar energielabel C. ▪ Nieuwbouw vastgoed van gemeente Emmen is vanaf 2026 fossielvrij; ▪ 50% van kernportefeuille vastgoed BVO heeft energielabel A. Uitvoeringsdoelen: 2030 In 2030 zijn er meer Wijk Uitvoeringplannen (WUP’s) en in WUP’s in uitvoering.41 2026 Eerste Wijk Uitvoeringplannen (WUP’s) zijn in uitvoering. 42 2023 Uitvoering van de proeftuinen Regiodeal Zuid- en Oost-Drenthe, ervaringen borgen in de WUP’s. Het programma Verduurzaming gemeentelijk vastgoed uitvoeren. Woningcorporaties voeren wederzijdse verduurzamingsafspraken uit. Invullen van voorwaarden: beleids- en planontwikkeling, besluitvorming, middelen: 2030 In 2030 is de Transitie Visie Warmte (TVW) geactualiseerd. 43 In 2030 zijn meer Wijk Uitvoeringplannen (WUP’s) vastgesteld. 44 2026 Vijf wijken hebben een vastgesteld wijkuitvoeringsplan (WUP). De keuze voor wel of geen warmtenet is gemaakt, de rol van de gemeente is helder en de planvorming is in voorbereiding.

38 Bron: Energienota en Strategienota Emmen 39 Bron: Meerjaren onderhoudsplan MJOP, Emmen 40 Bron: Meerjaren onderhoudsplan MJOP, Emmen 41 Bron: Transitievisie Warmte, Emmen 42 Bron: Transitievisie Warmte, Emmen 43 Bron: Klimaatakkoord, 28 juni 2019, zie Klimaatakkoord.nl 44 Bron: Transitievisie Warmte, Emmen

Niet bekend

x x x x

Niet bekend

x x x x x x x x x

Pagina 64

Energietransitie 2023

Bijdrage aan doelen 2050

Overig gemeentelijk eigen vastgoed is in kaart gebracht en verduurzaming is vastgesteld. Warmtenet: het verkennen van haalbaarheid in een business case, het bepalen van de eigen rol, het verbinden van vraag en aanbod. Opstellen van een plan van aanpak voor vijf wijkuitvoeringsplannen, in samenwerking met inwoners en stakeholders. Onderzoeken en faciliteren van mogelijkheden van geothermie voor glastuinbouw in relatie tot de gebouwde omgeving. Met woningcorporaties zijn wederzijdse verduurzamingsafspraken in een nieuw Lokaal Akkoord vastgelegd. Ervaring en kennis uit RREW-aanpak borgen in structurele aanpak energiebesparing en aanpak van energie-armoede. Kennis- en leertraject Publieke Ontzorging in Rietlanden doorlopen, ervaring borgen in WUP’s. Opleiden van 120 energiecoaches.

Mate van invloed door de gemeente Bijna volledig Deels Geen x x x x x x x x

Industrie en bedrijvigheid 2050: de energie-intensieve industrie in Emmen is een bloeiende ,innovatieve ,circulaire, CO₂-neutrale sector 45 Maatschappelijke doelen: 2030 In 2030 is de CO₂-uitstoot met 49% verlaagd ten opzichte van 1990.46 Binnen bestaande processen is 20% efficiency verbetering gehaald (CO₂-uitstoot per eenheid product).47 Een significant deel van het aardgasverbruik Getec vervangen door Biogas en waterstof. 48 In 2030 heeft Emmen nationaal een toppositie in groene, slimme en innovatieve industriekernen.49 Uitvoeringsdoelen: 2026 Energie-efficiency opties van tien grootste energieverbruikers buiten Getec in uitvoering. Elektrolyser voor max. 10 MW groene waterstof gereed. Productie wordt deels gebruikt door industrie. De biogascentrale is gebouwd en in bedrijf. De houtwarmtecentrale op basis van reststromen uit regionale biomassa is in bedrijf voor Getec Park als vervanging van aardgas.

45 Bron: Energienota en Industrietafel Klimaatakkoord 46 Bron: Industrietafel Klimaatakkoord 47 Bron: Industrietafel Noord Nederland 48 Bron: Nieuw doel, nog niet vastgelegd 49 Bron: Strategienota Emmen

49%

x

Niet bekend

x x x

Niet bekend

x x x

Pagina 65

Energietransitie

Bijdrage aan doelen 2050

Het plan voor middellange behoefte aan energie-infrastructuur (waterstof en elektriciteit) is klaar voor regionale uitvoering. Aansluiting op de backbone H₂ is gereed. 2023 Uitvoeren van de projecten GZI Next (waaronder electrolyser, zonnepark en waterstofpunt) Invullen van voorwaarden: beleids- en planontwikkeling, besluitvorming, middelen 2026 Er is een goede publiek private samenwerking waar ieder z’n eigen rol heeft. Breed gedragen integrale visie vastgesteld op de industriële ontwikkeling in Emmen. Inclusief ontwikkel-agenda, kennis- en innovatie en human capital vraagstuk. 50 De keuze voor wel of geen warmtenet is gemaakt. Eventuele planvorming is in voorbereiding. De rol van de gemeente is helder.51 Energie-efficiency opties van tien grootste energieverbruikers buiten Getec is in kaart.52 2023 Initiëren van een overlegstructuur voor publiek-private samenwerking. Verbinden van kennis en onderwijs in een publiek-privaat samenwerkingsverband ( PPS). Mede ontwikkelen visie en agenda PPS. Met debestaande werkgroep warmtenet: verkennen van de haalbaarheid van het warmtenet in een business case. Verbinden van de industrie (privaat) met de warmtevraag gebouwde omgeving (publiek). Meehelpen met: onderzoek naar opties energie-efficiency, ontwikkeling PvA en uitvoering. Identificeren van de tien grootste energie-verbruikende bedrijven.

Met de grootste energie-verbruikende bedrijven komen tot een convenant om tot acties komen. Ondersteunen in de reductie van aardgasverbruik Getec via vergunningverlening. Inzicht krijgen in energie-infrabehoefte, organiseren van regionale en nationale afstemming, samen een PvA ontwikkelen voor regionale oplossingen. Lobbyen voor fondsen en subsidies: stimuleren van innovatie in bedrijven en onderwijs.

Glastuinbouw 2050: de glastuinbouw in de gemeente Emmen is innovatief, circulaire en nagenoeg CO₂-neutraal Maatschappelijke doelen:

50 Realisatie doel ligt zowel binnen als buiten invloedsfeer gemeente Emmen 51 Realisatie doel ligt zowel binnen als buiten invloedsfeer gemeente Emmen 52 Realisatie doel ligt buiten invloedsfeer gemeente Emmen

Mate van invloed door de gemeente Bijna volledig Deels Geen x x x x

x x x x x x x x x x x x x

Pagina 66

Energietransitie

Bijdrage aan doelen 2050

In 2030 is de CO₂-emissie met 49% verlaagd ten opzichte van 1990.53 In 2030 draagt de glastuinbouw bij aan de landelijke doelstelling dat de emissies van broeikasgassen met 1 Mton zijn afgenomen.54 Uitvoeringsdoelen: 2030 In 2030 is een significant deel van het aardgasgebruik vervangen door hernieuwbare energie.55 In 2030 wordt restwarmte en CO₂ van de industrie opgevangen en geleverd aan de glastuinbouw. 56 2026 Minder aardgasverbruik in de glastuinbouw, onder meer door hernieuwbare bronnen. Meer innovatie en verduurzaming in de glastuinbouw en verbetering van de ruimtelijke kwaliteit. 2023 Uitvoeren van de Stimuleringsregeling Glastuinbouw Emmen (SGE). Invullen van de voorwaarden: beleids- en planontwikkeling, besluitvorming, middelen 2026 Mogelijkheden tot koppeling van CO₂-gebruik uit externe lokale bronnen is inzichtelijk. 2023 Participeren in een onderzoeksproces van marktpartijen naar haalbaarheid geothermie als bron voor verduurzaming. Onderzoek naar koppeling van het warmtenet en industrie (warmtenet en afvang en gebruik CO₂). Een gezamenlijke verkenning van gebiedsgerichte naar een aanpak voor verduurzaming van de glastuinbouw.

49% Niet bekend

x x

Niet bekend

x x x x x

2030

Mate van invloed door de gemeente Bijna volledig Deels Geen

x x x x

Energieopwek en -infrastructuur 2050: alle energie die we gebruiken wordt duurzaam opgewekt (ook buiten gemeente)57 Maatschappelijke doelen: 2030 In 2030 is het aandeel hernieuwbare energie van het verbruik van energie 50%.

53 Bron: Tafel Landbouw en landgebruik Klimaatakkoord 54 Bron: Tafel Landbouw en landgebruik Klimaatakkoord 55 Bron: afgeleide van de Strategienota Emmen 56 Bron: Industrietafel Klimaatakkoord 57 Bron: Energienota

x

Pagina 67

Energietransitie Uitvoeringsdoelen: 2030 Conform de afspraken in de RES 1.0: • In 2030 is 0,196 TWh Zon op Land vergund. • In 2030 is 0,130 TWh grootschalig Zon op Dak gerealiseerd. • In 2030 is 0,286 TWh windenergie mogelijk gemaakt • In 2030 is Drentse Zonneroute A37 mogelijk gemaakt, 0,057 TWh. In 2030 is er een robuust en stabiel elektriciteitsnetwerk. 58 De beleidsruimte is benut voor kleinschalige zonneprojecten in wijken en dorpen. 59 2026 Er is meer opwek hernieuwbare energie gerealiseerd door externe partijen. Er is meer buffering/opslag van elektriciteit gerealiseerd, onder meer door toepassing van waterstof.60 2023 GZI Next verder ontwikkelen, inclusief een H₂ vulpunt. Invullen van voorwaarden: beleids- en planontwikkeling, besluitvorming, middelen 2030 In 2030 zijn alle omgevingsvergunningen van het bod RES 1.0 verleend. 61 2026 Plan van aanpak is vastgesteld 0,130 TWh, grootschalig Zon op Dak.62 Ondersteuning van lokale energie-initiatieven zijn geborgd, inclusief brede participatie en lokaal eigendom (medefinanciering).63 De aanvragen die voor RES-projecten zijn ingediend, zijn vergund. In het omgevingsplan is ruimte ingepland om voldoende volume te waarborgen en uitval te compenseren. 64 2023 Intensiveren van lobby richting netbeheerders.

De routekaart elektriciteitsnetwerk is verbreed met vraag naar hernieuwbare energie Bestemmingsplanprocedure Hoogspanningsstation Nw A’dam/ Veenoord. Overleg met Enexis voor vergroten middenstation Veenoord. Faciliterende en planologische rol bij initiatieven opwek hernieuwbare energie. Wind- en Zonfonds Pottendijk oprichten.

58 Bron: RES 1.0 59 Bron: Structuurvisie Zonneakkers 60 Bron: Energienota 61 Bron: RES 1.0 62 Realisatie doel ligt buiten invloedsfeer gemeente Emmen 63 Realisatie doel ligt binnen invloedsfeer gemeente Emmen 64 Bron: Klimaatakkoord

Bijdrage aan doelen 2050 In totaal: 0,669 TWh

Mate van invloed door de gemeente Bijna volledig Deels Geen

x

Dit is 19% van de RES

x

Niet bekend

x

x x x x x x x

x x x x x x x x x x

Pagina 68

Bijdrage aan doelen 2050

Energietransitie Vertalen van de doelen naar de Omgevingsvisie. Vertalen van de RES naar instrumenten Omgevingswet. Met Ondernemend Emmen, de provincie, Enexis Zon op Bedrijfsdaken verder vormgeven. Structuur opzetten voor het faciliteren en ondersteunen van lokale energieprojecten. Opstellen van beleidskader Financieel Meedoen voor realisatie Zonneroute A37. Opstellen van het inkoopdocument ten behoeve van de maatschappelijke tender Zonneroute A37, (marktconsultatie 2022) Het participatieplan Lokaal eigendom Zonneroute A37 is vastgesteld. Actualiseren van de Beleidsregel Maatschappelijk draagvlak bij wijken en dorpen. Intensiveren van de lobby productie/inzet H₂ (onrendabele top) in Brussel en Den Haag

Duurzame mobiliteit 2050: een op 100% neutrale mobiliteit ingerichte omgeving

66 Bron: Klimaatakkoord 67 Bron: Mobiliteitsprogramma 2021-2030, Provincie Drenthe 68 Bron: Regionaal Mobiliteitsplan Drenthe 1.0 69 Bron: ‘Laad maar’: uitrol laadinfrastructuur elektrische voertuigen gemeente Emmen 2022-2026 70 Bron: Fietsplan (uitvoering is beleid in het programma Bereikbaarheid Emmen) 71 Realisatie doel ligt binnen invloedsfeer gemeente Emmen 72 Realisatie doel ligt zowel binnen als buiten invloedsfeer gemeente Emmen 73 Realisatie doel ligt zowel binnen als buiten invloedsfeer gemeente Emmen 74 Realisatie doel ligt binnen invloedsfeer gemeente Emmen

x x x x x x x x x

65

Maatschappelijke doelen: 2030 In 2030 hebben we meer CO₂-neutraal openbaar vervoer.66 In 2030 hebben we meer emissievrije logistiek in het centrum.67 In 2030 gaan er meer forenzen op de fiets ten opzichte van 2020.68 Uitvoeringsdoelen: 2030 In 2030 hebben we 400 laadpalen gerealiseerd in openbaar gebied ten opzichte van 2022.69 In 2030 zijn er doorfietsroutes gereed voor uitvoering. 70 2026 Realiseren van 200 aantal laadpalen in het openbare gebied ten opzichte van 2022.71 Er is minstens één waterstof tankstation voor zwaar verkeer en openbaar vervoer gerealiseerd.72 Er bestaat slimmere en duurzamere stadslogistiek in het centrum.73 ER is één doorfietsroute uitvoeringsgereed.74

65 Bron: Klimaatakkoord

Mate van invloed door de gemeente Bijna volledig Deels Geen

x x x x x x x x x

Pagina 69

Energietransitie Stimuleren van openbaar vervoer, gebruik van fietsen (forensen), elektrisch vervoer en andere vormen duurzame mobiliteit.75 2023 Verduurzamen van het eigen wagenpark. Realiseren van 400 extra stallingsplaatsen en 24-uurs fietsenstalling op het station. Bij grootschalige wegwerkzaamheden inzetten op duurzame of minder mobiliteit. Invullen van voorwaarden: beleids- en planontwikkeling, besluitvorming, middelen 2023 Aanbesteden van de nieuwe concessie openbare laadpalen. Arrangeren van collectieve groepsinkoop voor semipublieke locaties. Opstellen van een subsidieregeling ‘sloop vervuilende auto's. Opstellen van een SUMP (Sustainable Urban Mobility Plan). Opstellen van een Regionaal Mobiliteits Plan. Twee plannen maken voor doorfietsroutes. Opstellen en uitvoeren van de aanpak voor meer forenzen op de fiets.

75 Realisatie doel ligt buiten invloedsfeer gemeente Emmen

Bijdrage aan doelen 2050

Mate van invloed door de gemeente Bijna volledig Deels Geen x x x x x x x x x x x

Pagina 70

Klimaatadaptatie

Bijdrage aan doelen 2050

Mate van invloed door de gemeente Bijna volledig Deels Nauwelijks

Niet bekend

x

Wateroverlast 2050: we zijn klimaatadaptief en klimaatbestendig76 Maatschappelijke doelen: 2030 Geen doelen benoemd. Uitvoeringsdoelen: 2026 Inwoners treffen meer maatregelen tegen wateroverlast (groen dak, regenton, tegels eruit, etc.).77 Vier projecten van Subsidie Impulsgelden DRPA bijna gerealiseerd (dienen meerdere doelen, ook hittestress en droogte).78 De uitvoering van het Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie Emmen loopt. 79 2023 Deelname aan de actie Steenbreek door gemeente Emmen. Monitoren van de geplaatste regenmeters. Invullen van voorwaarden: beleids- en planontwikkeling, besluitvorming, middelen 2026 Wateroverlast is in 100% van de gevallen onderdeel bij de afweging omtrent: beleidsvorming, planologische besluiten, bouwplannen, plannen voor inrichting openbaar gebied. Hierbij uitgaande van het klimaat 2050.80 2023 Klimaatadaptatie opnemen in de prestatieafspraken met de woningcorporaties. Klimaatadaptatie vertalen naar de Omgevingsvisie en het Omgevingsplan. Opstellen van de Regionale Adaptatiestrategie (RAS). Opstellen van een regenwaterplan voor woonwijk Bargeres. Vier projecten Subsidie impuls gelden DPRA aanvragen.

76 Bron DPRA, Strategienota 77 Realisatie doel ligt buiten invloedsfeer gemeente Emmen 78 Realisatie doel ligt binnen invloedsfeer gemeente Emmen 79 Realisatie doel ligt buiten invloedsfeer gemeente Emmen 80 Realisatie doel ligt binnen invloedsfeer gemeente Emmen

x x x x x

x x x x x

Pagina 71

Klimaatadaptatie

Bijdrage aan doelen 2050

Mate van invloed door de gemeente Bijna volledig Deels Nauwelijks

Niet bekend

x

Hittestress 2050: we zijn klimaatadaptief en klimaatbestendig81 Maatschappelijke doelen: 2030 Geen benoemd. Uitvoeringsdoelen: 2026 Inwoners treffen meer maatregelen tegen hittestress (groen dak, regenton, tegels eruit, etc.)82 Uitvoering van het Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie Emmen is gaande.83 Verdere invulling geven aan de vergroening van Emmen Centrum.84 Vier projecten Subsidie Impulsgelden DRPA bijna gerealiseerd (dienen meerdere doelen, ook wateroverlast en droogte)85 2023 Deelname aan de actie Steenbreek door gemeente Emmen Klimaatadaptieve uitvoering van de bebossingsstrategie Provincie Drenthe Invullen van voorwaarden: beleids- en planontwikkeling, besluitvorming, middelen 2026 Hittestress is in 100% van de gevallen onderdeel bij de afweging omtrent: beleidsvorming, planologische besluiten, bouwplannen, plannen voor inrichting van het openbare gebied. Uitgaande van het klimaat 2050. 86 2023 Klimaatadaptatie opnemen in de prestatieafspraken met woningcorporaties. Klimaatadaptatie vertalen naar de Omgevingsvisie en het Omgevingsplan. Opstellen van de Regionale Adaptatiestrategie (RAS). Vier projecten Subsidie impuls gelden DPRA aanvragen.

81 Bron: DPRA, Strategienota 82 Realisatie doel ligt buiten invloedsfeer gemeente Emmen 83 Realisatie doel ligt zowel binnen als buiten invloedsfeer gemeente Emmen 84 Realisatie doel ligt zowel binnen als buiten invloedsfeer gemeente Emmen 85 Realisatie doel ligt zowel binnen als buiten invloedsfeer gemeente Emmen 86 Realisatie doel ligt zowel binnen als buiten invloedsfeer gemeente Emmen

x x x x x x

x x x x

Pagina 72

Klimaatadaptatie

Bijdrage aan doelen 2050

Mate van invloed door de gemeente Bijna volledig Deels Nauwelijks

Droogte, incl. bodemdaling 2050: Emmen is bodemdalingsbestendig en waterrobuust ingericht87 Maatschappelijke doelen: 2030 In 2030 (ver)bouwen we bodemdalingsbestendig en hebben we een ruimtelijke ontwikkeling die bodemdalingsbestendig is. 88 In 2030 voorkomen we armoede en schulden als gevolg van droogte. 89 2026 Inwoners treffen meer maatregelen tegen droogte (groen dak, regenton, tegels eruit, etc.) 90 Uitvoeringsdoelen: 2026 Uitvoering van het Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie Emmen is gaande.91 Uitvoering het Deelprogrammaplan Bodemdaling Nieuw Amsterdam is gaande.92 Vier projecten Subsidie Impulsgelden DRPA bijna gerealiseerd (dienen meerdere doelen, ook wateroverlast en hittestress).93 2023 Deelname aan actie Steenbreek door gemeente Emmen. Uitvoeren van het bodemloket Droogte. Uitvoeren van inspanningen voor het project Bodemdaling Nieuw Amsterdam Klimaatadaptieve uitvoering bebossingsstrategie Provincie Drenthe Invullen van voorwaarden: beleids- en planontwikkeling, besluitvorming, middelen 2026 Droogte is in 100% van de gevallen onderdeel bij de afweging omtrent: beleidsvorming, planologische besluiten, bouwplannen en plannen voor inrichting voor het openbaar gebied. 94 2023 Klimaatadaptatie opnemen in de prestatieafspraken met woningcorporaties. Klimaatadaptatie vertalen naar de Omgevingsvisie en het Omgevingsplan. Opstellen van de Regionale Adaptatiestrategie (RAS).

Opstellen van het regenwaterplan voor woonwijk Bargeres.

87 Bron: Plan Bodemdaling Nieuw Amsterdam 88 Bron: Plan Bodemdaling Nieuw Amsterdam 89 Bron: Plan Bodemdaling Nieuw Amsterdam 90 Realisatie doel ligt buiten invloedsfeer gemeente Emmen 91 Realisatie doel ligt binnen invloedsfeer gemeente Emmen 92 Realisatie doel ligt binnen invloedsfeer gemeente Emmen 93 Realisatie doel ligt binnen invloedsfeer gemeente Emmen 94 Realisatie doel ligt binnen invloedsfeer gemeente Emmen

x x x

Niet bekend

x x x x x x x x

x x x x

Pagina 73

Klimaatadaptatie

Bijdrage aan doelen 2050

Mate van invloed door de gemeente Bijna volledig Deels Nauwelijks x x

Bijdrage aan doelen 2050

Mate van invloed door de gemeente Bijna volledig Deels Nauwelijks

Vier projecten Subsidie impuls gelden DPRA aanvragen. Bodemdalingproblematiek Veenkoloniën blijven agenderen op provinciaal en nationaal niveau.

Circulaire economie

Circulaire economie 2050: Nederland is 100% circulair95 (Nog geen specifieke doelstelling voor Emmen bekend) Maatschappelijke opgave: 2030 In 2030 is Nederland 50% circulair.96 De Emmense maakindustrie, en in het bijzonder de chemische sector, lopen voorop in de transitie naar een circulaire economie. 97 2026 Het afvalbeleid van Emmen moet leiden tot 75% afvalscheiding en tot het realiseren van de landelijke afvaldoelstellingen van maximaal 100 kg. restafval per inwoner per jaar. De urgentie voor dit beleid wordt bepaald door de doelstelling en het tijdpad van het landelijke programma VANG (Van Afval Naar Grondstof).98 Uitvoeringsdoelen: 2030 Nog nader door Emmen uit te werken op het terrein van circulaire economie. 2026 Nog nader door Emmen uit te werken op het terrein van circulaire economie.

95 96 97 98

Bron: Nederland Circulair 2050 Bron: Rijksvisie op de circulaire economie Nederland Circulair Bron: Strategienota Zie hier: https://vang-hha.nl/programma

x

Pagina 74

Bijlage 3 Realisatie van de energietransitie

Pagina 75

Energietransitie

Realisatie

Gebouwde omgeving Uitvoeringsdoelen: 2023 Uitvoering van de proeftuinen Regiodeal Zuid- en Oost-Drenthe.

De gemeente Emmen participeert met enkele andere overheden in de Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe. Binnen de pijler wonen is een proeftuin (modelwoning) opgezet in de wijk Emmerhout, specifiek gericht op het verduurzamen en toekomstbestendig maken van woningblokken met particuliere woningeigenaren met een smalle beurs. De inwonersvereniging Wijkbelangen Emmerhout is betrokken en was al jaren bezig met het verduurzamingsvraagstuk onder de werktitel ‘Expeditie Emmerhout EnergieNeutraal’. De modelwoning is inmiddels gerealiseerd en inwoners kunnen deze woning bezoeken en zich laten informeren door energiecoaches die daar ook kantoor houden. Buiten het eigenlijke project om hebben de leden van de Expeditie Emmerhout EnergieNeutraal ook de tuin van de woning aangepakt om te kunnen laten ze zien wat er mogelijk is op het gebied van klimaatadaptatie en biodiversiteit. De proeftuin is geëvalueerd, mede met een enquête onder inwoners. Hieruit blijkt het volgende: • Bewoners zijn zich bewust van de energietransitie. Bijna 60% houdt zichzelf op de hoogte van de laatste ontwikkelingen en 30% hoort weleens iets. • De belangrijkste motieven van huurders van woningen om energie te besparen zijn ‘kostenbesparingen’ en het ‘niet financieel breed hebben’. Kostenbesparing is ook het belangrijkste motief van bewoners van koopwoningen.

• Veel bewoners van koopwoningen hebben al verduurzamingsmaatregelen genomen en zij hebben ook plannen om volgende stappen te nemen.Echter, een aanzienlijk aantal geeft ook aan niet voldoende financiële middelen te hebben om deze stappen te kunnen zetten. • Een groot aantal bewoners van huurwoningen geeft aan dat maatregelen niet aan hen zijn om te treffen, Zij zien hier een verantwoordelijkheid van de woningcorporatie/verhuurder. • Er is bereidheid onder bewoners om samen te werken aan verbetering en verduurzamingen van de woning. Bewoners willen samenwerken, mits zij hetzelfde of een vergelijkbaar plan hebben.

2023

Ervaring borgen in Wijkuitvoeringsplannen.

Voor de wijkuitvoeringsplannen voert de gemeente Emmen onderzoeken uit en is in gesprek met om inwoners en bedrijven, om uiteindelijk een keuze te kunnen maken welk alternatief voor aardgasvrij het beste is. Er is gestart met het maken van een uitvoeringsplan per wijk (inwonersparticipatie) in die wijken waar ‘energie zit’. Dit zijn wijken waar al initiatieven zijn ontstaan en waar men met het vraagstuk aan de gang wil, te weten de wijken Parc Sandur, Rietlanden, Delftlanden, Emmerhout en in NieuwDordrecht en Oranjedorp. Wijkbelangen Emmerhout/Expeditie Emmerhout EnergieNeutraal is nu bezig met het opstellen van het wijkuitvoeringsplan met begeleiding van het adviesbureau KAW. Inmiddels is het projectplan gereed om te komen tot een

Pagina 76

Energietransitie

Realisatie wijkuitvoeringsplan. Deze zal worden voorgelegd aan de gemeente. Wijkbelangen Emmerhout heeft zelf het bureau KAW gekozen en de gemeente heeft geholpen bij het opstellen van richtlijnen voor de uitvraag van een offerte. De gemeente financiert de inzet van het bureau en Wijkbelangen Emmerhout is blij met de professionele ondersteuning.

FINANCIËLE MIDDELEN De gemeenten Aa en Hunze, Borger-Odoorn, Coevorden en Emmen hebben samen een bijdrage van ruim €28 mln. uit het Volkshuisvestingsfonds van het ministerie van BZK ontvangen. Daarvan is €26,9 mln. bestemd voor Emmen. De gemeente wil dit inzetten voor de wijken Angelslo, Bargeres en Emmerhout en het dorp Veenoord. Veel woningen zijn daar niet goed geïsoleerd. Met de bijdrage uit het Volkshuisvestingsfonds kan de gemeente ongeveer 1800 woningeigenaren helpen met het isoleren van de woning. VHF maakt op dit moment geen onderdeel uit van het programma DEK. Na het zomerreces neemt de stuurgroep een besluit over het toevoegen van het VHF aan het programma DEK.

WARMTENET De initiatiefnemers Getec, Enpuls en Equans zijn, met ondersteuning van de provincie Drenthe en de gemeente Emmen, al enkele jaren bezig om de haalbaarheid van een warmtenet te verkennen. De restwarmte van het Getec businesspark zou gebruikt kunnen worden om de gebouwde omgeving van warmte te voorzien. De komende vijf jaar moet duidelijk worden of de aanleg van warmtenetten een mogelijkheid is. Als dit het geval is dan komen hoogstwaarschijnlijk de wijken Angelslo, Bargeres, Emmerhout en Emmermeer in aanmerking. Het realisatietempo van wijkuitvoeringsplannen wordt daarmee bepaald door het moment waarop een keuze voor een bepaald alternatief gemaakt kan worden en het moment waarop dat alternatief ook beschikbaar is. Dat kan nog enige tijd duren, dus start de gemeente Emmen als eerste stap met isoleren en wil daarbij instrumenten benutten die landelijk ontwikkeld worden, zoals subsidies en financieringen via fondsen.

Pagina 77

Energietransitie

Realisatie

2023

Op 1 januari 2023 moeten de gemeentelijke kantoorgebouwen wettelijk verplicht minimaal energielabel C hebben. De gemeente Emmen heeft zes kantoorgebouwen. • Hieraan voldoet nu één kantoorgebouw: waarin het UWV is gehuisvest (Werkplein).Dit u gebouw heeft label A. • Het gemeentehuis voldoet op korte termijn (juni 2023) aan label C. • Een van de kantoorgebouwen (Handelsweg) wordt vanaf 1 januari 2025 afgestoten. • Voor de andere drie kantoorgebouwen wordt momenteel onderzocht welke maatregelen nodig zijn om te voldoen aan de wettelijke verplichting.

Programma verduurzaming gemeentelijk vastgoed uitvoeren.

Bovenop de wettelijke verplichting is het, conform het programma DEK, de ambitie van de gemeente om in 2030 50% van het totaal bruto oppervlak van de gemeentelijke gebouwen aan energielabel A te laten voldoen. Momenteel voldoet alleen het kantoorgebouw UWV (Werkplein) aan label A. De gemeente beschikt verder over veertien locaties met een groot elektriciteitsverbruik (> 50.000 kWh per jaar) en acht locaties met een hoog gasverbruik (> 25.000 m³ per jaar). Het Activiteitenbesluit Milieubeheer verplicht de gemeente (maar ook bedrijven en instellingen) om voor deze objecten energiebesparende maatregelen te nemen met een terugverdientijd van vijf jaar of minder en hierover een keer per vier jaar te rapporteren. Deze rapportages moeten uiterlijk 1 december 2023 zijn aangeleverd. Momenteel wordt door de gemeente Emmen voor de objecten in de kernportefeuille Duurzame Investeringsplannen (DVIP) opgesteld om de bepalen welke duurzaamheidsmaatregelen mogelijk zijn en wat dat kost. Inmiddels is voor 107 van de 172 objecten een DVIP opgesteld. Verder heeft de gemeente een nieuwe monitor aangeschaft om meer zicht te krijgen in het energieverbruik van de gemeente, per locatie. De monitor kan helpen bij het maken van keuzes voor de verdere verduurzaming van de kernportefeuille.

Ook onderzoekt de gemeente de mogelijkheid om gebouwen met een hoog energieverbruik te koppelen aan gebouwen met een energieopbrengst. Aandachtspunt is namelijk dat oplaadpunten voor elektrische voertuigen bij gebouwen het energieverbruik van die gebouwen verhogen (dit telt mee als energieverbruik van het gebouw). 2023

Woningcorporaties voeren wederzijdse verduurzamingsafspraken uit.

Met woningcorporaties zijn prestatieafspraken gemaakt, die gaan vooral over de energietransitie. Zo heeft de gemeente met Woonservice met betrekking tot verduurzaming van de huurwoningen prestatieafspraken met de gemeente. Woonservice heeft ook zicht op de voortgang van genomen maatregelen, de effecten in termen van CO₂-reductie en energieopwek en -besparing.Woonservice rapporteert hier over naar de gemeente.

Pagina 78

Energietransitie

Realisatie Woonservice is door de gemeente Emmen betrokken bij het proces van ontwikkeling van de energienota en de transitievisie warmte. Hierbij is met ondersteuning van externe bureaus onderzoek gedaan naar alternatieve energie- en warmtebronnen en welke keuzes daarbij mogelijk zijn. Het blijft tot op heden echter nog bij abstract beleid. Echte keuzes moeten nog worden gemaakt. Woonservice heeft een vastgoedportefeuille van circa 6.000 woningen en heeft hier zelf ook een aanpak voor ogen om de CO₂uitstoot te verlagen: allereest door het verbeteren van de isolatie van oudere woningen en daarna door het aanbrengen van zonnepanelen en warmtepompen. Binnen de gemeente Emmen gaat het dan voornamelijk om de wijk Veenoord. Woonservice heeft daar momenteel circa 40% van haar verduurzamingsplan uitgevoerd. Doelen rondom klimaatadaptatie en circulaire economie zijn nog niet vastgelegd in prestatieafspraken met de gemeente. Het onderwerp circulaire economie staat nog in de kinderschoenen. Woonservice bouwt wel steeds meer woningen met materialen die een bijdrage leveren aan de circulaire economie, bijvoorbeeld met hout in plaats van steen en beton. Woonservice heeft weinig invloed op maatregelen ten aanzien van de klimaatadaptatie. Maatregelen met impact liggen met name in de inrichting van de openbare ruimte waar de gemeente over gaat.

Wel heeft Woonservice een groenadviseur aangesteld om vergroening van de ruimte waar Woonservice wel eigenaar van is te bewerkstelligen.

Industrie en bedrijvigheid Uitvoeringsdoelen: 2023 Uitvoeren projecten GZI Next (waaronder electrolyse, zonnepark, waterstofpunt)

De gemeente werkt samen in een coalitie van publieke en private partijen. Het gaat om het realiseren van de verbinding met GZI Next (waterstof, groen gas en zon PV), de levering van restwarmte via een warmtenetwerk aan de gebouwde omgeving en andere biomassa initiatieven in de omgeving.) Het project GZI Next is onderdeel van de Noordelijke waterstofketen. Het doel is het realiseren van een duurzaam energieknooppunt op het terrein van de voormalige gaszuiveringsinstallatie, waarbij de aanwezige infrastructuur wordt hergebruikt. Het zonnepark is inmiddels gerealiseerd. De waterstofinstallatie, een waterstoftankstation voor bussen en leidinginfrastructuur, is in ontwikkeling in het kader van het Europees project HEAVENN. De biogasinstallatie is in conceptfase. Bron: Energienota Verlenging 2021 en 2022, p. 22

Pagina 79

Energietransitie t/m 2022

Realisatie

INDUSTRIE De energie-intensieve industrie en glastuinbouw hebben het grootste aandeel in het energiegebruik van de gemeente Emmen. Hiertoe werkt de gemeente Emmen samen met het bedrijf Getec, dat ook in Emmen is gevestigd. Dit bedrijf ondersteunt bedrijven in de industrie en de vastgoedsector met een breed scala aan klimaatvriendelijke en slimme energie-oplossingen. Ook is de inzet van biomassa verkend. Biomassa is een belangrijk en vooralsnog essentieel onderdeel van de huidige duurzame energiemix. Tegelijkertijd is er rond het gebruik van biomassa veel maatschappelijke discussie. Het gemeentelijk standpunt met betrekking tot biomassa is dat enkel en alleen reststromen worden gebruikt bij de opwek van warmte uit biomassa. De opwek van warmte met biomassa wordt door de gemeente gezien als een overgangssituatie, tot betere alternatieven beschikbaar zijn. Daarom biedt de gemeente Emmen ruimte voor de bestaande mogelijkheden in het beleid en de ruimtelijke plannen, maar breiden die mogelijkheden in principe niet verder uit. De gemeente zet in op grensoverschrijdende samenwerking en innovatie om de productie van hernieuwbare energie (groen gas uit biomassa en waterstof uit elektriciteit) te vergroten. Zo is Emmen onderdeel van en ketenpartner in het samenwerkingsverband de Hydrogen Valley North Netherlands.

Emmen is ook toegelaten tot de Europese Groene Waterstof Alliantie (European Clean Hydrogen Alliance). Dat is een Europese vereniging van belanghebbenden in de waterstofwaardeketen. Hierin zijn overheden van lidstaten en regio's, vakbonden, MKB's, innovators, onderzoeks- en technologieorganisaties en investeerders met elkaar verbonden. Emmen is in deze alliantie vertegenwoordigd door een portefeuillehouder. Het streven van de Alliantie is om waterstof in te zetten als wereldwijd concurrerende, levensvatbare energiedrager in Europa. Het doel is om tegen 2030 veertig Groene Waterstof (GW hernieuwbare waterstofelektrolysers in Europa te realiseren met een tussenstand van 6 GW in 2024. Om dit te bereiken stelt de Alliantie een investeringsagenda op en ondersteunt zij de opschaling van de waterstofwaardeketen in Europa. De gemeente Emmen verwacht met deelname aan de Alliantie haar profiel als koploper in de waterstofeconomie te versterken en invloed uit te oefenen op wet- en regelgeving op EUniveau.

BEDRIJVENTERREINEN Emmen ondersteunt en faciliteert bedrijven door samenwerkingsverbindingen te leggen. Een voorbeeld is het uitvoeringsplan toekomstbestendig bedrijventerrein ‘Bargermeer III’. Daar probeert de gemeente samen met het aanwezige parkmanagement te kijken naar welke stappen genomen moeten worden en waar prioriteiten liggen. De gemeente werkt hiertoe samen met Ondernemend Emmen. De gemeente en Ondernemend Emmen hebben een intentieovereenkomst gesloten om in 2030 tot 100ha Zon op bedrijfsdaken te komen. Deze ondernemersvereniging werkt samen met de bedrijven op bedrijventerreinen en wil per bedrijventerrein een visie ontwikkelen op een samenhangend pakket aan maatregelen op het terrein van energietransitie, duurzame mobiliteit, klimaatadaptatie, biodiversiteit et cetera. Dit gebeurt in het kader van de Regio Deal Zuid- en Oost Drenthe. Doel is het realiseren van toekomstbestendige bedrijventerreinen met een aantrekkelijk ondernemersklimaat. Er is gestart met zes bedrijventerreinen in de gemeenten Aa en Hunze, Borger-Odoorn, Coevorden, Emmen, Hardenberg en Hoogeveen. De provincie wil samen met ondernemers, parkmanagers, ondernemersverenigingen, gemeenten, waterschappen, vastgoedeigenaren, kennisinstellingen en VNO-NCW/MKB Noord hier plannen voor ontwikkelen.