Bijlage - Startnotitie Lokale aanpak discriminatie 2023

Startnotitie

Lokale aanpak discriminatie

Gemeente Emmen Team Beleid en Ontwikkeling Sociaal Domein (BOS) Raadhuisplein 1 Postbus 30.001 7800 RA Emmen t. 140591 whatsapp. 06-11198769 e. gemeente@emmen.nl w. www.emmen.nl Juni 2023

Samenvatting Met deze startnotitie geven we richting aan de lokale aanpak discriminatie. Want iedere Emmenaar verdient een gelijke behandeling en gelijkwaardige kansen. Voor discriminatie is geen plaats. Om discriminatie te voorkomen en verminderen zetten we in op preventie en op het bieden van betere ondersteuning aan inwoners die te maken hebben met discriminatie. We geven extra aandacht aan discriminatie op grond van ras (huidskleur, afkomst, etnische achtergrond) en aan jongeren. Op pagina 13 staat onze ambitie beschreven. Het Meldpunt Discriminatie Drenthe (MDD) gaat aan de slag om deze (theoretisch) startnotitie te vertalen naar een (praktisch) uitvoeringsplan. Dat doen zij in samenwerking met het Emmense onderwijs, maatschappelijke organisaties en inwoners en hun initiatieven. Het uitvoeringsplan 2024 is klaar per 1 oktober 2023. Voorbeelden van mogelijke concrete activiteiten zijn: o Netwerk opbouwen en samenwerken met organisaties w.o. Facet, Sedna en andere inwonergerichte organisaties; o Samenwerking met jongeren bij Jimmy’s; o Ondersteunen van (de begeleiders van de) de kinderraden op het thema discriminatie; o Invulling geven aan themadagen zoals 10 december Dag van de Rechten van de Mens en/of 21 maart Internationale dag tegen discriminatie en racisme; o Met het (basis) onderwijs komen tot vraaggerichte inzet i.p.v.

voorlichting; o Versterken samenwerking met de lokale politie. Nu zijn er alleen regionale afspraken; o Vervolginzet op toewerken naar een Sinterklaasfeest voor iedereen; o Plan van aanpak communicatie i.s.m. afdeling Communicatie van de gemeente. Op basis van opgedane ervaringen wordt het uitvoeringsplan jaarlijks bijgesteld: wat liep goed, wat ging minder goed, wat waren de oorzaken en waarom leggen we nu andere accenten? Op pagina 15 staat beschreven hoe we uitvoering geven aan de lokale aanpak. De lokale aanpak tegen discriminatie staat in onze gemeente niet op zichzelf. Het is onderdeel van het streven naar een inclusieve samenleving. Dat hebben we verwoord in het collegeakkoord en het beleidskader sociaal domein. Op pagina 8 staat deze beleidscontext beschreven. Over het voorkomen en verminderen van discriminatie en de gevolgen van discriminatie is al veel bekend. We hoeven in Emmen het wiel niet opnieuw uit te vinden. Op pagina 5 staat beknopt beschreven wat we al weten over de aanpak van discriminatie en waarmee we rekening houden in de uitvoering zoals het denken in vooroordelen en stereotypen, het bevorderen van empathie en het stimuleren van bewustwording, ook omdat discriminatie en racisme veelal onbewust plaatsvinden en lastig bespreekbaar kunnen zijn. In onze gemeente zijn er verhoudingsgewijs minder mensen die zich gediscrimineerd hebben gevoeld (7%) t.o.v.

de rest van Nederland (11%). Aantallen geven een indruk van de aard en omvang van discriminatie. Maar cijfers geven geen compleet beeld. We weten dat, overal in Nederland, het aantal ervaringen van discriminatie veel hoger ligt dan het aantal meldingen. Feiten en cijfers over discriminatie worden weergegeven op pagina 9. Deze lokale aanpak discriminatie is een uitbreiding van de bestaande inzet. Op grond van de Wet gemeentelijke antidiscriminatievoorziening (Wga) is iedere gemeente verplicht tot het inrichten van een onafhankelijke antidiscriminatievoorziening (adv). Het MDD voert voor onze gemeente de wettelijke verplichte taken uit; klachtenbehandeling en registratie van meldingen. Daarnaast biedt het MDD voorlichting op basisscholen. Op pagina 12 staat de huidige inzet beschreven.

2

Inhoudsopgave Inleiding .................................................................................................................. 4 1

Wat weten we over discriminatie? ................................................................ 5

2

Beleidscontext: een inclusieve samenleving ................................................. 8

3

Feiten en cijfers in Emmen ............................................................................. 9

4

De huidige inzet: wat doen we al? .............................................................. 12

5

De ambitie: waar willen we naar toe? ......................................................... 13

6

De uitvoering: hoe gaan we aan de slag? .................................................... 15

Bijlagen 1. Jaarverslag MDD 2022 2. Regionale Monitor Discriminatie Noord-Nederland 2022

3

Inleiding Met deze startnotitie geven we richting aan de lokale aanpak discriminatie. In deze inleiding leest u beknopt wat in de startnotitie meer uitgebreid aan bod komt. Over discriminatie Discriminatie is verboden. Artikel 1 in onze grondwet is daar heel duidelijk over. Ook gemeente Emmen is tegen discriminatie. Dat is makkelijk gezegd. Het voor elkaar krijgen van verandering is minder eenvoudig. Vaak vindt discriminerend of racistisch gedrag onbewust en onbedoeld plaats, terwijl de negatieve gevolgen voor de persoon in kwestie levensecht zijn. Zeker voor hen die te maken hebben met discriminatie, vaak van jongs af aan, op tal van terreinen, en op alledaagse basis. Buitengesloten worden, bijvoorbeeld op basis van afkomst, geaardheid, beperking, versterkt kansenongelijkheid en veroorzaakt (mentale) gezondheidsproblemen. Ervaringen van discriminatie dragen er toe bij dat mensen afhaken van hun werk, de buurt of de politiek. In onze gemeente zijn er verhoudingsgewijs minder mensen die zich gediscrimineerd hebben gevoeld t.o.v. de rest van Nederland. Cijfers zeggen niet alles. We weten dat, overal in Nederland, het aantal ervaringen van discriminatie veel hoger ligt dan het aantal meldingen. Doel en focus Het doel van de lokale aanpak is het voorkomen en verminderen (preventie) van discriminatie en inwoners die te maken hebben met discriminatie beter ondersteunen.

Daarbij geven we extra aandacht aan jeugd/jongeren en discriminatie op basis van ‘ras’. Want, net als in de rest van Nederland, komt discriminatie op basis van huidskleur, afkomst, nationaliteit het meeste voor. Het Meldpunt Discriminatie Drenthe gaat aan de slag Op dit moment voert het Meldpunt Discriminatie Drenthe voor onze gemeente de wettelijke verplichte taken uit, namelijk klachtenbehandeling en registratie van meldingen. Het MDD is de Drentse antidiscriminatievoorziening, de expertorganisatie op het gebied van discriminatie. Daarom gaan zij aan de slag om dit (theoretische) raamwerk te vertalen naar een praktisch uitvoeringsplan. Dat doen zij op basis van wat er leeft en speelt in onze gemeente; dus nadrukkelijk samen met inwoners, het onderwijs, maatschappelijke organisaties en bedrijven. In oktober 2023 ligt er een plan van aanpak. De strijd tegen discriminatie is een zaak van lange adem We zijn allemaal deel van het probleem. We hebben de keuze om onderdeel te zijn van de oplossing. We zullen ons bewustzijn moeten vergroten, vooroordelen willen leren zien, open staan voor ervaringen van anderen en onszelf in hen willen verplaatsen. Wat hebben we daarvoor nodig? Hoe kunnen we verandering bereiken? Daarin zijn we lerend. De aanpak zal in ontwikkeling zijn en (jaarlijks) bijgesteld worden op basis van opgedane ervaringen.

4

1

Wat weten we over discriminatie?

‘Allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk behandeld. Discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht, handicap, seksuele gerichtheid of op welke grond dan ook, is niet toegestaan’, zo luidt artikel 1 van de Grondwet. Discriminatie betekent dat er onterecht verschil wordt gemaakt tussen mensen op basis van kenmerken die in die situatie niet belangrijk zijn. Op basis van bijvoorbeeld huidskleur, afkomst of leeftijd worden mensen oneerlijk of ongelijk behandeld. Omdat mensen bij een bepaalde groep horen of tot een bepaalde groep gerekend worden, worden zij negatief behandeld. Discriminatie komt op verschillende manieren voor (a) Negatieve bejegening: denk aan onvriendelijke behandeling, naroepen of pesten. Dit komt het meeste voor. (b) Ongelijke behandeling: zoals geweigerd worden voor een discotheek of café of minder betaald krijgen voor hetzelfde werk. (c) Vernieling, bedreiging of geweld: denk aan mensen die op straat worden aangevallen of van wie eigendommen door anderen vernield of beklad worden. i

Met racisme wordt hetzelfde bedoeld als ‘discriminatie op grond van ras’. Onder ‘ras’ wordt verstaan: huidskleur, afkomst, nationale of etnische achtergrond. Bij racisme worden mensen in groepen verdeeld op basis van huidskleur, afkomst of nationale of etnische achtergrond. Racisme gaat meestal over de ongegronde theorie dat er verschillende ‘mensenrassen’ zouden bestaan, waarbij de ene groep(en) belangrijker en ‘meer waard’ wordt gevonden dan andere groep(en) die als minderwaardig worden beschouwd.

Discriminatie gebeurt tussen mensen (interpersoonlijk) en vindt plaats als effect van beleid/context dat ongelijkheid creëert, uitvoert, bevestigt en behoudt (institutioneel). Discriminatie gaat om verschillen in macht Bij discriminatie gaat het om de (onbewuste) overtuiging dat de ene groep mensen beter is dan de andere. Groepen die (getalsmatig) in de minderheid zijn, lopen meer risico om gediscrimineerd te worden. Denk aan LHBTI+ personen, mensen die moslim zijn of een beperking hebben. Bij discriminatie draait het (ook) om machtsverhoudingen. Wie heeft het voor het zeggen? Wie staat er (gevoelsmatig) boven wie? Mensen die een positie hebben met een lage status, zijn meer kwetsbaar voor discriminatie. Discriminatie komt op verschillende plaatsen voor Mensen voelen zich vaak gediscrimineerd bij het zoeken naar werk, in de openbare ruimte, in het onderwijs of op werk en in het contact met hulp- en dienstverlening van instanties, waaronder de overheid. Mensen weten vaak niet zeker of zij écht gediscrimineerd worden. In de praktijk komt zowel bewuste als onbewuste discriminatie voor. Vaak gebeurt discriminatie onbewust. De pleger is zich niet bewust van zijn eigen gedrag. Het negatieve effect van zijn gedrag is onbedoeld. Veel discriminatie vindt plaats buiten het zicht van de persoon (of groep) om wie het gaat. Uit onderzoek weten we dat er veel discriminatie plaatsvindt.

Bijvoorbeeld op de arbeidsmarkt, de woningmarkt en in de sport. En ook in de zorg en het handelen bij de overheid, zoals bij de Belastingdienst in de Toeslagenaffaire. Discriminatie heeft negatieve gevolgen Discriminatie heeft ongewenste gevolgen. Discriminatie versterkt kansenongelijkheid. Bijvoorbeeld hogere werkeloosheid onder bepaalde bevolkingsgroepen, meer gezondheidsproblemen onder

i Movisie, Antidiscriminatiebeleid voor gemeenten, geactualiseerde versie: juni 2022, pagina 9

5

mensen die vaak worden gediscrimineerd of daar bang voor zijn. En discriminatie is schadelijk voor de sociale cohesie. Ervaringen van discriminatie dragen er toe bij dat mensen afhaken van hun werk, de buurt of de politiek. Uitsluiting op basis van opleidingsniveau of maatschappelijke positie Het ervaren van uitsluiting, last hebben van stigmatisering, stereotypen en vooroordelen, loopt niet alleen langs wettelijke discriminatiegronden maar ook langs sociale klasse, denk aan opleiding, inkomen en daarmee gepaard gaande verschillen in status en kansen die men heeft en ongelijkheid die er bestaat. Klasse of opleiding is geen wettelijke discriminatiegrond. Zo wordt in landelijk onderzoek naar discriminatie niet gevraagd of mensen op basis van hun opleidingsniveau of maatschappelijke positie discriminatie hebben ervaren.ii Terwijl mensen wel uitsluiting ervaren op basis van klasse/opleiding. Ook hierbij gaat het om verschillen in macht: wie staat hoog en laag op de maatschappelijke ladder? Wie heeft wat te zeggen over wie? Wie heeft de meeste kansen? Stereotypen en vooroordelen zijn een oorzaak van discriminatie De oorzaak van discriminatie ligt onder meer in vooroordelen (meningen over een persoon of groep, die meestal negatief zijn en gebaseerd op stereotypen) en stereotypen (kenmerken die worden toegeschreven aan mensen uit een bepaalde groep).

Vooroordelen zijn altijd negatief. Stereotypen zijn generalisaties en versimpelingen van de werkelijkheid, die een groep terugbrengen tot clichébeeld. Deze algemene clichébeelden over groepen passen we vervolgens toe op individuen. Zowel vooroordelen als stereotypen kunnen impliciet zijn: ze zijn als het ware automatisch, enigszins ‘onbewust’ en mensen hebben vaak niet in de gaten dat deze invloed hebben op hun gedrag. Dat betekent dat beslissingen van mensen sterk beïnvloed worden op basis van impliciete vooroordelen en stereotypen zonder dat mensen hier bij stilstaan. Vrijwel iedereen heeft deze impliciete vooroordelen.iii Zo kan iemand zich niet bewust zijn van vooroordelen ten aanzien van een bepaalde groep, maar daar wel naar handelen en deze groep wel onterecht anders behandelen (= discrimineren). Denk bijvoorbeeld aan een vrouw die zegt geen vooroordelen te hebben jegens mensen met een donkere huidskleur, maar als ze samen met een donker persoon in de lift staat, houdt ze haar handtas toch steviger vast. iv Mechanismen die werken bij het voorkomen en verminderen van discriminatie v Er zijn meerdere beschreven werkzame mechanismen die werken bij het voorkomen en verminderen van discriminatie. We lichten er 3 toe. Deze mechanismen staan niet op zichzelf of staan helemaal los van elkaar. Het een sluit het andere ook niet uit en het ene is niet direct beter dan het andere.

Wat werkt in de praktijk, hangt onder meer af van de doelgroep en de context. Sociale norm stellen Sociale normen die discriminatie afkeuren zijn vaak een soort basisvoorwaarde om discriminatie te kunnen voorkomen. Als wetten en regels worden aangenomen ter verbetering van de positie van een minderheidsgroep, kan dat mensen motiveren om zich in te spannen om minder te discrimineren. Wanneer mensen denken dat anderen uit hun omgeving tegen discrimineren zijn, gedragen zij zich minder discriminerend. Dat werkt in veel situaties ook omgekeerd: wanneer mensen de indruk

ii Zie het rapport Gediscrimineerd gevoeld> van het CBS, 2022. Zie link voor meer informatie. iii Uit: Discriminatie in de zorg en de sport: wat weten we (niet)? Een literatuuronderzoek in opdracht van het ministerie van

VWS, Movisie, Maart 2023, Utrecht, pagina 8-9 iv Uit: Wat werkt bij het verminderen van discriminatie, najaar 2022, Kennisplatform Inclusief Samenleven, najaar 202, pagina 15 v Uit: Wat werkt bij het verminderen van discriminatie, najaar 2022, Kennisplatform Inclusief Samenleven, najaar 202, pagina 24 - 57

6

hebben dat anderen uit hun omgeving discriminatie goedkeuren, is er een grotere kans dat zij zelf gaan discrimineren. Inleven en empathie bevorderen Inleven in de situatie van een ander leidt tot empathie voor de ‘ander’ en voor de groep waar deze persoon bij hoort. Inleven in een ander vermindert stereotypen en zorgt voor een positievere houding. Het kunnen inleven in een ander werkt niet altijd goed, bijvoorbeeld als iemand zich bedreigd voelt of zich in een marginale positie bevindt of als mensen van zichzelf een laag zelfbeeld hebben. Confronteren en bewustwording stimuleren Als mensen geconfronteerd worden met het gegeven dat zij zelf ook (impliciete) vooroordelen en stereotypen hebben, kan het gevolg zijn dat zij hun best gaan doen om hierop te letten en dat kan er toe leiden dat mensen daadwerkelijk minder discrimineren. Dit werkt met name voor mensen die intrinsiek gemotiveerd zijn om niet te discrimineren; die het echt vervelend vinden om te merken dat ze vooroordelen of stereotypen hebben. Het gaat namelijk om het ervaren dat men anders handelt dan volgens de eigen normen. Polarisatie vormt een voedingsbodem voor discriminatie De aandacht lijkt meer uit te gaan naar het versterken van de tegenstellingen in plaats van het zoeken naar de onderlinge verbinding.

Dit geldt voor de pietendiscussie, maar ook op andere onderwerpen zoals de ‘kloof tussen stad en platteland’ en ‘woke vs. anti-woke’. Deze ontwikkeling vormt een voedingsbodem voor o.a. discriminatie maar ook voor polarisatie en in extreme mate radicalisering. Als het wij-zij denken de boventoon voert, neemt de nuance af, wordt het moeilijk om naar elkaar te luisteren of om zich in de ander te verplaatsen. Het lijkt dan alsof er nog slechts twee mogelijkheden bestaan: voor of tegen. Het denken in stereotypen en vooroordelen wordt versterkt. Bij het tegengaan van polarisatie zou de focus niet moeten liggen op de meningen van de uitersten, maar op het versterken van groepen in het doorgaans stille midden. Discriminatie is geen gemakkelijk gespreksonderwerp Discriminatie en racisme zijn thema’s die lastig bespreekbaar kunnen zijn. De neiging kan bestaan om bv. het bestaan van (alledaags of institutioneel) racisme te ontkennen, te bagatelliseren (‘de racismekaart wordt wel erg snel getrokken’) niet te willen erkennen (‘ik ben met mijn rode haar vroeger ook gepest’) of het onderwerp te willen vermijden (‘we zijn toch allemaal mensen’, ‘ik zie geen kleur’). Het kan ook moeilijk zijn om naar jezelf te kijken als persoon die onbedoeld en onbewust mensen uitsluit. Daarbij gaat het niet om het aanwijzen van ‘daders’ of ‘slachtoffers’.

Niet om ‘wie heeft de meeste pijn’, ‘wiens leven is het meest moeilijk’ of ‘wie moet niet zeuren’. Het gesprek zou moeten gaan om gelijkwaardigheid en hoe we dat kunnen bereiken. Dat kan niet zonder te begrijpen dat uitsluiting bestaat, op alledaags en onbewust niveau, tussen individuen, in buurten, op scholen, de overheid.vi

vi Uit: Hallo witte mensen; Anousha Nzume, Amsterdam University Press, 2017

7

2

Beleidscontext: een inclusieve samenleving

In de gemeente Emmen streven we naar een samenleving waarin iedereen mee kan doen, waarin mensen omzien naar elkaar, iedereen zichzelf kan zijn en waarin mensen zich veilig voelen. Om dat voor elkaar te krijgen, zetten we als gemeente in op het voorkomen en verminderen van discriminatie. Uit de begroting 2023, programma 3 Veiligheid: Met inwoners en partners zorgen we voor inclusieve wijken/ dorpen, waarin jongeren veilig kunnen opgroeien en ruimte is voor diversiteit. Om de afnemende tolerantie jegens elkaar aan te pakken is structureel aandacht voor het thema discriminatie noodzakelijk. Vanuit het rijk hebben we voor dit onderwerp dan ook een financiële bijdrage ontvangen. Dit wordt aangewend voor een (lokale) aanpak van discriminatie.vii Uit het (concept) Beleidskader Erbij horen en meedoen in Emmen!: Inwoners kunnen zijn wie ze zijn In het (concept) Beleidskader Erbij horen en meedoen in Emmen! streven we binnen de opgave Goed Voelen naar ‘een gewoon leven in de eigen omgeving’. Dat ideaal is bereikt als alle inwoners zich prettig en veilig voelen in de eigen leefomgeving, als zij kunnen meedoen aan het maatschappelijk leven, als zij gelijke kansen hebben op een goede gezondheid en ze zo veel en lang mogelijk passend thuis kunnen wonen. Om het mogelijk te maken dat mensen kunnen meedoen, faciliteren we een inclusieve samenleving.

Dat begint bij het wegnemen van de oorzaken waardoor inwoners niet mee kunnen doen of zichzelf kunnen zijn. Niet alleen ondersteunen achteraf maar gelijke kansen, mogelijkheden en begrip creëren vooraf. Dit vraagt o.a. om voorlichting en dialoog. Elkaar kennen en leren begrijpen. Onder andere door een actief emancipatie- en antidiscriminatiebeleid, educatie ten behoeve van begrip van en voor inwoners uit diverse doelgroepen en werken aan toegankelijkheid. Waar dat nodig is werken we wijkgericht aan inclusie rondom een specifiek vraagstuk. Een inclusieve samenleving heeft ook betrekking op de cultuur en omgangsvormen binnen andere domeinen, zoals arbeidsmarkt, werkgevers, woningmarkt, sportverenigingen, cultuur en het onderwijs. viii Uit het coalitieakkoord 2022 – 2026 Vooruit en betrokken: >>> Iedereen kan meedoen en krijgt gelijke kansen Solidariteit, gelijkwaardigheid, toegankelijkheid en vrijheid zijn en blijven de basis voor onze samenleving. We willen graag toe naar een inclusieve samenleving waarin iedereen mee kan doen en gelijke kansen krijgt, iedereen zichzelf kan zijn en eigen talenten kan ontwikkelen. Een samenleving waarin we begrip hebben voor elkaar en omzien naar elkaar. In Emmen kan iedereen meedoen aan het maatschappelijk leven en heeft daarin gelijke kansen.

Wij focussen hierbij op kinderen, jongeren en hun ouders, zodat de jeugd het beter krijgt dan generaties voor hen. ix

vii Uit: Gemeente Emmen Begroting 2023 Programma 3. Veiligheid, p42 viii Uit: Goedvoelen, Bijlage II Beleidskader sociaal domein, pagina 10 ix Uit: Coalitieakkoord 2022-2026, Vooruit en betrokken, Samenleven, pagina 24-29

8

3

Feiten en cijfers in Emmen

We kijken hier naar de feiten en cijfers over discriminatie in Emmen. Deze zijn afkomstig uit de jaarlijkse regionale Monitor Discriminatie Noord-Nederland (2022) en de Veiligheidsmonitor (2021) van het Centraal Bureau voor de Statistiek die om de twee jaar wordt gepubliceerd. De cijfers geven geen compleet beeld. Het aantal meldingen staat niet in verhouding tot het aantal incidenten. De meeste discriminatie-ervaringen worden niet gemeld. Mensen weten niet dat ze kunnen melden, of denken dat melden geen zin heeft. Deze cijfers behoeven een nadere verdieping, bijvoorbeeld cijfermatige trends door de jaren heen. Discriminatie kan gaan om indringende, (alledaagse) ervaringen van mensen, die niet volledig tot uitdrukking komen in getallen. Daarom is het belangrijk om de cijfers te duiden in wisselwerking met praktijkervaringen van inwoners en organisaties. Zeven procent van de inwoners heeft zich in 2021 gediscrimineerd gevoeld In de Veiligheidsmonitor van het CBS wordt discriminatie op gemeenteniveau in kaart gebracht.

Figuur 1.: percentage inwoners dat zich in de afgelopen 12 maanden gediscrimineerd heeft gevoeld; Veiligheidsmonitor Emmen, 2021

In Emmen zijn er in verhouding minder mensen die zich in 2021 gediscrimineerd hebben gevoeld dan in het Basisteam Zuidoost-Drenthe (Gemeente Coevorden, Borger-Odoorn en Emmen) en Nederland. Emmen scoort wat dit betreft vergelijkbaar met de Veiligheidsregio Drenthe. Discriminatie op ras komt het meeste voor Inwoners die zich in 2021 gediscrimineerd voelden, konden aangeven op welke grond deze discriminatie was en waardoor men zich gediscrimineerd heeft gevoeld. De meest genoemde gronden in Emmen zijn: iets anders dan de voorgelegde antwoorden (28%), ras en huidskleur (23%) en nationaliteit (17%), geslacht (13,5%), leeftijd 13% en handicap of chronische ziekte (11,5%) x. Bij het MDD en de politie hadden de meeste meldingen in 2022 betrekking op 1. Ras (herkomst, huidskleur, nationaliteit) (28 meldingen) 2. Seksuele gerichtheid (15 meldingen) 2. Handicap of Chronische ziekte (6 meldingen) 4. Antisemitisme (5 meldingen)

x Uit: Veiligheidsmonitor Emmen, 2021. Bij het MDD zijn in 2021 veel meldingen geweest m.b.t. de coronamaatregelen die

als discriminerend zijn ervaren. Mogelijk verklaart dit het hoge aantal ‘iets anders’ in de Veiligheidsmonitor.

9

Ervaren discriminatie per wijk In de wijk De Blokken hebben minder mensen zich (in 2021) gediscrimineerd gevoeld dan gemiddeld in de gemeente Emmen. De overige wijken scoren vergelijkbaar met de gemeente Emmen op dit gebied.

Figuur 2.: percentage inwoners dat zich in de afgelopen 12 maanden gediscrimineerd heeft gevoeld per wijk; Veiligheidsmonitor Emmen, 2021

Wijze van discrimineren De meest voorgekomen manier waarop mensen discriminatie hebben ervaren zijn uitlatingen (7x), omstreden behandeling (door 8 inwoners uit Emmen en over 7 voorvallen in Emmen) en vernieling (3x). Ook bedreiging, bekladding en geweld is in 2022 voorgekomen. xi Van de mensen die zich in 2021 in Emmen gediscrimineerd hebben gevoeld, variëren de ervaringen van discriminerende opmerkingen (37,9%), ongelijke behandeling zoals benadeling en voortrekken van bepaalde groepen (50,1%) en negeren/uitsluiting (28,3%). Ook roddels, stigmatisering/negatief beeld en het 'was meer een gevoel dan dat er iets gebeurde’ kwam voor (ca 20-25%).xii Het aantal meldingen bij politie en het MDD Het aantal meldingen staat niet in verhouding tot het aantal incidenten. De meeste discriminatieervaringen worden niet gemeld. Meldingen geven dus slechts het topje van de ijsberg weer. De cijfers geven geen compleet beeld. Mensen weten niet dat ze kunnen melden, of denken dat melden geen zin heeft. De meeste melders wonen in de gemeenten Assen, Emmen en Hoogeveen. Het aantal meldingen bij het Meldpunt Discriminatie Drenthe en de politie, ligt sinds 2017 rond de 45 meldingen in Emmen. Daarmee wijkt Emmen niet af van andere gemeenten in Groningen en Friesland, die vergelijkbaar zijn in omvang. In 2020 waren er bij het MDD in totaal 15 meldingen uit Emmen. In 2021 waren dat er 36.

Dat jaar waren er veel meldingen n.a.v. gevoelens van discriminatie vanwege de coronamaatregelen. Provincie Drenthe

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Rechtstreeks bij het MDD Meldingen derden, met name politie Totaal

79 79 158

73 91 164

74 118 192

80 108 188

125 127 252

103 138 241

xi Uit: regionale Monitor Discriminatie Noord-Nederland, 2022 xii Uit: Veiligheidsmonitor Emmen, 2021

10

Gemeente Emmen

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Rechtstreeks bij het MDD Meldingen derden, met name politie Totaal

14 30 44

16 31 47

18 31 49

15 26 41

36 38 74

18 47 65

Meldingen Emmen t.o.v. Drenthe (%)

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Rechtsreeks bij het MDD Meldingen derden, met name politie Totaal

17,7 37,9 27,8

21,9 34 28,6

24,3 26,3 25,5

18,7 24,1 21,8

28,8 28.3 29,4

17,5 34,1 26,9

Figuur 3.: aantal meldingen discriminatie bij het MDD, de politie in Drenthe en Emmen; Regionale Monitor Discriminatie Noord-Nederland, 2022

11

4

De huidige inzet: wat doen we al?

De lokale aanpak betreft een uitbreiding van de huidige inzet. Het is wettelijk verplicht om te zorgen dat mensen discriminatie kunnen melden en dat het geregistreerd is. Daar voldoen we aan. Ook zetten we al in op preventie. De huidige inzet intensiveren we. Uitvoering van de wettelijk verplichte basistaken Het hebben van een onafhankelijk meldpunt discriminatie is een wettelijke taak voor de gemeente (Wet gemeentelijke anti-discriminatievoorzieningen, 2009). Een antidiscriminatievoorziening heeft twee wettelijke taken, te weten (1) onafhankelijke bijstand verlenen aan personen bij de afhandeling van hun discriminatieklachten en (2) registratie van klachten. Sinds 1 januari 2019 worden de werkzaamheden voor het wettelijke meldpunt uitgevoerd door het Meldpunt Discriminatie Drenthe (MDD). Het MDD is onderdeel van CMO STAMM. Het MDD voert deze taak uit voor elf van de twaalf Drentse gemeenten. Hierdoor is uniformiteit, kwaliteit en dienstverlening volgens de wettelijke eisen in Drenthe gegarandeerd. De mogelijkheden die het MDD biedt voor klachtbehandeling zijn hoor en wederhoor, bemiddeling, en soms is een luisterend oor voldoende. Het MDD zoekt samen met de melder een passende oplossing. In de veiligheid overleggen tussen gemeentelijke Openbare Orde & Veiligheid en politie vindt afstemming plaats t.a.v. ingrijpen bij overlast en/of geweld door discriminatie.

Binnen het Regionaal Discriminatie Overleg (RDO) stemmen het Openbaar Ministerie, de 3 noordelijke antidiscriminatievoorzieningen en de Regionale Eenheid Noord-Nederland (politie) af. Meer informatie over de inzet van het MDD is te lezen in bijlage 1. jaarverslag MDD 2022 en bijlage 2. jaarlijkse regionale Monitor Discriminatie Noord-Nederland, 2022. Extra inzet op preventie op basisscholen Naast de uitvoering van de (wettelijke) basistaken, biedt het MDD ook preventie en educatie aan. In onze gemeente geeft het MDD zestien keer voorlichting op 5 basisscholen aan groep 7 en 8 over discriminatie, pesten en de gevolgen daarvan. In de praktijk is gebleken dat scholen vaak al beschikken over lesaanbod op dit thema. Voorlichting aan leerlingen door het MDD is daardoor niet het meest effectieve aanbod voor het basisonderwijs. Het MDD stelt voor om met het basisonderwijs in gesprek te gaan om meer vraaggerichte inzet te ontwikkelen, zoals kennis en vaardigheden bij beroepskrachten vergroten in het (h)erkennen van discriminatie of verminderen van handelingsverlegenheid. Inzet op een Sinterklaasfeest voor iedereen Naar aanleiding van de dialoogavond rondom de pietendiscussie op 6 september 2021 heeft het MDD, op verzoek van de gemeente, met alle betrokkenen de avond geëvalueerd.

Het MDD heeft verkend waar knelpunten en oplossingsrichtingen liggen die in Emmen gezamenlijk opgepakt zouden kunnen worden om met elkaar toe te werken naar een Sinterklaasintocht voor alle kinderen in Emmen. Op deze bouwstenen borduren we voort. Inzet op specifieke thema’s Overige gemeentelijke inzet die bijdraagt aan het verminderen van discriminatie is o Emmen Regenbooggemeente: faciliteren en financieren van inwoneractiviteiten gericht op sociale acceptatie, zichtbaarheid en veiligheid van LHBTI+ personen. o Emancipatie/gendergelijkheid: faciliteren en financieren van inwoneractiviteiten gericht op gelijkwaardigheid, ongeacht iemands geslacht of gender. o Toegankelijkheid: vanuit verschillende beleidsterreinen werken we aan de (fysieke en sociale) toegankelijkheid van voorzieningen voor inwoners met beperking. 12

5

De ambitie: waar willen we naar toe?

Iedere Emmenaar verdient een gelijke behandeling en gelijkwaardige kansen. Gemeente Emmen wil discriminatie voorkomen en verminderen (preventie) en inwoners die te maken hebben met discriminatie beter ondersteunen. Zo werken we aan een inclusieve samenleving waarin iedereen mee kan doen, waarin mensen omzien naar elkaar, iedereen zichzelf kan zijn en waarin mensen zich veilig voelen. Doel 1. Preventie We willen voorkomen dat mensen (nog meer) gaan discrimineren. Dat doen we door bij inwoners, beroepskrachten en vrijwilligers: a. Kennis en het bewustzijn over discriminatie te vergroten; b. Empathie en het inleven in elkaar te bevorderen; c. Het handelingsperspectief bij het waarnemen van discriminatie te vergroten; d. In te spelen op de vraag en behoefte die leeft bij inwoners, organisaties en inwonerinitiatieven waar het thema (mogelijk) relevant is. Doel 2. Ondersteuning van inwoners die te maken hebben met discriminatie Om de (persoonlijke) gevolgen van discriminatie te verminderen, zetten we in op het ondersteunen van inwoners die te maken krijgen met discriminatie. Dat doen we door bij inwoners, beroepskrachten en vrijwilligers: a. Organisaties en initiatieven vraaggericht te faciliteren, te versterken of interventies in te zetten zodat inwoners (met beroepskrachten) samen werken aan het verminderen van de gevolgen van discriminatie; b.

Kennis en vaardigheden in het ondersteunen van slachtoffers te vergroten; c. De meldingsbereidheid bij het MDD en de politie te vergroten; Focus op alle discriminatiegronden met speciale aandacht voor ‘ras’ Alle vormen van discriminatie zijn belangrijk. In de uitvoering dient daar aandacht voor te zijn. Daarmee wordt recht gedaan aan alle vormen van uitsluiting die mensen kunnen ervaren. Daarbij krijgt discriminatie op basis van huidskleur, afkomst, nationale of etnische achtergrond extra aandacht. Dat is omdat o o o o

o o

Huidskleur, ras en nationaliteit de meest gemelde discriminatiegrond is, ook in Emmen; Het aantal inwoners van Emmen met een migratieachtergrond meer dan 1o procent is. Dat aantal is gestegen van 10,4% in 2002 naar 13% in 2022.xiii De diversiteit in onze gemeente groeit. In Gemeente Emmen wonen mensen met meer dan 100 verschillende nationaliteiten. In 2002 waren dat ca. 80 nationaliteiten. xiv Het thema nog geen specifieke aandacht heeft, binnen het emancipatiebeleid. Voor andere groepen die relatief vaak met uitsluiting te maken krijgen, is dit wel het geval, zoals LHBTI+ personen en mensen met een beperking; De pietendiscussie het onderwerp mede op de kaart heeft gezet en deze nog niet is afgerond in onze gemeente; De aanleiding voor de extra rijksmiddelen mede zijn gevormd door de Black Lives Matterprotesten in 2021 en de toeslagenaffaire waarbij ras de discriminerende factor was.

xiii Hiermee wordt bedoeld het land, anders dan Nederland, waar deze persoon is geboren (eerste generatie) en ook inwoners

die zelf wel in Nederland geboren zijn, en waarvan 1 of beide ouders niet in Nederland geboren zijn (tweede generatie). xiv Cijfers per 1 januari 2022, 113 nationaliteiten (incl. Nederlands). Het gaat hier niet om inwoners die een dubbele/tweede nationaliteit hebben, bijvoorbeeld zowel Nederlands als een andere nationaliteit

13

Focus op inwoners met speciale aandacht voor jongeren De primaire focus ligt op inwoners in de dorpen en wijken & sociale verbanden en voorzieningen in de gebieden. Jongeren in de leeftijd van ca. 10 t/m 27 jaar zijn daarbij een speciale aandachtsgroep. Jongeren zijn bezig met het ontdekken van een eigen identiteit (wie ben ik?), zij zijn (extra) gevoelig voor groepsprocessen en zij willen over het algemeen graag ergens bij horen. Met de focus op jongeren richten we ons ook op de leefwereld van jongeren (onderwijs, vrije tijd, bijbaantje etc.). Op dit moment ontvangt het MDD geen meldingen uit deze groep. Focus op het ‘gewone leven in de eigen wijk’ We zijn ons er van bewust dat discriminatie een domeinoverstijgend thema is. Het komt voor op diverse terreinen zoals de arbeidsmarkt, de commerciële dienstverlening (o.a. horeca, winkels) onderwijs, de woningmarkt en bij het handelen door de overheid. Deze startnotitie richt zich op het aansluiten bij de leefwereld van inwoners. In samenwerking met onderwijs, organisaties, bedrijven en inwoners Aan bovenstaande werken we samen met maatschappelijke organisaties, onderwijs (basis- en voortgezet), bedrijven en inwoners en hun organisaties en initiatieven. Het MDD bouwt aan een netwerk om lokaal de expertise t.a.v. discriminatie te vergroten, handelingsverlegenheid te verminderen en meldingsbereidheid te vergroten (doorverwijzen).

14

6

De uitvoering: hoe gaan we aan de slag?

Uitvoeringsplan door Meldpunt Discriminatie Drenthe Het MDD gaat aan de slag om deze startnotitie te vertalen naar een uitvoeringsplan (deadline 1 oktober 2023). Dat zal een aanpak zijn die put uit landelijk effectief, bewezen instrumenten en methodieken, vertaald naar de Emmense situatie. Dat kan ook vragen om het ontwikkelen van nieuwe, als de Emmense situatie daar om vraagt. Het MDD heeft de expertise in huis om dat te doen. Het MDD dient een netwerk van organisaties te ontwikkelen en een goed beeld te hebben van lokale vraagstukken in onze gemeente. Het MDD heeft een rol als aanjager, biedt deskundigheidsbevordering en advies. Het is de bedoeling om lokaal de expertise en inzet te vergroten. Hierbij is het MDD vooral ondersteunend aan de lokale partijen en initiatieven. We verwachten dat de uitvoering sprake is van een groeimodel. Het kost tijd om het thema ‘voorkomen en verminderen van discriminatie’ goed geagendeerd en belegd te krijgen. Om dat voor elkaar te krijgen, kan dit voor de rol van het MDD in deze eerste fase betekenen dat zij meer zelf het voortouw neemt bij de organisatie en uitvoering van activiteiten. Met de intentie dat de rol van aanjager gedurende de looptijd kan worden afgebouwd.

Zoals gezegd, discriminatie en racisme zijn een veelvoorkomend en complex verschijnsel, dat ook landelijk in beweging is en regelmatig in de actualiteit verschijnt.xv In het uitvoeringsplan houden we rekening met deze ontwikkelingen, als ze lokaal relevant zijn. Overige kaders voor de inzet Naast het kader dat deze startnotitie al biedt, verwachten we van het MDD dat zij o Het uitvoeringsplan ontwikkelen door te doen: aan de slag met concrete activiteiten o.a. met publieksactiviteiten op en rondom themadagen zoals bijvoorbeeld 21 maart de Internationale dag tegen Racisme en Discriminatie, 5 mei Bevrijdingsdag, 10 december Dag van de Rechten van de Mens, of rondom een diversiteit aan feesten zoals Sinterklaas, Suikerfeest en communicatie-activiteiten; o Lokaal verkennen wat er speelt (ophalen verhalen inwoners, beroepskrachten, vrijwilligers) en zo werken aan draagvlak en aansluiten bij de behoeften en mogelijkheden van partners zoals o.a. onderwijs, welzijn, bibliotheek en inwonerorganisaties; o Aansluiten bij de bestaande Emmense sociale infrastructuur en overlegtafels; o Gemeente Emmen staat er voor open om, op onderdelen, met andere gemeenten in gezamenlijkheid op te trekken, als dat de effectiviteit verhoogt.

Concrete activiteiten voorbeelden Actuele aanknopingspunten voor de concrete inzet van het MDD zijn bijvoorbeeld: o Samenwerking met jongeren bij Jimmy’s; o Ondersteunen van (de begeleiders van de) kandidaat-kinderburgemeesters en de kinderraden op het thema discriminatie; o Netwerk opbouwen en samenwerken met organisaties w.o. Facet, welzijnsorganisatie Sedna en andere inwonergerichte organisaties; o Publieksactiviteit rondom themadagen zoals 10 december Dag van de Rechten van de Mens en/of 21 maart internationale dag tegen discriminatie en racisme; o Met het (basis) onderwijs komen tot vraaggerichte inzet op het gebied van preventie en handelingsverlegenheid; xv Onder meer dankzij het aanstellen van dhr. Rabin S. Baldewsingh als Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en

Racisme (Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) en de excuses van Minister-president Mark Rutte voor het handelen van de Nederlandse staat in het slavernijverleden.

15

o o o o

o o

Voortgezet onderwijs rondom diversiteit & inclusie b.v. Drenthe College (Veldlaan); Versterken samenwerking met de lokale politie. Nu zijn er alleen regionale afspraken; Lokale koppeling met nationaal herdenkingsjaar Slavernijverleden; van 1 juli 2023 tot 1 juli 2024 n.a.v. 150 jaar afschaffing slavernij; Publicatie van Veiligheidsmonitor 2023 wordt 1 maart 2024 verwacht. Dat als aanleiding nemen om met actuele cijfers en cijfers door de jaren heen, het gesprek te voeren met betrokkenen over het onderwerp: wat zeggen de cijfers over Emmen en wat zien we in de praktijk? Vervolginzet op toewerken naar een Sinterklaasfeest voor iedereen; Plan van aanpak communicatie in afstemming met afdeling Communicatie en in lijn met communicatie Discriminatie NL.

Ook de meldingen die bij het MDD binnen komen kunnen, naast de reguliere afhandeling van de melding, aanleiding geven om concrete activiteiten te ondernemen i.s.m. (lokale) organisaties en inwoners. Intensivering van de lokale inzet kan leiden tot meer individuele meldingen bij het MDD. Dat betekent dat de extra personele capaciteit ook ingezet wordt voor de afhandeling van deze meldingen. Rol van de gemeente We willen dat de inzet en opbrengst zoveel mogelijk ten goede komt aan (het dagelijks leven van) inwoners. We vinden het vanzelfsprekend dat de gemeente een voorbeeldfunctie heeft. Daaruit vloeit voort dat we aan de slag gaan met deze lokale aanpak. Tweederde van de Nederlandse gemeenten heeft geen antidiscriminatiebeleid. Slechts 16% van het aantal gemeenten besteedt de (niet-geoormerkte) rijksmiddelen aan dit doel. We agenderen het onderwerp door deze lokale aanpak te initiëren en onze visie te formuleren. We faciliteren het MDD en andere organisaties in het vervullen van hun rol en werken met hen samen, ook op het gebied van communicatie o.a. via (social) media. Budget In de huidige begroting zit een structurele dekking van € 39.660,- voor het MDD. De rijksoverheid heeft de algemene uitkering ten behoeve van de aanpak van discriminatie structureel verhoogd van € 0,37 per inwoner naar € 0,77 per inwoner per jaar.

xvi Dat betekent in ieder geval de komende jaren een extra budget van €44.000

2023

€45.000 €46.000 €46.000

2024 2025 2026

Het budget komt ten goede aan de inzet van beroepskrachten van het MDD en een budget t.b.v. activiteiten en communicatie(campagne). Tijdsplanning Met ingang van 1 juli 2023 start het MDD met de uitvoering. Per 1 oktober levert het MDD een plan van aanpak (activiteitenplan) op voor de rest van 2023, het jaar 2024, met een doorkijkje xvi Zoals benoemd in de Meicirculaire Gemeentefonds 2021 van d.d. 31 mei 2o21.

16

(groeimodel) naar de jaren 2025-2026. Dat plan van aanpak wordt naar behoefte tussentijds afgestemd met gemeente. Bijstelling Ieder jaar voor 1 oktober bijstelling van het activiteitenplan voor het jaar daarop, op basis van opgedane ervaringen, incl. begroting. Monitoring Het jaarlijkse activiteitenplan wordt bijgesteld op basis van de opgedane ervaringen: wat liep goed, wat ging minder goed, wat waren de oorzaken en waarom leggen we nu andere accenten? De Veiligheidsmonitor en de Regionale Monitor Discriminatie Noord-Nederland geven inzicht in de cijfers, feiten en achtergronden van discriminatie in Emmen. Deze informatie betrekken we bij de bijstelling van de uitvoering. In de Veiligheidsmonitor van het CBS wordt uitgebreid ingegaan op ervaringen met discriminatie in (de gebieden van) Emmen. Deze monitor wordt in de oneven jaren uitgevoerd. In maart 2024 wordt de Veiligheidsmonitor 2023 gepubliceerd. In de jaarlijkse Regionale Monitor Discriminatie Noord-Nederland wordt inzicht gegeven in de meldingen en de achtergrond van de meldingen bij het MDD en de politie op provinciaal en gemeentelijk niveau. Een stijging van het aantal meldingen bij het MDD en de politie kan een teken zijn van een positief effect van de inzet. Het huidige aantal meldingen is het topje van de ijsberg.

Meer meldingen, is een aanwijzing dat inwoners discriminatie beter herkennen, het Meldpunt beter weten te vinden en de waarde van melden inzien.

17

JAARVERSLAG 2022

Assen, 21 maart 2023 www.meldpuntdiscriminatiedrenthe.nl

1. Inleiding In 2022 is de wereld rondom antidiscriminatievoorzieningen (adv’s) volop in beweging. Dit komt mede door recente sociaal-maatschappelijke ontwikkelingen. Zo was er een golf aan aandacht voor (seksueel) grensoverschrijdend gedrag, een afnemend vertrouwen in de overheid en een toenemende polarisatie in de samenleving. Ook lanceerde de Nationaal Coördinator Discriminatie en Racisme het Nationaal Programma en is er politiek gezien veel aandacht voor het antidiscriminatie thema. In 2022 kwamen er bij de adv’s steeds vaker complexere meldingen binnen. Al deze ontwikkelingen beïnvloeden ons werk. Verbinding, dialoog en wederzijds respect Het Meldpunt Discriminatie Drenthe (MDD) streeft naar een Drentse samenleving waarin iedereen gelijkwaardig meetelt. Als iemand je onterecht afwijst om wie je bent, is dat erg pijnlijk. Vooral als dit dagelijks gebeurt. Op je werk, op school, op straat of in een winkel. Mensen beoordelen je op kenmerken die er helemaal niet toe doen. In al onze werkzaamheden zoeken we nadrukkelijk naar verbinding, dialoog en wederzijds respect in de provincie Drenthe. Het MDD is dé gemeenschappelijke antidiscriminatievoorziening in Drenthe. Volgens de Wet Gemeentelijke Antidiscriminatievoorziening (Wga, 2009) zijn alle gemeenten verplicht om een onafhankelijk meldpunt te hebben.

Het MDD voert deze wettelijke taak uit voor elf van de twaalf Drentse gemeenten (Aa en Hunze, Assen, Borger-Odoorn, Coevorden, De Wolden, Emmen, Hoogeveen, Meppel, Midden-Drenthe, Noordenveld en Westerveld). Hierdoor is uniformiteit, kwaliteit en dienstverlening volgens de wettelijke eisen in Drenthe gegarandeerd. Het MDD werkt vanuit een vierjarig bedrijfsplan (Bedrijfsplan Meldpunt Discriminatie Drenthe 20212024, Provinciaal bundelen, lokaal invullen, 18 maart 2021). Naast de uitvoering van de wettelijke taken, is onze inzet gericht op: • Extra impuls preventie en educatie. • Professionalisering en kwaliteitsversterking. • Versterking positie en profilering van het MDD in Drenthe. In dit jaarverslag presenteert het MDD de cijfers, activiteiten en resultaten van het jaar 2022.

Kerntaken MDD: • Meldpunt voor advies en ondersteuning voor alle inwoners in Drenthe. Registratie en klachtbehandeling volgens landelijk protocol. • Aanleveren cijfers voor jaarlijkse rapportage aan het Ministerie (Multi Agency Rapport). • Bijdragen aan de jaarlijkse rapportage op politie eenheidsniveau (Monitor Discriminatie Noord-Nederland). • Drentse gemeenten, (maatschappelijke) organisaties, scholen en bedrijven kunnen het MDD benaderen voor informatie en advies.

2

Opvallende zaken vooraf: • In totaal kreeg het MDD 103 meldingen binnen, in 2021 waren dit er nog 125. • Het aantal meldingen op basis van niet-wettelijke gronden is aanzienlijk afgenomen in 2022 (van 53 naar 9 meldingen). De meeste meldingen kwamen binnen op grond van Ras, Handicap en chronische ziekte, seksuele gerichtheid en geslacht. • In Drenthe zijn dit in 2022 de plekken waar het meest wordt gediscrimineerd: Arbeidsmarkt, collectieve voorzieningen en commerciële dienstverlening. • In 2022 waren er geen beperkende maatregelen meer in Nederland om corona te bestrijden. Het MDD heeft hierdoor weer voorlichtingen kunnen geven. Er is een inhaalslag gemaakt: alle afgesproken voorlichtingen zijn gegeven. • Het MDD heeft hard gewerkt aan het vergroten van de zichtbaarheid. Onze poster hangt nu bijvoorbeeld ook in winkels. Er is meegewerkt aan de informatiemarkt op de Internationale Vrouwendag in Hoogeveen (Amnesty Hoogeveen). We waren aanwezig bij het symposium ‘Later’ in Emmen en namen deel aan het panelgesprek tijdens het Regenboogcongres in Assen. Kortom, in 2022 was het MDD volop in beweging!

3

2. Het meldpunt in 2022 Het Meldpunt Discriminatie Drenthe is opgericht vanuit een concrete behoefte van gemeenten om de wettelijke taken rond klachtbehandeling en registratie van discriminatie provinciaal te bundelen. Het MDD is ondergebracht bij CMO STAMM. Om de vier jaar wordt er met de opdrachtgevers een bedrijfsplan vastgesteld. De huidige bedrijfsperiode is 2021 – 2024. Het MDD heeft met elf van de twaalf Drentse gemeenten een doorlopend basiscontract: • Een basisfinanciering van € 0,27 per inwoner per aangesloten gemeente. • Voor maximaal 200 meldingen in totaal per jaar. • Volgens landelijk protocol, zie bijlage 1 stroomschema klachtbehandeling. Vanuit het basiscontract financieren we 1 consulent discriminatiezaken (0,61 FTE), 1 coördinator (0,39 FTE) en secretariaat/ondersteuning (0,22 FTE).

Het Meldpunt Discriminatie Drenthe heeft: • • • •

Een eigen telefoonnummer: 06 – 13 57 48 87 Een eigen website: www.meldpuntdiscriminatiedrenthe.nl Een eigen algemeen email adres: info@meldpuntdiscriminatiedrenthe.nl En de werkzaamheden staan los van de inhoudelijke werkzaamheden binnen CMO STAMM. Het MDD is hier alleen ondergebracht.

Het bedrijfsplan biedt kaders voor het vergroten van onze naamsbekendheid en het versterken van onze positie en profilering in Drenthe. In de periode 2021 – 2024 werken we dit uit aan de hand van drie strategische lijnen: Lijn 1: Extra impuls aan preventie en educatie Lijn 2: Professionalisering en kwaliteitsversterking. Lijn 3: Versterking positie en profilering van het MDD in Drenthe. Lijn 1: Extra impuls preventie en educatie in 2022 Naast de uitvoering van de basistaken, biedt het MDD ook preventie en educatie aan in Drenthe. Gemeenten kunnen dit aanvullend inkopen (€0,10 per inwoner). Op dit moment is preventie nog geen wettelijke taak. Jaarlijks maakt het MDD hiervoor een ronde langs gemeenten. In 2021 hebben 6 gemeenten voorlichtingen ingekocht voor basisscholen in hun gemeente. Dat jaar kampte Nederland echter nog met corona en bijbehorende maatregelen. In 2022 was het weer mogelijk om naar scholen toe te gaan. Er zijn voor dat jaar geen nieuwe rondes van voorlichtingen toegezegd. Er is

4

eerst een inhaalslag gemaakt. Inmiddels zijn alle in 2021 afgesproken voorlichtingen gegeven. In totaal zijn er 22 voorlichtingen gegeven op negen basisscholen.

Inwoners die bij het MDD melden, geven een belangrijk signaal af van wat er speelt in onze provincie op het gebied van discriminatie. Naast klachtbehandeling willen wij daarom concreet bijdragen aan een respectvolle, inclusieve samenleving. Dat doen we mede door het aanbieden van preventie en educatie. Dit aanbod reikt verder dan voorlichtingen op basisscholen.

MDD: Preventie en educatie. DIENST OF PRODUCT TOELICHTING Werken aan bewustwording en • Op maat aanbod van voorlichtingsmateriaal voor groepen voorlichting in algemene zin inwoners, bedrijven, overheden, maatschappelijke organisaties etc. (inwoners, professionals, vrijwilligers etc.) Werken aan bewustwording en • Voorlichtingsmateriaal voor leerlingen van verschillende voorlichting Jeugd opleidingsniveaus (basisschool, v.o., middelbaar en hoger beroepsonderwijs). • Op maat op basis van de behoefte van een school. Deskundigheidsbevordering, • Organiseren van lezingen of bijeenkomsten Kennisdeling en - uitwisseling • Organiseren van trainingen (leren signaleren en adequaat verwijzen, inclusie op de werkvloer etc.) Ondersteuning op maat • Bijv. op terrein van vluchtelingen, incidenten in een wijk etc. Denk aan inwoners met elkaar in dialoog krijgen etc. • Advies en/of procesbegeleiding. Onderzoek • Inzicht in cijfers en ervaringen. Evt. i.s.m. Trendbureau Drenthe. Specifieke projecten • Vijf in Bedrijf: inclusie in jouw bedrijf. In 2022 hebben zes gemeenten voorlichtingen voor basisscholen afgenomen en één gemeente heeft ons gevraagd voor begeleiding bij een lokaal vraagstuk op het gebied van antidiscriminatie.

5

Lijn 2: Professionalisering en kwaliteitsversterking Het MDD is lid van de landelijke vereniging tegen discriminatie (www.discriminatie.nl). In totaal zijn hierbij 18 antidiscriminatievoorzieningen aangesloten die ongeveer 90% van heel Nederland dekken. Vanuit deze vereniging is er in het land een enorme professionaliseringsslag gaande om de positie en kwaliteit van antidiscriminatievoorzieningen (ADV) te versterken. Dit gaat gepaard met een extra stimulans voor onderlinge uitwisseling van expertise en samenwerking. Het MDD lift hierop volop mee, denk aan: • deelname intervisiegroep klachtbehandelaars actief in Noord- en Oost-Nederland; • deelname aan strategische sessies over de landelijke lijn richting Ministerie van BZK; • kortere lijnen naar andere adv’s in het land en een structurele klankbordgroep. In 2022 is er landelijk een strategische koers ingezet waarin we zoeken naar een gezamenlijke positionering op de Wga-taken. Er zijn in Nederland namelijk adv’s die slechts voor één gemeente werken en adv’s die voor een hele provincie (of nog groter) werken. De financiering van de onderlinge adv’s loopt in de praktijk ook erg uiteen. Ondanks de verschillen hebben alle adv’s dezelfde uitgangspositie: de Wga. Het ligt daarom voor de hand om nog intensiever met elkaar samen te gaan werken.

Lijn 3: Versterken positie en profilering in Drenthe in 2022 Gezien de sociaal maatschappelijke ontwikkelingen is het voor het Meldpunt Discriminatie Drenthe extra belangrijk om lokaal stevige netwerken te hebben. Samen kunnen we nieuwe wegen creëren of bestaande wegen versterken om nog meer signalen van discriminatie in Drenthe binnen te krijgen. De provinciaal ambtelijke werkgroepen Regenboog en Toegankelijkheid (Sociale agenda/Inclusie agenda provincie) zijn voor ons overkoepelende ingangen om contact met lokale partijen te krijgen. Dat geldt ook voor onze contacten met COC Groningen/Drenthe, VluchtelingenWerk en de stichting Comité 30 juni/1juli-Drenthe. In de gemeente Assen neemt het MDD deel aan het lokale regenboogoverleg. In deze gemeente werken we ook altijd mee aan het Bevrijdingsfestival. In 2022 is dit niet gelukt, in 2023 pakken we dit weer op. Om onze bekendheid te vergroten is er in 2022 een postercampagne gehouden, is er een interview in het Dagblad van het Noorden gepubliceerd en is er meegewerkt aan de informatiemarkt op de Internationale Vrouwendag in Hoogeveen (Amnesty Hoogeveen), het symposium ‘Later’ in Emmen en het panelgesprek van het Regenboogcongres in Assen (Veilige Kleedkamer).

6

Ook neemt het MDD neemt deel aan het Regionaal Discriminatie Overleg (RDO) in de regio Noord. Met Politie en het Openbaar Ministerie en alle drie de adv’s in NoordNederland. Zoals eerder is gezegd, vormen de Wga-taken de basis voor al onze werkzaamheden. Hiermee voldoen de elf gemeenten aan de wettelijke eisen. In het volgende hoofdstuk gaan we daarom in op wat er speelde op het gebied van discriminatie in Drenthe in 2022.

7

3. Monitoren van discriminatie Het college van Burgemeesters en wethouders is verplicht om jaarlijks voor 1 april verslag uit te brengen aan de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) over de klachten die in het daaraan voorafgaande kalenderjaar zijn ontvangen door een ADV. Het Meldpunt Discriminatie Drenthe levert voor de aangesloten gemeenten deze cijfers aan via de landelijke vereniging en in afstemming met de Politie. In het landelijke ‘multi-agency’ rapport staan de cijfers van: • Alle ADV’s in Nederland. • De Politie. • Het meldpunt Internetdiscriminatie (MiND). • Het College voor de Rechten van de Mens. • Cijfers van de Nationale Ombudsman en de Kinderombudsman. Monitor Discriminatie Noord-Nederland De drie noordelijke meldpunten en politie publiceren jaarlijks ook de regionale Discriminatie Monitor Noord-Nederland. Deze monitor geeft een totaaloverzicht van discriminatie volgens de registraties van de drie betrokken meldpunten èn van de politie Eenheid Noord-Nederland.

3.1

Totaal aantal Drentse meldingen 2022

Het MDD kreeg in het jaar 2022 in totaal 103 meldingen van discriminatie binnen. Dit is een daling ten opzichte van het jaar daarvoor (22 minder). In het jaar 2021 waren er relatief veel inwoners die bij ons kwamen met een melding op niet-wettelijke gronden. Deze waren vaak corona-gerelateerd. In het jaar 2022 kwamen hierover vrijwel geen meldingen binnen.

AANTAL MELDERS BIJ HET MDD 125 103

103 79

68

59

79

73

74

80

60

2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022

8

Naast de meldingen bij het MDD, registreert de politie incidenten (meldingen bij derden). In 2022 waren er 138 meldingen bij derden (11 meer dan in 2021). Hiermee is het totaal aantal meldingen in 2022 in de provincie Drenthe 241 meldingen. Tabel 1: Totaal aantal meldingen regio Drenthe, naar herkomst afgelopen 5 jaar Herkomst Meldingen Drenthe Rechtstreeks bij meldpunt Meldingen derden, met name politie

2018

2019

2020

2021

2022

73 91

74 118

80 108

125 127

103 138

Totaal

164

192

188

252

241

Meldingen per gemeente Van bijna alle binnengekomen meldingen bij het MDD is de woonplaats van de melder bekend. Als we naar de afgelopen drie jaren kijken zien we het volgende beeld in de provincie Drenthe.

Meldingen per gemeente 40 35 30 25 20 15 10 5 0

2020

2021

2022

Wat valt op in 2022? • De meeste melders wonen in de gemeenten Assen, Emmen en Hoogeveen. Ten opzichte van het jaar 2021 is het aantal melders in alle drie de gemeenten afgenomen. Vooral in Emmen en Hoogeveen zijn er in 2022 (aanzienlijk) minder melders geweest. 9

o

• •

In Emmen zijn er 21 minder melders geweest ten opzichte van het jaar 2021. Ter vergelijk: in 2020 waren er in totaal 15 meldingen; in 2021 in totaal 36 en in 2022 gaat het om 18 melders die wonen in deze gemeente. o In Hoogeveen is het totaal aantal melders afgenomen met 8. In 2020 ging het om 19 melders, in 2021 om 27 melders en in 2022 waren er in totaal 13 melders uit deze gemeente. In de gemeenten Aa en Hunze, Borger Odoorn, Coevorden, De Wolden, Meppel en Westerveld is het aantal meldingen licht toegenomen ten opzichte van 2021. In de gemeente Midden Drenthe en Noordenveld hebben minder inwoners zich bij het MDD gemeld in 2022.

Gronden van discriminatie in 2022 Bij het MDD gaat het om ervaren discriminatie. Soms kan een rechter of het College voor de Rechten van de Mens objectief vaststellen of er daadwerkelijk sprake is van discriminatie. Veel incidenten komen niet voor een commissie of rechter. Vaak is bemiddeling al een oplossing. Ook willen melders soms alleen maar een registratie en een luisterend oor.

Binnenkomende meldingen geven een belangrijk signaal af over de omvang en aard van discriminatie.

Een discriminatiegrond is het kenmerk waarop iemand onterecht anders behandeld wordt. In de wet staan de volgende discriminatiegronden. • • • • • • • • • • •

Leeftijd Seksuele gerichtheid Godsdienst en levensovertuiging Ras Geslacht Nationaliteit Handicap of chronische ziekte Politieke overtuiging Burgerlijke staat Soort arbeidscontract (vast of tijdelijk) Arbeidsduur (fulltime of parttime)

Volgens Artikel 1 van de grondwet, het Wetboek van Strafrecht en het Burgerlijk Wetboek, is discriminatie verboden.

Drentse meldingen: discriminatiegrond In 2022 gingen de meeste meldingen in Drenthe over: 1. Ras (39 melders) 2. Handicap of Chronische ziekte (19 melders) 3. Geslacht (8 melders) 4. Seksuele gerichtheid (8 melders) 5. Politieke overtuiging (7 melders) 10

Wat vooral opvalt ten opzichte van het voorgaande jaar is de afname van het totaal aantal meldingen op niet-wettelijke gronden. In 2021 noemden in totaal 53 melders deze discriminatiegrond. In 2022 ging het in totaal om 9 inwoners die op grond van een niet-wettelijke grond ons benaderden. In onderstaande grafiek blijkt duidelijk wat dit oplevert voor het beeld over drie jaren.

Meldingen per discriminatiegrond Leeftijd Seksuele gerichtheid Godsdienst en Levensovertuiging Ras Geslacht Nationaliteit Handicap/chronische ziekte Politieke overtuiging Burgelijke staat Soort arbeidscontract (vast of tijdelijk) Arbeidsduur (fulltime of partime) Niet-wettelijke gronden 0

10 2022

20 2021

30

40

50

60

2020

Wat valt verder op in 2022? • Het aantal meldingen op grond van Ras is toegenomen in 2022, maar het zijn er nog altijd minder dan het aantal meldingen hierover in 2020. • Het aantal meldingen op grond van handicap en chronische ziekte is licht afgenomen in 2022. • Het aantal op grond van seksuele gerichtheid is licht gestegen in Drenthe. • Ook de gronden geslacht (sekse) en politieke overtuiging is vaker genoemd als discriminatiegrond in Drenthe.

11

3.1.1 Terreinen van discriminatie in 2022 Op welke plek hebben de melders discriminatie ervaren? In vaktermen spreken we dan van ‘het terrein van discriminatie’. In onderstaande grafiek staan alle plekken waar melders discriminatie hebben ervaren in Drenthe in het jaar 2022.

2022 Maatschappelijk terrein Politie/OM/Vreemdelingepolitie Openbare ruimte/publiek domein Onderwijs Sport/recreatie Horeca/amusement Media/Reclame Huisvesting Overig/onbekend Buurt/wijk Commerciële dienstverlening Collectieve voorzieningen Arbeidsmarkt 0

5

10

15

20

25

Wat valt op in 2022? • Van de melders noemen de meeste mensen de arbeidsmarkt, collectieve voorzieningen en commerciële dienstverlening als de plek waar zij discriminatie ervaren hebben in 2022. • Arbeidsmarkt: vaak gaat het hier om discriminatie rond sollicitaties, niet mee mogen doen aan uitjes omdat je anders bent, buitengesloten voelen op we werkvloer etc. • Bij collectieve voorzieningen gaat het om een door de overheid geregelde vorm van dienstverlening aan de bevolking. • Bij commerciële dienstverlening gaat het om bijvoorbeeld, winkels, horeca, culturele voorzieningen of een bezoekje aan de markt (om verse groenten te kopen). Tot slot nog dit In 2022 kwamen er bij het MDD minder meldingen binnen dan het jaar daarvoor. Het aantal complexe meldingen nam echter wel toe. Er is één zaak begeleid tot en met het College voor de Rechten van de Mens. Bij veel andere meldingen waren vervolgstappen nodig. In het jaar hiervoor kwamen er nog vaker meldingen binnen waarmee melders alleen hun geluid wilden afgeven. Alleen registratie was dan voldoende. In 2022 is er veel vaker ingezet op bemiddeling, informatie, advies etc. Alles vanuit de wens van de melder. Bij de meeste meldingen ging het om ervaringen met omstreden behandeling en vijandige bejegening.

12

4. Financieel verslag 2022 In het onderstaande financiële verslag 2022 zijn zowel de begroting als de realisatie weergegeven. De financiële beschikbare middelen zijn gebaseerd op 27 eurocent per inwoner. Meldpunt Discriminatie Drenthe

Assen, 2 februari 2023

Realisatieoverzicht basispakket Kostensoort Personeel

2022 Realisatie 93.936

Begroting 87.000

Saldo 6.936

Huisvesting en organisatie Huisvesting en servicekosten Energie en waterverbruik Kantoorinrichting, computers en software Porti / telefonie Vakliteratuur en documentatie Systeembeheer Deskundigheidsbevordering Administratie & accountantskosten