Bijlage bij 21.000448 - Masterplan Veenpark (RIS.10074)
Tekst van het document
Masterplan Veenpark
Februari 2021
1
2
Inhoudsopgave Samenvatting
4
1. Start 7 2. Waarom 8 3. Missie en visie 14 4. Relevantie voor Drenthe 16 5. Relevantie voor de omgeving 17 6. Stakeholders 18 7. Doelgroepen in de markt 20 8. Marketing 22 9. Educatie 28 10. Duurzaamheid 30 11. Coronacrisis 32 12. Veenpark straks 35 13. Stichting en BV 70 14. Exploitatiebegroting 74 15. Plan van Aanpak 86 Geraadpleegde literatuur
88
Bijlagen • Plan van Aanpak • Exploitatiebegroting (Excel) • Meerjarenbegroting 2021 - 2025 (Excel) 3
Samenvatting Het is hoog tijd dat het Veenpark (1966) zich geheel gaat focussen op het nog ontbrekende verhaal van Drenthe, het verhaal van het Veen. Geen enkel verhaal heeft de provincie en met name het zuidoosten van Drenthe zo gevormd. In duizenden jaren vormde zich een dik pakket hoogveen aan de oostkant van UNESCO Geopark de Hondsrug. Vanaf begin 19e eeuw begon de vervening van het gebied Drentse Monden. In rap tempo schoof het naar het zuiden op en rond 1860 kwam het gebied van het Veenpark aan de beurt, waar het in 1960 geheel tot stilstand kwam. Het is nog altijd zichtbaar in het prachtige landschap. Op het Veenpark is naast het openluchtpark ook de laatste turfafgraving te beleven: een waar landschappelijk museumtopstuk. Het Veenverhaal, is verankerd in de identiteit en het karakter van de Drentse bewoners. Wie het Veenverhaal kent, leert Drenthe en haar bewoners kennen.
De landelijke tendens is dat de inhoudelijke waarde, diepgang en kwaliteit van musea en andere vrijetijdsbestedingen wordt gevonden in lokale verhalen met nog altijd actuele, universele zeggingskracht, zoals het Veenverhaal, met haar mooie en lelijke kanten en perspectieven. Omdat het Veenpark een museum van provinciaal belang wil worden en door wil groeien naar 70.000 - 75.000 bezoekers binnen 2-5 jaar, is deze inhaalslag ook nodig. Ook is het nodig om te zorgen dat Drenthe een nog sterkere toeristische trekpleister voor Emmen en omgeving krijgt, waar de lokale en regionale stakeholders zich in blijven herkennen en aan mee werken. 1
Internationaal: Naturpark Moor-Veenland (Duitsland)
2
Nationaal: Zuiderzeemuseum, Openluchtmuseum, Veenkoloniaal museum Veendam
3
Provincie en gemeente: Provincie Drenthe, Gemeente Emmen
4 Omgeving Mindset Kennis
Toeristen
Bewoners
Regionaal: Staatsbosbeheer, Stichting het Drentse Veenland, Marketing Drenthe, Stichting Marketing Regio Emmen Scholieren Studenten
5
Plaatselijk: Harmonium Museum, Collectie Brands, Industrieel Smalspoormuseum, Van Gogh Huis Drenthe, Historische vereniging ‘t Aole Compas
Het Veenverhaal
Bezoeker
6 Unieke combinatie
Tijd 1920
• • •
Openluchtmuseum Science center Museaal Topstuk
´t Aole Compas 100 vrijwilligers Dagbesteding het Haantje
Verleden
Nu
Toekomst Verbinding met plekken en lokale stakehodlers
Wat betekent dit in jouw leven?
4
Kijkwijzer bezoeker: relevantie en verbinden
Veenpark in haar omgeving met haar stakeholders en doelgroepen
Deze lokale ontwikkelingen worden ook vanuit het Rijksbeleid (Ministerie van OCW, thema historisch perspectief) bevorderd en passen in de merkwaarden van Marketing Drenthe.
Meer dan
Precies goed
Minder dan
Betrouwbaar
Oorspronkelijk
Om haar toekomst veilig te stellen, wil het Veenpark dit in zijn geheel op een duurzame wijze doen.
Van
Een tentoonstelling is een krachtig middel om mensen werkelijk te raken, perspectief te bieden, te verbinden en daarmee in beweging te krijgen. Dat is ons hoogste doel
Ondoorgrondelijk
Verouderd door gebrek aan inhoudelijk format Verbruik materiaal bij bouw tentoonstelling
Authentiek, no-nonsense, puur
Onderdelen slijten Vorm staat vast, is niet ergens anders te zetten of te actualiseren
Vriendelijk
Hartelijk
Amicaal Losstaand concept, zonder verbinding met lokale partijen
aar en n
ns
bala
k
Zoe
Energiek, gastvrij, oprecht
Degelijk
Robuust
Schraal
Naar
Stoer, krachtig, ongepolijst
Rustig
Ongedwongen
Achteloos
Duurzame verbinding met (lokale) stakeholders, voor continuïteit in de toekomst
Toekomstgericht ontwerpen: modulair, herbruikbaar, en aanpasbaar zowel in bouw als in hard- en software
Beleid & budget voor onderhoud en hufterproof bouwen
Zo veel mogelijk duurzaam & herbruikbaar, materiaal gebruiken voor bouw tentoonstelling
Inhoudelijk format waarbij continue actualisering & toevoegen mogelijk is
Een tentoonstelling is een krachtig middel om mensen werkelijk te raken, perspectief te bieden, te verbinden en daarmee in beweging te krijgen. Dat is ons hoogste doel
Ontspannen, informeel, onbezorgd
Bedacht
Doordacht
Perfectionistisch Zoeken naar balans
Inhoudelijk, kwaliteit, georganiseerd
Merkwaarden Marketing Drenthe
Duurzaamheidsbeleid museale ontwikkeling
5
Dagjes uit, short stay, fietsvakanties en museaal bezoek groeien jaar op jaar. De coronacrisis geeft daarentegen zorgen, maar stemt ook positief voor het zeer ruim opgezette openlucht park dichtbij Wildlands in Emmen. Het is tijd om te gaan vernieuwen en verbeteren. Graag nemen we u in dit masterplan mee in onze verbeeldingen en berekeningen.
Kengetallen • Oppervlakte 160 hectare waarvan ruim 100 hectare natuurlijk, slechts gedeeltelijk, afgegraven hoogveen • Parkeerplaats voor 2.000 bezoekers • Bezoekersaantallen van 50.000 gedaald naar 35.000 in vijf jaar Toekomst: • Gewenste groei bezoekers naar maximaal 75.000 na vijf jaar (conform dit masterplan en bijbehorende investering) • Het project wordt gefinancierd door de stichting Veenomenaal Veenpark met ondersteuning van de Provincie Drenthe en de Gemeente Emmen • De totale investering bedraagt initieel 1 miljoen euro • Een tweede fase van nogmaals 1 miljoen euro kan mogelijk daarna worden uitgevoerd in het kader van Interreg VI • Gedurende de komende jaren wordt onderzocht welke mogelijkheden er bestaan om nog een derde investering van een miljoen te realiseren • Voor de planning van het project verwijzen we naar het Plan van Aanpak (zie bijlage)
6
1. Start In de Cultuurnota van de Provincie Drenthe 2021-2024 constateert het college dat het zo Drentse thema, het verhaal van het Veen, ontbreekt in collecties en verhalen van Drenthe. Drenthe heeft wel al sinds 1966 het Veenpark. Een eigentijdse, museale vertaling van dit Veenverhaal wordt daarom samen met de gemeente Emmen, de Provincie en het Veenpark onderzocht. Met als doel dat het Veenpark uiteindelijk een museum van provinciaal belang wordt.
Op dit moment is het project in de initiatieffase. Het voor u liggende stuk geeft u inzicht en richting hoe wij gezamenlijk voorwaarts willen gaan. We hebben verbeeld en gerekend voor een eerste visie. De uitvoering van dit masterplan is een voorwaarde om de toeristische en economische functie weer op het oude peil te krijgen en zelfs daarboven. We nemen u graag mee in dit plan.
De provincie Drenthe hanteert de volgende criteria voor een museum van provinciaal belang: • De kwalitatieve status van landelijk erkend, of geregistreerd museum Het Veenpark wil werk maken van de registratie bij het Nederlandse Museumregister. • Een aanbod van bovenprovinciale betekenis of een collectie van (kunst) historisch belang voor Drenthe Het verhaal en bijbehorende collectie heeft deze potentie en wordt nergens anders verteld. Het Veenpark heeft collectie maar zal collectie aan moeten gaan zoeken met een in dienst te nemen conservator. • Van belang voor provincie brede cultuureducatie Dit is in orde, op basis van kerndoelen van het onderwijs bij het Veenverhaal • Een aantoonbare toeristische en daarmee economische functie Dit is reeds aangetoond, het Veenpark bestaat sinds 1966. • Goed bereikbaar voor publiek (voorzieningen en openingstijden) Dit is in orde
7
2. Waarom Het Veenpark in Barger-Compascuum bestaat al sinds 1966. Het park is goed voor 35.000 tot 50.000 bezoekers, zonder subsidie van de overheid of fondsen. Het ondernemen en sober omgaan met middelen zit de organisatie in het bloed en de passie om dit Veenverhaal te blijven vertellen is groot. Het Veenpark is een openluchtmuseum met bewezen kracht. Openluchtmusea zijn tijdloos aantrekkelijk en mogen zich reeds jaren verheugen op groeiende bezoekersaantallen (Openluchtmuseum Arnhem, Zuiderzeemuseum), zeker in tijden van corona. Het is echter hoog tijd om in het Veenpark een inhoudelijke, museale en kwalitatieve slag te maken om Drenthe een nog sterkere toeristische trekpleister te geven, waar de lokale en regionale stakeholders zich in blijven herkennen en aan mee werken. De landelijke tendens is dat de inhoudelijke waarde, diepgang en kwaliteit van musea en andere vrijetijdsbestedingen worden gevonden in lokale verhalen met universele zeggingskracht. Omdat het Veenpark een museum van provinciaal belang wil worden, is deze inhoudelijke, museale en kwalitatieve slag ook nodig. Het Veenpark is een plek waar geschiedenis levend blijft en die inspiratie biedt voor heden en toekomst. Dit bevordert ontmoeting en creativiteit en maakt de gemeente Emmen nog aantrekkelijker voor toeristen en recreanten.
Deze lokale ontwikkelingen worden ook vanuit het Rijksbeleid (Ministerie van OCW, thema historisch perspectief) bevorderd.
8
Het verhaal van het Veen Het Veenpark vertelt hét verhaal van Drenthe: het veen, vervening en turfwinning. Het gaat over cultuur, historie, natuur en erfgoed. Geen enkel verhaal over Drenthe heeft de provincie en met name het zuidoosten van Drenthe zo gevormd. In duizenden jaren vormde zich een dik pakket hoogveen aan de oostkant van de Hondsrug. Vanaf begin 19e eeuw begon de vervening van het gebied Drentse Monden. In rap tempo schoof het naar het zuiden op en rond 1860 kwam het gebied van het Veenpark aan de beurt. Het is zichtbaar in het landschap. Het is verankerd in de identiteit en het karakter van de Drentse bewoners. Het is een prachtig menselijk verhaal dat te vertellen is vanuit vele perspectieven: hoe leefden de arbeiders en pioniers (in onze ogen arm, maar was dat echt zo?) met hun noeste arbeid en de rijke pachters (met winkelnering)? Multiperspectiviteit maakt dit verhaal nog interessanter.
9
Het is een verhaal dat landschappelijk en maatschappelijk grote aardverschuivingen veroorzaakte en waarvan het tijd wordt dat ook de rauwe randjes goed verteld worden. De kijk op deze recente geschiedenis is niet meer louter nostalgie. Het is een compleet historisch verhaal, met mooi en lelijk, met feiten en persoonlijke verhalen, met grotere universele thema’s die blijvend relevant zijn.
Kortom, allemaal relevante onderwerpen waar bezoekers hier en nu zich vanzelfsprekend mee kunnen gaan verhouden op het Veenpark.
Omgeving Mindset Kennis
En, het is bovenal ook een verhaal waar Drenthe trots op mag zijn. Een zo eigen en persoonlijk verhaal dat het waard is te blijven vertellen en niet langer verborgen moet zijn. Het veenverhaal draagt ook grotere, meer universele verhalen in zich, die voor ieder van ons gelden. Hoe ging het opkomen en neergaan van de sociaal economische kant van de turfwinning (met arbeidsmigratie)? En het gaat natuurlijk ook over brandstof, energie en energietransitie. Hoe ging het toen, hoe gaan we dat nu doen met fossiele of liever nog andere brandstoffen? Hoe ga jij om met energie? Wat vind jij van aantasting van onze landschappen en aarde ten behoeve van de mens? Voel jij ‘naoberschap’ in jouw omgeving? Dit verhaal kan jij toepassen in jouw leven en is daarmee blijvend relevant. Keuzes uit het verleden hebben nog altijd grote invloed op het heden. Het veenverhaal kan hiermee een mooie case zijn voor het kijken naar de toekomst. We kunnen hiermee leren van deze recente geschiedenis van Drenthe.
10
Bezoeker
Verleden
Nu
Toekomst
Wat betekent dit in jouw leven?
Kijkwijzer bezoeker: relevantie en verbinden
rsele thema e v i n U ´s Mens vs natuur
Energie
Economisch
Sociaal
Het veen, vervening & turfwining
Cultuur
Erfgoed
Historie
Natuur
11
Dit oorspronkelijke verhaal van het veen willen we, in zijn geheel, gaan vertellen maar vooral laten beleven op de meest logische en authentieke plek in Drenthe: in het gebied van de Grote Vervening in Zuidoost Drenthe, bij Emmen. Dit gebied kwam het laatst ‘aan snee’. Na 100 jaar en een productie van 35 miljard turven, stopte het hier. Het Veenpark ligt in het meeste gave en grote hoogveengebied van Nederland. Het maakt deel uit van het UNESCO Geopark de Hondsrug (2010), dat beroemd is door zijn hoogveen maar ook door de rijkdom van planten en dieren die bij dit hoogveen horen. Het geheel vormt een onvervangbaar stuk Drentse cultuur en natuur.
Hoogveengebied in UNESCO Geopark de Hondsrug
12
Op het Veenpark is een uniek landschappelijk museaal topstuk te bezoeken: de laatste veenput (turfafgraving) van Nederland is hier goed te zien en te beleven. Hier is 4000 jaar veenvorming en vervening in een oogopslag te zien. Die beleving willen we behouden, versterken en inrichten naar de historische situatie.
Veenafgraving in het Veenpark
‘t Aole Compas
Resultaat
In 1966 vierde Barger-Compascuum het 100-jarig jubileum. Uit een tijdelijke expositie ontstond het ‘Veenmuseum’ ‘t Aole Compas. Toen al realiseerden de bewoners dat dit Veenverhaal bewaard moest blijven. Ook wilden zij de noeste arbeiders eren door hun leven en werken hier tot uitdrukking te laten komen.
Het Veenpark wil doorgroeien naar de erkenning als museum voor provinciaal belang binnen de termijn van de huidige cultuurnota van de provincie Drenthe. Dit zal gaan in fases. Dit maakt het plan controleerbaar, corrigeerbaar en bijstuurbaar naar de zich aandienende situatie. Er is gekozen voor een veilige ontwikkeling, zonder wishful thinking maar wel met ambitie.
Op initiatief van de toenmalige Commissaris der Koningin van Drenthe de heer K.H. Gaarlandt werd voorkomen dat ’t Aole Compas na het eeuwfeest van 1966 verdween. Waarna wethouder “Geert” Hartmann van de gemeente Emmen samen met de dorpsbevolking de schouders eronder heeft gezet. ‘t Aole Compas’, de eerste aanzet tot het Veenpark, is er nog altijd en wordt gewaardeerd door bezoekers. Het is een ‘museum in het museumpark’. Meer dan 50 jaar later is de Stichting Veenomenaal Veenpark opgericht om dit initiatief van haar bewoners in stand te houden en te exploiteren en het naar next level te tillen. Inhoudelijk zal ‘t Aole Compas een aparte plek houden in het park. Ook hier zal aandacht zijn voor het creëren van meer toelichting vanuit de context, grafische eenheid, eigentijdse teksten en toelichting op wat men hier ziet plus wat authentiek is en wat niet.
Een Drents museum van Provinciaal Belang voldoet volgens de cultuurnota 2021-2024 aan 7 daarin vermelde criteria. Met name op de criteria Registratie (erkend museum) en Staf moet er in het Veenpark nog veel gedaan worden. Daarvoor wordt o.a. een conservator aangesteld en een gedegen plan opgesteld. Het Veenpark krijgt daarbij ondersteuning van o.a. het Drents Museum en het Platform Drentse Musea. De opbouw van het aantal bezoekers gaat in stappen. Het einddoel is uiteindelijk een museum met 75.000 bezoekers die langer verblijven in de omgeving doordat het Veenpark een volle dag boeit (ook met slecht weer) en het ‘ver’ is. Dit heeft een positieve sociaal economische werking op Barger-Compascuum, het gebied en Drenthe. Als het Veenpark een museum van provinciaal belang wordt, is het mogelijk constructief en continue door te bouwen aan het museaal beheren, behouden, presenteren van dit verhaal en haar collectie. Museumkaarthouders (gemiddeld ¼ van alle museumbezoekers) zullen het Veenpark sneller aan doen en hiermee extra geld genereren.
13
3. Missie en visie Missie
.
Door een bezoek aan het Veenpark leer je Drenthe, haar bewoners en het landschap kennen en begrijpen. Het verhaal van het veen leert je na te denken over en te kijken naar cultuur, erfgoed, historie en natuur in Drenthe, in verhouding tot Nederland, de wereld en jezelf.
Visie Het Veenpark is een non-profit (openlucht) museum van provinciaal belang dat lokale, nationale en internationale bezoekers het unieke verhaal van het Drentse veen aanreikt op een eigentijdse, betekenisvolle wijze. Het Veenpark draagt hiermee zorg voor het verzamelen, bewaren, behouden van dit materieel en immaterieel erfgoed voor nu en later. Het Veenpark doet recht aan de bijzondere en geschiedbepalende historie van het Drentse Veenverhaal. Het park vertelt het Veenverhaal vanuit meerdere perspectieven en schuwt hierbij de minder mooie kanten van de geschiedenis niet. Het Veenpark geeft een laagdrempelige en tevens kwalitatieve goede en unieke beleving mee. Iedereen die wil is welkom. Interactie tussen bezoekers en generaties wordt gestimuleerd om na te denken wat iets voor jezelf betekent. Zo blijft de Drentse veengeschiedenis relevant, actueel en persoonlijk. Na het bezoek aan het Veenpark ervaar, geniet en begrijp je de cultuur, historie en natuur van Drenthe nog beter.
14
15
4. Relevantie voor Drenthe Vrijetijdseconomie is in Drenthe een belangrijke pijler (zie pagina 74). Het dagtoerisme en aantal verblijven stijgt nog jaarlijks. 1 op de 12 mensen vindt hier werk. Dit zijn stabiele trends waar het Veenpark goed op aan kan vullen en aan bij kan dragen: • Er worden slechts 5 toeristische attracties genoemd in landelijke overzichten. Dat is te weinig. Drenthe heeft als toeristisch in trek zijnde provincie nog meer reason to come and to stay nodig. Het Veenpark wil in dit rijtje (terug) komen met dit plan door een kwalitatief, eigentijds Openluchtmuseum te worden en te groeien naar uiteindelijk 75.000 bezoekers.
• Het Veenpark sluit nu al aan bij de waardenmeetlat van de Oerprovincie van Nederland, zoals het zeer sterk acterende Marketing Drenthe heeft omschreven: oorspronkelijk, hartelijk, robuust, ongedwongen en doordacht bieden de juiste uitgangspunten voor de verdere ontwikkeling van het veenverhaal in het Veenpark. Het oorspronkelijke, ongerepte is hier zichtbaar. Dit versterken is logischer dan elders moeten investeren in basisinfrastructuur op een niet authentieke plek.
• Het verblijf van toeristen in Zuidoost Drenthe kan worden verlengd en de kwaliteit ervan kan worden verbeterd. Het Veenpark kan hiermee nog beter als vliegwiel voor het gebied dienen. Het gebied is toe aan extra economische ontwikkeling. Het nog altijd groeiende cultuurtoerisme biedt daartoe voldoende kansen. • Dit plan biedt de mogelijkheid de culturele en historische verhalen en het landschappelijke museale topstuk te verbinden, te ontsluiten en zichtbaar te maken op een regionaal, provinciaal en landelijk niveau. Het Veenpark kan uitgroeien tot museum met provinciaal belang.
16
16
5. Relevantie voor het gebied Het Veenpark zet in op een bezoekersaantal van de huidige 35 duizend naar uiteindelijk 75 duizend. Een onderbouwing hiervan vindt u in de financiële onderbouwing. Wat is de bijdrage van het (vernieuwde) Veenpark voor het gebied? • Vanuit de grensoverschrijdende samenwerking met Nederlands-Duitse musea en ondernemers “Natuurpark Moor Bargerveen” heeft het Veenpark al de functie van Veenpoort. Het stijgende aantal internationale toeristen kan met een vernieuwd Veenpark beter bediend worden. • Het Veenpark is een pleisterplaats op een kruispunt van fiets- en wandelpaden en vaarwegen met veel ruimte om als uitvalsbasis of als tussenstop te dienen. Dit zal verder verbeteren. • Verdere versterking van de toeristisch-recreatieve sector. Emmen en omgeving is koploper, met name door Wildlands. Het vernieuwde Veenpark en haar omgeving kan hier van profiteren.
• Het Veenpark heeft een groot maatschappelijk belang. De ontstaansgeschiedenis van het park is nauw verweven met de historie van de omgeving. • De sociale functie voor de 100 vrijwilligers in het Veenpark is groot. Het Veenpark is ook een plek waar bewoners elkaar treffen en de sociale cohesie wordt versterkt. Bewoners ontlenen trots, houvast en identiteit aan erfgoed. • Het park is van groot belang voor de leefbaarheid, vanwege de arbeidsplaatsen maar ook om de laatste middenstand te behouden. De bakkerij van het park heeft een directe functie voor het dorp. Door het verblijf van vaarrecreatie en campers profiteren ook de buurtsuper en de dorpsslager mee. Daar waar mogelijk doet het park zaken in het dorp. • Door de leefbaarheid van Barger-Compascuum te verbeteren kan ook de krimp worden tegengegaan
• Het verlengen van verblijf van toeristen door naast Wildlands in Emmen het Veenpark als kwalitatief museaal park met voldoende schaalgrootte neer te zetten waar je je zeker een dag kan vermaken. Deze combinatie vormt een belangrijke economische bijdrage. • Vernieuwing en verbetering van het park vergroten de aantrekkelijkheid van het gebied • Versterking van het vestigingsklimaat voor bedrijven
17
6. Stakeholders Het Veenpark staat midden in de maatschappij en wel op verschillende niveau’s. In de infographic op de bladzijde hiernaast vindt u de plaats van het Veenpark in haar omgeving met haar stakeholders en doelgroepen. Vrijwilligers nemen daarbij een aparte plaats in. Ook willen we kort stil staan bij onze tijdelijke huurders van dagbesteding het Haantje. Onze plannen voor een moestuin voor verse producten van onze horeca, onderhouden door deze dagbesteders, past hier uitstekend bij. Wij behouden deze huurder graag voor de toekomst.
Er is een goede vrijwilligersstructuur via een aparte vereniging met bewezen resultaat. Vanuit het museale management kan dit met meer middelen nog beter worden gecoördineerd op de werkvloer. Een combinatie met de aansturing van de mensen van de Emco is daarbij goed mogelijk en gewenst.
Vrijwilligers
Staatsbosbeheer
Vrijwilligers zijn een zeer belangrijke stakeholder voor het Veenpark. We zoomen hier kort op in.
Het Veenpark heeft een erfpachtovereenkomst met Staatsbosbeheer, die als belangrijke stakeholder wordt gezien. Staatsbosbeheer is geïnformeerd over de plannen. Het Masterplan, dat moet leiden tot behoud van het Veenpark, wordt ondersteund. Betrokkenheid bij het Veenpark past binnen hun doelstellingen. Ook in de nieuwe situatie pakken zij het beheer en onderhoud van het hoogveengebied op en faciliteren waar nodig.
Vrijwel alle Nederlandse musea werken met vrijwilligers. Zo ook het Veenpark. Om de kosten van de organisatie te beperken maar ook het grote sociale en economische draagvlak van het Veenpark in de omgeving te behouden, zijn de vrijwilligers cruciaal. Om echter de organisatie de vereiste kwaliteit en continuïteit te bieden, is een basisbezetting van gekwalificeerd personeel belangrijk. Het uitgangspunt is dat de kerntaken van de organisatie worden verzorgd door betaalde krachten, zoals een marketeer en conservator. Diensten als ontvangst, balie, publieksbegeleiding, educatie, lezingen, rondleidingen (per boot, trein) en evenementen kunnen met de vrijwilligers worden ingevuld.
18
De bijna 100 vrijwilligers helpen bij het onderhoud en verzorgen 8-10 dagen per jaar prachtige living history. Oorspronkelijk waren de vrijwilligers inwoners van het dorp Barger-Compascuum. Nu komen ze uit de hele gemeente en soms daarbuiten.
18
1
Internationaal: Naturpark Moor-Veenland (Duitsland)
2
Toeristen
Nationaal: Zuiderzeemuseum, Openluchtmuseum, Veenkoloniaal museum Veendam
3
Provincie en gemeente: Provincie Drenthe, Gemeente Emmen
4
Bewoners
Regionaal: Staatsbosbeheer, Stichting het Drentse Veenland, Marketing Drenthe, Stichting Marketing Regio Emmen
5
Scholieren Studenten
Plaatselijk: Harmonium Museum, Collectie Brands, Industrieel Smalspoormuseum, Van Gogh Huis Drenthe, Historische vereniging ‘t Aole Compas
Het Veenverhaal
6 Unieke combinatie
Tijd 1920
• • •
Openluchtmuseum Science center Museaal Topstuk
´t Aole Compas 100 vrijwilligers Dagbesteding het Haantje
Verbinding met plekken en lokale stakehodlers
19
7. Doelgroepen in de markt Drenthe is bovengemiddeld populair bij gezinnen met jonge kinderen en 35+ stellen. Marketing Drenthe als zeer belangrijke en goede overkoepelende marketingorganisatie, zet in op deze doelgroepen. Het Veenpark volgt deze weg en gaat hier in mee. Ook de genoemde gewenste groei op de dichtbij zijnde Duitse markt, is gelijk. Als families, stellen, groepen erop uit gaan, worden de verwachtingen steeds hoger en men wil vooral samen iets meemaken. Live ergens zijn heeft door corona bovendien een nog hogere waardering gekregen. Het Veenpark richt zich op dit brede publiek, dat een dagje uit wil gaan. Het aantal dagjes uit is ook in coronatijd sterk gestegen (nieuwsbericht 28 september 2020).
De gehanteerde kijkwijzer voor de bezoeker hierbij, is van toepassing op alle genoemde groepen. We willen iedereen zich welkom laten voelen. Fysieke, visuele, auditieve en laagdrempelige toegankelijkheid heeft daarbij onze nadrukkelijke aandacht. Dit hoort wat ons betreft ook bij onze duurzame insteek van het project. Het Veenpark spreekt reeds de onderstaande doelgroepen aan. We willen verder inzetten op deze doelgroepen: 1. Individuele bezoekers
Museumpubliek kent een steeds grotere diversiteit wat betreft leeftijd, inkomen, achtergrond, nationaliteit en opleiding. Het Veenpark richt zich als toekomstig museum dan ook op deze (brede) erfgoedtoeristen. Het aantal bezoekers aan musea groeit nog altijd jaarlijks. Met name kinderen zijn een groeiende groep. Een groep die we met het Veenpark en haar nieuwe plannen goed bedienen. Het Veenpark richt zich dus op het grote publiek en zal in de vertaling van de inhoud naar vorm hier ook nadrukkelijk rekening mee houden door een contextgevende start aan te bieden en vervolgens diverse manieren van vertellen hanteren. Hiervoor ziet u verderop de eerste aanzetten die samen met Perspekt uit Haarlem (bekend van onder andere het Drents Museum en het Hunebedcentrum, www.perspektstudios.nl) zijn ontwikkeld.
20
• Gezin met kinderen op de basisschool - Komen in het weekend en tijdens schoolvakanties - Wonen in straal van ongeveer 35 km - Verblijven op een vakantieadres binnen 35 km • 55 plussers / empty nesters - Komen vooral in voor- en naseizoen in de midweek - Verblijven op een vakantieadres binnen 35 km • Familiegroepjes, combinatie meer generaties - Komen in het weekend en in schoolvakanties - Wonen in straal van ongeveer 35 km - Verblijven op een vakantieadres binnen 35 km
2. Groepsmarkt Naast de individuele bezoeker is de groepsmarkt voor het Veenpark van groot belang. Voor tal van groepen, van scholen tot personeelsuitjes, van historische verenigingen tot toeristische dagjes uit, worden groepsarrangementen aangeboden, afgestemd op de groepsinteresse.
o Groepsuitjes (geen familie) - Dit betreft uitjes van bedrijven en organisaties met personeel of gepensioneerden, reünies etc. - Komen door de week en in het weekend maar niet in de vakanties
• Schoolreizen en excursies - Schoolreisjes van één of meerdere groepen zowel onder- als bovenbouw - Binnen een straal van 1 uur met de bus - Excursies middelbare scholen vooral 1e en 2e klassen
o Touroperators en Touringcarbedrijven - Organiseren zelfstandig dagtochten voor de groepsmarkt en treden op als vervoerder voor groepen die hun boeking zelfstandig regelen. - Komen in voor- en naseizoen, met groepen van 30-50 personen - Binnen een straal van een uur rijden vanaf thuis, verblijf of andere accommodatie.
• Groepen Behalve het onderwijs zijn er in Nederland en in de regio heel veel verenigingen, bedrijven, families en organisaties die samen een dagje uit doen middels een arrangement. Het Veenpark heeft een breed aanbod aan arrangementen, combinatiemogelijkheden, horeca en levert maatwerk voor elke groep. o Families - Komen in groepen van 20 personen of meer - Komen in het weekend maar niet in de vakanties - Organisator woont vaak binnen 35 km
o Vergaderingen en zakelijke bijeenkomsten - Zakelijk, maar gecombineerd met een bijzondere omgeving, maaltijd en een activiteit/bezoek ter onderbreking of als onderdeel van het groepsproces.
21
8. Marketing Strategische marketing insteek Het Veenpark sluit aan bij de meerjarenstrategie van Marketing Drenthe volgens de waardenmeetlat van Drenthe. Door te werken met de waardenmeetlat en aan te sluiten bij het overkoepelende merk, zal het aanbod van het Veenpark beter aansluiten bij de wensen van de bezoekers van Drenthe waardoor het potentieel toeneemt. De herkenbaarheid voor bezoekers van deze aanpak door Marketing Drenthe en tevens het Veenpark is versterkend. Het woord ‘Oer’ is daarin essentieel. Authentiek, origineel, oorspronkelijk, stoer, no nonsens, puur, de basis, echt. Het sluit aan bij de trend dat mensen willen ervaren, doen én voelen. Oer gaat over het oorspronkelijke van Drenthe. De echte verhalen en belevingen, maar ook het stoere en zelfs mystieke van onze natuur en rijke geschiedenis zijn allemaal terug te vinden in het Veenverhaal. De waarden oorspronkelijk, hartelijk, robuust, ongedwongen sluiten naadloos aan op het (nieuwe) Veenpark. De nieuwe opzet onderstreept deze waarden.
22
We geloven sterk in gezamenlijke marketing en promotie met Marketing Drenthe. Dit voorkomt versnippering en vergroot herkenbaarheid. Samenwerking en kennisuitwisseling stimuleert tot kwaliteitsverbetering van de zo belangrijke vrijetijdseconomie in de regio en in heel Drenthe. Het Veenpark kiest er hiermee nadrukkelijk voor om het marketingplan vanuit het Drents perspectief te ontwikkelen, gebaseerd op het merkhuis van Drenthe.
Meer dan
Precies goed
Betrouwbaar
Oorspronkelijk
Minder dan Ondoorgrondelijk
Het Veenpark langs de waardenmeetlat Het Veenpark, dé plek waar de rijke geschiedenis van Drenthe van het veen, de vervening en turfwinning wordt verteld.
Authentiek, no-nonsense, puur
Vriendelijk
Hartelijk
Amicaal
Energiek, gastvrij, oprecht
Degelijk
Robuust
Schraal
Stoer, krachtig, ongepolijst
Rustig
Ongedwongen
De nieuwe opzet van het Veenpark is doordacht en biedt voor elk wat wils. Een compleet historisch verhaal, met mooi en lelijk, met feiten en persoonlijke verhalen. Met het bezoek aan de laatste echte turfafgraving van Nederland sta je letterlijk in de historie. Een bezoek aan het Veenpark staat garant voor een ontspannen beleving van de cultuurhistorie van deze unieke plek. Laagdrempelig, zo inhoudelijk als je zelf wilt, ongedwongen en gezellig! Want de persoonlijke touch van dit familiebedrijf ervaar je ook als bezoeker.
Achteloos
Ontspannen, informeel, onbezorgd
Bedacht
Doordacht
Perfectionistisch
Inhoudelijk, kwaliteit, georganiseerd
23
Opzet en uitwerking marketingplan Veenpark Vanuit deze strategische insteek zal de ontwikkeling van het marketingplan worden opgepakt. Het marketingplan zal getoetst worden aan een brede expertise zodat we het verder kunnen vervolmaken. Hiertoe worden de volgende stappen genomen en de volgende organisaties betrokken: 1. Marketing Drenthe a. De reeds opgestelde waardenmeetlat voor het Veenpark en het merkhuis bespreken met Astrid Crum van Marketing Drenthe. 2. Input vanuit de sector Drenthe a. Marketing Emmen i. Touristinfo ii. Opvolger SMRE/Gemeente Emmen1 ) Lokaal bespreken we het Veenpark merkhuis met Bea Venema (Tourist Info Emmen) en Danielle van der Ark (voormalig Regiomarketeer Emmen). b. Musea Drenthe i. Vergelijkbare musea van Provinciaal Belang ii. Platform Drentse Musea Als basis voor het Marketingplan dient het format van Platform Drentse Musea. Overleg met de coördinator en de voorzitter van het platform, respectievelijk Iris Bierenbroodspot en Ellen ter Hofstede (Drents Museum en haar collega Paul Klarenbeek) over het format en de ervaringen er mee.
24
c. Dagattracties i. Wildlands ii. Drouwenerzand iii. Vergelijkbare ontwikkelingen zoals Hunebedcentrum, Huis van Weldadigheid en Gevangenismuseum. We spreken de verantwoordelijke personen over de successen en de valkuilen m.b.t. de marketing. d. Hotels en Vakantieparken i. Center Parcs/Landal ii. Van der Valk e. Perspekt Perspekt adviseert waar mogelijk vanuit haar specifieke ervaring in Drenthe, onder andere met het Hunebedcentrum en het Drents Museum. Paul van der Sijs heeft daarnaast 12 jaar bij het Spoorwegmuseum gewerkt waardoor er museale marketingkennis van binnenuit beschikbaar is.
1
Vanaf 1 januari 2021 wordt de regiopromotie Emmen anders ingevuld. SMRE houdt op te bestaan en de gemeente is eerste aanspreekpunt voor de regiomarketing. Het herkenbare merkbeeld, de webportal en social media kanalen blijven bestaan, wellicht met een vernieuwde insteek na verloop van tijd. Daniëlle van de Ark is nog beschikbaar om lopende zaken af te handelen en wil Harrie Keuter op persoonlijk titel haar kennis ten behoeve van het Marketingplan delen.
3. Concept Marketingplan a. Format op basis van bovenstaande input van Platform Drentse Musea en alle andere partijen b. Toevoeging data Veenpark/Masterplan Veenpark/Perspekt c. Ondersteuning Stenden University d. Ondersteuning Marketing Drenthe 4. Toetsing en input “experts” op het Marketingplan a. Milou Halbesma (Van Gogh Museum/van den Ende Foundation) b. Frank van den Eijnden (Visit Brabant) c. Lies Boelrijk (Kröller Müller) d. Frank Veldman (Archeon) e. Ronald de Jonge (Dagblad van het Noorden) f. Zuiderzeemuseum (via Perspekt) g. Nederlands Openluchtmuseum (via Perspekt) 5. Definitief Marketingplan a. Veenpark (met ondersteuning Perspekt) b. Planning acties maken en begroten c. Uitvoering 6. Resultaten meten en plan bijstellen - Jaarlijkse evaluatie met Marketing Drenthe en de Raad van Toezicht - De resultaten van acties worden reeds gemeten. Hier wordt vervolg aan gegeven. Op basis van deze resultaten zullen de acties steeds aangepast worden.
25
26
Verzorgingsgebied
Uitvoering en financiering Marketingplan
Uitgangspunt is een reisbereidheid van ongeveer een uur. Met de auto betekent dit een gebied in de driehoek Groningen, Zwolle en Enschede vanaf het huisadres. Vanaf het vakantieadres is dit dus heel Drenthe, deel Friesland, Groningen plus de populaire gebieden in Overijssel en vanuit Duitsland. Met een eerder gestelde benchmark van 2% zijn de geprognotiseerde 75.000 bezoekers haalbaar. In het marketingplan zal dit nauwgezet worden uitgewerkt op basis van ervaringen en data van Marketing Drenthe.
Om de bekendheid en het imago van het Veenpark een stevige impuls te geven, wordt in aanloop naar en vanaf de vernieuwing ervan veel zwaarder ingezet op marketing. Daarbij zetten we instrumenten in als een nieuwe website, social media, online marketing, persbewerking, print en strategische samenwerkingen (kortingen) etc.
Duitsland Een deel van het verzorgingsgebied is Duits. Dit betekent Duitstalige marketinginspanningen. Het verleden leert dat de marktbenadering hier heel anders moet zijn. Niet voor niets zijn grote partijen als Wildlands, toen nog Dierenpark Emmen, er naar eigen zeggen maar mondjesmaat in geslaagd dit goed aan te pakken. Het Veenpark haakt in deze aan bij de inspanningen die Marketing Drenthe doet en gaat doen. Met verblijfsrecreatie met Duitse gasten (Center Parcs Sandur, 30%!) worden wensen en ervaringen afgestemd en in het marketingplan opgenomen. Met het Natuurpark, een Nederlands - Duitse samenwerking, wordt gewerkt aan volledige drietaligheid in alle uitingen op de parken. Dit project loopt reeds.
Er moet doorlopende terugkoppeling plaats blijven vinden naar de waarden van het merk. Dit geldt voor alle uitingen: voor de inrichting, voor teksten en beelden in uitingen op sociale media, website en print.
Een functionele, heldere website die aangepast is naar de nieuwe look and feel van het park is nodig. De website gaat ook helpen bij nog meer online ticketverkoop en de inzet van data driven marketing.
Voor een nieuwe website en social media is al een post in de begroting opgenomen. Voor de uitvoering van het marketingplan maken we gebruik van studenten van Stenden University2. ) Hierbij leggen we voor ons zelf de lat hoger dan het eindproduct dat de Hogeschool van de studenten eist.
2
Corona bemoeilijkt het contact met anderen. Waar we in een ‘normale’ situatie zouden kiezen voor enkele bijeenkomsten met meerdere mensen moeten we nu een andere aanpak kiezen. Als onderdeel van hun opdracht kan Stenden de research doen, vragen voor gesprekken voorbereiden en een verslag maken. Altijd zal iemand van het Veenpark persoonlijk bij het contact/gesprek betrokken en/of aanwezig zijn.
Intern maken we uren vrij voor de werkzaamheden aan het plan. Ook huren we tijdens het proces professionele ondersteuning in. Dit wordt betaald uit het eigen verruimde marketingbudget (exploitatiebegroting), vrij te maken budget binnen de investeringsbegroting en mogelijke nieuwe specifieke subsidies voor dit onderdeel. Met professionele ondersteuning vanuit het netwerk en externe opdrachten doet het Veenpark zelf de uitvoering van het plan op basis van de externe professionaliteit. Met aanpassingen aan de IT kan gebruik worden gemaakt van de binnen de organisatie aanwezige mogelijkheden/ kennis om zelf de content aan te passen en up to date te houden.
27
9. Educatie Educatie is een vast gegeven voor het Veenpark. Het inventariseren van het aantrekken van scholen in het park, is een van de doelen die we ons stellen. Bij de ontwikkeling willen we aansluiten bij volgende kerndoelen van het onderwijs: • Kerndoel 56: waardering voor cultureel erfgoed • Kerndoel 25: rekenwiskundeproblemen oplossen, onderbouwen en beoordelen • Kerndoel 47: Je eigen omgeving vergelijken vanuit de Perspectieven landschap, wonen, werken, bestuur, verkeer, recreatie, welvaart, cultuur en levensbeschouwing • Kerndoel 34: Zorg dragen voor de lichamelijke en psychische gezondheid van jezelf en anderen. • Kerndoel 35: Je redzaam gedragen in sociaal opzicht, o.a. als consument.
28
Deze elementen zijn in dit Masterplan nog niet specifiek uitgewerkt. Wel is het hele masterplan uitgewerkt met in het achterhoofd de onderwijsdoelen die het Masterplan beantwoordt. Van hieruit wordt bijvoorbeeld het science center en de queste bedacht en vormgegeven. Ook nu is er al een interactief educatief programma bij een bezoek van scholen mogelijk. Dit moet voor het vernieuwde Veenpark nog verder worden uitgewerkt. Het hoort bij de stap naar een volwaardig museum in de komende 4 jaren. Voor dit soort ontwikkelingen heeft de provincie in de cultuurnota middelen beschikbaar gesteld voor dit project.
29
10. Duurzaamheid Duurzaamheid zou een Drentse uitvinding kunnen zijn. Echte duurzaamheid zit in de volledige totstandkoming en exploitatie van een project en houding naar de omgeving, bezoekers en andere stakeholders. Bij deze grondige vernieuwing willen we deze kans pakken. In het concept en de uitvoering kiezen we nadrukkelijk voor duurzaamheid. Wij vinden dat dat een volstrekte noodzaak is in deze tijd maar het is ook een pragmatische, strategische keuze. Het Veenpark moet met een kleine organisatie een grote inhoudelijke en kwalitatieve slag gaan maken, in tijden waarin begrotingen onder druk staan en bezoekers verwachten dat een museum relevant, actueel, persoonlijk en onderhouden is en blijft.
Van
Een tentoonstelling is een krachtig middel om mensen werkelijk te raken, perspectief te bieden, te verbinden en daarmee in beweging te krijgen. Dat is ons hoogste doel
Verouderd door gebrek aan inhoudelijk format Verbruik materiaal bij bouw tentoonstelling Onderdelen slijten Vorm staat vast, is niet ergens anders te zetten of te actualiseren
ken
Losstaand concept, zonder verbinding met lokale partijen
Zoe
s
alan
b naar
Naar Duurzame verbinding met (lokale) stakeholders, voor continuïteit in de toekomst
Toekomstgericht ontwerpen: modulair, herbruikbaar, en aanpasbaar zowel in bouw als in hard- en software
Beleid & budget voor onderhoud en hufterproof bouwen
Zo veel mogelijk duurzaam & herbruikbaar, materiaal gebruiken voor bouw tentoonstelling
Zoeken naar balans
30
Inhoudelijk format waarbij continue actualisering & toevoegen mogelijk is
Een tentoonstelling is een krachtig middel om mensen werkelijk te raken, perspectief te bieden, te verbinden en daarmee in beweging te krijgen. Dat is ons hoogste doel
Waar streven we dan concreet naar? De bedoeling is dat het Veenpark de komende jaren goed kan blijven functioneren tegen zo minimaal mogelijke kosten. Dat is nodig in verband met de kleine organisatie, de onder druk staande budgetten en de veeleisende bezoekers. Hierbij kiezen we de volgende uitgangspunten: • Samenwerking met lokale bedrijven is een uitgangspunt, waarbij een goed prijs/kwaliteitsniveau en professionele samenwerking noodzakelijk zijn. Zeker waar onderhoud in de toekomst nodig is, worden lokale oplossingen gekozen.
• Naast participatie is er ook aandacht voor toegankelijkheid, zowel fysiek als in het welkom voelen en het goed mee kunnen doen in het park door allerlei bezoekers • Het plan wordt zo ontworpen dat het geheel makkelijk te onderhouden is en zo weinig mogelijk het milieu belast. Qua apparatuur wordt gekeken naar levensduur en energiezuinigheid.
• Het Veenpark is actueel en kan inhoud aanpassen op een eenvoudige manier. Er wordt gewerkt vanuit een goed basisstructuur waaraan de organisatie zelf op eenvoudige wijze inhoud toe kan voegen en kan wijzigen. Hiermee blijft het Veenpark actueel, relevant en bij de tijd. Dit wordt tijdens het ontwerp uitgedacht. Er komen dus ook geen dure wisseltentoonstellingen meer maar wisselingen in de vaste basisstructuur. Dit zal niet 100% lukken, maar het is een nadrukkelijk en reëel streven. • Participatie van publiek is een vast onderdeel van het concept. Door de bezoeker na te laten denken over wat hij/zij zelf ziet en wat het voor hem/haar betekent, blijft het Veenpark altijd relevant. Het wordt hiermee een tijdloos geheel. De ‘kijkwijzer’ voor bezoekers geeft daarbij aan hoe we dat zien. De link van turf, de energiebron van vroeger, naar nu nog fossiele energie en straks wind, biomassa of een andere energiebron is hiermee zo op een soepele wijze gelegd.
31
11. Coronacrisis Hoe de coronacrisis op langere termijn uitpakt is onzeker. Het heeft hoe dan ook impact op de culturele sector en dit project. De maatregelen nu zorgen voor genoeg publiek in het openluchtpark. Echter, de kans dat er na deze crisis een economische neergang plaats vindt is reëel. We willen die tijd gebruiken om het Veenpark juist te gaan ontwikkelen en klaar te maken voor de toekomst. Hierbij houden we logistiek rekening met nog volgende corona-achtige uitbraken. We realiseren ons dat de impact hiervan ook op fondsen en overheden doorwerkt. De cijfers zoals deze in de geraadpleegde bronnen (pagina 74) zijn gebruikt, geven echter een helder beeld van de plaats van verblijfstoerisme in Drenthe maar ook het museale bezoek: de aantallen bezoekers stijgen reeds jaren. Wandelen en fietsen in de natuur van Fietsprovincie Drenthe stond al op 1 bij meest favoriete bezigheden. Corona en een terugzakkende economie zal dit niet verslechteren, is uiteindelijk onze verwachting. De focus op lokaal en in het eigen land verblijven, zal verder toenemen. Als hierbij opgeteld wordt dat het Veenpark een zeer ruim opgezet Openluchtmuseum is, zijn we optimistisch gestemd.
32
33
34
12. Veenpark straks Duurzame uitgangspunten voor continuïteit naar de toekomst toe De bedoeling is dat het Veenpark de komende jaren goed kan blijven functioneren tegen zo minimaal mogelijke kosten. Dat is nodig en moeten we het Veenpark ook gunnen. Dit kunnen we bereiken door de volgende strategische uitgangspunten te hanteren: • Actueel zijn en aan kunnen passen naar de tijd en situatie is echt een vereiste. Niet met tijdelijke dingen maar vanuit de basisstructuur van wat we doen. We kunnen geen tentoonstellingen meer aanbieden die 5 jaar oud zijn en dan niets veranderen. Dus moeten we de basis zo verzinnen dat aanpassen makkelijk kan, en dan ook door de eigen organisatie. 100% zal dit nooit zijn, er moet altijd wel ergens iets toch echt erbij of anders maar dat is ok.
(Denk hierbij bijvoorbeeld aan energiebronnen als onderwerp: veen vroeger, nu nog fossiel en straks wind en zon). • Uiteraard slim ontwerpen om zo lang mogelijk mee gaan, makkelijk onderhoud, zo weinig mogelijk milieubelasting. Energiezuinig. Eén type voor uitwisselbaarheid etc. Plus zorgen dat het Veenpark het zelf straks allemaal goed kan onderhouden. Dus betrokkenheid vanaf het begin is noodzaak. • Impuls aan de horeca en sociale binding is mogelijk via het ontwikkelen van een moestuin. Op dit moment is dagbesteding het Haantje een tijdelijke huurder. Wij maken deze verbintenis graag vast. De mensen van de dagbesteding zullen de moestuin dan gaan onderhouden. De opbrengsten van de tuin worden dan in de horeca gebruikt.
• Participatie van publiek: ook dit moet je inbakken in het geheel, zie het voorbeeld van onze inhoudelijke ordening voor een ander initiatief. Dat moet hier ook en kan hier ook. Zo blijft het relevant voor de bezoeker en wordt het een tijdloos geheel. • De ‘kijkwijzer’ voor bezoekers geeft daarbij aan hoe we dat zien: de bezoeker komt binnen in het nu met zijn eigen denkraam. Kijkt naar verleden en kan dan met het nu en verleden naar de toekomst kijken. Daarna bedenken: wat betekent dat nou voor mij in mijn leven, hoe ga ik er mee om en hoe wil ik dat dat gaat?
35
Strategische uitgangspunten om het verhaal van het Veen te vertellen • Park: minder, maar intensiever De grootte van het Veenpark is voor bezoekers te groot om te overzien. Daarnaast vraagt onderhoud en exploitatie (te) veel. Minder is meer. Het verminderen van het aantal inhoudelijke plekken zorgt voor meer focus. Daarnaast geeft het de mogelijkheid om de plekken die je wel aanhoudt intensiever en rijker in te richten, in zowel vorm als inhoud. Overwegingen om het park te verkleinen: - Minder vierkante meters hoofdgebouw - 2e Kavel met molen laten vervallen. Focus op 3 percelen met huizen en het 5e kavel met het Museumdorp - Harmoniummuseum afstoten • Onderscheid in beleving per ‘plek’ en duidelijke naamgeving Door in plekken terug te gaan wordt het Veenpark voor de bezoeker overzichtelijker. Door daarnaast alle inhoudelijke plekken een eigen beleving en duidelijke naam te geven kan de bezoeker het verhaal nog beter volgen. Alle plekken worden duidelijk aangegeven op de plattegrond van het Veenpark.
36
Werktitels voor de plekken: 1. Entree Horeca en Winkel en mogelijk introductie en/of slecht weergelegenheid 2. Het hele veenverhaal | Introductie op het plein 3. Leven in het Drentse veen | Kavel 1, 3 en 4 4. Ons veendorp | Kavel 5 5. Hoogveengebied Kavel met het hoogveengebied met turfafgraving * Zie plattegrond Veenpark pag. 35
• Context en overzicht over het totale veenverhaal in Drenthe Als je weet waar het over gaat, kan je het beter volgen en voelen. Daarom starten we met een contextgevende introductiefilm die het gehele veenverhaal belicht, vanaf het ontstaan van het veen tot en met de energietransitie in de toekomst. • Tijdscapsule: de jaren 20 van de 20e eeuw We kiezen 1 duidelijke tijd voor het hele park: de jaren twintig. Alles wat daar voor of na komt, gaat weg uit de huizen of zelfs de huizen zelf (radiowinkel). Dit is een heldere, te volgen insteek voor bezoekers en vrijwilligers. Naar de toekomst toe is alles wat er bij komt uit dit tijdsgewricht.
• Totaalverhaal herhalen in delen met inzet van scenografie en diverse media De inhoud van de contextgevende introductiefilm gaan we vervolgens in delen herhalen op een andere manier in het park. Het medium dat we per plek kiezen wordt hierbij altijd bepaald door de inhoud. Enkele voorbeelden: - Fysiek ondervinden | hands-on, spellen etc. - Beluisteren | via audiotour op eigen smartphone en een radio in de huisjes - Scenografie | scenes te zien in huizen en op de afgraving - Zien vanuit de trein | landschap bekijken terwijl je er doorheen rijdt • Meerdere perspectieven door twee vertellers In het Veenpark worden verhalen vanuit meerdere perspectieven belicht. Dit schept de mogelijkheid om het gehele verhaal te vertellen, inclusief de rauwe randjes. De perspectieven worden, in plaats van door verschillende personen, verwoord vanuit twee personages (Lieske en Geert). Zo houden we het eenvoudig en goed volgbaar voor de bezoeker. Door middel van andere technieken, zoals re-enactment kunnen wel meerdere personen ten tonele gebracht worden. Deze mix van personen en perspectieven werkt goed bij deze doelgroepen, zowel voor volwassenen als kinderen.
37
Wat gaat het dan worden? Het vernieuwde Veenpark worden een vernieuwende mix tussen een Science center en een Openluchtmuseum. Buiten in het park, binnen in de huizen en binnen in het hoofdgebouw gaan bezoekers op een hands-on manier het verhaal van het veen ontdekken. Op diverse plekken zullen scenografische met (theater) effecten verwerkt worden. Zo maken we het verhaal levend en invoelbaar.
38
1 5
Entree: Horeca en winkel en mogelijk introductie en/of slecht weergelegenheid
2
Het hele veenverhaal: Introductie in veenstapel op plein
3
Het leven in het Drentse veen: Leven, wonen, werken De queste van het veen
4 5
Ons veendorp Hoogveengebied: Kavel met het hoogveengebied met turfafgraving
Toekomstige ontwikkeling
Radiowinkel andere invulling
Tentoonstellingsruimte: Science center (regenaccomodatie)
Treintje naar Hoogveengebied
2
Berg Veen: introfilm
1
3 Terras
Verplaatsen naar het dorp
Entree
4
Moestuin t.b.v. horeca
Molen afstoten
Plattegrond parkontwikkeling
39
1 5 2 3 1. Entree, horeca & winkel Je betreedt het Veenpark via het entreegebouw (1). Vervolgens kom je op het voorplein. Hier bevinden zich een horecagelegenheid en winkel, die openbaar zijn en blijven voor iedereen. Na aankomst kun je in de horeca plaatsnemen en genieten van heerlijke (lokale) producten. Of je gaat meteen door naar het Veenpark. De inrichting van de horeca is tijdloos. Qua kleuren en uitstraling sluit het naadloos aan op het verhaal van het Veen (zie moodbeelden hierna).
6
Ook typisch Drentse producten worden aan het assortiment toegevoegd, zowel food als non-food. Ook willen we hiermee inspelen op actualiteit zoals bijvoorbeeld de Hunebed Highway, Van Gogh of de seizoenen. Functionele producten zullen hierbij ook een bescheiden plaats krijgen. Te denken valt aan opladers en regenkleding. Gezien de lengte van het bezoek is hier regelmatig vraag naar.
40
2
1 Entree
Terras
De winkel biedt aantrekkelijke en inhoudelijk passende bestaande artikelen met Veenpark huisstijl door verpakking of kaartje. Ook nemen we een klein fooddeel op in het assortiment. Deze lokale producten komen van de eigen Veenpark bakkerij, van de plaatselijke slager en uit de nog te realiseren moestuin op het Veenpark. Lokale producten zullen in de horeca gebruikt blijven worden en daarna ook in de winkel te koop zijn.
1. Entree, horeca & winkel
41
1 5 2 3 2. Introductie Toegang tot het Veenpark krijg je door een draaihek waar je je kaartje in kunt stoppen (geen personeel nodig, wel controle). Vervolgens zie je hem al liggen: de enorme veenhoop (2), de drager voor de contextgevende introductiefilm. Je stapt binnen. De geur van verbrand turf kruipt je neus binnen en je ziet een gloeiede veenhoop (screensaver voor film). Nog even en de film start.
6 2
1 Terras
Entree
2. Introductiefilm in veenhoop
42
43
Globale insteek film “Iedere provincie heeft een eigen verhaal. Over hoe men in de jaren 20 van de 2Oe eeuw woonde, werkte en leefde (tijdslijn die vanuit de 21e eeuw terugzoeft naar de jaren 20 van de vorige eeuw). In Limburg hadden ze de kolenmijnen. In Flevoland kwam er nieuw land door de afsluitdijk, in Twente kwam de textielindustrie. En in Drenthe? Veen en turf! Boem in beeld, overal turf. O ja, en natuurlijk hunebedden… Het was hier echt heel anders dan nu bij jou thuis. Was het pure armoede? Of was het soms ook heel rijk?’’ Je ziet film- en fotobeelden uit die tijd. In ieder geval was er een industriële revolutie gaande. En de Eerste Wereldoorlog was net geweest. Die industriële revolutie en die oorlog hadden grote gevolgen voor iedereen. Hier in Drenthe draaide het al vele jaren om veen en turf. Hoe ontstond turf eigenlijk? Dan moeten we even heel ver terug in de tijd. Zoeffff. Animatie van hoe veen ontstaat. En weet je waar je het allemaal vinden konden, dat veen? Geografische kaart. Zuidoost Drenthe er uitgelicht. Met de veenput, die er nu nog steeds is.
44
Maar dat veen, dat is geen turf. Hoe zit dat dan? Hoe was het om in die tijd te leven? Voor de pachter. Het kind. De veensteker. De winkelier. De schooljuf. De kroeg. Schets van die tijd. En wat zie je daar nu nog van in het landschap? Waar gaan we in de toekomst op stoken? Zijn we nu blijer dan toen? Stijl film We gebruiken historisch beeldmateriaal als basis voor de film. Om zaken van vroeger toch te kunnen laten zien, wisselen we het historisch beeldmateriaal af met animaties. Ook kunnen we met behulp van animaties processen goed verbeelden.
45
1
3. Het park
5 2
Entree: Horeca en winkel en mogelijk introductie en/of slecht weergelegenheid Het hele veenverhaal: Introductie in veenstapel op plein
4
Ons veendorp
5
Hoogveengebied: Kavel met het hoogveengebied met turfafgraving
6
Science center
2. Meerdere perspectieven Interactieve en hands-on tentoonstelling Het levenvanuit in het Drentse veen: We bekijken het verschillende perspectieven. 3 verhaal Leven, wonen, werken Zo ontstaat er eenDedivers verhaal. queste en van compleet het veen De perspectieven worden altijd verteld door de kinderen: Lieske en Geert. Door door het gehele park deze twee personages aan te houden worden zij een herkenbaar element.
Nu je kennis heb gemaakt met het gehele veenverhaal en de grote context duidelijk is, vervolg je je weg in het park (3&4). In dit gedeelte ga je allerlei huisjes bezoeken die je een unieke inkijk geven in het leven toendertijd. We kiezen hier voor één duidelijke tijd: de jaren twintig. Door middel van scenografische settings en diverse media herhalen we in delen het totaalverhaal van de introductiefilm. Daarnaast voegen we nog twee elementen toe:
Voorbeeld turf: - Hoe werd het vroeger gebruikt, gewonnen en verkocht? - Waar maak jij je huis mee warm? - Hoe doen we dat straks? - Hoe kan jij energie besparen in huis en hoe ging dat vroeger?
2 3
4
Terras
6 1. Relevantie voor nu en in de toekomst Door middel van vraaggestuurde content laten we bezoekers actief nadenken over de thema’s en betrekken we het op zijn/haar 1 eigen Entree leven.
3. Het leven in het Drentse veen 4. Ons veendorp
46
Thema per huisje We kiezen voor drie duidelijke thema’s die tezamen goed de tijdsgeest in kaart brengen:
VEENPARK VEENPARK ICONS
ICONS
WERKEN WERKEN
Huisje veenarbeider | Wonen in het veen WONEN WONEN
VEENPARK VEENPARK VEENPARK ICONS
ICONS ICONS
Per huisje kiezen we één thema om te verbeelden. Bijvoorbeeld:
Veldwachterswoning | Sociale controle (van de kerk, politie, school, onderling) LEVEN LEVEN
Werken
WERKEN WERKEN WERKEN
VEENPARK
ICONS
Smederij en schilderswinkel | Werktuigen voor het veen afgraven WERKEN
VEENPARK
ICONS
Stelmakerij en houtzagerij | Werktuigen om het veen af te graven WONEN WERKEN
Wonen
WONEN WONEN WONEN
VEENPARK
ICONS
LEVEN WONEN WERKEN
Kruidenierwinkel | Voeding (wat eten we, wat kopen we, wat verbouwen we) LEVEN WONEN
Schoenmakerswinkel | Kleding LEVEN
LEVEN LEVEN Leven in hetLEVEN veen VEENPARK VEENPARK
ICONS ICONS
Brugwachterswoning | Infrastructuur en logistiek (boten, treinen, lopen, paard) WERKEN WERKEN
VEENPARK
ICONS
VEENPARK
ICONS
Arbeiderswoning | Leven in huis WONEN WONEN WERKEN
Cafe | Ontspanning en vertier LEVEN LEVEN WONEN WERKEN
School | Educatie LEVEN WONEN
Kerk | Het geloof en rituelen LEVEN
47
Ordening in elk huisje In elk huisje houden we eenzelfde ordening aan. Zo wordt het duidelijk voor de bezoeker waar ze welke informatie kunnen vinden. Bij of in ieder huisje vind je: • Een boek (buiten) met: - Naam huisje - Picto van het thema (werken, wonen of leven in het veen) - Contextgevende foto’s - Korte tekst | titel, samenvattende alinea en verdieping • Scenografie - Inrichting in jaren 20 stijl. De bezoeker kan hier naar binnen en zien hoe de situatie er in die tijdsperiode eruit zag. - Beamer/monitor met foto en filmmateriaal voor context - Effecten | kookvuur, soundscape, schommelstoel etc. - Hands-on en radio voor queste
48
49
De queste van het veen Als onderdeel van je bezoek voegen we de queste van het veen toe. Een queste is een zoektocht of een onmogelijke opdracht. Tijdens deze zoektocht moet je veel hindernissen, tegenslag overwinnen. Het is ook niet altijd zeker of je de opdracht haalt. De queste van het veen speelt zich af in de het eerste deel van het park (kavels 1,3,4). Door middel van de queste leer je de thema’s wonen, werken en leven in het veen op nog een andere manier kennen. Onderwerp queste Hoe kwam je vroeger met weinig geld toch rond? Tijdens je bezoek aan het park kom je komt allerlei situaties tegen die je het hoofd moet bieden. Onderwerpen zijn: ruilhandel, winkelnering, drankmisbruik, werkeloosheid, kopen op de pof, kinderarbeid op het veen, etc.
50
Hoe werkt de queste Aan het begin van je bezoek krijg je een zakje met (plastic) munten mee, je x gulden loon. In elk huisje kun je een radio vinden. Deze radio maakt je zoektocht mogelijk. Via de radio ontvang je namelijk tips en trics over hoe je de queste moet oplossen. Antwoorden op de queste krijg je door onderweg diverse hands-on exhibits te spelen. De exhibits kun je alleen activeren met het geld dat je hebt mee gekregen. Lukt het jou om de juiste antwoorden te verzamelen met het geld wat je hebt verdiend? Of geef je te veel uit om een goed antwoord te krijgen? Daarnaast zit er nog een addertje onder het gras: bepaalde muntstukken kan je alleen op 1 plek inleveren. En soms ontbreekt een munt en moet je iets zelf verzinnen.
51
4. Hoogveengebied Na het bezoek aan de verschillende huisjes in jaren 20 stijl kun je op een turfschip of smalspoortrein stappen richting het hoogveengebied. Een uniek landschappelijk museaal topstuk: de laatste veenput (turfafgraving) van Nederland. Bij aankomst op het plateau heb je goed overzicht over 4.000 jaar veenhistorie. Het ongerepte hoogveen gaat over in het deel van de turfproductie: het bonken, de afgraving, de veenvondsten, het zetveld en de gecultiveerde dalgrond en het agrarisch gebruik. Iedereen ontvangt een persoonlijke uitleg door de turfsteker, de machinist of de schipper. De bezoekers volgen vervolgens ‘het knuppelpad’. Dit wordt een voor iedereen toegankelijk pad dat alle onderdelen bereikbaar maakt en voor de juiste routing zorgt. Je wordt meegenomen naar het verleden en geïnformeerd over de vervening in al zijn facetten. Langs een klein boerderijtje met werktuigen en materialen verlaat het pad de vervening en komt uit bij de aardappelmeelfabriek. Dit monument van agrarische ontwikkeling in de veenkoloniën, biedt meer dan voldoende ruimte voor een extra, nog te realiseren, beleving met betrekking tot 4.000 jaar veen en de Drentse agrarische ontwikkeling na de vervening. Een ontwikkeling van een innovatieve sector.
52
Bonkveld
Turfprod
Veenvon
Smalsppoo
3
4
5
7
Ve
Hoogvee 2
8
9
Dalgrond landbouw
10
Boekweit cultuur (hoogveen)
Opslagloods
Mogelijke routing
Veentrein
Het exacte padenstelsel moet in de planvorming nog verder uitgewerkt worden
Veenparkkanaal
Aanleg boot
el
Info plateau start
Veenvondsten
Smalsppoor materieel
3
4
5
7
Verschepen
Turfproductie
2
Keuter boerderijtje
12
rode
Bonkveld
11
Hoogveen
Zetveld droogproces
Berken
6
Aa fab rdap rie pel k me
1
8
9
Dalgrond landbouw
10
Boekweit cultuur (hoogveen)
Opslagloods
Mogelijke routing
Het exacte padenstels planvorming nog verd worden
Plattegrond Hoogveengebied
53
De basis is er, maar nu wordt het tijd om een groter plan tot uitvoer te brengen: • Afronden grondwerk • Aanleg houten pad/weg • De toegankelijkheid van de veenput moet sterk worden verbeterd. En dan niet een eeuwenoud knuppelpad maar we blijven in de buurt met een houten weg, vlonder, geschikt voor voetgangers, rollators en rolstoelers. • Verbinding Aardappelmeelfabriek, aanleggen pad, en verbeteren brug • Enscenering Situaties en materieel op het zetveld en de landbouwakker • Restauratie turfschip Om in het zijkanaal te leggen en te laden • Restauratie stoomlocomobielen • Informatievoorziening • Vervangen van de tijdelijke infopanelen door een conceptmatig ontwerp met multimedia • Bouw van een klein boerderijtje • Expositie in de aardappelmeelfabriek over de overgang van veen naar landbouw
54
55
5
5. Science center Bij de entree is er een vrolijke en frisse ruimte met een science center opstelling. Een science center is een tentoonstelling waar mensen, wat ons betreft altijd samen, moeilijke onderwerpen ontdekken en onderzoeken met een laagdrempelige en toegankelijke spel. Hiermee leer je op een andere manier het veenverhaal kennen. Van hieruit kunnen we ook linken leggen naar nu, naar andere energiebronnen maar ook naar de eigen leefwijze. Hier wordt ook de vraag gesteld: hoe doe jij dit nu? Hier is het ervaren en leren door samen te doen.