Bijlage bij 20.006004 - Jaarverslag 2019 Bank Nederlandse Gemeenten (BNG) (RIS.9978)

Jaarverslag BNG Bank 2019

INHOUD

2

Inhoud

Kerngegevens

4

Voorwoord

5

1

Profiel

8

1.1

Missie en strategie

9

1.2

Bedrijfsmodel

12

1.3

Relevante onderwerpen

14

1.4

Creëren van waarde

16

1.5

In contact met stakeholders

18

1.6

Ontwikkelingen in de omgeving

20

2

Onze bijdrage in 2019 en vooruitzichten

23

2.1

Financiële resultaten

26

2.2

Decentrale overheden

30

2.3

Woningcorporaties

34

2.4

Zorgsector

37

2.5

Onderwijssector

40

2.6

Energie en infrastructuur

42

2.7

BNG Duurzaamheidsfonds

44

2.8

Impact kredietportefeuille

45

2.9

Funding

47

2.10 Vooruitzichten 2020

49

INHOUD

3

3

Governance en interne bedrijfsvoering

53

3.1

Structuur

54

3.2

Organisatie en bestuur

56

3.3

Medewerkers

59

3.4

Beloningsbeleid

64

3.5

Compliance

65

3.6

Risicobeheer

68

3.7

Duurzame bedrijfsvoering

76

3.8

Bestuursverklaring

77

4

Verslag van de RvC

79

4.1

Voorwoord

80

4.2

Samenstelling RvC en commissies

82

4.3

Activiteiten RvC

86

4.4

Activiteiten RvC-commissies

89

5

Aanvullende informatie

93

5.1

Samenhang informatie

94

5.2

Uitgangspunten verslaglegging

98

5.3

Begrippenlijst

102

4

Kerngegevens

2019

2018

2017

2016

2015

Balanstotaal

149.689

137.509

140.025

154.000

149.511

Kredieten

89.163

85.738

86.008

87.576

89.366

- waarvan aan of onder garantie van overheden

80.341

77.733

77.727

79.304

80.159

4.154

4.257

4.220

3.753

3.739

Hybride kapitaal

733

733

733

733

424

Eigen vermogen per aandeel (in euro’s)

75

76

76

67

67

Leverage ratio

3,6%

3,8%

3,5%

3,0%

2,6%

Common Equity Tier 1-ratio

32%

32%

30%

26%

23%

Tier 1-ratio

38%

38%

37%

32%

27%

Nettowinst

163

337

393

369

226

Nettowinst beschikbaar voor aandeelhouders

142

318

318

365

226

2,55

5,70

6,73

6,62

4,06

71

159

141

91

57

Dividend als % van de geconsolideerde nettowinst

50%

50%

38%

25%

25%

Dividend per aandeel (in euros)

1,27

2,85

2,53

1,64

1,02

309

302

303

292

285

3

3,4%

2,9%

(in miljoenen euro's)

1

Eigen vermogen ten gunste van aandeelhouders

Winst beschikbaar voor aandeelhouders per aandeel (in euro's) Dividendvoorstel

Maatschappelijk Aantal vaste medewerkers (in fte’s) per jaar ultimo

2

Ziekteverzuim

3,5%

3,3%

3,0%

Aangetrokken funding door middel van SRI-bonds

1.934

1.190

1.383

1.560

650

CO2-emissie (totaal, in tonnen)

377

453

515

540

511

Per FTE (in tonnen)

1,2

1,5

1,7

1,9

1,8

Milieu 4

1 Eigen vermogen ten gunste van aandeelhouders. 2 Met ingang van 2016 wordt de FTE-equivalent van functies waarvoor een 40-urige werkweek is overeengekomen bepaald op basis van een 36-urige werkweek en komt daarmee uit op ruim 1,1 FTE. Daardoor stijgt het aantal FTE’s met ruim 7. 3 In 2017 is de systematiek voor de meting van het ziekteverzuim gewijzigd. De cijfers vanaf 2017 zijn niet direct vergelijkbaar met de cijfers van voorgaande jaren. Zie voor details de paragraaf Uitgangspunten verslaglegging. 4 De conversiefactoren voor de berekening van de CO2-emissie zijn gewijzigd. De emissie over 2016 is op dezelfde basis herberekend. De cijfers van 2016 tot en met 2018 zijn niet zonder meer vergelijkbaar met die van de voorgaande jaren. Zie voor details de paragraaf Uitgangspunten verslaglegging.

VOORWOORD

Voorwoord

Het afgelopen jaar was voor BNG Bank een uitdagend jaar. De kredietbehoefte en gerealiseerde omzet zijn ongekend hoog. De stijgende kredietbehoefte deed zich voor in alle sectoren (decentrale overheden, wonen, zorg, onderwijs en energie en infrastructuur). Klanten gebruiken onze financiering voor het realiseren van hun maatschappelijke doelstellingen, zoals meer en betaalbare sociale huurwoningen, publieke voorzieningen in gemeenten, de bouw en verduurzaming van zorg- en onderwijsinstellingen en productie van hernieuwbare energie. BNG Bank vervult daarmee haar missie om de publieke sector te ondersteunen met financiering tegen aantrekkelijke voorwaarden. Want prijs doet ertoe, juist voor de publieke sector. Tegelijkertijd is BNG Bank niet immuun voor de lage rente omgeving; dit heeft een drukkend effect op de rentemarge en het rendement van het eigen vermogen. Ook stijgen onze operationele kosten door investeringen in digitalisering en kosten door toezicht en regelgeving, waaronder de poortwachtersfunctie. Daarnaast hebben we twee significante individuele voorzieningen moeten treffen. Dit alles leidt tot een lagere netto winst. BNG Bank is en blijft een sterk gekapitaliseerde bank.

Gericht op maatschappelijke impact in Nederland Belangrijkste instrument van BNG Bank om maatschappelijke impact te creëren zijn onze kredieten in alle looptijden en tegen aantrekkelijke voorwaarden. De omvang van nieuw verstrekte langlopende kredieten bedroeg EUR 14,0 miljard. De langlopende kredietportefeuille steeg ten opzichte van ultimo 2018 met EUR 2,6 miljard tot EUR 84,2 miljard. Met deze financiering dragen wij bij aan lage kosten voor gemeenten, woningcorporaties, zorg en onderwijs en projecten op het gebied van energie en infrastructuur. BNG Bank levert zo een bijdrage aan de maatschappelijke impact die onze klanten creëren. Belangrijke thema’s voor onze klanten zijn de verduurzaming en de energietransitie. Dit wordt bevestigd door de materialiteitsanalyse die wij in 2019 hebben uitgevoerd. In het kader van het Klimaatakkoord hebben wij in 2019 de CO2-impact van onze kredietportefeuille voor het eerst laten meten. De resultaten dienen als vertrekpunt voor het opstellen van een actieplan om de CO2-impact van onze kredietportefeuille te verlagen.

Aantrekken financiering wereldwijd Om de kredietverlening te dekken is voor EUR 17,8 miljard langlopende financiering aangetrokken bij internationale beleggers. Dit betrof onder meer zes benchmarkleningen

5

VOORWOORD

in euro’s en Amerikaanse dollars, in omvang variërend van 500 miljoen tot 3,0 miljard. BNG Bank heeft voor EUR 6,2 miljard aan duurzame obligaties uitstaan.

Financiële resultaten Het rendement op het eigen vermogen bedroeg 3,6% en is daarmee onder de doelstelling van 3,7% uitgekomen. De nettowinst bedroeg EUR 163 miljoen. De belangrijkste oorzaken van de daling van de nettowinst ten opzichte van 2018 zijn een lager resultaat financiële transacties en hogere afwaarderingen voor kredietverliezen. Het resultaat financiële transacties kwam uit op EUR 37 miljoen positief. De afwaarderingen voor kredietverliezen in 2019 bedroegen EUR 153 miljoen negatief. Dit in historisch perspectief hoge bedrag is met name het gevolg van de verminderde kredietwaardigheid van een relatie die diensten verleent aan gemeenten. Het renteresultaat bleef met EUR 435 miljoen nagenoeg gelijk aan het renteresultaat over 2018. De solvabiliteitsratio’s zijn ten opzichte van ultimo 2018 stabiel gebleven; de Tier 1-ratio kwam eind 2019 uit op 38%. Dit is ruim boven de door BNG Bank gestelde doelstelling van 24%. BNG Bank stelt conform het kapitalisatie- en dividendbeleid voor om EUR 71 miljoen uit te keren aan aandeelhouders. Dit is 50% van de nettowinst na aftrek van dividend aan de verschaffers van hybride kapitaal. Het dividend bedraagt EUR 1,27 per aandeel.

Vooruitzichten Door de huidige renteomgeving is er meer concurrentie en dat is gezond. BNG Bank zal zich blijven richten op de publieke sector en het realiseren van maatschappelijke impact. We richten ons op het continu verbeteren van klant- en kredietprocessen. Dit betekent dat we blijven investeren in digitalisering, risicobeheersing en het voldoen aan toezicht en regelgeving. Ons belangrijkste instrument blijft het verstrekken van financiering tegen lage prijzen aan onze kernklanten. Die lage prijzen vereisen een uitstekend risicoprofiel (triple A ratings) zodat we financiering kunnen aantrekken tegen scherpe tarieven. Om het risicoprofiel en daarmee de lage prijzen ook de komende jaren te behouden, is het noodzakelijk dat BNG Bank het volume blijft beheersen van leningen die beslag leggen op het risicokapitaal van de bank (tot maximaal 10% van de leningenportefeuille). Wij maken daarom keuzes. We blijven ook investeren in onze medewerkers. Het medewerkersonderzoek dat in 2019 is gehouden geeft aan dat medewerkers trots zijn op de maatschappelijke betrokkenheid en stabiliteit van de bank, evenals op de professionaliteit waarmee de bank opereert. We zullen, in lijn met hun feedback, loopbaanontwikkeling en mobiliteit beter ondersteunen.

We achten het niet verantwoord een uitspraak te doen over de verwachte nettowinst 2020 omdat een betrouwbare uitspraak over het resultaat financiële transacties niet mogelijk is. Het coronavirus heeft vergaande maatschappelijke gevolgen, ook voor onze klanten. Wat dit voor de bank betekent is nu nog niet in te schatten. Ook de lage rentestanden zal een drukkend effect blijven hebben op de ontwikkeling van het renteresultaat.

6

VOORWOORD

Ik wil namens de Raad van Bestuur onze aandeelhouders, klanten, medewerkers, commissarissen en andere belanghebbenden danken voor hun bijdrage aan de prestaties van BNG Bank in het afgelopen jaar. Het afgelopen jaar is de waarde van onze strategie wederom aangetoond. Daar zijn we trots op. Mede daardoor zien we ook het lopende jaar met vertrouwen tegemoet. Namens de Raad van Bestuur, Gita Salden Voorzitter Den Haag, 13 maart 2020

7

PROFIEL

8

Profiel

1.1

Missie en strategie

9

1.2

Bedrijfsmodel

12

1.3

Relevante onderwerpen

14

1.4

Creëren van waarde

16

1.5

In contact met stakeholders

18

1.6

Ontwikkelingen in de omgeving

20

PROFIEL

1.1

MISSIE EN STRATEGIE

9

Missie en strategie

Missie BNG Bank is betrokken partner voor een duurzamer Nederland. Wij stellen de publieke sector in staat maatschappelijke doelstellingen te realiseren.

Strategie – Wij bieden financiering aan voor alle looptijden tegen zo laag mogelijke prijzen. – Wij stellen financieringsoplossingen, betalingsverkeer en expertise ter beschikking waarmee klanten hun maatschappelijke doelstellingen realiseren. – Wij bouwen langdurige relaties op met onze stakeholders en spelen proactief in op hun behoeften. – Wij bieden onze dienstverlening altijd aan, ongeacht de situatie op de financiële markten.

Kernwaarden Kernwaarden van onze bank zijn duurzaam, betrouwbaar en professioneel: – Duurzaam zien wij als het tegelijkertijd dienen van het economisch, milieu en sociaal belang. Dit is onlosmakelijk verbonden met onze missie. – Betrouwbaar betekent in het licht van onze maatschappelijke functie dat wij een veilige bank zijn vanwege het aandeelhouderschap van Nederlandse overheden en de grotendeels solvabiliteitsvrije kredietverlening, zichtbaar en herkenbaar voor onze stakeholders. – Professioneel betekent dat wij onze dienstverlening, onze medewerkers en informatievoorziening voortdurend verder ontwikkelen.

Strategische doelstellingen Wij zijn een relevante speler in de financiering van Nederlandse decentrale overheden en in de sectoren wonen, zorg, onderwijs, energie en infrastructuur. Wij willen rendabel voorzien in meer dan de helft van de langlopende kredietvraag van deze klantengroepen. Ons marktaandeel geeft aan in welke mate wij dit realiseren. Wij streven naar een redelijk rendement en niet naar winstmaximalisatie. Dit rendement komt via dividend ten goede aan de aandeelhoudende overheden. BNG Bank is betrokken partner voor een

duurzamer Nederland. Wij stellen de publieke sector in staat maatschappelijke doelstellingen te realiseren.

PROFIEL

MISSIE EN STRATEGIE

Randvoorwaarden De combinatie van zo laag mogelijke tarieven en een redelijk rendement voor aandeelhouders is mogelijk doordat aan twee randvoorwaarden wordt voldaan, namelijk een uitstekend risicoprofiel en een efficiënte organisatie.

Sustainable Development Goals De 17 Sustainable Development Goals (SDG’s) vormen tot 2030 een belangrijke agenda voor overheid en bedrijfsleven. Deze SDG’s zijn gericht op vrede en welvaart voor de mens en de wereld, nu en in de toekomst en onderschreven door alle lidstaten van de Verenigde Naties in 2015. Ook wij dragen bij aan de SDG’s en deze geven op zowel de korte als lange termijn richting aan ons handelen. Als bank richten wij ons op de SDG’s die het dichtst bij onze dienstverlening liggen.

Onze bijdrage aan de SDG's

Financieringen – Wij financieren de publieke sector, gezondheids- en onderwijsinstellingen tegen concurrende voorwaarden en houden daarmee de kosten van maatschappelijke voorzieningen laag (zie paragraaf Decentrale overheden, paragraaf Zorgsector en paragraaf Onderwijs). – Wij financieren diverse projecten op het gebied van duurzame fysieke en digitale infrastructuur ter ondersteuning van economische ontwikkeling en welzijn (zie paragraaf Energie en infrastructuur). – Wij bieden onze financieringen aan voor alle looptijden tegen zo laag mogelijke prijzen, ongeacht de situatie op de financiële markten. Lage financieringskosten vertalen zich in lagere kosten voor publieke voorzieningen (zie paragraaf Missie en strategie).

Bevordering van duurzaamheid – Wij stimuleren onze klanten initiatieven te nemen gericht op verduurzaming en ondersteunen onze klanten in het realiseren van hun doelstellingen voor een toekomstbestendige samenleving (zie hoofdstuk Onze bijdrage in 2019 en vooruitzichten). – Wij hebben het bijdragen aan de energietransitie als speerpunt van onze duurzaamheidsinspanningen benoemd. Wij faciliteren de energietransitie door de financiering van onder meer windenergie, zonne-energie, geothermie, warmtenetten en verduurzaming van de woningvoorraad (zie onder meer paragraaf Energie en infrastructuur). – Telos, het instituut voor duurzame ontwikkeling van de Universiteit van Tilburg heeft raamwerken ontwikkeld waarmee de duurzaamheidsprestaties van gemeenten en woningcorporaties inzichtelijk worden gemaakt. Het raamwerk voor gemeenten en het raamwerk voor woningcorporaties zijn op de website gepubliceerd. – De middelen die voortkomen uit de uitgifte van duurzaamheidsobligaties worden ingezet voor de financiering van de meest duurzame gemeenten en woningcorporaties (zie paragraaf Funding). – Met de Energietransitie Financieringsfaciliteit (ETFF) stimuleert het ministerie van Economische Zaken en Klimaat investeringen in nog niet volwassen deelmarkten binnen de energietransitie. De achtergestelde leningen binnen deze faciliteit worden door ons verstrekt.

10

PROFIEL

MISSIE EN STRATEGIE

– In onze eigen bedrijfsvoering streven wij naar het zo zuinig mogelijk omgaan met materialen en energie en het terugdringen van onze CO2-footprint (zie paragraaf Duurzame bedrijfsvoering). – Met ingang van 2019 rapporteren we over de CO2-impact van onze kredietverlening en uiterlijk in 2022 presenteren we een actieplan voor de reductie van deze CO2-impact. De CO2-impact van onze kredietportefeuille zullen we meten op basis van de methode van het Partnership for Carbon Accounting Financials (PCAF).

BNG Duurzaamheidsfonds – Het BNG Duurzaamheidfonds faciliteert verduurzaming op de gebieden zorg, onderwijs, wonen en milieu. Verenigingen, ondernemers en andere zakelijke initiatiefnemers kunnen bij het BNG Duurzaamheidsfonds leningen voor projecten ten behoeve van verduurzaming op deze gebieden afsluiten die een bijdrage leveren aan de duurzaamheidsdoelen van gemeenten of provincies (zie paragraaf BNG Duurzaamheidsfonds en de website van het fonds).

Medewerkers – Voor onze medewerkers is er een opleidingsbudget (voor opleidingen gericht op de huidige functie) en een mobiliteitsbudget (voor opleidingen gericht op een toekomstige functie binnen of buiten de bank) beschikbaar om de duurzame inzetbaarheid te vergroten (zie paragraaf Medewerkers). – Medewerkers kunnen meedoen aan sportactiviteiten en yoga waarmee wij bijdragen aan de gezondheid en welzijn van onze medewerkers (zie paragraaf Medewerkers). – Wij bieden volwaardig en fatsoenlijk werk aan al onze interne en externe medewerkers. Wij bieden een veilige werkomgeving, mogelijkheden tot ontplooiing en respecteren de rechten van onze medewerkers (zie paragraaf Medewerkers).

BNG Cultuurfonds – Het BNG Cultuurfonds stimuleert activiteiten op het gebied van kunst en cultuur die van betekenis zijn voor gemeenten en het gemeentelijk beleid (zie de website voor meer informatie over het fonds).

11

PROFIEL

1.2

BEDRIJFSMODEL

12

Bedrijfsmodel

Bedrijfsmodel BNG Bank Aantrekken van funding via internationale geld- en kapitaalmarkten

Opgericht in 1914

Aanbieden van financieringen aan de Nederlandse publieke sector tegen concurrerende voorwaarden

BNG Bank

Systeemrelevante bank onder ECB toezicht

4e bank van Nederland

314 medewerkers

BNG Bank fungeert als intermediair tussen de internationale geld- en kapitaalmarkt en de Nederlandse publieke sector. Sinds 1914 voorzien wij de publieke sector van financiering, tegen concurrende voorwaarden en voor alle looptijden, ongeacht de stituatie op de financiële markten. Onze klanten bevinden zich in de sectoren decentrale overheden, wonen, zorg, onderwijs, energie en infrastructuur. Het grootste deel van de leningen die wij verstrekken (ruim 90%) bestaat uit leningen die worden gegarandeerd door overheidsinstanties. Deze zogenaamde solvabiliteitsvrije leningen hebben een risicoweging van 0%. Ook kunnen wij het betalingsverkeer voor onze klanten verzorgen. Wij hebben één vestiging in Den Haag van waaruit alle activiteiten plaatsvinden. Wij zijn één van de grootste uitgevers van obligaties van Nederland. BNG Bank wordt gezien als een veilige bank vanwege het aandeelhouderschap van Nederlandse overheden en de grotendeels solvabiliteitsvrije kredietverlening. Wij hebben de hoogste externe kredietratings (Moody's: Aaa, FitchRatings: AAA, S&P Global: AAA). Hierdoor hebben wij een sterke inkooppositie op internationale geld- en kapitaalmarkten. Tegen lage prijzen kunnen wij korte en lange termijn kapitaal (funding) in verschillende valuta aantrekken. Vervolgens kunnen wij hierdoor onze klanten weer lage tarieven bieden. Geen van de

PROFIEL

BEDRIJFSMODEL

13

producten en diensten die wij leveren zijn onderwerp van vragen van stakeholders of onderwerp van openbaar debat.

Stakeholders Onze belangrijkste stakeholders zijn klanten, beleggers, aandeelhouders en medewerkers. Internationale beleggers op internationale geld- en kapitaalmarkten leveren onze ingaande stroom van financiering aan, waarmee we onze klanten in de Nederlandse publieke sector financieringen kunnen verstrekken. Daarmee kunnen wij onze aandeelhouders, de Nederlandse staat en decentrale overheden, een redelijk rendement bieden. Dit kunnen wij doen dankzij onze medewerkers. Wij spreken onze stakeholders regelmatig in overleggen en op bijeenkomsten en bevragen ze in onderzoeken. Door deze dialoog met stakeholders hebben wij een duidelijk beeld van hun verwachtingen en de waarde die wij voor hen creëren. De reacties van onze stakeholders gebruiken we om onze producten, diensten en processen te verbeteren.

Wij hebben een sterke inkooppositie op internationale geld- en kapitaalmarkten door de hoogste externe kredietratings.

PROFIEL

1.3

RELEVANTE ONDERWERPEN

Relevante onderwerpen

Materiële onderwerpen hebben een significante invloed op onze organisatie of zijn onderwerpen waar we significante invloed op hebben. Om te bepalen welke onderwerpen het meest relevant zijn voor ons en voor onze stakeholders en dus materieel zijn, wordt op frequente basis een materialiteitsanalyse uitgevoerd. In 2017 hebben wij een uitgebreide materialiteitsanalyse uitgevoerd. In 2018 is de daaruit voortkomende materialiteitsmatrix geactualiseerd en is door het samenvoegen van verschillende onderwerpen het aantal materiële onderwerpen teruggebracht van 25 naar 8 onderwerpen. Voor 2019 is een geheel nieuwe materialiteitsanalyse uitgevoerd onder interne en externe stakeholders. Alle mogelijke onderwerpen zijn in ogenschouw genomen en een ‘longlist’ is opgesteld van 200 relevante niet-financiële onderwerpen waarover gerapporteerd kan worden, toegesneden op de financiële sector. Deze onderwerpen zijn geconsolideerd tot 12 materiële onderwerpen. Na consultatie van onze stakeholders is een materialiteitsmatrix opgesteld op basis van de afweging, gemaakt door diverse stakeholders. Een uitgebreide beschrijving van de materialiteitsanalyse is opgenomen op de website. Op basis van het onderzoek is een materialiteitsmatrix opgesteld met op de verticale as de prioritering vanuit het perspectief van onze stakeholdergroepen en op de horizontale as de interne prioritering.

De materialiteitsmatrix is in onderstaande afbeelding opgenomen. Voor de definities van de xas en y-as van de matrix maken we gebruik van de GRI Standards waarmee dit jaarverslag in overeenstemming is opgesteld. De 'Influence on stakeholder assessments and decisions' geeft de externe prioritering van onze stakeholders aan en de 'Significance of economic, environmental and social impacts' geeft onze eigen interne prioritering aan. De materiële onderwerpen met bijbehorende definities zijn in de Begrippenlijst opgenomen.

14

PROFIEL

RELEVANTE ONDERWERPEN

Het verband tussen de materiële onderwerpen, de daaraan gekoppelde doelstellingen, de behaalde resultaten en impact op stakeholders wordt inzichtelijk gemaakt in de connectiviteitstabel. Tevens is een koppeling gemaakt tussen materiële onderwerpen en de SDG's, de van toepassing zijnde GRI-onderdelen en de paragrafen waarin de management aanpak van het materiële onderwerp nader wordt toegelicht. De volledige connectiviteitstabel is opgenomen in de paragraaf Samenhang informatie.

15

PROFIEL

1.4

CREËREN VAN WAARDE

Creëren van waarde

Wij creëren waarde door een relevante speler te zijn in de financiering van de Nederlandse publieke sector door financieringen aan te bieden tegen zo laag mogelijke kosten en door te streven naar een redelijk rendement. In onderstaand waardecreatiemodel laten we zien hoe wij beschikbare middelen gebruiken om waarde te creëren en welke opbrengsten we daarmee behalen.

16

PROFIEL

CREËREN VAN WAARDE

17

PROFIEL

1.5

IN CONTACT MET STAKEHOLDERS

18

In contact met stakeholders

Wij investeren in lange termijn relaties met onze stakeholders door regelmatig met hen in gesprek te gaan middels overleggen, regionale en sector bijeenkomsten en via onderzoeken. Twee maal per jaar organiseren wij de Raad van Klanten, bestaande uit een vaste groep van ongeveer tien bestuurders uit verschillende klantgroepen. Met hen wisselen we van gedachten over strategische onderwerpen die zowel voor BNG Bank als voor klanten van belang zijn. Voor onze gemeentelijke klanten organiseren wij jaarlijks een bijeenkomst voor ‘30.000+’ en voor ‘100.000+’ gemeenten waarbij voor gemeenten actuele onderwerpen worden besproken. Daarnaast hebben wij in 2019 onder meer een inhoudelijke bijdrage geleverd op vastgoeddagen over zorg-, onderwijs-, gemeentelijk en corporatievastgoed.

Reputatieonderzoek In 2019 hebben wij een reputatieonderzoek onder aandeelhouders, klanten, overheid, toezichthouders en persrelaties laten uitvoeren om inzicht te krijgen in de reputatie van BNG Bank en om ons inzicht te geven in de sterke punten en blinde vlekken van onze organisatie. Wij scoren goed bij alle groepen en in het bijzonder op de aspecten 'relatie', 'prestaties' en 'duurzaamheid'. Met name over dit laatste aspect gaat men graag met ons in gesprek en wordt een nadrukkelijke rol van de bank gezien in de financiering van de energietransitie. Wij worden gezien als een betrouwbare en degelijke partner. De bank is financieel solide en de stakeholders ervaren een goede, constructieve samenwerking. De relatieve zekerheid en eenvoud waarmee BNG Bank een financiering kan aanbieden, wordt door klanten als een sterk punt gezien. Sommige klanten zouden graag een proactievere houding van ons zien en waar mogelijk de samenwerking intensiveren. Daarnaast worden de persoonlijke contacten als toegevoegde waarde ervaren. Niettemin zijn uiteindelijk tarieven en voorwaarden doorslaggevend bij de keuze van een financier en niet de contacten. Alternatieve financieringsvormen en -platformen kunnen daarom een bedreiging vormen indien onze klanten hiermee op goedkope en eenvoudige wijze financieringen kunnen krijgen.

Op basis van de bevindingen van het reputatieonderzoek hebben wij een aantal verbeterpunten geformuleerd. Het gaat onder meer om frequent en proactief contact met onze klanten. Wij kunnen duidelijker zijn in welke typen projecten wij

Stakeholders zien een nadrukkelijke rol voor de bank weggelegd in de financiering van de energietransitie.

PROFIEL

IN CONTACT MET STAKEHOLDERS

financieren en welke niet en op welke termijn wij daarover uitsluitsel kunnen geven. Een ander verbeterpunt is om duurzaamheid duidelijker in onze strategie naar voren te laten komen. Deze verbeterpunten zijn gekoppeld aan actiehouders en opgenomen in de jaarplannen voor 2020. De voortgang hierop wordt gedurende het jaar gemonitord.

19

PROFIEL

1.6

ONTWIKKELINGEN IN DE OMGEVING

Ontwikkelingen in de omgeving

Politieke en economische ontwikkelingen Onzekere economische en politieke ontwikkelingen leidden in 2019 internationaal tot aantasting van het vertrouwen van ondernemers en een afnemende investeringsbereidheid. De groei van de wereldeconomie nam daardoor af. Het handelsconflict tussen de Verenigde Staten en China escaleerde. Beide landen verhoogden hun invoertarieven aanzienlijk, waardoor de handel tussen beide landen afnam. Verder zorgde de Brexit voor economische onzekerheid. Inmiddels heeft het Britse parlement ingestemd met het Brexit-akkoord, waarmee het Verenigd Koninkrijk officieel per 31 januari 2020 uit de EU is getreden. Naar aanleiding van de uitslag van het Britse referendum in 2016 over het uittreden uit de Europese Unie hebben wij een uitgebreide impactanalyse uitgevoerd en maatregelen genomen waarmee de continuïteit van onze bedrijfsvoering gewaarborgd blijft. Ondanks de moeilijke externe omstandigheden ontwikkelde de Nederlandse economie zich relatief gunstig. De consumptie van huishoudens groeide gestaag dankzij de toename van de werkgelegenheid. Daarnaast voerde de overheid de bestedingen op. De bedrijfsinvesteringen namen door de hoge bezettingsgraad sterker toe dan in 2018. Het bruto binnenlands product nam in 2019 met circa 1,6% toe (2018: 2,6%). Ondanks de afname bleef de groei hoger dan in het eurogebied.

De inflatie liep op van 1,6% in 2018 naar 2,7% in 2019. Deze prijsstijging werd veroorzaakt door de verhoging van het lage btw-tarief en de energiebelasting. De situatie van de overheidsfinanciën bleef positief. De overheid boekte in 2019 een overschot van EUR 9,7 miljard, ofwel 1,2% van het bbp. De overheidsbestedingen namen toe met 1,5%. De uitgaven aan infrastructuur, zorg en defensie namen het sterkst toe. De bruto overheidsschuld kwam in 2019 uit op 398 miljard euro, wat neerkomt op 49% van het bbp. In de Miljoenennota 2020 heeft de regering zowel lastenverlichtingen als hogere uitgaven aangekondigd. Hierdoor zal het begrotingsoverschot volgens het CPB in het komende jaar naar verwachting afnemen. In de eurozone als geheel verzwakten de economische omstandigheden. De inflatieverwachtingen namen daardoor aanzienlijk af. Het tempo van de geldontwaarding liep terug tot ongeveer 1%, ruim beneden de doelstelling van de ECB. De centrale bank besloot daarop het monetaire beleid te verruimen. De effectenaankopen werden in november De historisch lage rentetarieven hervat, voorwaarden werden versoepeld en het hebben invloed op onze depositotarief werd verlaagd van -0,4% naar -0,5%. Andere centrale banken, waaronder de Amerikaanse financiële resultaten.

20

PROFIEL

ONTWIKKELINGEN IN DE OMGEVING

21

Federal Reserve, verlaagden hun officiële tarieven eveneens. Vooral onder invloed van deze beleidsmaatregelen daalden de rentetarieven in ons land en belandden in augustus over alle looptijden tot 30 jaar op negatieve niveaus. Onder invloed van meevallende economische ontwikkelingen en de hoop op een handelsakkoord tussen de Verenigde Staten en China liepen de rentetarieven daarna wereldwijd weer wat op. Aan het einde van 2019 bedroeg de rente op tienjarige Nederlandse staatsleningen -0,08% (2018: 0,39%). Deze historisch lage rentetarieven hebben daarmee een behoorlijke invloed op onze financiële resultaten (zie ook de paragraaf Financiële resultaten).

Technologische ontwikkelingen In 2019 hebben wij binnen de bank uitgebreid gesproken over ontwikkelingen op het gebied van technologie, zoals digitalisering van processen om efficiency te bevorderen, veranderende klantbehoeften, disintermediatie en de kansen die er voor ons op technologisch gebied zijn. De komende jaren geven we verdere invulling hieraan.

Ontwikkelingen in de natuurlijke omgeving De Raad van State heeft in mei 2019 beslist dat het Programma Aanpak Stikstof (PAS) niet gebruikt mag worden als basis om toestemming te verlenen voor activiteiten die leiden tot een stikstoftoename in Natura 2000-gebieden. Dit heeft ingrijpende gevolgen voor ruimtelijke ontwikkeling. Naast de stikstofproblematiek is afgelopen juli een norm gesteld voor de stoffengroep PFAS, waarvan een deel mogelijk kankerverwekkend en bijna niet afbreekbaar is. Hoewel ondertussen de norm voor PFAS versoepeld is, zijn door deze ontwikkelingen veel plannen en projecten in Nederland vertraagd of stopgezet. Bovendien vormen extreme weersomstandigheden en grote natuurrampen zoals overstromingen en stormen in combinatie met een gebrek aan effectieve maatregelen om klimaatverandering te verminderen of om daaraan te kunnen aanpassen, een belangrijk risico wereldwijd. Het kan onder meer leiden tot het verlies van gebouwen en infrastructuur. Ook het verlies aan biodiversiteit en het verdwijnen van ecosystemen met onomkeerbare gevolgen voor milieu en uitputting van hulpbronnen voor mens en bedrijf zijn een belangrijk risico. Deze ontwikkelingen in de natuurlijke omgeving hebben daarmee niet alleen grote impact op onze klanten, maar ook op onze eigen bedrijfsvoering.

In onze bedrijfsvoering zullen wij de komende perioden aandacht besteden aan de impact van klimaatrisico's en daar waar nodig maatregelen nemen. Voortvloeiend uit het Klimaatakkoord dat wij samen met vrijwel de hele Nederlandse financiële sector hebben ondertekend, rapporteren we met ingang van 2019 over de CO2-impact van onze kredietverlening (zie de paragraaf Impact kredietportefeuille). In 2020 zullen wij een vervolgmeting uitvoeren waardoor we de resultaten van 2019 in perspectief kunnen plaatsen en inzichtelijk kunnen maken of de CO2-impact van onze kredietportefeuille is gewijzigd. Uiterlijk in 2022 presenteren we een actieplan voor de reductie van deze CO2-impact.

Marktontwikkelingen Invest-NL en de mogelijke komst van een door het kabinet voorgestelde investeringsfonds waren in 2019 voor ons belangrijke ontwikkelingen in de markt. De meest concrete ontwikkeling is Invest-NL, een 100% staatsdeelneming van de Rijksoverheid. De organisatie is opgericht om ondernemers te helpen bij het

Met het ondertekenen van het Klimaatakkoord commiteren wij ons om een bijdrage te leveren aan de strijd tegen klimaatverandering.

PROFIEL

ONTWIKKELINGEN IN DE OMGEVING

financieren van investeringen die Nederland duurzamer en innovatiever maken en marktfalen op te vangen. Invest-NL krijgt de mogelijkheid te investeren in innovatieve projecten en/of bedrijven om daarmee grote maatschappelijke transities te versnellen en innovatieve bedrijven te helpen. In 2019 is tevens door het kabinet voorgesteld om een investeringsfonds op te richten om de Nederlandse economie in de toekomst te versterken. In 2020 zal naar verwachting meer duidelijk worden over de opzet en de projecten die het investeringsfonds zal financieren.

Risico’s en kansen / SWOT Onze sterke en zwakke punten en onze belangrijkste kansen en bedreigingen zijn in onderstaand overzicht opgenomen. Deze zogenaamde SWOT is opgesteld op basis van de SWOT zoals opgenomen in het jaarverslag 2018, in combinatie met de resultaten van het reputatieonderzoek, de materialiteitsanalyse, het medewerkeronderzoek en de cultuurscan.

SWOT analyse Sterke punten

Zwakke punten

– Betrouwbare, veilige en financieel

– Beperkte commerciële ruimte

solide bank.

door statutair kader.

– Maatschappelijk betrokkenheid.

– Afhankelijkheid van geld- en

– Stabiele klantrelaties.

kapitaalmarkt.

– Compacte organisatie met korte

– Behoudend.

lijnen en vaste contactpersonen.

– Beperkte personele omvang.

– Sterke inkooppositie op inter­ nationale geld- en kapitaalmarkten.

SW OT Kansen

Bedreigingen

– Voortrekkersrol in stimuleren

– Komst van nieuwe spelers in

duurzaamheid en energietransitie. – Benutten van technologische ontwikkelingen, nieuwe markten en producten. – Mogelijkheden tot samenwerking met publiek-private fondsen en nationale investeringsfondsen.

financiële omgeving. – Lage rentestand. – Wet- en regelgeving die de bank of onze klanten raakt. – Overheidsvisie op nutsbanken.

22

ONZE BIJDRAGE IN 2019 EN

23

VOORUITZICHTEN

Onze bijdrage in 2019 en vooruitzichten 2.1

Financiële resultaten

26

2.2

Decentrale overheden

30

2.3

Woningcorporaties

34

2.4

Zorgsector

37

2.5

Onderwijssector

40

2.6

Energie en infrastructuur

42

2.7

BNG Duurzaamheidsfonds

44

2.8

Impact kredietportefeuille

45

2.9

Funding

47

2.10 Vooruitzichten 2020

49

ONZE BIJDRAGE IN 2019 EN

BELANGRIJKE GEBEURTENISSEN IN 2019

24

VOORUITZICHTEN

Belangrijke gebeurtenissen in 2019

Januari Raad van Commissarissen herbenoemt Olivier Labe als lid van de Raad van Bestuur.

Februari BNG Bank is co-financier van de Transformatiefaciliteit, een initiatief van ministerie van BZK om woningbouw op leegstaande of onderbenutte bedrijfslocaties te stimuleren.

Maart Fitch verhoogt rating BNG Bank naar ‘AAA’.

Mei Noordwest Ziekenhuisgroep investeert met hulp van BNG Bank in haar ziekenhuislocaties.

Juni BNG Bank introduceert Digipass App om in te loggen in BNG Betalingsverkeer.

BNG Bank financiert het Smart City initiatief dat gemeenten ontzorgt bij de transitie naar duurzame en slimmere openbare verlichting.

April BNG Bank wint de award voor ‘Sustainability Bond of the year’ van Environmental Finance.

EUR 159 miljoen, 50% van de nettowinst als dividend beschikbaar voor aandeelhouders.

AVA benoemt Huub Arendse als RvC-lid. Jan Nooitgedagt en Theo Bovens treden terug als RvC-leden.

ZorgSaam Zorggroep Zeeuws-Vlaanderen investeert EUR 42 miljoen in het ziekenhuis in Terneuzen en verpleeghuis Stelle in Oostburg.

ONZE BIJDRAGE IN 2019 EN

BELANGRIJKE GEBEURTENISSEN IN 2019

25

VOORUITZICHTEN

Juli

Augustus Gemeente Utrecht kiest BNG Bank als huisbankier.

BNG Bank tekent samen met de financiële sector voor klimaatdoelen van het kabinet en verplicht zich vanaf 2020 te rapporteren over de klimaatimpact van financieringen en beleggingen.

Oktober BNG Bank financiert grootste particuliere zonneakker van Nederland.

BNG Bank in top 3 van ’s werelds veiligste banken volgens Global Finance.

September Start van PSD2 waarmee partijen met een licentie na toestemming van de rekeninghouder toegang krijgen tot betaalrekeningen.

ISS-Oekom verhoogt duurzame rating BNG Bank naar C+ ‘prime’. Daarmee behoort BNG Bank tot de duurzame koplopers binnen de bankensector.

December BNG Bank verstrekt in regio Eindhoven de grootste financiering voor middenhuur in de corporatiesector in 2019.

BNG Bank meet vanaf 2019 de CO2-uitstoot van haar kredietportefeuille o.b.v. de PCAF-methode.

November BNG Bank financiert vervanging en verdere verduurzaming van het openbaar vervoer in regio Amsterdam. BNG Bank financiert mee aan herstel van een aardwarmteproject uit 2010 voor warmte aan woningen en glastuinbouw.

ONZE BIJDRAGE IN 2019 EN

FINANCIËLE RESULTATEN

VOORUITZICHTEN

2.1

Financiële resultaten

Resultaat en rendement BNG Bank heeft over het verslagjaar 2019 een nettowinst behaald van EUR 163 miljoen. De belangrijkste oorzaken van de daling van EUR 174 miljoen ten opzichte van 2018 zijn een lager resultaat financiële transacties en hogere voorzieningen voor kredietverliezen. Het rendement op het eigen vermogen is met 3,6% onder de doelstelling van 3,7% uitgekomen. Het renteresultaat is met EUR 435 miljoen nagenoeg gelijk aan het renteresultaat over 2018. In 2019 is het renteresultaat positief beïnvloed door de toename van de lange leningenportefeuille en de gunstige tarieven voor nieuw aangetrokken financiering. Door de relatief grote omvang van vervroegde aflossingen op langlopende kredietverlening was ook de bijdrage van de verkoopresultaten aan het renteresultaat met EUR 15 miljoen onverwacht hoog. Het renteresultaat staat echter onder druk door de historisch lage rentetarieven. Hierdoor rendeert het eigen vermogen van de bank tegen een steeds lager rendement. Het resultaat financiële transacties is in 2019 uitgekomen op EUR 37 miljoen positief (2018: EUR 112 miljoen positief). Dit betreft EUR 21 miljoen aan gerealiseerde waardeveranderingen, vooral als gevolg van mutaties in de liquiditeitsportefeuille. De ongerealiseerde marktwaardeveranderingen laten een divers beeld zien.

Positieve resultaten komen vooral voort uit de herwaardering van de kredietcomponent van de rentedragende waardepapieren in de balanspost financiële activa tegen reële waarde via het resultaat. De sterke daling van de rente had een negatief effect op de kredietcomponent van de met klanten afgesloten renteswaps en de swaps die zijn afgesloten om de marktrisico’s van de hierboven genoemde rentedragende waardepapieren af te dekken. Door de aanhoudend volatiele financiële markten blijft het resultaat van BNG Bank gevoelig voor deze marktwaardeveranderingen, die tot einde looptijd van de onderliggende transacties tot ongerealiseerde resultaten leiden. De geconsolideerde reguliere bedrijfslasten in 2019 zijn ten opzichte het voorgaande jaar met EUR 5 miljoen toegenomen tot EUR 81 miljoen. De kosten van de bank stijgen als gevolg van investeringen in informatietechnologie en inhuur van interne en externe medewerkers. Deze investeringen zijn noodzakelijk om processen efficiënter in te richten en om de verder toenemende vereisten vanuit regelgeving en toezichthouders afdoende te beantwoorden. De bijdrage van de bank aan het Europese resolutiefonds in 2019 is vastgesteld op bijna EUR 8 miljoen. De daling van EUR 4 miljoen ten opzichte van de bijdrage in 2018 is

26

ONZE BIJDRAGE IN 2019 EN

FINANCIËLE RESULTATEN

27

VOORUITZICHTEN

veroorzaakt door de sterke daling van het balanstotaal in 2017 ten opzichte van het balanstotaal per einde 2016. De bijdrage aan de wettelijke bankenbelasting in 2019 die is bepaald aan de hand van de balans per einde 2018, bedroeg EUR 30 miljoen. De afwaarderingen voor kredietverliezen in 2019 bedroegen EUR 153 miljoen. Dit in historisch perspectief hoge bedrag is met name het gevolg van de verminderde kredietwaardigheid van een relatie die diensten verleent aan gemeenten. Hoewel de kredietwaardigheid van de leningenportefeuille gemiddeld genomen van een hoog niveau is, zijn problemen in incidentele gevallen niet uit te sluiten. Daarnaast hebben de minder gunstige economische ontwikkelingen geleid tot een stijging van verwachte kredietverliezen. Bijzondere waardeverminderingen in enkele participaties van BNG Gebiedsontwikkeling kwamen per saldo uit op EUR 7 miljoen. Het balanstotaal is in 2019 met EUR 12,2 miljard toegenomen tot EUR 149,7 miljard, met name als gevolg van de gedaalde lange rentetarieven. De effecten hiervan zijn terug te zien in de toename van de balansposten derivaten, cash collateral, schuldbewijzen en waardeaanpassingen kredieten in portfolio hedge accounting. De post kredieten nam met ruim EUR 3,3 miljard toe vooral door de groei van de langlopende leningen. Het eigen vermogen van de bank is in 2019 met EUR 0,1 miljard gedaald tot EUR 5,0 miljard.

De nettowinst over 2019 compenseerde de uitkeringen van dividend en de daling van de ongerealiseerde reserves niet volledig. De naar risico gewogen solvabiliteitsratio’s zijn ten opzichte van ultimo 2018 stabiel gebleven; de Common Equity Tier 1-ratio en de Tier 1-ratio kwamen eind 2019 uit op 32% respectievelijk 38%. De leverage ratio van de bank daalde ten opzichte van ultimo 2018 met 0,2% tot 3,6% als gevolg van de toename van het balanstotaal. Wij stellen conform het kapitalisatie- en dividendbeleid voor om EUR 71 miljoen (2018: EUR 159 miljoen) uit te keren aan aandeelhouders. Dit is 50% van de nettowinst na aftrek van dividend aan de verschaffers van hybride kapitaal. Het dividend bedraagt EUR 1,27 (2018: EUR 2,85) per aandeel.

Kredietverlening en funding De omvang van nieuw verstrekte langlopende kredieten in 2019 kwam met EUR 14,0 miljard ruim boven de verwachting uit. Mede door de steeds lagere rentetarieven voor langlopende leningen was de vraag naar langlopende leningen hoog. Met name de vraag vanuit decentrale overheden en de zorgsector was hoger dan verwacht. Het aandeel in solvabiliteitsvrije langlopende kredietverlening aan decentrale overheden, woningcorporaties en zorginstellingen, bedroeg evenals in 2018 ongeveer 71%. Hiermee is de doelstelling van 55% ruimschoots behaald. Als gevolg van de relatief hoge omvang van nieuw verstrekte langlopende kredieten in 2019 nam de langlopende kredietportefeuille ten opzichte van ultimo 2018 toe met EUR 2,6 miljard tot EUR 84,2 miljard. Met een score van meer dan 93% per einde 2019 is ook de doelstelling behaald dat ten minste 90% van de langlopende leningen op de balans moeten kwalificeren

Wij stellen voor om 50% van de winst beschikbaar voor aandeelhouders als dividend aan hen uit te keren.

ONZE BIJDRAGE IN 2019 EN

FINANCIËLE RESULTATEN

28

VOORUITZICHTEN

als promotional loan. Het gemiddelde van uitstaande korte kredieten aan klanten bedroeg evenals in 2018 EUR 4,2 miljard. Wij hebben in 2019 EUR 17,8 miljard (2018: EUR 18,4 miljard) aan langlopende financiering aangetrokken, onder andere door uitgifte van zes benchmarkleningen (in euro's en Amerikaanse dollars) in omvang variërend van 500 miljoen tot 3,0 miljard. In lijn met de vraag naar langlopende leningen is de gemiddelde looptijd van de aangetrokken funding toegenomen. Door de goede kredietwaardigheid van de bank en de gunstige marktomstandigheden op de internationale kapitaalmarkten waren wij in staat om tegen aantrekkelijke tarieven lang- en kortlopende financiering aan te trekken.

Financiële doelstellingen en resultaten Doelstellingen 2019

Resultaten 2019

Resultaten 2018

Het rendement van het eigen vermogen

3,6%

8,5%

Externe ratings van Moody’s, S&P en Fitch

Gerealiseerd.

Moody’s: Aaa, Standard & Poor’s: AAA en

zijn gelijk aan de ratings van de Staat der

Moody’s: Aaa, Standard & Poor’s: AAA en

Fitch: AA+.

Nederlanden.

Fitch: AAA.

Leverage ratio ≥3,4%.

3,6%

3,8%

Tier-1 ratio ≥23,5%.

38%

38%

Aandeel promotional loan in portefeuille

93%

93%

Gerealiseerd.

Gerealiseerd.

ligt boven de rendementsnorm van het ministerie van Financiën: >3,7%.

≥90%. Groei kredietportefeuille t.o.v. eind 2018.

ONZE BIJDRAGE IN 2019 EN VOORUITZICHTEN

FINANCIËLE RESULTATEN

29

ONZE BIJDRAGE IN 2019 EN

DECENTRALE OVERHEDEN

VOORUITZICHTEN

2.2

Decentrale overheden

Ontwikkelingen in de sector De implementatie van het klimaatakkoord en de energietransitie vormen een belangrijk thema voor decentrale overheden en zal dat ook de komende jaren blijven. Vanwege de onduidelijkheid over de te maken keuzes en de rol die decentrale overheden hierin moeten gaan spelen, verwachten wij veel ontwikkeling bij gemeentes, maar nog weinig financieringsvragen op deze gebieden op de korte termijn. Als bank zetten we ons wel actief in op het delen van kennis en in de begeleiding bij het maken van strategische keuzes met betrekking tot vastgoed. Spin-off voor de bank is de financiering van energiecoöperaties, samenwerkingsverbanden van burgers, bedrijven en gemeenten die zich inzetten voor opwekking, transport en gebruik van duurzame energie in collectief beheer. De stikstof- en PFAS-beperkende maatregelen hebben een behoorlijke impact gehad op decentrale overhedenin 2019. Veel lokale plannen en projecten zijn vertraagd en hebben daarmee ook impact op onze kredietportefeuille. Bovendien kampen veel gemeenten met problematiek rondom decentralisatie van overheidstaken. Dit vraagt niet alleen veel tijd en energie van gemeenten, maar leidt ook tot budgettaire spanningen en daarmee tot bezuinigingen, uitstel van projecten en onderhoud én tot een verminderde financieringsvraag.

Een aantal samenwerkingsverbanden tussen gemeenten inzake de gezamenlijke administratieve organisatie zijn beëindigd vanwege onder meer uiteenlopende verwachtingen. In 2019 zijn er geen gemeentelijke herindelingen geweest.

30

ONZE BIJDRAGE IN 2019 EN

DECENTRALE OVERHEDEN

31

VOORUITZICHTEN

BNG Bank is voor veel gemeenten huisbankier. Dit betekent dat wij onder meer het betalingsverkeer van de desbetreffende gemeente verwerken en de rekening-courant verzorgen. Gemeenten letten daarbij onder meer op efficiency van het betalingsverkeer, de invulling van 'partnership'en 'social return'. In 2019 hebben wij via een Europese aanbesteding onder meer het huisbankierschap van de gemeente Utrecht gekregen en zijn de huisbankierschappen van onder meer de gemeente Katwijk en Midden-Delfland verlengd. We hebben 35 heringedeelde gemeenten begeleid bij het inrichten van het betalingsverkeer.

Transformatiefaciliteit In februari 2019 is het startsein gegeven voor de Transformatiefaciliteit, een regeling die woningbouw op leegstaande of onderbenutte bedrijfslocaties stimuleert. Oude bedrijventerreinen en kantoorparken liggen vaak op aantrekkelijke locaties, maar plannen komen vaak niet van de grond door onvoldoende voorfinanciering. Met de nieuwe faciliteit komen er in de voorfase kortlopende geldleningen beschikbaar, zodat de woningbouw op deze locaties versneld kan worden. Het gaat om leningen van maximaal 5 jaar en maximaal EUR 3,5 miljoen per project. De overheid en BNG Bank reserveren daarvoor elk 38 miljoen euro. Ook een aantal provincies zetten hun middelen in om de transformatie te stimuleren. Het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederlandse gemeenten (SVn) is aanspreekpunt en gaat de faciliteit uitvoeren en beheren. Inmiddels zijn de eerste projecten gestart.

Maatschappelijk Vastgoed Scan Vanaf eind 2017 tot en met 2019 hebben wij onze klanten de Maatschappelijk Vastgoed Scan gratis aangeboden als instrument ter verduurzaming van vastgoed. Deze online tool geeft snel een overzicht van de noodzakelijke maatregelen en bijbehorende kosten om vastgoed te verduurzamen. De scan laat het huidige energielabel zien, de besparingsmaatregelen, de vereiste investering inclusief terugverdientijd en de mogelijke verbetering van het energielabel en verwachte CO2-reductie.

Transitie naar duurzame en slimme verlichting In 2019 hebben wij het Smart City initiatief gefinancierd dat gemeenten helpt bij de financiering, vernieuwing en verduurzaming van openbare verlichting. Renkum is de eerste gemeente die hiervan gebruikt maakt. Het Smart City Nederland initiatief investeert in lantaarnpalen waarna de gemeente vervolgens openbare straatverlichting als dienst van Smart City Nederland betrekt. In de toekomst kunnen lantaarnpalen voor andere doeleinden worden gebruikt, zoals het meten van luchtkwaliteit, voor mobiele internettoepassingen, het reguleren van verkeersstromen, als oplaadpunt voor elektrische auto’s of als camerabeveiliging voor openbare orde en veiligheid.

Social return Bij aanbestedingen door overheden is er een wettelijke plicht voor de winnende partij om een bijdrage te leveren aan social return on investment (SROI). SROI kan bijvoorbeeld worden ingevuld door het in dienst nemen van iemand met een afstand tot de arbeidsmarkt. Voor BNG Bank is het niet eenvoudig om hier invulling aan te geven omdat wij zijn gevestigd in Den Haag en onze

Klimaatverandering en energietransitie vormen de komende jaren belangrijke thema's voor decentrale overheden.

ONZE BIJDRAGE IN 2019 EN

DECENTRALE OVERHEDEN

VOORUITZICHTEN

klanten zich in heel Nederland bevinden. Wij zoeken daarom ook naar andere invullingen, door bijvoorbeeld een bijdrage te leveren aan maatschappelijke projecten of door gebruik te maken van een platform voor vraag en aanbod van sociale initiatieven.

32

ONZE BIJDRAGE IN 2019 EN VOORUITZICHTEN

Huisbank voor nóg een grote gemeente Gemeente Utrecht koos afgelopen jaar BNG Bank als huisbankier. Na Den Haag is Utrecht de tweede van de vier grote gemeenten die via een Europese aanbesteding voor BNG Bank heeft gekozen. In het aanbestedingsproces is veel aandacht besteed aan duurzaamheid. Utrecht wil in deze overeenkomst van maximaal tien jaar een bijdrage aan haar duurzaamheidsdoelen zien. Wethouder Anke Klein: ‘In het aanbestedingsproces is bijzondere aandacht uitgegaan naar duurzaamheid. We hebben banken niet alleen beoordeeld op geschiktheid, maar hebben ook wensen geformuleerd met betrekking tot prijs, duurzaamheid en aanvullende dienstverlening. Uit de vier banken die zich hadden ingeschreven kwam BNG Bank op alle wensen met de hoogste score naar voren’.

Comfortabele gebouwen De gemeente Utrecht en BNG Bank werken al langer samen op allerlei gebieden. Naast financiering hebben wij prepaid betaalpassen geleverd voor minima. Daarnaast helpen wij de gemeente bij de implementatie van een Digitaal Huishoudboekje dat alle Utrechters ondersteunt bij hun financiële administratie. Met Utrechtse woningcorporaties, zorg- en onderwijsinstellingen werken we aan verduurzaming van hun gebouwen. Zo is het comfortabeler en gezonder leven in een woning of school door een goede luchtkwaliteit, goede isolatie en voldoende daglicht.

33

ONZE BIJDRAGE IN 2019 EN

WONINGCORPORATIES

VOORUITZICHTEN

2.3

Woningcorporaties

Ontwikkelingen in de sector Voor onze klanten in de woningcorporatiesector hebben wij in 2019 vijf regionale bijeenkomsten georganiseerd. Tijdens deze bijeenkomsten is onder meer gesproken over ontwikkelingen in de sector, over de vraag in hoeverre financiering tegen lage prijzen ook in de toekomst beschikbaar blijft en over de rol van BNG Bank daarin . Na een langdurige periode van minder investeringen door woningcorporaties, leidend tot een afname van onze kredietportefeuille in deze sector, beginnen de investeringen van woningcorporaties toe te nemen. De behoefte aan sociale huurwoningen is onverminderd groot en het is de taak van woningcorporaties om daar invulling aan te geven. Ook de verduurzaming van het woningbezit vormt een belangrijk thema voor woningcorporaties. De afspraken in het Sociaal Huurakkoord leiden tot een beperking van de huurstijgingen, wat gevolgen heeft voor de inkomsten van woningcorporaties. Aan de andere kant stijgen de uitgaven van woningcorporaties, onder meer doordat bouwkosten stijgen en bouwgrond schaars is. Ook de in 2019 gemanifesteerde stikstofproblematiek vormt een belemmering voor sterkere groei van het investeringsniveau van woningcorporaties. Het kabinet heeft EUR 1 miljard korting op de verhuurdersheffing toegezegd ter stimulering van de nieuwbouw door woningcorporaties.

34

ONZE BIJDRAGE IN 2019 EN

WONINGCORPORATIES

35

VOORUITZICHTEN

Middenhuur Een segment met sterke tekorten in het aanbod binnen de woningmarkt betreft middenhuur. Bij middenhuur gaat het om woningen die iets duurder zijn dan sociale huurwoningen en plaats bieden aan huishoudens met een middeninkomen. Deze huishoudens verdienen te veel voor sociale huur en te weinig voor koop of ze kiezen voor een huurwoning vanwege de flexibiliteit. Middenhuur helpt om doorstroming te bevorderen en om meer gemengde wijken en complexen te realiseren, wat bevorderlijk is voor de leefbaarheid. Wij merken dat woningcorporaties steeds meer nagaan of er voor hen een rol ligt in dit marktsegment. Woningcorporaties concentreren zich op zogenaamde diensten van algemeen economisch belang (DAEB), zoals het bouwen, verhuren en beheren van sociale huurwoningen. Voor overige niet-DAEB activiteiten, zoals het realiseren van middenhuurwoningen, gelden strengere eisen. Woningcorporaties mogen deze activiteiten alleen uitvoeren als commerciële bedrijven geen interesse hebben (de zogenaamde markttoets). Aangezien commerciële bedrijven de middenhuur tot nu toe onvoldoende oppakken, krijgen woningcorporaties meer mogelijkheden om in dit segment actief te zijn. In december 2019 hebben wij een grote financiering voor middenhuur aan een woningcorporatie in de regio Eindhoven kunnen verlenen.

Met deze lening worden de komende jaren middenhuurwoningen gebouwd om daarmee tegenmoet te komen aan de grote vraag aan deze woningen in deze regio.

Verkoop maatschappelijk vastgoed door woningcorporaties Woningcorporaties kijken kritisch naar hun kerntaak en daarbij behorende vastgoedportefeuilles. Soms betekent dit dat maatschappelijk vastgoed wordt afgestoten. In Friesland hebben wij een marktpartij gefinancierd die onderwijsvastgoed van een woningcorporatie verhuurt aan gemeenten en onderwijsinstellingen heeft overgenomen. Met dergelijke financiering helpen wij maatschappelijke organisaties op twee manieren bij de realisatie van hun doelstellingen. Door de financiering komen middelen vrij die door de woningcorporatie weer worden ingezet in het sociale huursegment. Daarnaast blijft met de transactie het vastgoed langjarig beschikbaar voor huurders en daarmee voor maatschappelijke functies.

Wij verwachten dat middenhuur belangrijk zal worden in de woningmarkt en voor woningcorporaties.

ONZE BIJDRAGE IN 2019 EN

WONINGCORPORATIES

VOORUITZICHTEN

Crailo: wonen middenin de natuur Voormalig kazerneterrein Crailo verbindt de natuurgebieden ten zuiden en noorden van de A1. In 2017 kochten drie Gooise gemeenten dit terrein voor woningbouw. Bijna de helft van het gebied is gereserveerd voor bestaand en nieuw groen én voor nieuwe natuur. Ongeveer 13 hectare is bestemd voor woonfuncties. Hier komen 500 woningen waarvan een derde als sociale huurwoning wordt gerealiseerd. BNG Bank financiert dit project voor EUR 20 miljoen onder gemeentegarantie van de gemeenten Gooise Meren, Hilversum en Laren.

36

ONZE BIJDRAGE IN 2019 EN

ZORGSECTOR

VOORUITZICHTEN

2.4

Zorgsector

Ontwikkelingen in de sector Binnen de zorgsector is er sprake van teruglopende investeringen en daarmee van een lagere financieringsvraag, onder meer veroorzaakt door onzekerheden ten aanzien van overcapaciteit, personeelstekorten en lage rendementen. Dit is ook merkbaar in de garantieverlening door het Waarborgfonds voor de Zorg (WFZ) die in de afgelopen jaren is teruggelopen. De afgelopen jaren heeft de overheid ingezet op de decentralisatie van overheidstaken en de uitvoering is onder randvoorwaarden zoveel mogelijk decentraal belegd. Doel hiervan was om zorg en ondersteuning dichterbij de burger te organiseren om zo meer maatwerk te leveren en kosten te besparen. Inmiddels is te constateren dat de grenzen van decentralisatie en gereguleerde marktwerking in de zorg in zicht zijn gekomen. Medio 2020 zal de overheid een contourennota presenteren waarbij de overheid de coördinatie van zorg op verschillende onderdelen weer meer naar zich toe zal trekken.

37

ONZE BIJDRAGE IN 2019 EN

ZORGSECTOR

VOORUITZICHTEN

Renovatie ziekenhuis en ouderenzorglocatie in ZeeuwsVlaanderen ZorgSaam Zorggroep Zeeuws-Vlaanderen biedt thuiszorg, ouderenzorg, ziekenhuis- en ambulancezorg in heel Zeeuws-Vlaanderen. De zorggroep wil de gezondheid van de bevolking in de regio verbeteren door organisatie van een degelijk en betrouwbaar aanbod van zorgvoorzieningen. ZorgSaam investeert EUR 42 miljoen in het ziekenhuis in Terneuzen en verpleeghuis Stelle in Oostburg. Op ziekenhuislocatie De Honte komt onder andere een hypermodern operatiecentrum. Het ziekenhuis van dertig jaar oud wordt verder voor een deel gerenoveerd en voorbereid op de toekomst, zodat het nog een aantal decennia meekan. Verpleeghuis Stelle wordt veranderd in een gebouw met een ruim en eigentijds woon-, werk- en leefklimaat. Deze financiering draagt bij aan de kwaliteit van zorg in Zeeuws-Vlaanderen. Wij zijn er dan ook trots op dat ZorgSaam ons heeft gekozen als huisbankier.

Green deal ‘Duurzame zorg voor een gezonde toekomst’ De zorgsector heeft te maken met een grote verduurzamingsopgave waarmee hoge kosten zijn gemoeid. In 2018 hebben wij, samen met andere banken, de Green Deal 'Duurzame zorg voor een gezonde toekomst' mede ondertekend. Met 131 andere partijen uit de zorg zijn afspraken gemaakt om de zorg in Nederland te verduurzamen. Wij spelen hierin een rol als financier van de zorgsector en onderschrijven het belang van de bijdrage die de zorgsector wil leveren aan klimaatdoelstellingen. De urgentie is nog niet groot gelet op de andere uitdagingen waar de sector zich voor gesteld ziet. Daarnaast is onzeker of er voldoende middelen ter beschikking worden gesteld voor de bekostiging van de te nemen maatregelen. Wat betreft de uitvoering zien we bij de zorgaanbieders nog grote verschillen.

38

ONZE BIJDRAGE IN 2019 EN VOORUITZICHTEN

Hypermodern OKcomplex in het bos Eind 2019 was de officiële opening van de nieuwbouwvleugel van de Sint Maartenskliniek in Nijmegen. Bij de nieuwbouw is nadrukkelijk gekeken naar functionele zorg. Hoe zien de operatiekamers (OK's) van de toekomst eruit? De zeven nieuwe OK’s van 55 m2 - in plaats van 25 m2 - zijn veiliger, overzichtelijker en voorzien van de laatste digitale vernieuwingen. De nieuwbouw van de revalidatiekliniek is in lijn met de nieuwe mogelijkheden op het gebied van ICT en behandeling van patiënten. Die hebben gevolgen voor de inrichting, financiering en ondersteuning. Dankzij de goede reputatie en specialisatie van de revalidatiekliniek loopt zij landelijk voorop. De kliniek wordt beoordeeld op prestatie-indicatoren die zijn vastgelegd door de Inspectie voor de Gezondheidszorg en Jeugd. Daarnaast is een specifieke set prestatieindicatoren vastgesteld voor de revalidatiezorg (in overleg met Revalidatie Nederland). Kenmerkend voor de hele nieuwbouw is de connectie met de natuur om de kliniek heen. Overal schijnt daglicht naar binnen, zelfs in de operatiekamers. Er wordt tien tot vijftien procent van het bebouwingsoppervlak teruggeven aan de natuur.

De kliniek kan met minder oppervlakte toe omdat zij patiënten op meerdere plekken in Nederland poliklinisch ziet en ze op het gebied van minder complexe zorg geen groei maar bestendiging van het huidige aanbod nastreeft. BNG Bank financierde samen met ABN Amro de nieuwbouw. Finance Ideas was de schakel tussen kliniek en financiers.

39

ONZE BIJDRAGE IN 2019 EN

ONDERWIJSSECTOR

VOORUITZICHTEN

2.5

Onderwijssector

Ontwikkelingen in de sector De financiering van onderwijsvastgoed van middelbaar en hoger beroepsonderwijs en universiteiten is opgenomen in ons marktsegment onderwijs. De financiering van onderwijsvastgoed van basis- en voortgezet onderwijs verloopt doorgaans via gemeenten. In 2019 hebben wij de BNG Bank Onderwijsdagen georganiseerd om de bekendheid van BNG Bank onder schoolbesturen te vergroten en inzicht te geven in de ondersteuning die wij kunnen bieden bij het verduurzamen van het vastgoed. Binnen de onderwijssector zijn er nog veel kansen voor verduurzaming van het vastgoed, evenals in het verbeteren van het binnenklimaat in scholen. Bij primair en voortgezet onderwijs spelen gemeenten daarin een belangrijke rol. Bij middelbaar en hoger beroepsonderwijs en universiteiten hebben instellingen grotendeels zelf zeggenschap over het vastgoed. De aanpak van verduurzaming vertoont dan ook verschillen.

40

ONZE BIJDRAGE IN 2019 EN VOORUITZICHTEN

Duurzaamste onderwijsgebouw ter wereld BNG Bank is een van de financiers van de TU/e. De renovatie van het Atlasgebouw op de campus van de Technische Universiteit Eindhoven (TU/e) is afgelopen voorjaar afgerond. Het voormalige hoofdgebouw vande TU/e stamde uit 1963 en was aan vernieuwing toe. De CO2 -uitstoot is zo’n 80 procent verminderd, terwijl het aantal gebruikers meer dan verdubbelde. Die sterke daling van de CO2-uitstoot komt onder andere door de zeer sterk isolerende glasgevel en doordat het gebouw geen gasaansluiting meer heeft. Warmte en koeling komt uit de campusbrede warmte- en koudeopslag (WKO) van de TU/e.

41

ONZE BIJDRAGE IN 2019 EN

ENERGIE EN INFRASTRUCTUUR

42

VOORUITZICHTEN

2.6

Energie en infrastructuur

Ontwikkelingen in de sector De sector Energie en infrastructuur omvat de projectfinancieringen die wij doen op het gebied van energie, infrastructuur, mobiliteit en milieu. Onze omzet in duurzame projecten is in 2019 met 45% gestegen naar EUR 505,4 miljoen (2018: EUR 349,7 miljoen). De sector staat voor grote opgaven en er zijn grote investeringen nodig. Verduurzaming van vastgoed, vergroting van het aandeel duurzaam opgewekte energie en alternatieve warmtebronnen ter vervanging van het stoken op aardgas zijn de drie pijlers waarop de energietransitie rust. Het bijdragen aan de energietransitie is één van onze belangrijkste duurzaamheidsinspanningen. Wij helpen met de financiering van grote projecten in deze sectoren. Inmiddels hebben wij al diverse geothermieprojecten gefinancierd, naast de financiering voor andere vormen van hernieuwbare energie zoals zonneparken, windenergieparken en gebruik van restwarmte.