Bijlage bij RA21.0080 Toelichting 48-128 (RIS.10414)
Tekst van het document
Gemeente Emmen, bestemmingsplan Emmen, Centrum-Oost, Julianastraat (12 appartementen) (vastgesteld)
Bijlage 1 Stedenbouwkundige verkenning
48
APPARTEMENTENCOMPLEX JULIANSTRAAT - EMMEN
initiatief - haalbaarheid - projectdefinitie - structuurontwerp
PROJECTGEGEVENS projectomschrijving APPARTEMENTENCOMPLEX JULIANASTRAAT - EMMEN en GEVELRENOVATIE WILHELMINASTRAAT - EMMEN opdrachtgever VAN NIE VASTGOED BEHEER Hooggoorns 14 7812 AM Emmen architect DETAIL10 Valtherlaan 214 7815 BH Emmen onderdeel INITIATIEF - HAALBAARHEID - PROJECTDEFINITIE - STRUCTUURONTWERP werknummer 2008 datum 31 augustus 2020
locatiefoto 1
locatiefoto 2
foto's huidige toestand
N
situatie - www.ruimtelijkeplannen.nl
TOELICHTING - 12 appartementen - 16 parkeerplaatsen - 12 bergingen in 1 bergingenblok - portiekontsluiting - BVO appartementen vanaf 52,8m2 (excl. buitenruimte)
BVO A: 64,71 m2
BVO A: 64,71 m2
BVO 12 bergingen A: 79,36 m2
BVO A: 64,71 m2
BVO A: 64,71 m2
N
situatie 1 : 500
TOELICHTING - 12 appartementen - 16 parkeerplaatsen - 12 bergingen in 1 bergingenblok - portiekontsluiting - BVO appartementen vanaf 52,8m2 (excl. buitenruimte)
BVO A: 64,71 m2
BVO A: 64,71 m2
BVO 12 bergingen A: 79,36 m2
BVO A: 64,71 m2
BVO A: 64,71 m2
situatie 1 : 200
TOELICHTING - 8x 3-kamer-appartementen - 4x 2-kamer-penthouses - buitenruimte niet in BVO - separaat toilet mogelijk (definitieve oppervlakten afhankelijk van nadere uitwerking !!!)
BVO BVO A: 64,71 m2 64,7 m2
BVO BVO A: 64,71 m2 64,7 m2
BVO BVO A: 64,71 m2 64,7 m2
BVO BVO A: 64,71 m2 64,7 m2
BVO BVO A: 64,71 m2 64,7 m2
begane grond
BVO BVO A: 52,85 m2 52,8 m2
BVO BVO A: 58,25 m2 58,2 m2
BVO BVO A: 58,25 m2 58,2 m2
BVO BVO A: 64,71 m2 64,7 m2
1ste verdieping
plattegronden 1 : 200
BVO BVO A: 52,85 m2 52,8 m2
BVO BVO A: 52,85 m2 52,8 m2
BVO BVO A: 52,85 m2 52,8 m2
2de verdieping
situatie - visualisatie
visualisatie - Julianastraat - straatbeeld 1
visualisatie - Julianastraat - straatbeeld 2
visualisatie - Julianastraat - straatbeeld 3
visualisatie - binnenterrein
visualisatie - Julianastraat-zijde
visualisatie - Wilhelminastraat - suggestie gevelrenovatie
Gemeente Emmen, bestemmingsplan Emmen, Centrum-Oost, Julianastraat (12 appartementen) (vastgesteld)
Bijlage 2 Archeologisch onderzoek
65
Archeologisch onderzoek Julianastraat 2 te Emmen Bureauonderzoek (BO) en Inventariserend veldonderzoek (IVO-O)
GRA-rapport 2021.14
Archeologisch onderzoek Julianastraat 2 te Emmen Bureauonderzoek (BO) en Inventariserend veldonderzoek (IVO-O)
Colofon Titel
Archeologisch onderzoek Julianastraat 2 te Emmen Bureauonderzoek (BO) en Inventariserend veldonderzoek (IVO-O)
Projectcode Versie Datum Auteur
P01812 Concept, 0.1 16-04-2021 M. Osinga (Senior KNA Prospector) & M. Reinders (KNA Archeoloog BSc)
Opdrachtgever
Bureau voor Planvorming & Advies Korenbloemstraat 30 8012 XS Zwolle
Uitvoerder
Telefoon Email Website Projectgegevens ISSN Zaak-ID Bevoegd gezag
Rapport beoordeeld door BG Beheer en plaats documentatie (gedurende onderzoek) Transito-depot Onderzoekslocatie Toponiem Plaats Gemeente Kadastrale aanduiding Centrumcoördinaten Oppervlakte Controle Paraaf goedkeuring
Greenhouse Advies bv Huismanstraat 6 6851 GT Huissen 026 2020606 archeologie@greenhouse-advies.nl www.greenhouse-advies.nl 2468-8258 4996157100 Gemeente Emmen C. Verschoor T: 140591 M: c.verschoor@emmen.nl nog niet Greenhouse Advies bv Huismanstraat 6 6851 GT Huissen Wanraaij 31B 6673 DM Andelst Julianastraat 2 Emmen Emmen sectie F nummers 17532 en 10642 X = 256.925 / Y = 533.720 Ca. 1.500 m² P. Fijma (Senior KNA Prospector)
BRL-protocol ☐ 4003 Proefsleuvenonderzoek (IVO-P) ☐ 4003 Proefsleuvenonderzoek (IVO-P) - variant archeologische begeleiding ☒ 4003 Verkennend booronderzoek (IVO-O) ☐ 4004 Opgraven landbodems ☐ 4004 Opgraven landbodems - variant archeologische begeleiding
Projectcode: P01812 Versie: Concept, 0.1
Pagina 2 van 22
Archeologisch onderzoek Julianastraat 2 te Emmen Bureauonderzoek (BO) en Inventariserend veldonderzoek (IVO-O)
Inhoudsopgave 1
Inleiding.............................................................................................................................................. 4
1.1
Aanleiding .......................................................................................................................................... 4
1.2
Doelstelling en onderzoeksvragen .................................................................................................... 4
1.3
Werkwijze en leeswijzer ..................................................................................................................... 5
2
Beschrijving plangebied ..................................................................................................................... 6
2.1
Huidige situatie plangebied en onderzoeksgebied ............................................................................ 6
2.1.1
Kabels en Leidingen .......................................................................................................................... 6
2.2
Toekomstig gebruik ........................................................................................................................... 7
3
Bureauonderzoek .............................................................................................................................. 9
3.1
Landschap ......................................................................................................................................... 9
3.1.1
Geologie............................................................................................................................................. 9
3.1.2
Geomorfologie ................................................................................................................................... 9
3.1.3
Bodem.............................................................................................................................................. 11
3.2
Archeologie en historie .................................................................................................................... 11
3.2.1
Bekende archeologische gegevens ................................................................................................. 11
3.2.2
Cultuurhistorische en historisch-geografische elementen ............................................................... 14
3.3
Archeologische verwachting ............................................................................................................ 17
4
Inventariserend veldonderzoek........................................................................................................ 18
4.1
Werkwijze......................................................................................................................................... 18
4.2
Bodemopbouw ................................................................................................................................. 19
4.3
Archeologie ...................................................................................................................................... 19
5
Evaluatie en advies .......................................................................................................................... 20
5.1
Samenvatting en conclusie .............................................................................................................. 20
5.2
Beantwoording onderzoeksvragen .................................................................................................. 20
5.3
Advies .............................................................................................................................................. 21
Literatuur en bronnen ...................................................................................................................................... 22 Literatuur .......................................................................................................................................................... 22 Databases/kaartmateriaal ................................................................................................................................ 22 Websites .......................................................................................................................................................... 22
Bijlagen Bijlage 1: Overzicht archeologische perioden Bijlage 2: Locatie boringen Bijlage 3: Boorstaten
Projectcode: P01812 Versie: Concept, 0.1
Pagina 3 van 22
Archeologisch onderzoek Julianastraat 2 te Emmen Bureauonderzoek (BO) en Inventariserend veldonderzoek (IVO-O)
1 Inleiding 1.1
Aanleiding
In opdracht van Bureau voor Planvorming & Advies is door Greenhouse Advies bv voorliggend archeologisch onderzoek opgesteld voor het plangebied Julianastraat 2 te Emmen. Het onderzoek heeft bestaan uit een bureauonderzoek en een inventariserend veldonderzoek. Aanleiding voor het onderzoek is de nieuwbouw in het plangebied en de bijbehorende wijziging van het bestemmingsplan. Bij de voorgenomen bodemingrepen kunnen eventueel aanwezige archeologische waarden worden verstoord of vernietigd. Conform het beleid van de gemeente Emmen dient hier archeologisch onderzoek plaats te vinden (zie § 3.2.1). Het plangebied is weergegeven op Afbeelding 1.1. Onderhavig archeologisch onderzoek heeft betrekking op dit gebied (plangebied) en de directe omgeving (onderzoeksgebied). Het veldonderzoek is uitgevoerd conform het opgestelde Plan van Aanpak (PvA) d.d. 23-03-2021.1
Afbeelding 1.1: Luchtfoto van het plangebied te Emmen (bron: PDOK).
1.2
Doelstelling en onderzoeksvragen
Het doel van het onderzoek is het verwerven van informatie, aan de hand van bestaande bronnen, over de bekende of verwachte archeologische resten, binnen een omschreven gebied, om daarmee tot een gespecificeerde archeologische verwachting te komen. Deze verwachting is vervolgens in het veld getoetst aan de hand van een booronderzoek. Het resultaat is een standaardrapport op basis waarvan een beslissing genomen kan worden ten aanzien van (eventueel) vervolgonderzoek en de vorm daarvan.
1 Osinga 2021
Projectcode: P01812 Versie: Concept, 0.1
Pagina 4 van 22
Archeologisch onderzoek Julianastraat 2 te Emmen Bureauonderzoek (BO) en Inventariserend veldonderzoek (IVO-O)
Om deze doelstelling te kunnen realiseren, dienen conform het PvA de volgende vragen te worden beantwoord: Bureauonderzoek 1 Welke natuurlijke formatieprocessen hebben een rol gespeeld in het plangebied? 2 Welke culturele formatieprocessen hebben een rol gespeeld in het plangebied? 3 Wat is het historisch landgebruik van het plangebied geweest? 4 Welke gegevens met betrekking tot archeologische waarden zijn binnen het plangebied bekend? 5 Wat is de archeologische verwachting voor het plangebied? Booronderzoek 6 Wat is de (natuurlijke) bodemopbouw van het plangebied? 7 In hoeverre is er sprake van antropogene lagen in het plangebied? 8 Is binnen het plangebied sprake van verstoringen? Zo ja, wat is de aard en omvang hiervan? 9 Wat is de aard en omvang van archeologische resten die tijdens het veldonderzoek zijn aangetroffen?
1.3
Werkwijze en leeswijzer
Het archeologisch bureauonderzoek is uitgevoerd conform de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA), versie 4.1 en het Plan van Aanpak (PvA)1. Er is informatie verzameld over het onderzoeksgebied en het specifieke plangebied met betrekking tot geologie, bodem, bodemverstoringen, archeologie, cultuur- en bouwhistorie. Op basis hiervan is een archeologisch verwachting opgesteld die vervolgens in het veld getoetst is. Het rapport is opgebouwd uit de hieronder genoemde hoofdstukken: Hoofdstuk 2: Beschrijving plangebied Hoofdstuk 3: Bureauonderzoek Hoofdstuk 4: Inventariserend veldonderzoek Hoofdstuk 5: Evaluatie en advies Voor de in dit rapport gebruikte archeologische tijdsaanduidingen wordt verwezen naar Bijlage 1. Alle kaarten in de rapportage zijn noordgericht tenzij anders aangegeven.
Projectcode: P01812 Versie: Concept, 0.1
Pagina 5 van 22
Archeologisch onderzoek Julianastraat 2 te Emmen Bureauonderzoek (BO) en Inventariserend veldonderzoek (IVO-O)
2 Beschrijving plangebied 2.1
Huidige situatie plangebied en onderzoeksgebied
Het plangebied ligt in de bebouwde kom van Emmen. Aan de oostzijde loopt de Julianastraat. De overige zijden bestaan uit bebouwde percelen. Het terrein zelf is in gebruik als parkeerplaats en is bestraat met klinkers. In het noordwestelijke deel van het terrein staat een gebouw. Het onderzoeksgebied betreft het plangebied met een zone van 400 meter hieromheen (zie Afbeelding 2.1).
Afbeelding 2.1: Topografische kaart van het plan- en onderzoeksgebied te Emmen (bron: opentopo).
2.1.1
Kabels en Leidingen
Binnen het plangebied bevinden zich conform de KLIC-melding d.d. 23-03-2021 kabels en leidingen (zie Afbeelding 2.2). Kabels en leidingen bevinden zich in de regel op een diepte van 0,6-1,4 m –mv. Riolering ligt doorgaans dieper dan dat, tot ca. 3 m –mv. De exacte diepte van de kabels en leidingen in het plangebied is niet bekend maar verwacht mag worden dat dit binnen genoemde diepten zal zijn. De kabels en leidingen liggen uitsluitend in het noordelijke deel van het plangebied en lopen van de Julianastraat naar de bestaand bebouwing in het noordwestelijke deel.
Projectcode: P01812 Versie: Concept, 0.1
Pagina 6 van 22
Archeologisch onderzoek Julianastraat 2 te Emmen Bureauonderzoek (BO) en Inventariserend veldonderzoek (IVO-O)
Afbeelding 2.2: Kabels en leidingen in en rondom het plangebied. (Bron: mijn.kadaster.nl)
2.2
Toekomstig gebruik
In het plangebied zal een appartementencomplex van twee woonlagen worden gerealiseerd met een oppervlakte van 296 m2. De overige terreindelen worden ingericht als tuin en parkeerplaats. De buitenbergingen voor de appartementen aan de Julianastraat worden gerealiseerd in het bestaande gebouw aan de Wilhelminastraat. De bestaande bebouwing in het noordwestelijke deel van het plangebied zal worden afgebroken. De exacte omvang van de voorgenomen bodemingrepen in verticale zin is vooralsnog onbekend, maar overschrijdt naar verwachting de vrijstellingsgrens (zie 3.2.1).
Projectcode: P01812 Versie: Concept, 0.1
Pagina 7 van 22
Archeologisch onderzoek Julianastraat 2 te Emmen Bureauonderzoek (BO) en Inventariserend veldonderzoek (IVO-O)
Afbeelding 2.3: Voorontwerp herinrichting (bron: Detail10).
Projectcode: P01812 Versie: Concept, 0.1
Pagina 8 van 22
Archeologisch onderzoek Julianastraat 2 te Emmen Bureauonderzoek (BO) en Inventariserend veldonderzoek (IVO-O)
3 Bureauonderzoek 3.1
Landschap
Het landschap heeft in het verleden een sterke rol gespeeld in het nederzettingspatroon en de mogelijkheden tot bepaalde activiteiten van de mens. Bij onderzoek naar de mogelijkheid van archeologische sporen in een bepaald gebied is het van belang om te achterhalen hoe het landschap er in het verleden kan hebben uit gezien.
3.1.1
Geologie
Het plangebied ligt op de oostelijke flank van de Hondsrug. De basis van de afzettingen in het plangebied wordt gevormd door materiaal dat is afgezet in het Pleistoceen. In de voorlaatste ijstijd, het Saalien, was het noorden van Nederland bedekt met een pakket landijs. Door de druk van het ijs werd het reeds aanwezige materiaal opgedrukt en ontstond een langgerekte rug, die tegenwoordig bekend is als de Hondsrug. Aan de onderzijde van het ijs werd van elders meegevoerd materiaal afgezet. Dit sterk samengepakte pakket van zand, leem, keien en stenen wordt doorgaans aangeduid als keileem. Het wordt gerekend tot het Laagpakket van Gieten binnen de Formatie van Drenthe. Met het smelten van het landijs ontstond een grote hoeveelheid smeltwater die van de Hondsrug afstroomde. Met name aan de laaggelegen flank, waar de helling flauwer werd, hoopte het materiaal zich op. In de laatste ijstijd, het Weichselien, kwam het landijs niet tot aan Nederland. In deze omgeving heerste een periglaciaal klimaat. De aanwezige toendra kende een schaarse begroeiing. Onder deze omstandigheden had de wind vrij spel, waardoor dekzand is afgezet. Deze eolische afzettingen worden gerekend tot het Laagpakket van Wierden binnen de Formatie van Boxtel. Er zijn via het dinoloket2 geen boringen in de nabijheid van het plangebied beschikbaar die de opbouw kunnen bevestigen.
Aanwijzingen voor de aanwezigheid van afzettingen die samenhangen met het Berger Meer (zie 3.2.2) ontbreken. Veldonderzoek zal mogelijk meer uitsluitsel kunnen geven over de opbouw en eventuele meer(bodem)afzettingen.
3.1.2
Geomorfologie
De Geomorfologische kaart3 geeft de mate van reliëf en de vormen aan die in het landschap te onderscheiden zijn (zie Afbeelding 3.1). Het plangebied ligt volgens deze kaart in de bebouwde kom (eenheid A1). In de directe nabijheid van het plangebied wordt een vlakte van smeltwaterafzettingen aangeduid (eenheid P7). Het reliëf in dergelijke terreinen is gering. Op enige afstand ten westen van het plangebied wordt de grondmorenerug van de Hondsrug aangegeven (eenheid G1). Deze vormt een hoogte in het landschap. Ook op basis van het AHN34,5 (zie Afbeelding 3.2) is de hoogte van de Hondsrug ten westen van het plangebied duidelijk te zien. Het plangebied ligt op de laaggelegen oostelijke flank van de Hondsrug, in de overgang naar het omliggende relatief vlakke terrein ten oosten van het plangebied. Het reliëf in het plangebied zelf is enigszins vertekend en aangetast door bestrating en bebouwing.
2 https://www.dinoloket.nl/ondergrondgegevens 3 Provincie Drenthe 2010 4 Geraadpleegd via https://ahn.arcgisonline.nl/ahnviewer/. 5 Het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN) is een landsdekkend digitaal bestand in de vorm van een driedimensionaal grid met een
hoge nauwkeurigheid, waarmee de maaiveldhoogte van Nederland in kaart is gebracht. Door het combineren van de X-, Y- en Z-waarden (t.o.v. NAP) van elk punt is een digitaal model ontstaan dat de gemiddelde hoogte van het maaiveld weergeeft met een nauwkeurigheid van 50 bij 50 cm per gridcel in horizontale zin en een afwijking van maximaal 10 cm in verticale zin (+/- 5 cm standaardafwijking en +/- 5 cm systematische afwijking). Projectcode: P01812 Versie: Concept, 0.1
Pagina 9 van 22
Archeologisch onderzoek Julianastraat 2 te Emmen Bureauonderzoek (BO) en Inventariserend veldonderzoek (IVO-O)
Afbeelding 3.1: Uitsnede Geomorfologische kaart (bron: Provincie Drenthe 2010).
Afbeelding 3.2: Uitsnede AHN3 van het plangebied en de omgeving (bron: AHN-viewer) .
Projectcode: P01812 Versie: Concept, 0.1
Pagina 10 van 22
Archeologisch onderzoek Julianastraat 2 te Emmen Bureauonderzoek (BO) en Inventariserend veldonderzoek (IVO-O)
3.1.3
Bodem
De bodems in het plangebied liggen op de Bodemkaart6 in de bebouwde kom en zijn derhalve net gekarteerd. Op basis van gegevens uit de (ruime) omgeving van het plangebied kan worden afgeleid dat er waarschijnlijk sprake is van humuspodzolgronden. Mogelijk is een (dun) esdek aanwezig. De kans hierop wordt klein geacht, maar kan niet worden uitgesloten. Deze hoge en droge gronden waren in het verleden bij uitstek geschikt voor bewoning. Grondwatertrap Grondwatertrappen zijn een indicatie voor de diepte van de grondwaterstand en de seizoensfluctuatie daarvan. De grondwatertrappenindeling is gebaseerd op de gemiddeld hoogste (GHG) en de gemiddeld laagste grondwaterstand (GLG). Hiermee worden de winter- en zomergrondwaterstanden gekarakteriseerd in een jaar met een gemiddelde neerslag en verdamping. De diepte en fluctuatie van de grondwaterstand zijn van invloed op de conserveringscondities van eventuele archeologische resten. Het plangebied bevindt zich op basis van kartering in de omgeving van het plangebied in een zone met grondwatertrap VIII (GHG >140 cm, GLG >160 cm).7 De conserveringscondities voor organische resten in de relatief droge gronden zijn matig tot slecht. Anorganische resten kunnen wel goed bewaard gebleven zijn.
3.2
Archeologie en historie
3.2.1
Bekende archeologische gegevens
Op basis van onder andere de ontstaansgeschiedenis van het landschap, de huidige bodemopbouw en bekende archeologische waarden kan voor gebieden een lage, middelhoge, hoge of zeer hoge archeologische verwachting worden bepaald, of, indien waarden zijn vastgesteld, een toekenning van een lage, hoge of zeer hoge archeologische waarde. Voor het onderzoeksgebied zijn landelijke, provinciale en gemeentelijke kennisen beleidskaarten geraadpleegd.
Afbeelding 3.3: Uitsnede archeologische beleidskaart gemeente Emmen (bron: gemeente Emmen).
6 Alterra 2014 7 Geraadpleegd via http://maps.bodemdata.nl/bodemdatanl/index.jsp
Projectcode: P01812 Versie: Concept, 0.1
Pagina 11 van 22
Archeologisch onderzoek Julianastraat 2 te Emmen Bureauonderzoek (BO) en Inventariserend veldonderzoek (IVO-O)
Archeologische waarden Het plangebied ligt conform de gemeentelijke beleidskaart in een zone met een (middel)hoge trefkans, beleidscategorie 4 (zie Afbeelding 3.4). In deze zone is archeologisch vooronderzoek verplicht bij ingrepen dieper dan 30 cm en/of met een oppervlakte groter dan 1.000 m2. Het plangebied kent conform het vigerende bestemmingsplan Emmen, Centrum Oost (vastgesteld d.d. 19-12-2013) een dubbele dubbelbestemming archeologie (zie Afbeelding 3.5). Aan het terrein is zowel een Waarde - Archeologie 3 als 4 toegekend. De vrijstellingsgrenzen komen voor beide categorieën overeen met de beleidskaart. Het plangebied ligt op basis van het geraadpleegde kaartmateriaal van provincie Drenthe niet in een zone van provinciaal belang.
Afbeelding 3.4: Uitsnede bestemmingsplankaart (bron: ruimtelijkeplannen.nl).
Archeologische terreinen en vondstlocaties Binnen het plan- en onderzoeksgebied zijn geen bekende terreinen van archeologische waarde aanwezig (zie Afbeelding 3.5). Er liggen geen vondstlocaties binnen het plangebied zelf. In de directe omgeving van het plangebied, is sprake van 4 vondstlocaties. De relevante vondstlocaties staan in navolgende tabel opgesomd en worden vervolgens nader toegelicht. De meeste van deze vondstlocaties zijn afkomstig van archeologisch onderzoeken die daar zijn uitgevoerd.
Projectcode: P01812 Versie: Concept, 0.1
Pagina 12 van 22
Archeologisch onderzoek Julianastraat 2 te Emmen Bureauonderzoek (BO) en Inventariserend veldonderzoek (IVO-O)
Afbeelding 3.5: Monumenten, vondstlocaties en onderzoeksmeldingen (vervaardigd door Greenhouse Advies bv op basis van gegevens uit Archis3).
Vondstlocatie 1028225 1092620 1109748 1180632
Datering Vroege Middeleeuwen Paleolithicum-IJzertijd Midden NeolithicumMidden IJzertijd Late MiddeleeuwenNieuwe Tijd
Categorie keramiek, plaggen vuurstenen afslag kraal, keramiek, bronzen armband esdek
Complextype bewoning onbekend grafveld
Opmerkingen afkomstig uit hutkom opgeboord uit geroerde grond
akker
Onderzoeksmeldingen De volgende 15 onderzoeksmeldingen bevinden zich in het onderzoeksgebied: zaak-ID 2027627100
Jaar 2003
Afstand 300 m ZW
Uitvoerder ARC
Soort onderzoek proefsleuven
2118493100
2006
50 m O
De Steekproef
booronderzoek
2146276100
2007
350 m NW
Synthegra
booronderzoek
2155015100 2161090100
2007 2007
350 m NW 300 m ZW
Synthegra RAAP
booronderzoek booronderzoek
2175728100
2007
400 m Z
Synthegra
booronderzoek
2281538100
2010
400 m W
De Steekproef
booronderzoek
Projectcode: P01812 Versie: Concept, 0.1
Pagina 13 van 22
Resultaat en advies Mogelijk nederzettingsterrein of grafveld of offsite gebied NEO-BRONS, resultaten onbekend. Verstoorde bodem, geen vervolgonderzoek. Verstoorde bodem, geen vervolgonderzoek. onbekend De bodem is tot in het dekzand verstoord; een podzolbodem is niet waargenomen. Archeologische indicatoren zijn niet aangetroffen. Geen vervolgonderzoek. Lokaal intacte podzolprofielen, geen archeologische indicatoren, geen vervolgonderzoek. De kwaliteit van de bodem is algemeen slecht, geen vervolgonderzoek
Archeologisch onderzoek Julianastraat 2 te Emmen Bureauonderzoek (BO) en Inventariserend veldonderzoek (IVO-O)
zaak-ID 2413576100
Jaar 2013
Afstand 250 m Z
Uitvoerder Bureau voor Archeologie
Soort onderzoek booronderzoek
2426000100
2013
275 m Z
Archeodienst
proefsleuven
2430350100
2014
400 m NW
MUG
begeleiding
2455948100
2014
375 m W
MUG
begeleiding
4570509100
2017
300 m N
De Steekproef
bureauonderzoek
4617538100
2018
350 m ZW
Greenhouse Advies
booronderzoek
4641895100
2018
300 m N
De Steekproef
booronderzoek
4658540100
2019
350 m ZW
MUG
proefsleuven
Resultaat en advies In een groot deel van het plangebied is de oorspronkelijke bodem omgewerkt, in het zuidwesten bevindt zich een zone waar een (mogelijke) cultuurlaag en een podzol – B horizont nog aanwezig zijn, advies proefsleuvenonderzoek. Geen rapportage of documentatie vanwege faillissement Archeodienst Ondanks grotendeels verstoorde bodemopbouw archeologische resten in de vorm van kuilen, paalgat, esgreppels, karrensporen. Bodemopbouw esdek op B-hoizont, vondstmateriaal uit esdek (LME aardewerk) en dekzand (bronstijdaardewerk, vuurstenen schrabber) Grotendeels hoge verwachting, advies booronderzoek, uitzondering vijvers en bebouwing. Opgebracht pakket van circa 1 m dikte. Bodem daaronder in top van de keileem is grotendeels intact. Geen archeologische indicatoren. Advies proefsleuvenonderzoek. Lokaal (restant van) podzolbodem, advies proefsleuvenonderzoek. Geen sporen/vondsten, grotendeels verstoord, geen vervolgonderzoek.
Eerder uitgevoerde onderzoeken en vondstlocaties in de omgeving van het plangebied hebben relevante informatie opgeleverd die een bijdrage kan leveren aan de archeologische verwachting van het plangebied. De aangetroffen archeologische resten laten een breed scala aan perioden en categorieën zien. Er zijn zowel vondsten als sporen aangetroffen. De uitgevoerde onderzoeken laten echter overwegend een verstoorde bodemopbouw zien. Lokaal zijn wel intacte bodems aangetroffen, waarbij in zeer bepekte mate tevens archeologische resten zijn aangetroffen. De situatie in het plangebied is sterk afhankelijk van de mate van verstoring.
3.2.2
Cultuurhistorische en historisch-geografische elementen
Het plangebied lag op basis van historisch kaartmateriaal uit 1820 in of nabij een noordwestelijke uitloper van het Berger Meer (zie Afbeelding 3.6). Dit meer was van noord naar zuid ongeveer drie kilometer lang en van oost naar west ongeveer 1250 meter breed. Het meer ontstond in een natuurlijke laagte tussen twee zandruggen van de Hondsrug. De oevers van het meer vielen in de zomer droog en werden dan gebruikt als weidegrond.8 Wanneer het meer ontstaan is, is onduidelijk. Het wordt op de kaart van Pijnacker uit 1634 aangegeven als Emmer Meer aan de noordelijke rand van het veenmoeras (zie Afbeelding 3.7). Deze kaart werd opgenomen in de bekende atlas van Joan Blaeu uit 1662. Op de kaart van Huguenin uit 1829 is te zien dat het plangebied op enige afstand van het meer lag (zie Afbeelding 3.8). Met de aanleg van het Oranjekanaal tussen 1853 en 1861 werd het meer dusdanig ontwaterd dat het droogviel.
8 Historisch Emmen via https://web.archive.org/web/20170327210922/http://historisch-emmen.nl/wijken_buurten/bargermeer/index.htm
Projectcode: P01812 Versie: Concept, 0.1
Pagina 14 van 22
Archeologisch onderzoek Julianastraat 2 te Emmen Bureauonderzoek (BO) en Inventariserend veldonderzoek (IVO-O)
Afbeelding 3.6: Uitsnede historische kaart 1820 (bron: topotijdreis.nl). De globale ligging van het plangebied is aangegevens met een ster.
Afbeelding 3.7: Kaart van DRENTIA, Pijnacker 1634 (bron: olyphant.nl). Het Berger Meer is met een cirkel aangegeven.
Projectcode: P01812 Versie: Concept, 0.1
Pagina 15 van 22
Archeologisch onderzoek Julianastraat 2 te Emmen Bureauonderzoek (BO) en Inventariserend veldonderzoek (IVO-O)
Afbeelding 3.8: Uitsnede kaart Huguenin 1829 (bron: Versfelt & Schroor 2001). De globale ligging van het plangebied is aangegevens met een ster.
Het plangebied ligt conform historische kaarten net buiten de es van Noordberge, zoals zichtbaar op de kaart uit 1861. Door het terrein ten oosten van de es liepen diverse wegen en paden, onder meer door of in de directe nabijheid van het plangebied. De betreffende kaart is niet nauwkeurig genoeg om dit met zekerheid te zeggen. In de omgeving van het plangebied stonden twee molens. Aan het begin van de 20e eeuw werd het plangebied ontgonnen en ingericht. Het terrein is in die tijd in gebruik als tuin van de huizen die langs de Wilhelminastraat ten westen van het plangebied staan. De zone ten oosten van het plangebied wordt aangeduid als Meerveld en verwijst daarmee naar het voormalige Berger Meer. Op de topografische kaart uit 1962 wordt voor het eerst bebouwing in het plangebied aangegeven in de vorm van een bijgebouw ter plaatse van de huidige bebouwing. De bebouwing op deze locatie is in de loop der jaren uitgebreid. De exacte omvang van de aanwezige funderingen van deze bebouwing in zowel horizontale als verticale zin is onbekend. De rest van het plangebied is tot op heden onbebouwd gebleven.
Afbeelding 3.9: Uitsnede historische kaart 1861 (links) en 1902 (rechts) (bron:topotijdreis.nl).
Projectcode: P01812 Versie: Concept, 0.1
Pagina 16 van 22
Archeologisch onderzoek Julianastraat 2 te Emmen Bureauonderzoek (BO) en Inventariserend veldonderzoek (IVO-O)
3.3
Archeologische verwachting
Het uitgevoerde onderzoek heeft geresulteerd in de volgende gespecificeerde archeologische verwachting voor het plangebied. Op basis van de geomorfologische en bodemkundige gegevens en vondstmeldingen en onderzoek in vergelijkbare geologische condities in de omgeving kan worden gesteld dat voor het plangebied een (middel)hoge verwachting geldt voor alle archeologische perioden. Er kunnen archeologische resten verwacht worden in de vorm van verspreide begraving, (periodieke) bewoning en landgebruik. Archeologische resten kunnen bestaan uit nederzettingsresten en voor de betreffende periode kenmerkend vondstmateriaal, zoals vuurstenen artefacten, houtskoolresten, aardewerk, bouwkeramiek en glas. Gezien de hydrologische condities in het plangebied is de verwachting dat de conservering van organische archeologische resten matig tot slecht is. Anorganische resten kunnen wel goed bewaard gebleven zijn. Eventuele archeologische resten kunnen direct vanaf maaiveld verwacht worden en worden daarmee bedreigd door de voorgenomen ingreep.
Projectcode: P01812 Versie: Concept, 0.1
Pagina 17 van 22
Archeologisch onderzoek Julianastraat 2 te Emmen Bureauonderzoek (BO) en Inventariserend veldonderzoek (IVO-O)
4 Inventariserend veldonderzoek Het inventariserend veldonderzoek heeft bestaan uit een verkennend booronderzoek. De toegepaste onderzoeksmethode voor het veldwerk is gebaseerd op de resultaten van het bureauonderzoek, KNA protocol 4003 Inventariserend veldonderzoek (landbodems) 9 en de KNA-Leidraad IVO Karterend Booronderzoek versie 2.010. Greenhouse Advies beschikt over een certificaat voor het uitvoeren van deze werkzaamheden. Voor aanvang van het veldonderzoek is een Plan van Aanpak opgesteld waarin onderzoeksopzet en veiligheidsaspecten aan de orde komen.1
4.1
Werkwijze
Voor aanvang van de veldwerkzaamheden is een boorplan opgesteld. De boringen zijn daarbij regelmatig verdeeld over het terrein, zoveel mogelijk in een verspringend grid. In totaal zijn 6 boringen uitgevoerd. Het booronderzoek is uitgevoerd op 30 maart 2021 door een Senior KNA Prospector, geassisteerd door een bodemkundig karteerder. Er is geboord met een Edelmanboor met een diameter van 10 cm. De boringen zijn uitgevoerd tot minimaal 25 cm in de C-horizont of een maximale diepte van 2 m beneden maaiveld. De locaties van de uitgevoerde boringen zijn ingemeten met behulp van GPS. Van alle boorlocaties is de hoogte van het maaiveld bepaald aan de hand van het AHN3.11, De opgeboorde grond is beoordeeld op bodemopbouw en mate van eventuele bodemverstoring om daarmee de archeologische potentie van de ondergrond van het plangebied in kaart te brengen. Verder is het opgeboorde materiaal onderzocht op de aanwezigheid van archeologische indicatoren en is gekeken naar bodemverkleuringen die zouden kunnen wijzen op mogelijke vegetatie- en/of cultuurlagen. Relevante lagen zijn gezeefd op een 4 mm zeef. De boringen zijn lithologisch beschreven conform de Archeologische Standaard Boorbeschrijving (ASB) versie 5.2.12
Afbeelding 4.1: Huidige situatie van het plangebied (foto: Greenhouse Advies bv).
Een kaart met de locaties van de uitgevoerde boringen is opgenomen in Bijlage 2: Locatie boringen. De bijbehorende boorstaten zijn weergegeven in Bijlage 3: Boorstaten.
9 SIKB 2018 10 Tol et al. 2012 11 Gezien de geringe hoogteverschillen zoals zichtbaar op het AHN3 en het overwegend open karakter van het terrein (geringe kans op
afwijkingen op het AHN3) werd een inmeting in het veld niet noodzakelijk geacht. 12 Bosch 2008 Projectcode: P01812 Versie: Concept, 0.1
Pagina 18 van 22
Archeologisch onderzoek Julianastraat 2 te Emmen Bureauonderzoek (BO) en Inventariserend veldonderzoek (IVO-O)
4.2
Bodemopbouw
De bodemopbouw ter plaatse van het plangebied is tot verschillende dieptes verstoord c.q. verwerkt. Onder de klinker of tegel (circa 5 – 10 cm) is matig tot zeer fijn, zwak tot matig siltig, matig humeus zand aanwezig. De kleur varieert tussen licht en donker grijsbruin tot zwart. Dit pakket oogt verwerkt, bevat bovendien resten van baksteen en puin (boringen 2, 4, 6). De verwerkte bovenlagen gaan minimaal tot 35 cm beneden maaiveld, overwegend iets dieper (circa 50 – 60 cm) tot zelfs 130 cm beneden maaiveld (boring 2). De diepste verstoringen zijn waargenomen nabij de huidige bebouwing (boringen 1 en 2). De meest intacte bodem bevindt zich dus meer richting de weg. Onder de verstoorde lagen bevindt zich in diverse boringen het restant van een podzolprofiel, waarin resten van de (deels verstoorde) A- (oorspronkelijke bouwvoor), E- (uitspoelingslaag), en B (inspoelingslaag)-horizonten (boringen 1, 5 en 6). Deze bestaan overwegend uit matig fijn, matig siltig, zwak tot matig humeus zand. In een deel van de boringen is de B-horizont (matig) roesthoudend. Houtskoolspikkels werden waargenomen in de E-horizont van boring 5, tussen 60 en 75 cm beneden maaiveld. Hieronder bevindt zich de C-horizont, bestaande uit matig fijn, zwak siltig, neutraalgeel tot licht witgeel zand.
De top van deze laag bevindt zich tussen de 65 - 80 cm (boringen 1, 3 en 4) 105 cm (boring 5) en 130 cm (boring 2) beneden maaiveld.
4.3
Archeologie
Behalve de houtskoolspikkels in boring 5 zijn er tijdens het veldonderzoek geen archeologische indicatoren en/of vondsten waargenomen.
Projectcode: P01812 Versie: Concept, 0.1
Pagina 19 van 22
Archeologisch onderzoek Julianastraat 2 te Emmen Bureauonderzoek (BO) en Inventariserend veldonderzoek (IVO-O)
5 Evaluatie en advies 5.1
Samenvatting en conclusie
In opdracht van Bureau voor Planvorming & Advies is door Greenhouse Advies bv voorliggend archeologisch onderzoek opgesteld voor het plangebied Julianastraat 2 te Emmen. Het onderzoek heeft bestaan uit een bureauonderzoek en een inventariserend veldonderzoek. Aanleiding voor het onderzoek is de nieuwbouw in het plangebied en de bijbehorende wijziging van het bestemmingsplan. Op basis van het bureauonderzoek kan worden gesteld dat voor het plangebied een (middel)hoge verwachting geldt voor alle archeologische perioden. Er kunnen archeologische resten verwacht worden in de vorm van verspreide begraving, (periodieke) bewoning en landgebruik. Archeologische resten kunnen bestaan uit nederzettingsresten en voor de betreffende periode kenmerkend vondstmateriaal, zoals vuurstenen artefacten, houtskoolresten, aardewerk, bouwkeramiek en glas. Het veldonderzoek heeft uitgewezen dat in het plangebied gedeeltelijk (een restant van) een podzolprofiel aanwezig is, gevormd in dekzand. Het plangebied is tevens tot op verschillende dieptes verstoord.
5.2
Beantwoording onderzoeksvragen
Op basis van de resultaten van het onderzoek kunnen de onderzoeksvragen als volgt beantwoord worden: 1
Welke natuurlijke formatieprocessen hebben een rol gespeeld in het plangebied?
Het plangebied ligt op de oostelijke flank van de Hondsrug. De basis van de afzettingen in het plangebied wordt gevormd door materiaal dat is afgezet in het Pleistoceen. Daarnaast is keileem afgezet. Dekzand kan tevens worden aangetroffen. Tevens ligt het plangebied in of nabij een in een natuurlijke laagte gevormd meer (Berger Meer). 2
Welke culturele formatieprocessen hebben een rol gespeeld in het plangebied?
Met de aanleg van het Oranjekanaal tussen 1853 en 1861 werd het Berger Meer dusdanig ontwaterd dat het droogviel. 3
Wat is het historisch landgebruik van het plangebied geweest?
Waarschijnlijk lag het plangebied net buiten de gemeenschappelijke landbouwgronden (es) van Noordberge. Aan het begin van de 20e eeuw werd het plangebied ontgonnen en ingericht. Het terrein is in die tijd in gebruik als tuin van de huizen die langs de Wilhelminastraat ten westen van het plangebied staan. 4
Welke gegevens met betrekking tot archeologische waarden zijn binnen het plangebied bekend?
Geen. 5
Wat is de archeologische verwachting voor het plangebied?
Er geldt een (middel)hoge archeologische verwachting. 6
Wat is de (natuurlijke) bodemopbouw van het plangebied?
Het plangebied bestaat uit dekzand waarin zich een podzolprofiel heeft gevormd. Bovenliggende lagen en de top van het podzolprofiel is vaak verstoord. 7
In hoeverre is er sprake van antropogene lagen in het plangebied?
Daar is geen sprake van. 8
Is binnen het plangebied sprake van verstoringen? Zo ja, wat is de aard en omvang hiervan?
Projectcode: P01812 Versie: Concept, 0.1
Pagina 20 van 22
Archeologisch onderzoek Julianastraat 2 te Emmen Bureauonderzoek (BO) en Inventariserend veldonderzoek (IVO-O)
Ja, de bodemopbouw ter plaatse van het plangebied is tot verschillende dieptes verstoord c.q. verwerkt. Onder de klinker of tegel (circa 5 – 10 cm) is matig tot zeer fijn, zwak tot matig siltig, matig humeus zand aanwezig. De kleur varieert tussen licht en donker grijsbruin tot zwart. Dit pakket oogt verwerkt, bevat bovendien resten van baksteen en puin (boringen 2, 4, 6). De verwerkte bovenlagen gaan minimaal tot 35 cm beneden maaiveld, overwegend iets dieper (circa 50 – 60 cm) tot zelfs 130 cm beneden maaiveld (boring 2). De diepste verstoringen zijn waargenomen nabij de huidige bebouwing (boringen 1 en 2). De meest intacte bodem bevindt zich dus meer richting de weg. 9
Wat is de aard en omvang van archeologische resten die tijdens het veldonderzoek zijn aangetroffen?
Er zijn geen eenduidige archeologische resten aangetroffen.
5.3
Advies
Op basis van de resultaten van het inventariserend veldonderzoek is vervolgonderzoek ons inziens niet noodzakelijk. Ondanks de aanwezigheid van een (intact) podzolprofiel met houtskoolsporen in één boring wordt de kans op het aantreffen van een intacte archeologische vindplaats met hoge informatiewaarde klein geacht. De archeologische verwachting kan naar beneden worden bijgesteld tot laag. De voorgenomen ingrepen kunnen ons inziens zonder archeologisch voorbehoud worden uitgevoerd. Indien tijdens de uitvoering alsnog onverwachte archeologische resten worden aangetroffen, dient hiervan direct melding gemaakt te worden bij het bevoegd gezag in het kader van de wettelijke meldingsplicht conform de Erfgoedwet. Procedure Bovenstaand advies dient ter beoordeling voorgelegd te worden aan het bevoegd gezag, de gemeente Emmen. Het bevoegd gezag beslist over de aard en invulling van eventueel vervolgonderzoek. In afwachting van dat selectiebesluit kan men nog niet starten met de bodemverstorende activiteiten.
Projectcode: P01812 Versie: Concept, 0.1
Pagina 21 van 22
Archeologisch onderzoek Julianastraat 2 te Emmen Bureauonderzoek (BO) en Inventariserend veldonderzoek (IVO-O)
Literatuur en bronnen Literatuur Bosch, J.H.A., 2008. Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode versie 1.1; Op basis van de Standaard Boor Beschrijvingsmethode versie 5.2. Deltares-rapport 2008-U-R0881/A. Deltares, Utrecht. Centraal College van Deskundigen, 2018. BRL SIKB 4000 Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie, versie 4.1. SIKB, Gouda. Osinga, M. 2021. Archeologisch onderzoek Julianastraat 2 te Emmen; Plan van Aanpak ten behoeve van Inventariserend Veldonderzoek (IVO-O). Greenhouse Advies bv, Huissen. Tol, A.J., J.W.H.P. Verhagen, M. Verbruggen, 2012. Leidraad inventariserend veldonderzoek; Deel: karterend booronderzoek, versie 2.0. SIKB, Gouda.
Databases/kaartmateriaal Alterra, 2014. BRO Bodemkaart van Nederland 1:50.000 (Atom). Wageningen Environmental Research (Alterra), Wageningen. Versfelt, H.J., M. Schroor, 2001. De Franse kaarten van Drenthe en de noordelijke kust; 1811-1813. Heveskes Uitgevers, Groningen. • • •
Archeologische beleidsadvieskaart gemeente Emmen Archis3 (AMK, onderzoeksmeldingen en vondstlocaties) Kadaster - KLIC
Websites www.beeldbank.cultureelerfgoed.nl13 www.dinoloket.nl www.ruimtelijkeplannen.nl www.topotijdreis.nl
13 De Kadastrale Minuutplan 1811-1832 van het betreffende gebied is niet online beschikbaar.
Projectcode: P01812 Versie: Concept, 0.1
Pagina 22 van 22
Archeologisch onderzoek Julianastraat 2 te Emmen Bureauonderzoek (BO) en Inventariserend veldonderzoek (IVO-O)
Bijlage 1: Overzicht archeologische perioden (deel-/sub)Periode Nieuwe Tijd
Afkorting
Alternatieve naam
Begin
Eind
Nieuwe Tijd C Nieuwe Tijd B
NTC NTB
Late Nieuwe Tijd Midden-Nieuwe Tijd
1850 n.Chr. 1650 n.Chr.
heden 1850 n.Chr.
Nieuwe Tijd A Middeleeuwen
NTA
Vroege Nieuwe Tijd
1500 n.Chr.
1650 n.Chr.
Late Middeleeuwen B Late Middeleeuwen A
LMEB LMEA
Late Middeleeuwen Volle Middeleeuwen
1250 n.Chr. 1050 n.Chr.
1500 n.Chr. 1250 n.Chr.
Vroege Middeleeuwen D VMED Vroege Middeleeuwen C VMEC
Ottoonse Tijd Karolingische Tijd
900 n.Chr. 725 n.Chr.
1050 n.Chr. 900 n.Chr.
Vroege Middeleeuwen B VMEB Vroege Middeleeuwen A VMEA
Merovingische Tijd Merovingische Tijd
525 n.Chr. 450 n.Chr.
725 n.Chr. 525 n.Chr.
Romeinse Tijd Laat-Romeinse Tijd B
ROMLB
350 n.Chr.
450 n.Chr.
Laat-Romeinse Tijd A ROMLA Midden-Romeinse Tijd B ROMMB
270 n.Chr. 150 n.Chr.
350 n.Chr. 270 n.Chr.
Midden-Romeinse Tijd A ROMMA Vroeg-Romeinse Tijd B ROMVB
70 n.Chr. 25 n.Chr.
150 n.Chr. 70 n.Chr.
Vroeg-Romeinse Tijd A IJzertijd
ROMVA
12 v.Chr.
25 n.Chr.
Late IJzertijd Midden-IJzertijd
IJZL IJZM
250 v.Chr. 500 v.Chr.
12 v.Chr. 250 v.Chr.
Vroege IJzertijd Bronstijd
IJZV
800 v.Chr.
500 v.Chr.
Late Bronstijd Midden-Bronstijd B
BRONSL BRONSMB
1100 v.Chr. 1500 v.Chr.
800 v.Chr. 1100 v.Chr.
Midden-Bronstijd A Vroege Bronstijd
BRONSMA BRONSV
1800 v.Chr. 2000 v.Chr.
1500 v.Chr. 1800 v.Chr.
Neolithicum Laat-Neolithicum B
NEOLB
2450 v.Chr.
2000 v.Chr.
Laat-Neolithicum A Midden-Neolithicum B
NEOLA NEOMB
2850 v.Chr. 3400 v.Chr.
2450 v.Chr. 2850 v.Chr.
Midden-Neolithicum A Vroeg-Neolithicum B
NEOMA NEOVB
4200 v.Chr. 4900 v.Chr.
3400 v.Chr. 4200 v.Chr.
Vroeg-Neolithicum A Mesolithicum
NEOVA
5300 v.Chr.
4900 v.Chr.
Laat-Mesolithicum Midden-Mesolithicum
MESOL MESOM
6450 v.Chr. 7100 v.Chr.
4900 v.Chr. 6450 v.Chr.
Vroeg-Mesolithicum Paleolithicum
MESOV
8800 v.Chr.
7100 v.Chr.
Laat-Paleolithicum B Laat-Paleolithicum A
PALEOLB PALEOLA
18.000 BP 35.000 BP
8.800 v.Chr. 18.000 BP
Midden-Paleolithicum Vroeg-Paleolithicum
PALEOM PALEOV
300.000 BP -
35.000 BP 300.000 BP
Projectcode: P01812 Versie: Concept, 0.1
Archeologisch onderzoek Julianastraat 2 te Emmen Bureauonderzoek (BO) en Inventariserend veldonderzoek (IVO-O)
Bijlage 2: Locatie boringen
Projectcode: P01812 Versie: Concept, 0.1
256950
533700
533750
256900
Legenda grensplan boorplan
Project: Julianastraat Emmen Onderdeel: Boorpuntenkaart Projectcode: P01812 4996157100 Zaak-ID: 15-04-2021 Datum: Schaal: MR Getekend: Goedgekeurd: PF Bron: Top10 Topografische Dienst/Kadaster; PDOK
Greenhouse Advies is onderdeel van www.dagnl.nl
Huismanstraat 6 6851 GT Huissen The Netherlands
Tel +31(0)26 202 06 06 algemeen@greenhouse-advies.nl www.greenhouse-advies.nl
Archeologisch onderzoek Julianastraat 2 te Emmen Bureauonderzoek (BO) en Inventariserend veldonderzoek (IVO-O)
Bijlage 3: Boorstaten
Projectcode: P01812 Versie: Concept, 0.1
Projectnaam: Archeologisch onderzoek Julianastraat Emmen Projectcode: P01812
Boring
1
Boring 0
0
8
2
Boring 0 4
0 Klinker Zand, matig fijn, matig siltig, matig humeus, donker grijsbruin, Verwerkt
50
3 0
0 Tegel
8
Zand, matig fijn, zwak siltig, matig humeus, zwak puinhoudend, sporen grind, licht grijsbruin, Verwerkt
50
Klinker Zand, matig fijn, matig siltig, matig humeus, donker zwartgrijs, Sterk verwerkt
50
60
80
65
Zand, matig fijn, matig siltig, matig humeus, neutraal grijsbruin, Verstoorde E,B resten
Zand, matig fijn, zwak siltig, neutraalgeel, C horizont
Zand, matig fijn, zwak siltig, neutraalgeel, C horizont 100
100
100
100
110
130
Zand, matig fijn, zwak siltig, licht witgeel, C horizont 150
150
Boring 0
4
Boring 0 8
0 Klinker
5
Boring 0
0
7
20
35
50
50
Zand, matig fijn, zwak siltig, sterk roesthoudend, neutraal geelbruin, Zeer hard
50
55
60
85
Zand, matig fijn, matig siltig, matig humeus, sporen houtskool, donkergrijs, E horizont, humeuze vlekken
105
Zand, matig fijn, matig siltig, zwak humeus, matig roesthoudend, donkerbruin, B horizont
75 80
Zand, matig fijn, zwak siltig, neutraalgeel, C horizont 100
35
Zand, matig fijn, sterk siltig, matig humeus, sporen baksteen, neutraal, Verwerkte A1 resten
50
0 7
Zand, matig fijn, zwak siltig, lichtgeel, Cunet
Zand, zeer fijn, matig siltig, matig humeus, zwak baksteenhoudend, donker grijsbruin, Verwerkt
6
100 110
120
75
Zand, matig fijn, zwak siltig, lichtgeel, Cunet Zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, sporen baksteen, licht geelgrijs, Verwerkt, opgebracht Zand, matig fijn, matig siltig, matig humeus, zwak baksteenhoudend, neutraal, A restanten Zand, matig fijn, matig siltig, zwak humeus, zwak roesthoudend, lichtbruin, Verstoorde B resten Zand, matig fijn, zwak siltig, lichtgeel, Ongeroerd,C horizont
100
100
Zand, matig fijn, matig siltig, zwak humeus, zwak roesthoudend, lichtbruin, B,C horizont Zand, matig fijn, zwak siltig, lichtgeel, C horizont
Schaal1: 25 Pagina1 van 1
Gemeente Emmen, bestemmingsplan Emmen, Centrum-Oost, Julianastraat (12 appartementen) (vastgesteld)
Bijlage 3 QuickScan ecologie
93
Quickscan Wet natuurbescherming Wilhelminastraat 37 tot en met 40a te Emmen
projectnummer
200959
TITELBLAD RAPPORT Type onderzoek Locatie onderzoek Projectnummer Versie rapportage Auteur Controle en vrijgave Paraaf vrijgave
Quickscan Wet natuurbescherming Wilhelminastraat 37 tot en met 40a te Emmen 200959 1.0 M. Vos R.J.W. Huls
Datum
19 juni 2020
OPDRACHTGEVER Naam Contactpersoon Adres
Noorderbaken BV Dhr. J. Richterink Hooggoorns 14, 7812 AM Emmen
UITGEVOERD DOOR info@ecoreest.nl www.ecoreest.nl Kantoor Zuidwolde Industrieweg 20 7921 JP Zuidwolde Tel: 0528 373 982
Kantoor Appingedam Opwierderweg 160 9902 RH Appingedam Tel: 0596 633 355
Kantoor Almere Transistorstraat 91-34 1322 CL Almere 036 82 00 397
Eco Reest Holding BV is gecertificeerd volgens “NEN-EN-ISO 9001:2015”, voor het geven van milieukundig advies in relatie tot ruimtelijke ontwikkelingen en gebouwen met inbegrip van de uitvoering van gerelateerde onderzoeksactiviteiten op het gebied van bodemonderzoek en -sanering, ecologie, asbestinventarisaties, sloopbegeleiding, bouwkundige opnames en energieprestatie advies. Eco Reest BV is lid van het Netwerk Groene Bureaus (NGB). Als aangesloten adviesbureau zorgen we samen met de andere leden voor een betere borging van kwaliteit in de uitvoering van ecologisch onderzoek. Dit onderzoek en advies is tot stand gekomen onafhankelijk van de belangen van de opdrachtgever en derden. Eco Reest BV is aangesloten bij het Netwerk Groene Bureaus en is gemachtigd gebruik te maken van de ontheffingen en correspondentie met bevoegde gezagen van het Netwerk Groene Bureaus met betrekking tot Wet natuurbescherming. DISCLAIMER Dit rapport is het resultaat van een ecologische quickscan Wet natuurbescherming soorten dat is uitgevoerd ter plaatse van Wilhelminastraat 37 tot en met 40a te Emmen, in opdracht van Noorderbaken BV. Ten behoeve van de juiste interpretatie van dit rapport is het noodzakelijk te beschikken over de gehele rapportage, inclusief bijlagen.
Het rapport is ongeschikt voor toepassing in een juridische context indien: de paginanummering van het rapport onjuist of onvolledig is de bijlagen genoemd in de inhoudsopgave (deels) ontbreken het projectnummer in het rapport en op de bijlage niet overeenkomt We stellen dit rapport alleen ter beschikking aan derden in geval van schriftelijke toestemming van de opdrachtgever.
Quickscan Wet natuurbescherming t.p.v. Wilhelminastraat 37 tot en met 40a te Emmen (kenmerk: 200959)
INHOUD 1.
INLEIDING.................................................................................................................... 4
1.1 1.2 1.3
Aanleiding en doel......................................................................................................................... 4 Wettelijk kader.............................................................................................................................. 4 Plangebied en voorgenomen ontwikkelingen ................................................................................ 5
2.
INVENTARISATIE EN EFFECTBEOORDELING ................................................................... 8
2.1 2.2 2.3
Bronnenonderzoek ........................................................................................................................ 8 Veldinspectie ................................................................................................................................. 8 Toetsing ........................................................................................................................................ 9
3.
EFFECTBEOORDELING GEBIEDSBESCHERMING EN HOUTOPSTANDEN .......................... 10
3.1 3.2 3.3
Natura 2000 ................................................................................................................................ 10 Natuurnetwerk Nederland .......................................................................................................... 11 Natuur buiten het NNN ............................................................................................................... 12
4.
EFFECTENBEOORDELING SOORTENBESCHERMING ...................................................... 13
4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6
Voorselectie soortgroepen .......................................................................................................... 13 Flora ............................................................................................................................................ 13 Broedvogels ................................................................................................................................ 13 Vleermuizen ................................................................................................................................ 14 Grondgebonden zoogdieren ........................................................................................................ 15 Overige soorten ........................................................................................................................... 16
5.
CONCLUSIE EN ADVIES ............................................................................................... 17
5.1 5.2 5.3 5.3.1 5.4
Soortenbescherming ................................................................................................................... 17 Gebiedsbescherming ................................................................................................................... 17 Advies en vervolgstappen ........................................................................................................... 17 Zorgplicht ........................................................................................................................................ 18 Verantwoording .......................................................................................................................... 18
GERAADPLEEGDE BRONNEN ....................................................................................................... 19 BIJLAGEN 1 Overzicht vrijgestelde soorten provincie Drenthe
Quickscan Wet natuurbescherming t.p.v. Wilhelminastraat 37 tot en met 40a te Emmen (kenmerk: 200959)
1. INLEIDING In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de aanleiding en het doel van het onderzoek en het wettelijk kader. Daarnaast wordt ingegaan op de huidige situatie van het plangebied en de beoogde ontwikkeling.
1.1
Aanleiding en doel
Aanleiding tot het onderzoek is het voornemen om een deel van het pand te slopen ter plaatse van Wilhelminastraat 37 tot en met 40a te Emmen en mogelijk een aantal appartementen te bouwen en de daarmee samenhangende wijziging van het bestemmingsplan. Omdat de ontwikkeling negatieve gevolgen kan hebben op beschermde natuurwaarden, is het voornemen getoetst aan de natuurwet- en regelgeving. Het doel van de quickscan Wet natuurbescherming is inzicht verkrijgen in de mogelijke effecten op beschermde natuurwaarden als gevolg van het plan. Indien negatieve effecten niet zijn te voorkomen, wordt geadviseerd omtrent de vervolgstappen.
1.2
Wettelijk kader
Voor de bescherming van natuurwaarden is de Wet natuurbescherming (Wnb) van toepassing. De Wnb regelt de bescherming van Natura 2000-gebieden, beschermde soorten en houtopstanden. De volledige wetstekst is hier te vinden: https://wetten.overheid.nl/BWBR0037552/2020-01-01. Daarnaast is, in het kader van gebiedsbescherming, ook het Natuurnetwerk Nederland (NNN) relevant. Aangezien voor voorliggend plan geen bomen worden gekapt, is het aspect beschermde houtopstanden niet relevant. De quickscan gaat uitsluitend in op de onderdelen gebiedsbescherming (Natura 2000 en NNN) en soortenbescherming. Natura 2000 Hoofdstuk 2 van de Wnb regelt de bescherming van Natura 2000-gebieden, bestaande uit Vogelen/of Habitatrichtlijngebieden. Per Natura 2000-gebied zijn instandhoudingsdoelen geformuleerd voor bescherming van habitattypen, habitats van soorten en leefgebieden van soorten en vogels. Vooraf is verplicht te beoordelen of plannen/projecten in of in de nabijheid van Natura 2000gebieden significant negatieve effecten kunnen hebben. Als uit de beoordeling (voortoets) blijkt dat geen effecten optreden dan kan een plan worden vastgesteld of is een vergunning voor een project of handeling niet nodig. Zijn (significante) effecten niet uit te sluiten dan is een nadere beoordeling en/of een vergunning nodig.
Natuurnetwerk Nederland De bescherming van het Natuurnetwerk Nederland (NNN) is vastgelegd in het Besluit algemene regels ruimtelijke ordening (Barro) en uitgewerkt in provinciale verordeningen. Provincies wijzen gebieden aan die het NNN vormen. Via de provinciale verordeningen worden, in het belang van de bescherming, instandhouding en ontwikkeling van de wezenlijke kenmerken en waarden-, regels gesteld omtrent de inhoud van bestemmingsplannen en omgevingsvergunningen. Voor nieuwe ontwikkelingen binnen het NNN, waarbij wordt afgeweken van het bestemmingsplan, geldt een ‘ nee, tenzij’-afweging. Dit houdt kortweg in dat significante aantasting van de wezenlijke kenmerken en waarden van het NNN niet is toegestaan. Regels voor beoordeling van effecten op het NNN zijn vastgelegd in provinciale verordeningen.
Quickscan Wet natuurbescherming t.p.v. Wilhelminastraat 37 tot en met 40a te Emmen (kenmerk: 200959)
Soortenbescherming In hoofdstuk 3 van de Wnb is het onderdeel soortenbescherming is opgenomen. De beschermingsregimes ten aanzien van beschermde soorten zijn te onderscheiden in Vogelrichtlijnsoorten (art. 3.1 – 3.4), Habitatrichtlijnsoorten (art 3.5 – 3.9) en nationaal beschermde soorten (art 3.10 – 3.11). Daarnaast is in de Wnb een zorgplichtartikel (1.11) opgenomen ter bescherming van alle in het wild levende flora en fauna. De Wnb gaat uit van het ‘nee, tenzij’-principe. Dit betekent dat activiteiten met een schadelijk effect op beschermde soorten in principe verboden zijn. Van dit verbod kan onder voorwaarden worden afgeweken met een ontheffing of een vrijstelling. De provincie Drenthe is bevoegd gezag voor het uitvoeren van de Wet natuurbescherming en heeft voor de implementatie een verordening opgesteld met daarin onder andere een lijst met de vrijgestelde soorten (zie bijlage 1).
1.3
Plangebied en voorgenomen ontwikkelingen
Huidige situatie plangebied Het plangebied ligt gelegen ter plaatse van Wilhelminstraat 37 tot en met 40a te Emmen (figuur 1.1). Het onderzoeksterrein heeft een oppervlakte van circa 2.000 m2 en is grotendeels bebouwd. Het betreft een pizzeria met bovenwoning (Wilhelminastraat 40 en 40a) en een winkelpand met bovenwoningen (Wilhelminastraat 37, 38, 38a, 38b, 39 en 39a). De omgeving bestaat uit meerdere gebouwen met enkel opgaand groen. In of nabij het plangebied zijn geen watervoerende elementen aanwezig.
Figuur 1.1 Plangebied (rood omlijnd) (bron achtergrondkaart: ArcGIS).
Quickscan Wet natuurbescherming t.p.v. Wilhelminastraat 37 tot en met 40a te Emmen (kenmerk: 200959)
Figuur 1.2. Oostkant van het plangebied.
Figuur 1.3. Zuidkant van het plangebied.
Figuur 1.4. Westkant van het plangebied.
Quickscan Wet natuurbescherming t.p.v. Wilhelminastraat 37 tot en met 40a te Emmen (kenmerk: 200959)
Voorgenomen ontwikkelingen De wens van de opdrachtgever is om te onderzoeken of het mogelijk/rendabel is om een deel van het pand te slopen en achter op het perceel, nabij de Julianastraat, appartementen te realiseren.
Quickscan Wet natuurbescherming t.p.v. Wilhelminastraat 37 tot en met 40a te Emmen (kenmerk: 200959)
2. INVENTARISATIE EN EFFECTBEOORDELING Het onderzoek heeft bestaat uit het raadplegen van beschikbare bestaande bronnen aangevuld met een veldinspectie van het plangebied.
2.1
Bronnenonderzoek
Voorafgaand aan het veldbezoek is gestart met een bureaustudie naar het voorkomen van beschermde flora en fauna ter plaatse van het plangebied en de nabije omgeving. Dit bronnenonderzoek heeft bestaan uit het op 17 juni 2020 opvragen van gegevens van de Nationale Databank Flora en Fauna (NDFF, 2020) van de afgelopen vijf jaar. Hierin is een overzicht opgevraagd van de ontheffingsplichtige soorten in de Wet natuurbescherming binnen een straal van 500 meter rond het plangebied. Bij het gebruik is rekening gehouden met de juridische houdbaarheid van de gegevens (3-5 jaar). Oudere waarnemingen kunnen worden gebruikt om de ecologische potenties in te schatten. De voor onderhavig onderzoek van toepassing zijnde soorten staan weergegeven in tabel 2.1. Verder is gebruik gemaakt van bestaande literatuurgegevens (verspreidingsatlassen en dergelijke). Ten aanzien van gebiedsbescherming is aan de hand van (provinciale) kaartenviewers nagegaan of het plangebied in/nabij beschermde gebieden (Natura 2000-gebieden en/of het NNN) ligt. Tabel 2.1. Beschermde soorten binnen 500 meter van het plangebied.
Soort Vogels Bonte vliegenvanger Boomklever Boomkruiper Gekraagde roodstaart Groene specht Huismus Koolmees Pimpelmees Roek Spreeuw Zwarte roodstaart Zoogdieren Eekhoorn Dagvlinders Grote weerschijnvlinder
Bescherming Bern II, categorie 5** Bern II, categorie 5** Bern II, categorie 5** Bern II, categorie 5** Bern II, categorie 5** Categorie 2* Bern II, categorie 5** Bern II, categorie 5** Categorie 2* Categorie 5** Bern II, categorie 5** Wnb art. 3.10 Wnb art. 3.10
*Nesten van vogels die behoren tot categorie 1 tot en met 4 zijn jaarrond beschermd. **Nesten van soorten die vallen onder categorie 5 zijn eveneens jaarrond beschermd als er onvoldoende alternatieve nestlocaties overblijven in de omgeving. Hoewel deze vogelsoorten vaak terugkeren naar de plaats waar zij het voorgaande jaar hebben gebroed, beschikken ze wel over voldoende flexibiliteit om zich elders te vestigen.
2.2
Veldinspectie
De literatuurgegevens vormen de basis voor het veldbezoek dat overdag op 16 juni (droog, half bewolkt, windkracht 1 Bft, temperatuur 19 °C) is uitgevoerd. Het plangebied en de directe omgeving is onderzoek door een ecoloog van Eco Reest. Het bezoek is erop gericht om te beoordelen of in het plangebied en de directe omgeving potentiële leef- en groeiplaatsen van beschermde dier- en plantensoorten aanwezig zijn.
Quickscan Wet natuurbescherming t.p.v. Wilhelminastraat 37 tot en met 40a te Emmen (kenmerk: 200959)
2.3
Toetsing
Voor het onderdeel gebiedsbescherming (H3) is ten aanzien van Natura 2000 een voortoets uitgevoerd, waarin is beoordeeld of (significant) negatieve effecten op de beschermde waarden (instandhoudingsdoelen) van Natura 2000-gebieden zijn te verwachten, en of er een diepgaandere beoordeling noodzakelijk is. Voor de regels ten aanzien van het NNN is bepaald of mogelijk sprake is van negatieve effecten op de wezenlijke kenmerken en waarden van het NNN en of vervolgonderzoek nodig is. Voor het onderdeel soortenbescherming (H4) is op basis van het bronnenonderzoek en het veldbezoek beoordeeld welke beschermde soorten (mogelijk) aanwezig zijn. Vervolgens is op basis van het voornemen bepaald of en zo ja, welke effecten kunnen optreden op beschermde soorten. Indien sprake is van negatieve effecten is advies gegeven over de te nemen vervolgstappen.