Bijlage bij RA21.0036 - BDO Accountsverslag 2020 gemeente Emmen (RIS.10219)

ACCOUNTANTSVERSLAG 2020

Gemeente Emmen

Aanbiedingsbrief

Aan de raad van de gemeente Emmen T.a.v. de heer H.D. Werkman, raadsgriffier Postbus 30001 7800 RA EMMEN Groningen, 2 juni 2021

Geachte leden van de raad, Wij hebben de jaarrekening 2020 van gemeente Emmen (hierna te noemen ‘gemeente’) gecontroleerd. Zoals afgesproken in onze opdrachtbevestiging d.d. 16 juli 2020, ontvangt u hierbij ons accountantsverslag 2020. In dit verslag hebben we de belangrijkste bevindingen en conclusies van de jaarrekeningcontrole opgenomen. Onze bevindingen en aanbevelingen hebben wij afgestemd met de verantwoordelijke wethouder. Een afschrift van dit verslag is toegezonden aan het college van burgemeester en wethouders.

Kenmerk: 1019811/RB/PS/DP/AMT/011

Het opstellen en controleren van de jaarrekening vraagt elk jaar weer een aanzienlijke inspanning. Dit jaar kwamen daar nog de gevolgen van het coronavirus bij, waardoor wij niet bij u op locatie konden langskomen en alle informatie en vragen digitaal hebben moeten afstemmen. Het gevolg hiervan was een iets minder efficiënt proces vanwege de inherente beperkingen aan de digitale middelen. Desondanks denken wij dat het proces goed is verlopen. Bij deze willen wij alle betrokken medewerkers van de gemeente Emmen bedanken voor de constructieve en plezierige samenwerking tijdens de controle. Wij hopen u met dit verslag van dienst te zijn. Vanzelfsprekend zijn wij graag bereid om een nadere toelichting op de inhoud te geven.

Met vriendelijke groet,

Ter informatie De digitale versie van dit document is vanaf de inhoudsopgave interactief. Aan de hand van de navigatiebalk onderaan de pagina en/of de menustructuur bovenaan de pagina kan door het document genavigeerd worden. VORIGE PAGINA

VOLGENDE PAGINA

INHOUDSOPGAVE

DASHBOARD

BDO Audit & Assurance B.V. namens deze,

w.g. drs. R.H. (Rob) Bouman RA Partner en extern accountant gemeente Emmen

Inhoudsopgave

1. DASHBOARD

2. UITKOMSTEN JAARREKENINGCONTROLE

4. BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN

BIJLAGEN

3. RESULTAAT & FINANCIËLE POSITIE

4

1. Dashboard

1.1 Dashboard accountantscontrole

1.1 Dashboard accountantscontrole STREKKING CONTROLEVERKLARING

AANDACHTSPUNTEN VOOR 2021



De jaarrekening 2020 is getrouw.



De baten en lasten als ook de balansmutaties in de jaarrekening 2020 zijn niet in alle gevallen in overeenstemming met relevante wet- en regelgeving tot stand gekomen. De jaarrekening is daarmee niet rechtmatig.



Jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening.



De grondslagen van de jaarrekening zijn aanvaardbaar en het BBV wordt nageleefd.



De WNT is nageleefd.



Wij hebben geen bevindingen ten aanzien van de SiSabijlage.



De samenwerking is constructief en plezierig verlopen.







1.

Monitoren Business Case Wildlands

2.

Verdere beheersing inkoop en aanbesteding

Waarderingsmodel tav gemeentelijke belangen in Wildlands in 2020 nader geobjectiveerd. Uitgangspunten door het College bekrachtigd in position paper Wildlands. Financieel risico Wildlands ultimo 2020 door de gemeente ingeschat op € 8,2 mln. en opgenomen in de paragraaf weerstandsvermogen. Wij kunnen instemmen met de inschattingen en nemen in onze controleverklaring daaromtrent een paragraaf ter benadrukking op.

JAARREKENING

(x €1.000)

2020

Begroting (na wijziging)

Saldo van baten en lasten

10.407

4.508

Mutatie reserves

-8.066

-5.129

Resultaat

2.340

-621

Realisatie wijkt relatief slechts ca. 1% af van de begroting na wijziging. Dit duidt op een adequaat voorspellend vermogen. Implementatie Rechtmatigheidsverantwoording College De financiële positie van de gemeente Emmen blijft aandacht vragen. 4.

Afhandelen IB-signalen Tozo 2020

BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN

Belangen in Wildlands per ultimo 2002 € 71,6 mln. Eind 2020 is de meerjarenbegroting van Wildlands herijkt. Wij kunnen instemmen met de gehanteerde uitgangspunten. Jaarlijkse herijking blijft vanzelfsprekend noodzakelijk.

DASHBOARD

RESULTAAT 2020

Naar aanleiding van onze controle over het boekjaar 2020 signaleren wij vanuit onze natuurlijke adviesfunctie de volgende aandachtspunten voor 2021:

3.

WILDLANDS



5





UW FINANCIËLE POSITIE VERGELEKEN

Wij hebben conform voorgaande jaren geconstateerd dat voor een aantal inkoopcontracten alsmede inkoopsubsidies niet is voldaan aan EU Aanbestedingsregels. Het hiermee gemoeide onrechtmatige bedrag bedraagt afgerond € 4,3 mln. Er resteren aanzienlijke bevindingen inzake het sociaal domein uhv de door het SVB gerapporteerde fouten en onrechtmatigheden inzake PGB en zorgkosten WMO/Jeugd waarvoor de prestatielevering niet is aangetoond.



Toelichting effecten coronacrisis in jaarrekening juist verwerkt, de paragraaf corona geeft voldoende inzicht.



Wel zijn er financiële onrechtmatigheden geconstateerd tav verleende subsidies m.n. Atlas Theater ad € 1,6 mln. waarvoor de prestaties niet zijn geleverd en de beleidskaders t.a.v. Corona niet zijn gevolgd.

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

RATIO WEERSTANDSVERMOGEN 1,20

1,00

1,00

0,92

0,80

0,78 0,61

0,60 0,40 0,20

0,34

-0,05

0,00 PB19

JR18

-0,20

BIJLAGEN

PB20

JR19

PB21

JR20

6

2. Uitkomsten jaarrekeningcontrole

2.1 Corona en impact op de jaarrekeningcontrole 2.2 De jaarrekening is getrouw 2.3 Rechtmatigheid van de jaarrekening 2.4 Aandachtspunten voor 2021

2.1 Corona en impact op de jaarrekeningcontrole (1)

COVID-19 heeft impact op boekjaar 2020

7

Inleiding: COVID-19 en de jaarrekening 2020 De situatie en ontwikkelingen rond het coronavirus hebben een grote impact gehad op het afgelopen jaar en dus ook op de jaarrekening over het boekjaar 2020. Ook voor 2021 zal dit naar verwachting nog in belangrijke mate het geval zijn. Wij hebben in onze managementletter u hierover ook al geïnformeerd en zijn de afgelopen periode meerdere keren in overleg geweest met uw organisatie. Eind februari is de BADO-notitie met betrekking COVID-19 “effecten en risico's voor decentrale overheden” uitgekomen. In deze notitie is een groot aantal aandachtspunten beschreven voor het opstellen en controleren van de jaarrekening 2020. Deze notitie is behandeld in de Sectorcommissie Decentrale Overheden van de NBA en is daarmee ook richtinggevend geweest bij onze controle van de jaarrekening 2020. Wij verwijzen voor deze aandachtspunten, de impact op getrouwheid en rechtmatigheid, de controleaanpak en de specifieke attentiepunten ten aanzien van de posten in de jaarrekening naar deze notitie (notitie-effecten-en-risicos-corona-voor-jaarrekening-2020decentrale-overheden.pdf (nba.nl)). In deze paragraaf informeren wij u over het proces van onze controle in relatie tot COVID-19 en onze specifieke bevindingen die impact hebben op onze controle, de verslaggeving en onze controleverklaring.

Het proces van de totstandkoming en controle van de jaarrekening is goed verlopen

De totstandkoming van de jaarrekening en het proces van de controle i.r.t. COVID-19 Zoals aangegeven in onze aanbiedingsbrief heeft zowel het samenstellen van de jaarrekening als onze controle grotendeels digitaal en op afstand plaatsgevonden. Naar aanleiding van dit proces hebben wij de volgende opmerkingen: • Ook al zijn we het digitale werken al meer dan een jaar gewend, het blijft bijzonder mooi om te constateren dat het mogelijk is geweest de jaarrekening met enige vertraging op te stellen en te controleren. De samenwerking was, ondanks alle COVID-19 maatregelen, plezierig en constructief. • Wij hebben u d.d. 14 december 2020 geïnformeerd over aanvullende werkzaamheden als gevolg van corona. Vanzelfsprekend zijn wij graag bereid dit proces met u te evalueren.

De gevolgen van COVID-19 zijn nader toegelicht in aan afzonderlijke paragraaf corona

DASHBOARD

Aanvullende paragraaf Corona in de jaarstukken 2020 Het BBV kent zoals bekend een aantal verplicht voorgeschreven paragrafen. Het staat de gemeente vrij om naast de verplichte paragrafen zelf paragrafen aan de begroting of jaarstukken toe te voegen. COVID-19 is een gebeurtenis die niet slechts aan één programma of taakveld is toe te rekenen. Het heeft betrekking op de gehele gemeente en heeft betrekking op veel programma’s en taakvelden. De gemeente Emmen heeft gekozen in haar jaarstukken een aanvullende paragraaf corona op te nemen. Eerder is uw raad in de Kadernota 2021, de Berap 2020-I en de Berap 2020-II geïnformeerd waar corona de gemeentelijke begroting raakt en wat de effecten zijn voor de gemeente. In de paragraaf corona is de (financiële) tussenbalans opgemaakt en wordt tevens ingegaan op de vraagstukken in het kader van rechtmatigheid en corona.

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

2.1 Corona en impact op de jaarrekeningcontrole (2)

Analyse corona effecten beschreven in afzonderlijke paragraaf in de jaarrekening

8

Aanvullende paragraaf Corona in de jaarstukken 2020 (vervolg) Corona raakt alle programma’s, maar in de paragraaf corona zijn de diverse voor- en nadelen op de programma’s nader geanalyseerd. Daarbij is getracht de effecten zo goed mogelijk op geld te zetten. Conform de door de raad vastgestelde kaders worden de voor- en nadelen op de individuele programma’s als gevolg van corona – met uitzondering van expliciet geoormerkte middelen – gemuteerd op de voor dit doel ingestemde reserve corona. Het saldo van de reserve ultimo 2020 bedraagt daarmee € 5,7 mln. In de paragraaf is tevens een analyse opgenomen van eventuele effecten van corona op belangrijke balansposten en de rechtmatigheid met betrekking tot de prestatielevering zorgkosten en bijdrage zorg continuïteit, prestatielevering subsidies & inkopen en de specifieke uitkering Tijdelijke Overbruggingsregeling Zelfstandig Ondernemers (TOZO 1-2-3). In het kader van onze controle hebben wij kennis genomen van de onderliggende analyses en die inhoudelijk gecontroleerd. Op basis daarvan komen wij op dit vlak tot de navolgende bevindingen:

Onrechtmatige subsidies van € 1,64 mln.

▪ De gemeente Emmen heeft d.d. 30 maart 2020 een beleidslijn opgesteld hoe het college omgaat met haar subsidierelaties. Hierin zijn de gedragslijnen aangegeven ten aanzien van de vaststelling en/of (gedeeltelijke) terugvordering van subsidies. Dit als uitwerking van de door de gemeenteraad bij de Berap-II vastgestelde spelregels ten aanzien van beschikkingsbevoegdheid college, het werken met een reserve corona en de wijze van verantwoording via de P&C documenten. Op basis van deze kaders hebben wij vastgesteld dat er voor een bedrag van € 1,64 mln sprake is van subsidies (hoofdzakelijk Atlas Theater) waar in tegenstelling tot de geldende uitgangspunten geen lagere vaststelling en/of (gedeeltelijke) terugvordering heeft plaatsgevonden, terwijl de activiteiten aanwijsbaar niet of aangepast zijn uitgevoerd. Daarmee vormt dit een financiële onrechtmatigheid en hebben wij dit meegewogen in onze oordeelsvorming. ▪ Inkopen (kosten): in zijn algemeenheid geldt als aandachtspunt dat ingekochte werkzaamheden mogelijk geen doorgang hebben kunnen vinden, er dus geen prestatie is geleverd en dat facturen in dat geval mogelijk onterecht zijn betaald.

In dit kader hebben wij de organisatie gevraagd een inventarisatie te maken van inkoopcontracten waar in afwijking van het oorspronkelijke contract prestaties anders of niet zijn geleverd en welke afspraken daar met de leverancier zijn gemaakt over facturering. De verkregen inventarisatie en reactie van de afdeling Inkoop geven geen aanleiding tot (materiële) rechtmatigheidsbevindingen. ▪ Er is beoordeeld of corona een effect heeft op de waardering van de vaste activa. Het gaat daarbij met name om immateriële (bijdragen in activa in eigendom van derden, van met name scholen/sportverenigingen) en financiële vaste activa (deelnemingen). Op basis van een beoordeling per actief concluderen wij dat geen sprake is van het moeten afwaarderen vaste activa. Op de waardering van de belangen van Emmen in Wildlands zullen wij in hoofdstuk 4 van deze rapportages afzonderlijk ingaan. ▪ Ook voor overige activa en de waardering van grondexploitaties zijn geen corona-effecten te onderkennen. Voor onze bevindingen ter zake de Tijdelijke overbruggingsregelingen zelfstandige ondernemers (Tozo 1,2 en 3) verwijzen wij naar hoofdstuk 4.6 van deze rapportages.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

2.2 De jaarrekening is getrouw

De jaarrekening 2020 is getrouw

9

Wij hebben bij de jaarrekening 2020 van de gemeente Emmen een goedkeurende controleverklaring afgegeven met betrekking tot de getrouwheid. Een goedkeurende verklaring met betrekking tot getrouwheid betekent dat de jaarrekening een getrouw beeld geeft van de grootte en de samenstelling van zowel de baten en lasten over 2020 als van de activa en passiva per 31 december 2020 in overeenstemming met het Besluit begroting en verantwoording Provincies en Gemeenten (BBV). Wij hebben enkele controleverschillen geconstateerd van beperkte omvang welke door de gemeente zijn gecorrigeerd. Naast de geconstateerde en verwerkte controleverschillen, zijn tijdens onze controle tevens resterende controleverschillen geconstateerd ten aanzien van getrouwheid en rechtmatigheid. Wij zijn met u overeengekomen dat wij tijdens onze controle geconstateerde afwijkingen boven de € 425.000 rapporteren, alsmede afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen relevant zijn. POST/OMSCHRIJVING VAN DE TOELICHTING (x € 1.000)

FOUTEN

ONZEKERHEDEN

REF

211

1.818

4.3

3.302

4.3

Sociaal domein - Lasten productieverantwoordingen lager dan financieel verantwoord.

312

4.3

Sociaal domein – Onzekerheden verstrekte continuïteit bijdragen Corona en zorg in andere vorm

961

4.3

Getrouwheid Sociaal domein – pgb Jeugdzorg en Wmo Sociaal domein – Onzekerheden t.a.v. Wmo (inclusief vervoersvoorzieningen) en jeugdzorg ZIN

211

6.393

Materialiteit (1% voor fouten, 3% voor onzekerheden)

4.600

13.800

Performance materialiteit

3.910

11.730

425

425

Totaal

Door de gemeenteraad vastgestelde rapporteringstolerantie

Wij hebben, voor zover mogelijk, het college verzocht om deze controleverschillen te corrigeren. De resterende verschillen en de analyse van de impact zijn opgenomen in de bevestiging van het college bij de jaarrekening. Wij concluderen dat de resterende niet-verwerkte controleverschillen zowel individueel als gezamenlijk niet materieel zijn voor de jaarrekening als geheel en hebben derhalve een goedkeurende verklaring verstrekt met betrekking tot de getrouwheid.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

2.3 Rechtmatigheid van de jaarrekening

10

Naast de gecorrigeerde en ongecorrigeerde controleverschillen in het kader van de getrouwheid van de jaarrekening zijn de volgende controleverschillen ten aanzien van het aspect rechtmatigheid geconstateerd. Wij zijn met u overeengekomen dat wij tijdens onze controle geconstateerde afwijkingen boven de € 425.000 rapporteren, alsmede afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen relevant zijn. POST/OMSCHRIJVING VAN DE TOELICHTING (x € 1.000)

FOUTEN

ONZEKERHEDEN

REF

Ongesaldeerde getrouwheidsfouten en/of onzekerheden (transport)

211

6.393

2.2

Sociaal domein – pgb Jeugdzorg en Wmo

234

4.3

Aanbestedingsrechtmatigheid

4.274

4.5

Onrechtmatigheden subsidies

1.641

2.1

Totaal

6.360

6.081

Materialiteit (1% voor fouten, 3% voor onzekerheden)

4.600

13.800

Performance materialiteit

3.910

11.730

425

425

Rechtmatigheid Oordeel met beperking ten aanzien van de rechtmatigheid

Door de gemeenteraad vastgestelde rapporteringstolerantie

Wij concluderen dat de resterende niet-verwerkte controleverschillen zowel individueel als gezamenlijk materieel zijn voor de jaarrekening als geheel en hebben derhalve een verklaring met beperking verstrekt met betrekking tot de rechtmatigheid. De belangrijkste rechtmatigheidsbevindingen hebben betrekking op de EU- aanbestedingen en onrechtmatig verstrekte subsidies.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

2.4 Aandachtspunten voor 2021

11

Inleiding Naar aanleiding van onze controle van de jaarrekening 2020 hebben wij een aantal bevindingen en aanbevelingen over het afgelopen boekjaar weergegeven. Daarnaast willen wij, vanuit onze natuurlijke adviesfunctie, de volgende top 4 van aandachtspunten voor het komende jaar benoemen.

1. Monitoren Business Case Wildlands Gezien de omvang van de belangen van de gemeente Emmen in Wildlands blijft de waardering daarvan ook de komende jaren een van de grootste en belangrijkste schattingsposten in de jaarrekening. Periodieke herijking / toetsing van de gekozen uitgangspunten en tussentijdse evaluatie van de daaruit resulterende waardeontwikkeling conform de in 4.2 beschreven modelmatige benadering blijft daarmee noodzakelijk. 2. Verdere beheersing inkoop en aanbesteding De afgelopen jaren hebben wij meermaals relatief veel onrechtmatigheden geconstateerd en gerapporteerd in het kader van de Europese wet- en regelgeving omtrent aanbestedingen. Sinds 2017 heeft dit voor de gemeente Emmen geleid tot een oordeel met beperking inzake rechtmatigheid. In 2020 zijn diverse maatregelen getroffen. Als bijkomend aspect over 2020 is evenwel gebleken de rechtmatigheid van zgn. subsidies met een inkoopkarakter. De totale omvang van de gerapporteerde onrechtmatigheden over 2020 is daarom nog niet significant afgenomen. Dit blijft daarom (mede in relatie tot subsidies met een inkoopkarakter) een punt van aandacht. 3. Implementatie Rechtmatigheidsverantwoording College In haar plan van aanpak gaat de gemeente gericht in op de inrichting van de interne controle ten behoeve van de rechtmatigheidsverantwoording 2021 (basis op orde).

In het plan zijn per deelaspect de concrete noodzakelijke acties benoemd en is een duidelijk tijdspad geschetst. Voorts zijn de raad (via de auditcommissie) en het college meegenomen in de aanstaande ontwikkelingen. De gemeente heeft hiermee naar onze inschatting de juiste stappen gedefinieerd om te komen tot een succesvolle implementatie van de rechtmatigheidsverantwoording over 2021. Vanzelfsprekend blijft het daarbij komend jaar van belang dat de voorgenomen acties en geschetste tijdspaden worden gerealiseerd. 4. Afhandelen IB-signalen Tozo 2020 Aangezien bij de gemeente Emmen sprake is van een toereikend M&O beleid behoeven de nog niet afgehandelde signalen van het (landelijke ) Inlichtingen Bureau (de zgn. IB-signalen) m.b.t. Tozo niet te leiden tot een onzekerheid of fout in de verantwoording over 2020. De uitvoering van het M&O beleid loopt door in 2021. Afhandeling van IB-signalen in 2021 (na sluiting van de administratie over 2020) met gevolgen voor eerder afgegeven beschikkingen Tozo, moeten worden verantwoord in de SiSa-bijlage over 2021. De gemeente moet derhalve in 2021 uitvoering blijven geven aan haar M&O beleid en controleplan in deze. Bij eventuele niet naleving dienen wij daarover te rapporteren in ons accountantsverslag bij de jaarrekening 2021 en ontstaat na verwachting een significant financieel risico voor de gemeente.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

12

3. Resultaat & financiële positie

3.1 Resultaat 2020 3.2 Dashboard financiële positie 3.3 Ons beeld van uw financiële positie

3.1 Resultaat 2020

Resultaat 2020 ten opzichte van de gewijzigde begroting bedraagt circa € 3 miljoen

Belangrijkste afwijkingen in het resultaat 2020 op programma’s, voornamelijk corona gerelateerd

DASHBOARD

13

Het resultaat van gemeente Emmen over het jaar 2020 ten opzichte van de gewijzigde begroting bedraagt circa € 3 miljoen voordelig. In het onderstaand overzicht is het resultaat in het kort weergegeven: 2020

BEGROTING NA WIJZIGINGEN

VERSCHIL

Lasten

451.649

440.663

-10.986

Baten

462.056

445.172

16.884

Saldo van baten en lasten

10.407

4.508

5.899

Onttrekkingen reserves

-18.470

-11.388

-7.082

Dotatie aan reserves

10.404

6.259

4.145

Resultaat

2.340

-621

2.961

OVERZICHT VAN BATEN EN LASTEN (x 1.000)

In de jaarrekening zijn de belangrijkste afwijkingen ten opzichte van de gewijzigde begroting 2020 toegelicht. Het resultaat 2020 wijkt ongeveer 0,7% af van de totale begrote lasten (na wijziging). Op basis van onze ervaringsnorm bij decentrale overheden is een afwijking van 2-3% inherent aan een complex begrotingsproces. Net zoals voorgaande jaren kan daarmee worden geconstateerd dat het voorspellend vermogen van de gemeente adequaat is.

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

3.2 Dashboard financiële positie

14

RATIO WEERSTANDSVERMOGEN

1,20

SOLVABILITEITSRATIO

35,0%

1,00

1,00

0,78

0,80

0,92

20,0%

0,34

0,40

-0,05

5,0%

0,00 PB19

JR18

PB20

JR19

PB21

JR20

NETTO SCHULDQUOTE

160,0% 120,0% 80,0%

Gemid. NL* 2,1%

4,2% 2,1%

4,2%

4,0%

PB19

JR18

JR19

PB21

5,6%

0,0% PB20

JR20

RATIO GRONDEXPLOITATIE

14,0%

121,7%

127,0%

124,6%

140,0% 100,0%

Gemeente

15,0% 10,0%

0,20

-0,20

29,0%

25,0%

0,61

0,60

30,0%

10,0%

140,8%

133,5% 111,0%

Gemid. NL* 68,0%

60,0%

12,2%

12,0%

Gemeente

8,0%

40,0% 20,0%

2,0%

8,2%

7,6% 8,0%

6,0% 4,0%

0,0%

8,2%

8,4%

7,5%

Gemeente

Gemid. NL*

0,0% PB19

JR18

PB20

JR19

PB21

JR20

PB19

JR18

PB20

JR19

PB21

JR20

* De bron voor de gemiddelden NL betreft het gemiddelde over 2019 voor gemeenten in de categorie > 100.000 inwoners. Data afkomstig uit BDO-Benchmark Nederlandse Gemeenten 2021.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

3.3 Ons beeld van uw financiële positie

Kengetallen moeten in relatie tot elkaar worden bezien

Ratio weerstandsvermogen 0,92; dit duidt op een matig weerstandsvermogen

15

Onze rol in relatie tot het weerstandsvermogen en financiële kengetallen De analyse van het weerstandsvermogen en de financiële kengetallen is een onderdeel van het jaarverslag en de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Vanuit onze controlerende rol dienen wij vast te stellen of het jaarverslag (en dus deze paragraaf) niet strijdig is met de jaarrekening en geen materiële onjuistheden bevat. De kengetallen moeten altijd in relatie tot elkaar worden bezien. Uit de combinatie van de kengetallen kan een beeld worden gemaakt van de financiële positie van de gemeente. Daarbij kan ook inzichtelijk worden gemaakt wat de oorzaak is van een sterke of zwakke financiële positie. De financiële kengetallen geven, met de inherente beperkingen hierbij, inzicht in (de ontwikkeling van) uw financiële positie, mede in relatie tot de landelijke benchmark. Weerstandsvermogen gemeente Emmen is voldoende In de paragraaf weerstandsvermogen heeft het college een overzicht opgenomen van de weerstandscapaciteit. De weerstandscapaciteit bedraagt volgens deze paragraaf € 20,1 miljoen. Wij constateren dat het weerstandsvermogen van de gemeente in belangrijke mate gevormd wordt door kwantificering van de stille reserve als gevolg van het aandelenbezit in Enexis Holding BV. De stille reserve is door de gemeente bepaald op € 13,7 miljoen.

De omvang hiervan is logischerwijs sterk afhankelijk van de prijs die een koper zou willen betalen op het moment van verkoop. In de paragraaf weerstandsvermogen zijn de relevante risico’s benoemd. De gemeente Emmen heeft op basis van interne berekeningen het totale bedrag aan risico’s waaraan de organisatie is blootgesteld bepaald op € 21,7 miljoen. De ratio weerstandsvermogen van de gemeente Emmen ultimo 2020 is daarmee 0,92. In relatie tot de door de gemeente gehanteerde normen komt het daarmee uit in categorie D. Dit duidt zoals in de jaarstukken ook is toegelicht op een matig weerstandsvermogen. Solvabiliteit en netto schuldquote De solvabiliteit bedraagt ultimo 2020 6,0%. Voor de solvabiliteit geldt dat hoe hoger dit percentage is, hoe beter de gemeente Emmen in staat is om haar verplichtingen op lange termijn te voldoen. De netto schuldquote bedraagt 121,7% en is hoger dan het gemiddelde van vergelijkbare gemeenten in Nederland. De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie en de hoogte van de investeringen uit het nabije verleden. Ratio grondexploitatie Voor de ratio grondexploitatie geldt dat hoe lager deze is, hoe beter. De ratio grondexploitatie van de gemeente Emmen is met 7,5% relatief als laag te kwalificeren.

De waarde van de grond ten opzichte van de totale baten van de gemeente is hiermee ruim onder het gemiddelde van vergelijkbare gemeenten in Nederland.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

16

4. Belangrijkste bevindingen

4.1 Interne beheersing en rechtmatigheidsverantwoording 4.2 Wildlands 4.3 Sociaal domein uitgelicht 4.4 Ontwikkeling grondexploitaties 4.5 Aanbestedingsrechtmatigheid 4.6 BBV, WNT 4.7 Sisa en Tozo 4.8 Begrotingsrechtmatigheid

4.1 Interne beheersing en rechtmatigheidsverantwoording (1/2)

Nog aandachtspunten in de interne beheersing. Onze controle vooral gegevensgericht. Zie ook managementletter 2020

Onze aanpak voor 2021 is vooral gegevensgericht

Best practice maatregelen frauderisicobeheersing voor bestuurders en toezichthouders

Interne beheersing en onze aanpak voor 2021 Als onderdeel van de jaarrekeningcontrole hebben wij een interim-controle uitgevoerd. De bevindingen naar aanleiding van deze controle hebben wij opgenomen in onze managementletter d.d. 3 november 2021. Samenvattend hebben wij geconstateerd dat er bij uw gemeente, net als veel andere gemeenten, nog aandachtspunten resteren. Dit betekent niet dat uw gemeente niet in control is, maar wel dat het in control zijn voor ons niet toetsbaar blijkt uit controlesporen in de processen en systemen. Derhalve konden wij het afgelopen jaar voor onze controle (nog) niet volledig steunen op uw interne beheersing en hebben wij de jaarrekening voornamelijk achteraf en gegevensgericht gecontroleerd (middels deelwaarnemingen, cijferbeoordelingen, steekproeven etc.). Wij hebben in onze managementletter opgeroepen om uw ambities en mogelijkheden op het gebied van de interne beheersing te bepalen, zodat wij ook onze controleaanpak daarop kunnen aanpassen. Enerzijds omdat het niveau van interne beheersing de primaire verantwoordelijkheid is van het college / de organisatie en anderzijds om te voorkomen dat wij de lat in onze controleaanpak te hoog leggen en daar elk jaar met dezelfde bevindingen over blijven rapporteren.

Graag blijven wij de komende periode met uw gemeente in gesprek over uw ambities, ook in relatie tot het opzetten van de interne beheersing ten behoeve van de rechtmatigheidsverantwoording. Best practice – Fraude (ontwikkelingen) De komende jaren zal er vanuit de accountantscontrole nog nadrukkelijker aandacht worden gegeven aan fraudepreventie. Onze beroepsorganisatie de NBA heeft hiertoe een notitie “Best practice maatregelen frauderisicobeheersing voor bestuurders en toezichthouders” onderhanden. In deze notitie komt nadrukkelijk de rol van bestuurders en toezichthoudende organen zoals de gemeenteraad bij het voorkomen en detecteren van fraude aan de orde. Door de nadruk te leggen op het voorkomen van fraude kunnen de gelegenheden tot fraude afnemen. Dit vraagt om actief toezicht op risico’s en beheersmaatregelen ter voorkoming van fraude. Ook de accountant heeft hierin een belangrijke rol. Landelijk vinden er diverse pilots plaats waar in de controleverklaring 2020 van de accountant uitgebreider wordt gerapporteerd over het thema fraude. De best practice van de NBA is erop gericht het fraudebewustzijn en de frauderisicobeheersing te vergroten. Graag gaan wij met u in overleg over de rol van de gemeenteraad / auditcommissie ten aanzien van frauderisicobeheersing.

DASHBOARD

17

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.1 Interne beheersing en rechtmatigheidsverantwoording (2/2)

Invoering rechtmatigheidsverantwoording 2021

18

Update Invoering rechtmatigheidsverantwoording door het college met ingang van 2021 In onze eerdere rapportages zijn wij uitgebreid ingegaan op de ontwikkeling van de rechtmatigheidscontrole door de externe accountant naar de rechtmatigheidsverantwoording door het college. De commissie BBV heeft in december 2020 de conceptnotitie rechtmatigheidsverantwoording met de nadere spelregels voor de rechtmatigheidsverantwoording ter consultatie openbaar gemaakt. Wij hebben vernomen dat op deze consultatie veel reacties zijn binnengekomen die door de commissie BBV worden verwerkt. Gelijktijdig vindt de wetsbehandeling in de Tweede Kamer plaats. Daarna volgen nog de nodige aanpassingen van het BBV en andere wetgeving. Desalniettemin is de verwachting dat de rechtmatigheidsverantwoording per boekjaar 2021 wordt ingevoerd. De invoering van de rechtmatigheidsverantwoording heeft gevolgen voor de (interne) beheersing van de organisatie en ook de rol van de accountant verandert hierdoor. Wij verwachten dat dit voor de meeste gemeenten een uitdaging is, maar naar onze mening ook een kans voor uw organisatie en interne beheersing.

Wanneer de rechtmatigheidsverantwoording met terugwerkende kracht wordt ingevoerd, wordt de Gemeente Emmen met ingang van verslagjaar 2021 immers zelf verantwoordelijk voor de rechtmatigheidsverantwoording en moet het college een (onderbouwde) mededeling doen omtrent de naleving van de rechtmatigheid. De wetswijziging is niet alleen een technische verandering maar ook een cultuurverandering die effect heeft op de bedrijfsvoering van de organisatie.

Stand van zaken binnen uw gemeente: plan van aanpak is gereed

Stand van zaken binnen uw gemeente Teneinde invulling te kunnen geven aan deze (aankomende) wetswijziging heeft gemeente Emmen een plan van aanpak opgesteld. Hierbij geldt als belangrijkste uitgangspunt dat men verder wil bouwen op de zaken die binnen de gemeente Emmen op het terrein van de interne beheersing reeds zijn ingeregeld, zoals: ▪ ▪ ▪ ▪

Monitoring voortgang blijft van belang

De controlvisie ‘Control ontwikkelt Verder’ en de inrichting van onze organisatie volgens het Three Lines of Defence model. Het team concerncontrol en audit dat jaarlijks audits uitvoert in het kader van rechtmatigheid. Het onderzoek en rapport inrichting financiële kolom. Het verbeterplan inkoop en rechtmatigheid.

In het plan van aanpak is gericht ingegaan op de inrichting van de interne controle ten behoeve van de rechtmatigheidsverantwoording 2021 (basis op orde) en de impact van een en ander op de organisatie. In het plan zijn per deelaspect de concrete noodzakelijke acties benoemd en is daarbij een duidelijk tijdspad geschetst. Voorts zijn de raad (via de audit commissie) en het college meegenomen in de aanstaande ontwikkelingen. De gemeente heeft hiermee naar onze inschatting de juiste stappen gedefinieerd om te komen tot een succesvolle implementatie van de rechtmatigheidsverantwoording over 2021. Vanzelfsprekend blijft het daarbij van wezenlijk belang dat de realisatie van voorgenomen acties en geschetste tijdspaden intern actief wordt gemonitord.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.2 Wildlands (1)

19

Financiële belangen van Emmen in Wildlands ultimo 2020 Per ultimo 2020 heeft de gemeente Emmen de navolgende financiële belangen in Wildlands:

Belangen in Wildlands per ultimo 2002 € 71,6 mln

Lening u/g

62,1

Lening in rekening courant

9,5

Certificaten van aandelen Wildlands

10,0

Af: voorziening op cerficaten van aandelen Wildlands

(10,0)

Totaal

Meerjarenbegroting Wildlands herijkt, gehanteerde uitgangspunten voldoende acceptabel

Jaarlijkse herijking blijft noodzakelijk

DASHBOARD

71,6

Waardering financiële vaste activa en inschatting risico’s Evenals voorgaande jaren is het in relatie tot de waardering en toelichting van de leningen u/g op de gemeentelijke balans per ultimo wezenlijk dat de daarbij door het college gemaakte schattingen expliciet worden getoetst en waar nodig herijkt. Ditzelfde geldt voor de inschatting van de risico’s en afwegingen rondom benodigd weerstandsvermogen voor wat betreft Wildlands. Eind 2020 heeft Wildlands een nieuwe meerjarenbegroting 2021-2030 opgesteld. In deze begroting zijn herijkte uitgangspunten opgenomen voor wat betreft de bezoekersaantallen, yield en gemiddelde besteding per jaar. Er is geabstraheerd van eventuele effecten van corona welke in 2021 nog een impact zouden kunnen hebben. Uitgangspunt is vooralsnog dat die in voldoende mate vanuit landelijke regelingen of anderszins gecompenseerd zullen worden, zoals dat in belangrijke mate ook over 2020 het geval was. Op basis van de verkregen uitleg en onderbouwingen hebben wij de meerjarenbegroting 2021-2030 en bijbehorende uitgangspunten als aanvaardbaar beoordeeld. Vanzelfsprekend blijft jaarlijkse (inhoudelijke) actualisatie en het op basis daarvan zo nodig aanpassen van uitwerking noodzakelijk.

Belangrijke wijziging is dat ten opzichte van de business case van vorig jaar de toen nog met ingang van 2021 verwachte financiële voordelen als gevolg van het verkrijgen van de ANBI-status (Algemeen Nut Beogende Instelling) zijn komen te vervallen. Dit als gevolg van de gewijzigde handelswijze van de Goede Doelen loterijen. Hierdoor is het traject voor het verkrijgen van de ANBI status niet doorgezet. Daarmee komt in meerjarenperspectief een omzet van ca. € 0,8 mln per jaar te vervallen. Dit heeft een (nominale) impact van ruim € 32 mln. over de 40-jaars periode die de gemeente hanteert in haar onderbouwing van de waardering van de leningen u/g op Wildlands. Zoals in ons accountantsverslag bij de jaarrekening 2019 is aangegeven, was het verkrijgen van de ANBI status een wezenlijke uitgangspunt in de volwaardige waardering van deze leningen.

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.2 Wildlands (2)

Waarderingsmodel tav gemeentelijke belangen in Wildlands in 2020 nader geobjectiveerd

Uitgangspunten door het College bekrachtigd in position paper Wildlands

20

Waardering financiële vaste activa en inschatting risico’s (vervolg) Naar aanleiding hiervan hebben wij uitvoerig met de gemeente gesproken over de wijze waarop het verwachte rendement van de business case Wildlands over de periode 2021-2060 (looptijd van de lening u/g) moet worden opgesteld en beoordeeld. Van jaar tot jaar zal immers blijven gelden dat de actuele business case aantoonbaar toereikend moet zijn om in elk geval de rente en aflossing over gehele looptijd te kunnen dekken. Wenselijk daarbij is dat de gemeenten een consequente, voorspelbare manier van evalueren van de (ontwikkeling van) de business case hanteert, waarbij zoveel mogelijk uitgegaan wordt van toetsbare aannames (middels back-testing). Gekozen waarderingssystematiek Na uitvoerig overleg is gekozen voor een herziene berekening, die meer in lijn ligt met de benadering die de commissie BBV hanteert voor langjarige grondexploitatieprojecten (met een looptijd van meer dan 10 jaren). De volgende uitgangspunten zijn nu gehanteerd: ▪ Een (jaarlijkse te herijken) business case annex meerjarenbegroting van Wildlands met een planhorizon van maximaal 10 jaar. ▪ Geen indexatie kosten en opbrengsten (voortschrijdend) meer na de looptijd van de business case van 10 jaar. Dit teneinde “rekenkundige winsten” als gevolg de diverse indexaties van kosten en opbrengsten (rente-op-rente effecten) te voorkomen.

▪ Gegeven de gekozen uitgangspunten wordt nu over de restant looptijd van de langlopende leningen u/g (met een maximum van 40 jaar) de zgn. internal rate of return (IRR) bepaald. Dat wil zeggen, er wordt gegeven de voorgaande aannames jaarlijks bepaald welk rendement (%) de business case in zich draagt. De IRR zou feitelijk beschouwd kunnen worden als het rentepercentage op de leningen van de gemeente die maximaal door de business case kunnen worden gedragen. ▪ Berekening van de netto contante waarde (NCW) van de business case vindt plaats tegen de voor de gemeente geldende gemiddelde vermogenskostenvoet. De gemeente hanteert hiervoor haar renteopslagpercentage (ROP) + kleine opslag waarmee het de kostenvoet op dit moment uitkomt op 1,5%. ▪ Wanneer in enig jaar de IRR van de business case (i.c. het rentepercentage dat de business case kan dragen) onder de geldende vermogenskostenvoet van de gemeente zou komen te liggen, dan zal een waardevermindering van de lening moeten worden overwogen. Dit vanuit de gedachte dat wanneer op enig moment herfinanciering noodzakelijk zou worden, de gemeente Emmen feitelijk verlies lijdt op de rente. Uit de gemaakte berekeningen per ultimo 2020 volgt dat dit scenario nu niet aan de orde is. Het college heeft voornoemde uitgangspunten in de door haar vastgestelde position paper 2020 Wildlands d.d. 5 mei 2021 vastgelegd.

Financieel risico ultimo 2020 ingeschat op € 8,2 mln

DASHBOARD

In aanvulling op het voorgaande bullet blijft voor de bepaling van de overige financiële risico’s de in eerdere jaren door de gemeente ook reeds toegepaste scenario analyse van toepassing. Het financieel risico van het Wildlands in relatie tot het weerstandsvermogen wordt sinds de jaarrekening 2018 via een maatwerkberekening bepaald. Omdat het risico dusdanig specifiek en omvangrijk is dat daardoor de gangbare gemeentelijke systematiek minder goed toepasbaar is. De voor de maatwerkberekening gehanteerde uitgangspunt zijn in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing in de jaarstukken 2020 nader beschreven. Het in totaliteit benodigde weerstandsvermogen inzake Wildlands komt daarmee ultimo 2020 uit op € 8,2 mln.

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.2 Wildlands (3)

21

Ons oordeel in relatie tot de jaarrekening Wij hebben ingestemd met de hiervoor op hoofdlijnen beschreven benadering en verwachten dat deze zal bijdragen aan een consequente, voorspelbare wijze waarderen in de komende jaren. Wij kunnen instemmen met de inschattingen en nemen een paragraaf ter benadrukking op

DASHBOARD

Samenvattend kunnen wij instemmen met de waardering en toelichting van de financiële vaste activa in de jaarrekening en de paragraaf weerstandsvermogen van het jaarverslag, maar willen de gebruiker van de jaarrekening wel expliciet wijzen op de risico-inschatting van het college ten aanzien van Wildlands. Om die reden hebben wij (evenals voorgaand jaar) in onze verklaring een afzonderlijke paragraaf opgenomen waarin wij wijzen op dit risico. Een dergelijke paragraaf doet geen afbreuk aan ons oordeel, maar wijst de gebruiker van de jaarrekening op de onzekerheden / risico’s ten aanzien van Wildlands en het mogelijke effect van toekomstige ontwikkelingen op de jaarrekening van de gemeente Emmen.

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.3 Sociaal domein uitgelicht (1)

Sociaal domein 2020 bedragen circa € 109 miljoen

22

Sociaal domein in de jaarrekening De lasten van gemeente Emmen met betrekking tot het sociaal domein bedragen over 2020 (op basis van de taakvelden) circa € 109 miljoen. Op hoofdlijnen zijn deze lasten als volgt opgebouwd: ONDERDEEL

2020

2019

Jeugdzorg

34.184

33.145

Wmo

55.898

55.171

Pgb

11.254

11.294

Tozo

7.637

0

108.973

99.610

Totaal

Onzekerheid ten aanzien van prestatielevering

Wmo en jeugdzorg ZIN De productieomvang WMO ZIN bij zorginstellingen als belangrijk onderdeel van bovenstaande opstelling bedraagt in 2020 circa € 42 miljoen. De productieomvang van jeugd ZIN circa € 32 miljoen. De toekenning van voorzieningen in het kader van WMO en jeugd ZIN vindt plaats vanuit de gemeente Emmen. Met de instellingen zijn afspraken gemaakt omtrent de wijze van verantwoorden. Met betrekking tot de lasten jeugd en WMO ZIN vraagt de gemeente Emmen per zorginstelling om een controleverklaring bij de productieverantwoording op basis van het landelijk protocol. Daarnaast voert de gemeente een steekproef uit op ‘kleine’ aanbieders met een lagere productieomvang dan in het landelijk protocol is opgenomen.

Resterende onzekerheid Wmo ZIN circa € 3,3 mln

Over 2020 is van een aantal zorginstellingen in afwijking van de geldende afspraken geen controleverklaring ontvangen. Tevens is op een uitgezette steekproef onder de kleinere zorgaanbieders slechts beperkt respons is verkregen. Daarmee bestaat voor de door die instellingen gefactureerde zorg geen zekerheid dat de betreffende prestaties zijn verricht. Dit leidt tot een onzekerheid in onze controle (getrouwheid en rechtmatigheid lasten). Gegeven de interne beheersing op het proces van beschikkingen tot en met betalingen bij uw gemeente, de bevindingen uit voorgaande jaren, de uitkomsten van de over 2020 wel ontvangen controleverklaringen en productieverantwoordingen ramen wij het bedrag van deze resterende onzekerheid in totaliteit op € 3,3 mln.

Coronakosten € 961K onzeker

DASHBOARD

De gemeente heeft verder in 2020 voor circa € 961.000 aan corona gerelateerde zorgkosten gemaakt waarvoor geen directe zekerheid is verkregen t.a.v. de zorgprestaties. Als gevolg hiervan is dit bedrag aanvullend als onzekerheid opgenomen.

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.3 Sociaal domein uitgelicht (2)

23

Geraamde fout in de persoonsgebonden budgetten De SVB controleert zorgovereenkomsten, toetst facturen en declaraties en betaalt uit aan zorgverleners of andere instellingen. Uw gemeente verstrekt de beschikkingen PGB en is verantwoordelijk voor een adequate cliëntregistratie en het vaststellen van de prestatielevering. Wij hebben een review gedaan op de werkzaamheden van de accountant van de SVB en hebben geconcludeerd dat wij kunnen steunen op de door hen verrichte controlewerkzaamheden. Daarbij hebben wij geconcludeerd dat de formele fouten zoals geconstateerd door de accountant van de SVB geen impact hebben op ons rechtmatigheidsoordeel over de jaarrekening 2020 van uw gemeente. Rechtmatigheids- en getrouwheidsfouten PGB’s mede gebaseerd op projectiebrieven SVB

Uit de accountantscontrole 2020 bij de SVB blijkt dat landelijk sprake is van een goedkeurend oordeel. Ten behoeve van de oordeelsvorming heeft het SVB de door haar gevonden foutpercentages per gemeente gerapporteerd in gemeente specifieke projectiebrieven. Voor de gemeente Emmen zijn de percentages als volgt: PGB PER CATEGORIE

FINANCIËLE RECHTMATIGHEIDSFOUT

FINANCIËLE GETROUWHEIDSFOUT

Jeugdzorg

2,07%

1,87%

Wmo

2,24%

1,98%

Genoemde percentages leiden tot een financiële rechtmatigheidsfout voor PGB’s van ca. € 234.000 (WMO: € 215.000, Jeugdzorg: € 19.000). Voor de door het SVB gevonden getrouwheidsfouten geldt dat deze gelijk zijn voor alle gemeenten in Nederland. Voor Emmen leidt dit tot een financiële getrouwheidsfout bedraagt € 209.000 (WMO: € 194.000, Jeugdzorg: € 17.000). Onzekerheden prestatielevering PGB’s € 1,8 miljoen

Totale onzekerheid afgerond € 6 miljoen aanzienlijk gestegen (2019: € 2,4 miljoen)

DASHBOARD

De SVB toetst niet op levering van de zorg. Hierdoor is er sprake van een onzekerheid. De gemeente verkrijgt echter zekerheid door intern ingerichte processen, zoals het toekenningsproces, de controles op betalingen en de door Emmen uitgevoerde steekproefcontroles, waardoor deze onzekerheid deels wordt ondervangen. De processen van pgb Jeugdzorg en Wmo lopen op een aantal onderdelen verschillend, waardoor voor Jeugdzorg en Wmo niet dezelfde zekerheid wordt verkregen. Tevens verkrijgt de gemeente aanvullende zekerheid vanwege de ontvangsten van het CAK. Op basis van het zekerheidspercentage dat de gemeente Emmen hierdoor verkrijgt, hebben wij de resterende onzekerheden voor pgb geschat op circa € 1,8 miljoen. Samenvattend: onzekerheden Wmo en Jeugdzorg De onzekerheden in de lasten Wmo en Jeugdzorg ten aanzien van de prestatielevering van de zorg zijn gezien het voorgaande relatief hoog. Voor 2020 (zie ook de tabel in 2.2) geldt een totaalbedrag aan onzekerheden van ruim € 6 mln. Wij concluderen daarmee dat de gemeente Emmen ten aanzien van de prestatielevering nog stappen kan zetten. Hierbij valt te denken aan het periodiek zelfstandig vaststellen (klantgesprekken, steekproeven, bellen cliënten) van de geleverde zorgprestaties van zorginstellingen.

Daarmee neemt tevens de afhankelijk van de jaarlijkse productieverantwoordingen met bijbehorende controleverklaringen door zorgaanbieders af. Naar wij hebben begrepen is de gemeente inmiddels bezig stappen te zetten op dit vlak.

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.4 Ontwikkeling grondexploitaties (1)

Redelijkheid belangrijkste schattingselementen vastgesteld

24

Actualisatie en bijstelling grondexploitaties Met een (netto) boekwaarde van € 34,4 miljoen zijn de onderhanden projecten (grondexploitaties) de grootste balanspost onder de voorraden. De in de grondexploitaties gehanteerde parameters (zoals kostenstijgingen, fasering, druk op verkoopprijzen en rente-effecten) zijn van grote invloed op de ingerekende (toekomstige) kosten en te realiseren opbrengsten. In onze controle hebben wij deze inhoudelijk beoordeeld en de uitgangspunten gechallenged. Wij hebben vastgesteld dat de door de gemeente gehanteerde schattingen redelijk en aanvaardbaar zijn. Per ultimo 2020 is de (netto) boekwaarde van de grondexploitaties € 34,4 miljoen (2019: 36,4 mln). De boekwaarde bestaat voor een klein deel uit woningbouw en voor het overgrote gedeelte uit bedrijventerreinen.

Verkoop bedrijventerreinen loopt achter op prognose

De woningbouwcomplexen (met name Delftlanden) presteerden in 2020 beter dan begroot. De verkopen bedrijventerreinen (geraamd 4,37 ha – verkocht 2,31 ha) bleven significant achter op de begroting. Zoals in de paragraaf grondbeleid in het jaarverslag is toegelicht wordt dit met name veroorzaakt doordat de geplande verkoop van een grote kavel vertraging heeft opgelopen. De gemeente verwacht in 2021 alsnog te leveren. Om deze reden heeft Emmen de in 2020 geactualiseerde behoeften raming en meerjarige verkoopprognoses voor bedrijventerreinen niet aangepast.

VERHOUDING (NETTO) BOEKWAARDE IN RELATIE TOT VORIG JAAR (x € 1 miljoen) 40,0

36,1 35,1

35,0

36,4

30,0 25,0 20,0 15,0 10,0 5,0 0,0 -5,0

-1,7

1,3

BIE - woningbouw

BIE - bedrijventerreinen

2020

Totaal

2019

VERHOUDING BOEKWAARDE IN RELATIE TOT VOORZIENING PER 31-12-2020 (x € 1 miljoen) 70,0 58,4

60,0

50,7

50,0 36,1

40,0

Mede als gevolg van het sluiten van enkele verlieslatende exploitaties (en daarmee de afwikkeling van daarop getroffen voorzieningen) is de in totaal genomen voorziening gedaald van € 24,9 miljoen naar € 24 miljoen.

34,4

34,4

30,0 20,0

10,0 0,0

24,0

7,7 9,4

14,6 -1,7

BIE - woningbouw

BIE - bedrijventerreinen

Totaal

-10,0 Bruto boekwaarde

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

Voorziening

BIJLAGEN

Netto boekwaarde

4.4 Ontwikkeling grondexploitaties (2)

25

Grondexploitaties langer dan 10 jaar In de notitie grondexploitaties (2016) van de commissie BBV is aangegeven dat de looptijd van een grondexploitatiecomplex maximaal 10 jaar (voortschrijdend) mag bedragen. Dit teneinde de risico’s die samenhangen met zeer lang lopende projecten te beperken. Risico’s grexen > 10 jaar meegenomen bij bepaling benodigd weerstandsvermogen

Deze 10 jaar geldt daarbij als richttermijn, die voortschrijdend moet worden bezien en waar gemotiveerd van kan worden afgeweken. Een gemotiveerde afwijking houdt in dat deze motivatie is geautoriseerd door de raad en verantwoord in de begroting en de jaarstukken. De motivatie moet tevens zijn voorzien van risico-beperkende beheersmaatregelen die de gemeente heeft genomen om de onzekerheden en risico’s die gepaard gaan met de langere looptijd te mitigeren Ultimo 2020 kent de gemeente Emmen een vijftal grondexploitaties bedrijventerreinen met een looptijd langer dan 10 jaar (lopend tot 2033-2035, afhankelijk van het complex). In totaliteit betreft die 21,5 ha. Evenals voorgaande jaren hanteert Emmen hier als risicobeperkende maatregel het afdekken van de hiermee gemoeide risico’s via het weerstandsvermogen. Hierbij is uitgegaan van een 10% risico op de gecalculeerde opbrengsten na 10 jaar ad € 3,4 mln.

Tussentijdse winst 2020 obv POC-methode € 1,6 mln

DASHBOARD

Winstneming Het voorzichtigheidsbeginsel leidt ertoe dat realisatie van winst moet worden uitgesteld tot daarover voldoende zekerheid bestaat en dat verliezen/voorzieningen dienen te worden getroffen indien deze zich voordoen. Voor het bepalen van de in het boekjaar te verantwoorden winst gelden – evenals voorgaande jaren – de uitgangspunten uit de notitie grondexploitaties van de commissie BBV. Toepassen van de geldende Percentage of Completion (POC) methode heeft over 2020 geleid tot een tussentijdse winst van € 1,6 miljoen.

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.5 Aanbestedingsrechtmatigheid

SDO notitie

26

Aanbestedingen In het kader van de rechtmatigheidscontrole hebben wij de juiste toepassing de Europese aanbestedingsrichtlijnen gecontroleerd aan de hand van een zogenaamde spendanalyse. In de dagelijkse praktijk van gemeenten is een verandering en verzakelijking van de markt zichtbaar, waardoor bijvoorbeeld subsidies steeds vaker het karakter krijgen van inkoop. Het overleg in de Sectorcommissie Decentrale Overheden (SDO) van de NBA heeft onder meer geleid tot een ‘good practice’ voor de uitvoering van de controle op aanbestedingsrechtmatigheid bij de jaarrekeningcontrole van gemeenten, provincies en gemeenschappelijke regelingen. Deze good practice omvat naast controle technische informatie ook de belangrijkste aandachtsgebieden als gevolg van de complexe aanbestedingswetgeving (zie ook onze managementletter 2020). Uit de controle bij de gemeente Emmen op basis van deze normen blijkt dat, evenals voorgaande jaren, meerdere contracten onrechtmatig zijn. De financiële onrechtmatigheid in 2020 bedraagt circa € 4,3 miljoen. Zie onderstaande tabel met de onrechtmatigheden in de afgelopen jaren: Jaar

Financiële onrechtmatigheid 2020 bedraagt € 4,3 miljoen

Onrechtmatigheid

Aantal contracten / subsidies

Waarvan reeds in voorgaand jaar onrechtmatig

2016

€ 2.100.000

4

n.b.

2017

€ 4.006.000

23

2

2018

€ 4.595.000

23

16

2019

€ 4.743.000

20

18

2020

€ 4.274.000

22

19

De gemeente heeft in 2020, na afronding van de jaarrekeningcontrole 2019, veel inspanningen verricht om de onrechtmatigheden op te pakken. Als gevolg van de voor nog lopende contracten relatief lange ‘herstel termijnen’ zijn de betreffende inspanningen van de gemeente Emmen nog beperkt terug te zien in de geconstateerde onrechtmatigheden over 2020. Daarnaast geldt dat over 2020 in 3 gevallen sprake blijkt te zijn geweest van zgn. subsidies met een inkoopkarakter, ofwel situaties waarin feitelijk sprake is van inkopen, maar waar de gemeente heeft gekozen een subsidie te verstrekken in plaats van te werken met (aan te besteden) inkoopcontracten. De opdrachtwaarde van deze drie subsidies bedraagt circa € 1,3 miljoen.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.6 BBV, WNT

27

BBV wordt nageleefd

Bevindingen ten aanzien van naleving van de wettelijke verslaggevingsregels (BBV) Wij hebben vastgesteld dat gemeente Emmen de wettelijke verslagleggingsregels (BBV) heeft nageleefd.

WNT-verantwoording voldoet aan de vereisten

Naleving van de (publicatieverplichtingen) WNT De Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) is met ingang van 2013 van toepassing en vervangt tegelijkertijd de Wopt (Wet openbaarmaking uit publieke middelen gefinancierde topinkomens). Doelstelling van de wet is te verhinderen dat instellingen in de publieke en semipublieke sectoren rechtens in staat zijn bovenmatige bezoldigingen toe te kennen. Voor gemeenten geldt dat de gemeentesecretaris en de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt. De algemene bezoldiging voor een topfunctionaris mag voor 2020 niet meer bedragen dan € 181.000 per jaar. De externe accountant is belast met de controle op de naleving van de WNT door de instelling. Overschrijding van de bezoldigingsnorm wordt aangemerkt als een onverschuldigde betaling, die door de topfunctionaris terugbetaald moet worden aan de instelling. Gebeurt dit niet, dan is BDO als accountant wettelijk verplicht om bij het ministerie melding te doen van deze onverschuldigde betaling. Wij hebben tevens een meldingsplicht indien u geen of onjuiste gegevens heeft gepubliceerd in de jaarrekening. Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2020 van de gemeente Emmen niet strijdig zijn met de WNT en dat de jaarrekening 2020 van de gemeente Emmen voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.7 SiSa en Tozo

Geen bevindingen SiSa-bijlage

28

SiSa-bijlage Wij hebben de in de SiSa-bijlage van de jaarrekening genoemde specifieke uitkeringen gecontroleerd met inachtneming van de Nota verwachting accountantscontrole SiSa 2020. Op grond van ons onderzoek hebben wij bij uw specifieke uitkeringen geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd die de voor SiSa geldende rapporteringstolerantie overschrijden. Zie tevens Bijlage B. Tozo-regelingen De Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandige ondernemers (Tozo) is een van de steunmaatregelen van het kabinet om ondernemers te ondersteunen tijdens de coronacrisis. De regeling kent verschillende tranches met verschillende rechtmatigheidsvereisten: ▪ Tozo 1: aanvragen tussen 1 maart 2020 tot 1 juni 2020 ▪ Tozo 2: aanvragen vanaf 1 juni 2020 tot 1 oktober 2020 ▪ Tozo 3: aanvragen vanaf 1 oktober 2020 tot 1 april 2021

Specifieke eisen aan verantwoording en controle Tozo regelingen

Gemeente Emmen heeft voor de uitvoering van de Tozo-regelingen bevoorschotting vanuit het Rijk ontvangen voor een bedrag van € 14,7 mln. De bestedingen worden verantwoord via de gebruikelijke SiSa-bijlage bij de jaarrekening. Het aantal regels voor de Tozo in de tabel van fouten en onzekerheden is uitgebreider dan voor de andere specifieke uitkeringen. Over alle regels dient te worden gerapporteerd. In de bijlage B (tabellen 2 & 3) van dit rapport hebben wij dat gedaan. De bestedingen in het kader van de Tozo-regeling over 2020 bedragen € 7,0 mln. voor levensonderhoud en € 619.000 verstrekking in het kader van bedrijfskapitaal. Wij hebben de SiSa-bijlage gecontroleerd aan de hand van de geldende nota verwachtingen accountantscontrole SISA 2020 d.d. 8 april 2021 en de SDO-notitie. Een van de specifieke aspecten ter zake de Tozo regelingen zoals die volgen uit de Nota verwachting accountantscontrole SiSa 2020 betreft het beleid ter bestrijding van Misbruik en Oneigenlijk gebruik (M&O) met behulp van zogenaamde IB-signalen. Het ministerie van SZW heeft het Inlichtingenbureau (IB) gevraagd een informatieproduct te ontwikkelen voor de Tozo-regeling. Dit om gemeenten te ondersteunen bij de controle van de aanvullende uitkering aan ondernemers. Van gemeenten wordt verwacht dat zij in aanvulling op het bestaande M&O beleid specifiek aandacht aan de Tozo besteden.

M&O beleid toereikend, afhandeling IB-signalen loopt door in 2021

Wij hebben conform verwachtingen de opzet van het M&O-beleid van de gemeente Emmen inzake de Tozo regeling gecontroleerd. Dit beleid ziet onder andere op de maatregelen die de gemeente heeft ingeregeld, waaronder de controle achteraf en het gebruik en de behandeling van de IB signalen daarbij. Voorts is getoetst of de opzet die Emmen voor dit M&O-beleid heeft gemaakt ook feitelijk wordt nageleefd. In dit kader hebben wij vastgesteld dat uitvraag en opvolging van de IB-signalen door de gemeente voor TOZO 1 toereikend is. Zoals in de Nota reeds was voorzien is ook Emmen er evenwel nog niet in geslaagd alle ontvangen IB-signalen over 2020 af te handelen vóórdat zij de SiSa bijlage ten behoeve van de jaarrekening 2020 moest opstellen (525 signalen ontvangen, tot dusver 224 daarvan afgewerkt). Conform voorschrift schuift de opvolging van de in 2020 nog niet afgehandelde signalen door naar de verantwoording 2021. Aangezien bij de gemeente Emmen sprake is van een toereikend M&O-beleid behoeven de nog niet afgehandelde signalen niet te leiden tot een onzekerheid of fout in de verantwoording over 2020. De uitvoering van het M&O-beleid loopt door in 2021. Afhandeling van IB-signalen in 2021 (na sluiting van de administratie over 2020) met gevolgen voor eerder afgegeven beschikkingen Tozo, moeten worden verantwoord in de SiSa-bijlage over 2021.

Uiteraard moet de gemeente in 2021 uitvoering blijven geven aan haar M&O-beleid en controleplan in deze. Bij eventuele niet naleving dienen wij daarover te rapporteren in ons accountantsverslag bij de jaarrekening 2021.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.8 Begrotingsrechtmatigheid (1/2)

Overschrijding baten/lasten

29

Lastenoverschrijdingen in het kader van begrotingsrechtmatigheid In totaal heeft uw gemeente circa € 441 miljoen aan lasten begroot na wijziging, tegenover circa € 452 miljoen aan werkelijke lasten in 2020 (exclusief mutaties reserves). Dit is in totaal een onderschrijding van 10,9 miljoen (2,5%). Aan baten had uw gemeente een bedrag van € 445 miljoen begroot na wijziging, tegenover € 462 miljoen aan werkelijke baten in 2020. In totaal gaat het om een hogere realisatie van baten van 16,8 miljoen (3,8%). Naast het gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten kent een gemeente ook het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemmingen. Deze bestemmingen bestaan uit in de loop van het jaar gedane onttrekkingen uit reserves minus de tussentijdse stortingen in reserves. De stortingen in dan wel onttrekkingen aan reserves vinden plaats op basis van door u genomen besluiten. In 2020 is er per saldo circa € 8,1 miljoen aan de reserves gedoteerd zodat het gerealiseerde resultaat € 2,9 miljoen positief bedraagt. De gemeenteraad autoriseert de begroting en stelt de kaders voor het college vast. Het college is verantwoordelijk voor de uitvoering van het beleid binnen de gestelde begroting. Begrotingsafwijkingen dienen tijdig gesignaleerde en gerapporteerd te worden aan de gemeenteraad.

Bij begrotingsoverschrijdingen die niet gedurende het jaar zijn voorgelegd aan de gemeenteraad is formeel sprake van een onrechtmatigheid. Echter hoeven deze overschrijdingen niet altijd te worden meegewogen in het accountantsoordeel bijvoorbeeld indien de overschrijdingen geheel of grotendeels worden gecompenseerd door direct gerelateerd opbrengsten of overschrijdingen bij open-einde regelingen. In de toelichting op het overzicht van baten en lasten zijn de begrotingsoverschrijdingen nader weergegeven en geanalyseerd. Controle begrotingsrechtmatigheid Naast de controle op de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening 2020, hebben wij de begrotingsrechtmatigheid gecontroleerd. De toe te passen normen voor dit begrotingscriterium zijn gebaseerd op artikelen 189, 190 en 191 van de Gemeentewet en moeten door de raad nader worden ingevuld en geconcretiseerd. Dit gebeurt door middel van de begroting en via de verordening op het financieel beheer ex artikel 212 van de Gemeentewet. Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota Rechtmatigheid van de Commissie BBV. Belangrijk hierbij is dat het overschrijden van de begroting altijd onrechtmatig is, maar niet in alle gevallen hoeft te worden meegewogen in het accountantsoordeel.

In het kader van de begrotingsrechtmatigheid moet gekeken worden naar de lastenoverschrijdingen per programma. Zie hierna voor een overzicht van de lastenoverschrijdingen per programma.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.8 Begrotingsrechtmatigheid (2/2)

Overschrijding baten/lasten

30

Zoals hieronder weergegeven is op vier programma’s een begrotingsoverschrijding groter dan onze rapporteringstolerantie van € 230.000 op de lasten te constateren. Deze zijn in te delen in de onderstaande categorieën zoals opgenomen in de Kadernota Rechtmatigheid van de Commissie BBV.

ONRECHTMATIG LASTENOVERSCHRIJDING PROGRAMMA

BEGROTINGSAFWIJKING

TELT NIET MEE IN OORDEEL

Lastenoverschrijding wordt mede veroorzaakt doordat openbaar onderwijs een eigen P&C cyclus kent die geen financieel effect heeft op de exploitatie van de gemeente omdat verschillen worden onttrokken of gestort in de reserve onderwijs. Derhalve worden hier extra lasten gecompenseerd door aanvullende inkomsten. (Categorie C) Programma 4. Onderwijs en jeugd (totaal € 5.551.000)

Programma 5. Bouwen, wonen en milieu (totaal € 435.000)

Daarnaast is er sprake van aanvullende kosten door het afboeken van de boekwaardes van onterecht nog geactiveerde voormalige schoolgebouwen. Dit betreffen kostenoverschrijdingen op activeerbare activiteiten waarvan de gevolgen in latere jaren zichtbaar worden. Verder is een voorziening gevormd voor het afboeken van schoolgebouwen die binnenkort vrij komen. (Categorie G) Er is hier sprake van overschrijdingen met name met betrekking tot afval en grondexploitatie. Echter worden deze aanvullende lasten gecompenseerd door direct gerelateerde aanvullende baten. Dit heeft derhalve geen impact op ons oordeel. (Categorie C)

TELT WEL MEE IN OORDEEL

P

P

P

De grootste overschrijding ontstaat door aanvullende steun aan kleine zelfstandigen uit hoofde van de TozoProgramma 6. Inkomensondersteuning regeling. Dit betreft een gesubsidieerde regeling vanuit P (totaal € 8.426.000) het Rijk welke 1-op-1 doorgefinancierd wordt. Derhalve worden de aanvullende lasten direct gecompenseerd door aanvullende baten. (Categorie C) Wij verwijzen voor een inhoudelijke en meer specifieke analyse van de begrotingsafwijkingen naar de analyse begrotingsafwijkingen, zoals opgenomen in de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening 2020 (bijlage B). DASHBOARD