CConstaterende datEmmen
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 4 - Plan-MER Omgevingsvisie Emmen 2040 - Achtergrondrapport effectbeoordeling

Informatiebijeenkomst 14 september 2026, gemeente EmmenBij agendapunt: Raadsvoorstel - Vaststellen Omgevingsvisie Emmen 204090.205 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 5 van 12

Tabel 8.7 Bouwstenen met bijhorende kansen en risico’s in Alternatief 1: Behouden Bouwsteen Kans/Risico in bestaand stedelijk gebied gebiedsgericht vastgoedeigenaren (particulieren, verhuurders) ruimte geven om te investeren in hun vastgoed en woningen (bijvoorbeeld verduurzaming, optoppen, woningsplitsing, transformatie, bijgebouwen of mantelzorgwoningen en meervoudig ruimtegebruik) risico op toename vervoersbewegingen auto doordat de toename van inwoners van een buurt leiden tot meer verkeersbewegingen zijn met de auto investeren in het tegengaan van leegstand in het centrum van Emmen-Stad door het herbestemmen van bestaande objecten voor een aantrekkelijke en vitale binnenstad kans op afname aandeel reizigerskilometers auto ten opzichte van langzame modaliteiten en OV doordat er meer panden benut gaan worden in het centrum voor woningen en voorzieningen, wat OV en fiets stimuleert kans op toename vervoersbewegingen doordat er meer panden benut worden in het centrum wat zorgt voor meer vervoersstromen herbestemming van Vrijkomende Agrarische Bebouwing (VAB) mogelijk maken naar recreatieve doeleinden, kleinschalige bedrijvigheid en wonen met mogelijk een combinatie met geclusterde zorg risico op verschuiving gemiddeld aandeel reizigerskilometers met het OV, met de fiets of te voet naar de auto doordat meer mensen in het buitengebied gaan wonen of gebruik gaan maken van

voorzieningen in het buitengebied risico op verschuiving gemiddeld aandeel reizigerskilometers met het OV, met de fiets of te voet naar de auto doordat meer bedrijvigheid in het buitengebied leidt tot meer reizigerskilometers met de auto risico op afname of verschuiving gemiddeld aandeel reizigerskilometers met het OV, met de fiets of te voet naar de auto doordat recreatievoorzieningen in het buitengebied meer mensen per auto aantrekken 102 | 186 Witteveen+Bos | 145326/26-007.032 | Definitief Bouwsteen Kans/Risico risico op toename vervoersbewegingen met de auto doordat er meer woningen en zorginstellingen bijkomen in het buitengebied die slecht bereikbaar zijn met andere modaliteiten dan de auto risico op toename afstand tot OV-halte doordat in het buitengebied haltes verder uit elkaar gelegen zijn kans op toename tevredenheid fiets- en wandelmogelijkheden doordat meer recreatievoorzieningen zijn waarschijnlijk leiden tot meer recreatieve wandel- en fietsmogelijkheden inzetten op een compleet aanbod van maatschappelijke en dagelijkse voorzieningen in wijkcentra van Emmen en in de kerndorpen kans op verschuiving gemiddeld aandeel reizigerskilometers met de auto naar met fiets en te voet doordat de voorzieningen in de kerndorpen op kleinere afstand komen en de auto daar niet voor nodig is kans op afname aantal vervoersbewegingen per auto doordat voorzieningen in de wijkcentra

van Emmen en in de kerndorpen op kleinere afstand komen en de auto daar niet voor nodig is risico op toename aantal vervoersbewegingen per auto vanuit de kleine dorpen, doordat door concentratie van voorzieningen in kerndorpen en wijkcentra van Emmen leidt voor minder voorzieningen in de kleine dorpen kans op toename ervaren tevredenheid met fiets- en wandelmogelijkheden doordat het aantal vervoersbewegingen auto afneemt in de wijkcentra van Emmen, en in de kerndorpen er meer ruimte komt voor de voetganger en de fietser (en dit als veiliger wordt ervaren) medewerking verlenen aan de ontwikkeling Nedersaksenlijn met een verdiepte ligging ter hoogte van het centrum van Emmen kans op verschuiving gemiddeld aandeel reizigerskilometers met de auto naar met het OV doordat een treinverbinding naar het noorden en naar Twente met frequentere dienstregeling het OV tot een betere optie maakt in het zuidoosten, rondom het Bargerveen, ruimte bieden voor verwevenheid landbouw met natuur en recreatie & toerisme: hier géén ruimte voor nieuwvestiging van veehouderijen risico op afname of verschuiving gemiddeld aandeel reizigerskilometers met het OV, met de fiets of te voet naar met de auto doordat de recreatievoorzieningen buiten de bereikbare kernen liggen risico op toename vervoersbewegingen met de auto doordat de recreatievoorzieningen buiten de bereikbare kernen liggen risico op toename

afstand tot OV-halte doordat de recreatievoorzieningen buiten de bereikbare kernen liggen kans op toename aantrekkelijke wandel- en fiets mogelijkheden doordat er meer ruimte is voor recreatieve doeleinden als fiets- en wandelpaden economische ruimtevraag invullen door verdichting en herstructurering van bestaande bedrijventerreinen zoals Bargermeer kans op verschuiving van het gemiddeld aandeel reizigerskilometers met de auto naar met het OV, met de fiets of te voet doordat mensen uit Emmen kunnen werken in de relatief bereikbare Bargermeer in plaats van dat ze verder moeten reizen kans op afname vervoersbewegingen auto doordat mensen uit Emmen kunnen werken in de relatief bereikbare Bargermeer in plaats van dat ze verder moeten reizen 103 | 186 Witteveen+Bos | 145326/26-007.032 | Definitief Bouwsteen Kans/Risico risico op toename vervoersbewegingen auto doordat er meer mensen naar de Bargermeer reizen van buiten Emmen duurzame herontwikkeling van verouderde bedrijventerreinen en glastuinbouwgebieden risico op toename aantal vervoersbewegingen auto doordat bedrijvigheid meer vervoersbewegingen aantrekt op bestaande werk- en woningbouwlocaties het stimuleren en toepassen van hernieuwbare en herbruikbare grondstoffen en materialen binnen de bouw, onderhoud en gebiedsontwikkelingen kans op afname vervoersbewegingen auto doordat met circulair en herbruikbare grondstoffen meer

lokale materialen worden gebruikt, waardoor er minder materiaal van ver moet worden aangevoerd open, groene karakter van gemeente Emmen behouden door dit als vertrekpunt te nemen bij ruimtelijke ontwikkeling (o.a. door onnodige verhardingen te verwijderen en zuinig zijn op bestaande groenstructuren) kans op toename op verschuiving gemiddeld aandeel reizigerskilometers met de auto naar met de fiets of te voet doordat er meer aantrekkelijke wandelmogelijkheden zijn. kans op tevredenheid wandelmogelijkheden doordat meer groenstructuren zorgen voor meer aantrekkelijke wandelmogelijkheden Criterium gemiddeld aandeel reizigerskilometers per vervoerswijze (auto, ov, fiets, voet) per persoon per dag Ten aanzien van het subthema Mobiliteit biedt alternatief 1 kansen en risico’s voor het gemiddeld aandeel reizigerskilometers in gemeente Emmen. Het aandeel reizigerskilometers met de auto neemt toe waar herbestemming van leegstaande panden leidt tot meer vervoersstromen, en waar herbestemming van vrijkomende agrarische bebouwing (VAB) naar wonen of recreatie en recreatievoorzieningen buiten bereikbare kernen zorgt voor meer wonen en bezoek in het buitengebied. Ook in het zuidoosten rondom het Bargerveen kan verwevenheid van landbouw met natuur en recreatie leiden tot meer autoverplaatsingen als recreatiegebieden buiten kernen liggen.

Tegelijkertijd zijn er kansen om het aantal autokilometers te verminderen. Een compleet aanbod van maatschappelijke en dagelijkse voorzieningen in wijkcentra en het instandhouden en versterken van basisvoorzieningen in dorpen zorgt voor een verschuiving van autogebruik naar meer fiets en lopen. De Nedersaksenlijn, economische ruimtevraag invullen door verdichting van bedrijventerreinen in de Bargermeer en herontwikkeling van verouderde bedrijventerreinen bevorderen verplaatsingen per fiets, voet en OV doordat functies dichter bij elkaar en bereikbaarder worden. De effecten van alternatief 1 op dit criterium zijn daarmee beoordeeld als zowel positief (+) als negatief (-1). Criterium vervoersbewegingen auto Ten aanzien van het subthema Mobiliteit biedt alternatief 1 zowel kansen als risico’s voor het aantal vervoersbewegingen met de auto in de gemeente. Kansen ontstaan doordat door een compleet aanbod van maatschappelijke en dagelijkse voorzieningen in wijkcentra het aantal vervoersbewegingen met de auto afneemt. De economische ruimtevraag invullen door verdichting en herstructurering van bestaande bedrijventerreinen, het stimuleren en toepassen van hernieuwbare en bruikbare grondstoffen en investeren in het tegengaan van leegstand in het centrum van Emmen-stad zorgen meer minder lange reisafstanden en zorgt er dus voor dat vervoersbewegingen met de auto verminderen.

Tegelijkertijd zijn er risico’s: het investeren in vastgoed en woningen in het centrum kan tot meer autostromen leiden, en het herbestemmen van VAB naar wonen, recreatie of zorg in het buitengebied en recreatievoorzieningen buiten bereikbare kernen kunnen autogebruik stimuleren. Ook kan de verdichting van bestaande bedrijventerreinen zoals Bargermeer en de duurzame herontwikkeling van bedrijventerreinen en glastuinbouwgebieden leiden tot meer autobewegingen omdat meer mensen naar deze locaties moeten. De effecten van alternatief 1 op dit criterium zijn daarmee beoordeeld als zowel negatief (-) als positief (+). 104 | 186 Witteveen+Bos | 145326/26-007.032 | Definitief Criterium afstand tot OV-halte Ten aanzien van het subthema Mobiliteit biedt alternatief 1 alleen risico’s wat betreft de afstand tot OV-halte in de gemeente Emmen. Het beleid voor herbestemming van VAB naar recreatieve doeleinden, kleinschalige bedrijvigheid en wonen (met mogelijk geclusterde zorg) leidt tot toename van de afstand tot OV-haltes doordat haltes in het buitengebied verder uit elkaar liggen. Ook het bieden van ruimte voor verwevenheid van landbouw met natuur en recreatie en toerisme rond het Bargerveen (zonder nieuwvesting van veehouderijen) vergroot de afstand tot OV-haltes doordat recreatievoorzieningen buiten de bereikbare kernen liggen.

Er zijn geen kansen wat betreft dit criterium voor alternatief 1 voor gemeente Emmen. De effecten van alternatief 1 op dit criterium zijn daarmee beoordeeld als negatief (-). Criterium ervaren tevredenheid met fiets- en wandelmogelijkheden Ten aanzien van het subthema Mobiliteit biedt alternatief 1 alleen kansen voor de ervaren tevredenheid met fiets- en wandelmogelijkheden. Er zijn kansen op toename van de tevredenheid doordat herbestemming van VAB naar recreatie, kleinschalige bedrijvigheid en wonen meer recreatieve wandel- en fietsmogelijkheden oplevert. Daarnaast kan het inzetten op een compleet aanbod van maatschappelijke en dagelijkse voorzieningen in wijkcentra en kerndorpen het autogebruik verminderen en daarmee ruimte voor de fietser en voetganger creëren. Ruimte bieden voor verwevenheid van landbouw met natuur en recreatie rond het Bargerveen maakt extra recreatieve paden mogelijk en het behoud van het open, groene karakter zorgt voor aantrekkelijker wandel- en fietsroutes. Er zijn geen risico’s wat betreft dit criterium voor alternatief 1 voor gemeente Emmen. De effecten van alternatief 1 op dit criterium zijn daarmee beoordeeld als positief (+). 8.7.2 Alternatief 2: Benutten Ten aanzien van het subthema Mobiliteit biedt alternatief 2 verschillende kansen/risico's, zie tabel 8.8.

Tabel 8.8 Bouwstenen met bijhorende kansen en risico’s in Alternatief 2: Benutten Bouwsteen Kans/Risico nieuwe woningbouw door uitbreiding voor het creëren van gemengde wijken en dorpen, met verschillende woningtypen kans op afname afstand tot OV-bushaltes wanneer woningen dicht bij bushaltes worden gerealiseerd risico op toename afstand tot OV-haltes door nieuwe woningen op afgelegen locatie/niet nabij voorzieningen en werkgelegenheid te realiseren risico op extra toename vervoersbeweging auto door onvoldoende aansluiting op fiets- en OV-infrastructuur van de nieuwe woningen risico op toename gemiddeld aandeel reizigerskilometers per vervoerswijze door nieuwe woningen op afgelegen locatie/niet nabij voorzieningen en werkgelegenheid te realiseren woningen toevoegen met veel basisvoorzieningen nabij en goede bereikbaarheid: Emmen-stad en Klazienaveen, Schoonebeek, Emmer-Compascuum en Nieuw Amsterdam/Veenoord (kerndorpen) kans op verschuiving gemiddeld aandeel reizigerskilometers met de auto naar met het OV, met de fiets of te voet in Emmen-stad en de kerndorpen doordat de voorzieningen in deze gebieden op kleine afstand komen te liggen waardoor gebruik van de auto niet meer nodig is 105 | 186 Witteveen+Bos | 145326/26-007.032 | Definitief Bouwsteen Kans/Risico kans op afname vervoersbewegingen auto doordat meer wonen dichtbij voorzieningen zorgen voor minder autobewegingen kans

op afname afstand tot OV-halte doordat extra woningen in Emmen-stad en de kerndorpen leiden tot meer inwoners die nabij (bestaande) OV-haltes wonen groei woningvoorraad door bouw woningen in nog niet bebouwde gebieden waarbij het gebied rondom Emmen-Zuid geldt als locatie voor stedelijke uitbreiding (Delftlanden) kans op afname afstand tot OV-haltes wanneer woningen rondom Emmen-Zuid dicht bij het treinstation worden gerealiseerd risico op extra toename vervoersbeweging auto door dat de uitbreiding in Emmen-Zuid dicht bij de N34/A37 ligt en er goede verbindingen voor autoverkeer zijn risico op toename gemiddeld aandeel reizigerskilometers per auto en OV door dat de uitbreiding in Emmen-Zuid dicht bij de N34/A37 ligt en bij station Emmen-Zuid waardoor er goede verbindingen voor OV en autoverkeer zijn versterken van regionale voorzieningenniveau ( bijvoorbeeld theater, ziekenhuis): zoveel mogelijk in het centrum van Emmen-stad risico op verschuiving gemiddeld aandeel reizigerskilometers met het OV, met de fiets of te voet naar met de auto doordat versterking van deze voorzieningen zorgt voor meer verkeersstromen met de auto van buiten Emmen-stad risico op toename vervoersbewegingen auto doordat meer voorzieningen zorgt voor meer verkeersstromen investeren in een breed hoger onderwijsaanbod en kennisinstellingen om studenten aan te trekken en vast te houden o.a.

in de vorm van een nieuwe Greenwisecampus kans op verschuiving gemiddeld aandeel reizigerskilometers met de auto naar met het OV doordat het OV de makkelijkste optie is om naar de Greenwisecampus te komen kans op afname afstand tot OV-halte doordat meer bedrijven en onderwijsinstelling dichtbij elkaar op de Greenwisecampus zitten die goed bereikbaar is met het OV medewerking verlenen aan ontwikkeling van de Nedersaksenlijn met een onverdiepte ligging ter hoogte van het centrum van Emmen kans op verschuiving gemiddeld aandeel reizigerskilometers met de auto naar met het OV doordat een treinverbinding naar het noorden en frequentere dienstregeling het OV tot een betere optie maakt en meer reizigers gebruik gaan maken van de trein verdubbeling van de verbinding Emmen - Klazienaveen (N862) risico op verschuiving gemiddeld aandeel reizigerskilometers met het OV, met de fiets of te voet naar met de auto doordat het aantal vervoersbewegingen met de auto toeneemt doordat Klazienaveen en Bargermeer beter bereikbaar zijn risico op toename van het aantal vervoersbewegingen met de auto doordat de verbinding wordt verdubbeld wordt er meer gebruik gemaakt van de auto aanleggen van een noordelijke rondweg om de stad Emmen risico op verschuiving gemiddeld aandeel reizigerskilometers van de auto naar OV, met de fiets of te voet doordat voor bestemmingsverkeer de fiets een aantrekkelijkere

optie wordt omdat de auto’s via de rondweg worden geleid goede bereikbaarheid vanuit de dorpen (o.a. Barger- Compascuum, Erica, Nieuw-Dordrecht, Nieuw-Schoonebeek, Nieuw-Weerdinge, Roswinkel, Weiteveen Barger-Oosterveld en Zwartemeer) tot de voorzieningen elders in de gemeente door extra aandacht voor OV en (door)fietsroutes kans op verschuiving gemiddeld aandeel reizigerskilometers met de auto naar met het OV doordat de OV en (door)fietsroutes zorgt voor meer reizigers met deze modaliteiten in plaats van met de auto kans op afname afstand tot OV-halte doordat er meer aandacht is voor OV 106 | 186 Witteveen+Bos | 145326/26-007.032 | Definitief Bouwsteen Kans/Risico kans op afname vervoersbewegingen auto doordat meer mogelijkheden voor OV en (door)fietsroutes zorgt voor afname vervoersbewegingen auto kans op toename tevredenheid fiets mogelijkheden door de realisatie van (door)fietsroutes mobiliteitsknooppunten creëren en bij elkaar brengen van functies op het gebied van publieksvriendelijke bedrijvigheid (onder andere kantoren, ZZP en start-ups), onderwijs, wonen en voorzieningen (waaronder de stations Emmen, Emmen Zuid, Nieuw Amsterdam) kans op verschuiving gemiddeld aandeel reizigerskilometers met de auto naar met het OV, met de fiets of te voet doordat het OV de aantrekkelijkste optie is in de buurt van veel functies en woningen, daarnaast zorgt functiemenging dat lopen en

fietsen ook aantrekkelijker wordt. kans op afname vervoersbewegingen auto doordat door meer OV en functies bij elkaar het aantal vervoersbewegingen auto afneemt kans op afname afstand tot OV-haltes bij mobiliteitsknooppunten wat leidt tot een verhoging van het gebruik van het OV verkennen mogelijkheden voor ontwikkeling van een regionaal bedrijventerrein langs de A37 risico op een verschuiving van het gemiddelde aandeel reizigerskilometers, waarbij meer mensen de auto kiezen in plaats van het OV, de fiets of te voet, omdat de auto, naast de A37, een aantrekkelijkere en gemakkelijkere vervoersoptie is risico op toename vervoersbewegingen auto doordat het vrachtverkeer van en naar het bedrijventerrein zal toenemen en het bedrijventerrein naast een snelweg ligt waardoor werknemers ook met de auto zullen komen Rundedal als uitbreidingslocatie voor het huisvesten van grootschalige bedrijvigheid risico op verschuiving gemiddeld aandeel reizigerskilometers met het OV, de fiets of te voer naar met de auto doordat het Rundedal in het buitengebied ligt en daardoor de auto een makkelijkere optie is risico op toename vervoersbewegingen auto naar Rundedal doordat het vrachtverkeer van en naar het bedrijventerrein zal toenemen tot en met 2040 een extra ruimtevraag voor bedrijventerreinen van circa 65 ha voor transitie naar circulaire economie kans op afname vervoersbewegingen auto doordat

met circulair en herbruikbare grondstoffen meer lokale materialen worden gebruikt, waardoor er minder materiaal van ver moet worden aangevoerd faciliteren duurzame doorontwikkeling van de (circulaire) maakindustrie en groene chemie door ruimte te bieden aan clustervorming en ketensamenwerking risico op toename vervoersbewegingen auto doordat er meer mensen naar de clustervorming plekken reizen van buiten Emmen toeristische trekpleisters ( bijvoorbeeld Wildlands, de Hondsrug, het Bargerveen, het Veenpark en de hunebedden) worden via een netwerk van recreatieve fiets-, wandel- en vaarroutes beter met elkaar en de wijde regio verbonden kans op afname op verschuiving gemiddeld aandeel reizigerskilometers met de auto naar met de fiets of te voet doordat de toeristische trekpleisters beter verbonden zijn met elkaar en de wijde regio kans op toename tevredenheid fiets- en wandelmogelijkheden doordat fietsroutes beter met elkaar verbonden worden en er meer mogelijkheden zijn faciliteren en versterken van de aanwezigheid van recreatieve en toeristische trekkers risico op toename vervoersbewegingen auto doordat meer recreatieve en toeristische trekker kan leiden tot meer auto bewegingen kans op toename tevredenheid fiets- en wandelmogelijkheden doordat door het versterken van 107 | 186 Witteveen+Bos | 145326/26-007.032 | Definitief Bouwsteen Kans/Risico recreatieve en toeristische

trekkers ook ruimte komt om fietsverbindingen te realiseren Criterium gemiddeld aandeel reizigerskilometers per vervoerswijze (auto, ov, fiets, voet) per persoon per dag Ten aanzien van het subthema Mobiliteit biedt alternatief 2 kansen en risico’s wat betreft het gemiddeld aandeel reizigerskilometers per vervoerswijze. Er zijn kansen om autogebruik te verminderen doordat woningen en voorzieningen worden geconcentreerd nabij voorzieningen en mobiliteitshubs, het uitbreiden van het hoger onderwijs en de Greenwise Campus en medewerking aan de Nedersaksenlijn bijdragen aan de versterking van de OV. Goede bereikbaarheid met extra OV- en (door)fietsroutes maken reizen met OV en fietsen beter mogelijk net zoals toeristische en recreatieve netwerken fiets- en wandelpaden stimuleren. Tegelijkertijd liggen er aanzienlijke risico’s op een groter aandeel autokilometers. Nieuwe woningbouw door uitbreiding en groei van de woningvoorraad in nog niet bebouwde gebieden zoals Emmen-Zuid kan leiden tot meer autoritten, versterking van regionale voorzieningen in het centrum kan lieden tot meer autoritten en aanleg van de noordelijke rondweg, verdubbeling van Emmen-Klazienaveen, nieuwe werklocaties langs de A37 of andere weguitbreidingen maken de auto aantrekkelijker. De effecten van alternatief 2 op dit criterium zijn daarmee beoordeeld als zowel positief (+) als negatief (-).

Criterium vervoersbewegingen auto Ten aanzien van het subthema Mobiliteit biedt alternatief 2 risico’s en kansen voor het aantal vervoersbeweging met de auto in gemeente Emmen. De kansen ontstaan doordat autogebruik verminderd met woningen en voorzieningen op plekken een goede bereikbaarheid en met extra OV- en (door)fietsroutes. Ook toeristische en recreatieve netwerken fiets- en wandelverplaatsingen bieden meer opties naast de auto. Tegelijkertijd zijn er vooral risico’s op toename van autoverplaatsingen. Door nieuwe woningbouw door uitbreiding en groei van de woningvoorraad in nog niet bebouwde gebieden kan extra autoverkeer aantrekken. Versterking van regionale voorzieningen in het centrum kan meer verkeersstromen veroorzaken. De verdubbeling van de verbinding Emmen-Klazienaveen, aanleg van de noordelijke rondweg en andere verbeterde regionale wegen maken de auto aantrekkelijker. Tot slot verhogen nieuwe werklocaties en bedrijventerreinen langs de A37 of in Rundedal zowel het woon-werk als vrachtverkeer. De effecten van alternatief 2 op dit criterium zijn daarmee beoordeeld als negatief (-). Criterium afstand tot OV-halte Ten aanzien van het subthema Mobiliteit biedt alternatief Zelfstandig Emmen zowel kansen als risico’s voor de afstand tot OV-haltes.

Er zijn veel kansen door het toevoegen van woningen op plekken met veel voorzieningen en goede bereikbaarheid doordat de afstand tot OV-haltes verkleind wordt. Daarnaast zorgt het investeren in een Greenwisecampus en het creëren van mobiliteitsknooppunten voor betere bereikbaarheid met OV. Goede bereikbaarheid vanuit de dorpen via aandacht voor OV en (door)fietsroutes vermindert de gemiddelde afstand tot haltes en de groei van de woningvoorraad nabij OV kan de nabijheid van OV verbeteren. Tegelijkertijd is er één risico, nieuwe woningbouw door uitbreiding kan de afstand tot OV vergroten wanneer woningen op afgelegen locaties of niet nabij voorzieningen worden gerealiseerd. De effecten van alternatief 2 op dit criterium zijn daarmee beoordeeld als positief (+). Criterium ervaren tevredenheid fiets- en wandelmogelijkheden Ten aanzien van het subthema Mobiliteit biedt alternatief 2 alleen kansen wat betreft de ervaren tevredenheid met de fiets- en wandelmogelijkheden. Goede bereikbaarheid vanuit de dorpen door extra aandacht voor OV en (door)fietsroutes vergroot de tevredenheid met fiets- en wandelmogelijkheden 108 | 186 Witteveen+Bos | 145326/26-007.032 | Definitief doordat meer veilige en aansprekende routes ontstaan.

Toeristische trekpleisters worden via een netwerk van recreatieve fiets- en wandelroutes beter met elkaar verbonden, wat de opties en kwaliteit van fiets- en wandelmogelijkheden vergroot. Ook het faciliteren en versterken van recreatieve en toeristische trekkers biedt ruimte om nieuwe fiets- en wandelverbindingen te realiseren, wat de tevredenheid verder verhoogt. Er zijn geen risico’s voor dit criterium in alternatief 2 voor de gemeente Emmen. De effecten van alternatief 2 op dit criterium zijn daarmee beoordeeld als positief (+). 8.7.3 Samenvatting effectbeoordeling alternatieven Tabel 8.9 Effectbeoordeling alternatieven subthema Mobiliteit Aspect Criteria Alternatief 1: Behouden Alternatief 2: Benutten modal split gemiddeld aandeel reizigerskilometers per vervoerswijze (auto, ov, fiets, voet) per persoon per dag + en - + en - bereikbaarheid en toegankelijkheid auto vervoersbewegingen auto + en - - bereikbaarheid OV afstand tot OV-halte (km) - + langzaam verkeer tevredenheid fiets- en wandelmogelijkheden + + De effecten van alternatief 1 op het criterium tevredenheid fiets- en wandelmogelijkheden is beoordeeld als positief (+). De effecten van alternatief 1 op de criteria gemiddeld aandeel reizigerskilometers per vervoerswijze (auto, ov, fiets, voet) per persoon per dag en vervoersbewegingen auto zijn beoordeeld als zowel positief (+) als negatief (-).

De effecten van alternatief 1 op het criterium afstand tot OV-halte (km) is beoordeeld als negatief (-). De effecten van alternatief 2 op de criteria tevredenheid fiets- en wandelmogelijkheden en afstand tot OV- halte (km) zijn beoordeeld als positief (+). De effecten van alternatief 2 op het criterium gemiddeld aandeel reizigerskilometers per vervoerswijze (auto, ov, fiets, voet) per persoon per dag is beoordeeld als zowel positief (+) als negatief (-). De effecten van alternatief 2 op het criterium vervoersbewegingen auto is beoordeeld als negatief (-). 109 | 186 Witteveen+Bos | 145326/26-007.032 | Definitief 9 SUBTHEMA NATUUR 9.1 Introductie subthema natuur Natuur is één van de subthema’s binnen de effectbeoordeling. Het subthema bestaat uit drie aspecten: 1) biodiversiteit 2) beschermde natuurgebieden en 3) waterkwaliteit. Het aspect ‘biodiversiteit’ gaat in op de soortenrijkdom, soortenverspreiding, populatieomvang en de aanwezigheid van landschapselementen. Het aspect ‘beschermde natuurgebieden’ gaat in op het areaal en kwaliteit van beschermde natuurgebieden binnen provinciaal en nationaal beleid en Natura 2000. Het aspect ‘waterkwaliteit’ gaat in op de KRW-doelen (tabel 9.1). In de praktijk zijn biodiversiteit en beschermde natuurgebieden twee aspecten die sterk met elkaar zijn verbonden.

Planten en dieren houden zich immers niet aan de grenzen van beschermde natuurgebieden en de aanwezigheid van planten en dieren hangt sterk samen met het gebruik en beheer van het landschap en de kwaliteit van het water. Daarom zijn deze aspecten en bijbehorende criteria in samenhang beschouwd. Tabel 9.1 Beoordelingskader subthema natuur Aspect Criteria biodiversiteit soortendiversiteit, soortenverspreiding en populatieomvang biodiversiteit aanwezigheid natuurlijke landschapselementen, inclusief groenblauwe dooradering beschermde natuurgebieden (provinciaal en nationaal beleid en Natura 2000) areaal en kwaliteit van beschermde natuurgebieden [ha] waterkwaliteit KRW-doelen 9.2 Aspect biodiversiteit Het aspect biodiversiteit is beoordeeld aan de hand van de criteria ‘soortendiversiteit, soorten verspreiding en populatie omvang’ en ‘aanwezigheid natuurlijke landschapselementen, inclusief groenblauwe dooradering’. Beleidsdoelstellingen De beleidsdoelstellingen voor het aspect biodiversiteit zijn in verschillende beleidsdocumenten vastgelegd, zie tabel 9.2.

Tabel 9.2 Beleidskader aspect biodiversiteit (gemeentelijk beleid) Beleidsdocument Relevante beleidsdoelstellingen structuurvisie gemeente Emmen 2020 concrete maatregelen die in de structuurvisie zijn beschreven, zijn: - bebossen van de Hondsrug - behouden steilrand 110 | 186 Witteveen+Bos | 145326/26-007.032 | Definitief Beleidsdocument Relevante beleidsdoelstellingen - versterken herkenbaarheid kanalenstructuur door de bomenrijen langs de hoofdlinten aan te vullen en te versterken - waarborgen openheid - versterken natuurgebied Bargerveen - gebruik en versterking Essen in Noordbargeres en Emmer- en Schimmer Es - herstel beekdalen - open, groene gemeente. Natuur wordt geconcentreerd in de ecologische hoofdstructuur. Het betreft in hoofdlijnen de keten Valtherbos-Emmerdennen-Oosterbos Bargerveen en de verbindingen hiertussen, alsmede de beekdalen van Runde en Valtherbeek en een zone tussen Schoonebeekerdiep en Dommerskanaal 9.2.1 Criterium soortendiversiteit, soorten verspreiding en populatie omvang Het beoordelingskader van het criterium soortendiversiteit, soortenverspreiding en populatieomvang is in tabel 9.3 verder beschreven.

Tabel 9.3 Beoordelingskader huidige situatie soortendiversiteit, soortenverspreiding en populatieomvang Beoordeling Beoordeling huidige situatie Maatlat + de situatie is goed, er is geen verbetering nodig de soortendiversiteit, soortenverspreiding en populatieomvang in Emmen verkeert in een goede staat +/- de huidige situatie is redelijk, verbetering is wenselijk de soortendiversiteit, soortenverspreiding en populatieomvang in Emmen verkeert in een redelijke staat, maar er is ruimte voor verbetering - de huidige situatie is slecht, verbetering is noodzakelijk de soortendiversiteit, soortenverspreiding en populatieomvang in Emmen verkeert in een slechte staat, en verbetering is noodzakelijk Huidige situatie Het landschap is in grote mate bepalend voor de soortendiversiteit, -verspreiding en populatieomvang die in de provincie Drenthe voorkomen. De natuur in Drenthe bestaat uit bossen, heidevelden, vennen, hoogvenen, beekdalen, landbouwgebieden, dorpen en steden. De basiskwaliteit van de natuur is matig in Drenthe1. Knelpunten op landschapsniveau werken door in knelpunten voor soorten of leiden tot algehele verschraling van de biodiversiteit. Verschraling van de biodiversiteit is zichtbaar in het verdwijnen van karakteristieke flora en een duidelijke afname van weidevogels, boerenlandvogels en insecten. Naast karakteristieke soorten verdwijnen ook algemene soorten.

Dit is een landelijke trend, maar deze trend is ook zichtbaar in Drenthe. Knelpunten voor de afname in kwaliteit van het leefgebied van soorten is onder andere stikstofdepositie, verdroging, slechte waterkwaliteit, het verdwijnen van landschapselementen en het landbeheer. Knelpunten hangen veelal met elkaar samen en werken door in de gehele voedselpiramide. De trend voor biodiversiteit verschilt per soort natuur. In heide, graslanden en bossen binnen natuurgebieden nemen algemene soorten van voedselrijke milieus iets toe. 1 ATKB (2021). Rapportage basiskwaliteit natuur Drenthe. 111 | 186 Witteveen+Bos | 145326/26-007.032 | Definitief Deze verschuiving is nadelig voor kenmerkende soorten van natuurlijke, voedselarme en typisch Drentse omstandigheden zoals karakteristieke soorten van heide en stuifzand. In agrarisch cultuurlandschap neemt de biodiversiteit en milieukwaliteit af. Drenthe is één van de belangrijkste provincies voor boerenlandvogels in Nederland (Vogelbescherming (z.d.). Red de boerenlandvogels Drenthe ). Helaas gaat het niet goed met de boerenlandvogels: er is een sterk negatieve trend in de broedvogelpopulatie te zien. Meerdere factoren spelen hierbij een rol, zoals het verdwijnen van geschikt leefgebied door steeds intensiever gebruik van het boerenland en toegenomen predatie van nesten en kuikens (Landschapsbeheer Drenthe (z.d.)).

De trend van de achteruitgang van insecten in Nederland is ook in Drenthe zichtbaar en zorgelijk. Niet alleen vanwege de natuurwaarde van de insecten zelf, maar ook omdat zij een essentiële schakel vormen in de natuurlijke voedselketens en de landbouw, zoals de bestuiving van gewassen en de afbraak van organische stof in de landbouw- en andere bodems. Sommige insecten in natuurgebieden lijken zich enigszins te herstellen. Dit geldt daarentegen niet voor soorten die gevoelig zijn voor de effecten van stikstofdepositie zoals in veel natuurgebieden. Het natuurbeleid dringt de afname van biodiversiteit terug, maar nog onvoldoende om de totale afname in biodiversiteit tegen te houden (ATKB (2021). Rapportage basiskwaliteit natuur Drenthe). Er is de afgelopen decennia geïnvesteerd in de kwaliteit van het natuurnetwerk in Drenthe. Daardoor is de biodiversiteit in moerasgebieden, loofbossen en de grotere natuurgebieden zoals bijvoorbeeld het Dwingelderveld en het Bargerveen erop vooruitgegaan. Daar staat tegenover dat natuur in gebieden met heide en hoogveen en de natuur in het agrarische landschap en op de voedselarme zandgronden nog steeds onder druk staat en achteruitgaat. De huidige situatie ten aanzien van het criterium soortendiversiteit, soorten verspreiding en populatie omvang is daarmee beoordeeld als slecht.

Autonome ontwikkelingen De autonome ontwikkelingen bevatten diverse woningbouwprojecten. Enkele gebieden waar woningbouw plaatsvindt bevatten groen zoals Barger-Oosterveld en Emmermeer. Wanneer woningen in het groen worden gerealiseerd neemt het groen af wat negatieve effecten heeft op de soortendiversiteit, soorten verspreiding en populatie omvang omdat leefgebied voor soorten afneemt. Er vindt ook woningbouw plaats in gebieden met agrarisch land, zoals Delftlanden, Erica, Klazinaveen, Nieuw-Amsterdam en Weiteveen. Wanneer er agrarisch land verloren gaat heeft dit negatieve effecten op soortendiversiteit, soorten verspreiding en populatie omvang omdat dit mogelijk leefgebied is voor soorten. Daarnaast wordt recreatiepark Nordic Natura - Erica gerealiseerd. Dit is een vakantiepark in de natuur, de kwaliteit en oppervlakte van het groen neemt hierdoor af en verstoring op soorten neemt toe. Overige autonome ontwikkelingen leiden niet tot effecten op dit criterium. 9.2.2 Criterium aanwezigheid natuurlijke landschapselementen, inclusief groenblauwe dooradering Het beoordelingskader van het criterium aanwezigheid groene landschapselementen, inclusief groenblauwe dooradering is in tabel 9.4 verder beschreven.

Tabel 9.4 Beoordelingskader huidige situatie aanwezigheid groene landschapselementen, inclusief groenblauwe dooradering Beoordeling Beoordeling huidige situatie Maatlat + de situatie is goed, er is geen verbetering nodig landschapselementen, inclusief groenblauwe dooradering in Emmen zijn ruim aanwezig en verkeren in een goede staat +/- de huidige situatie is redelijk, verbetering is wenselijk landschapselementen, inclusief groenblauwe dooradering in Emmen 112 | 186 Witteveen+Bos | 145326/26-007.032 | Definitief Beoordeling Beoordeling huidige situatie Maatlat zijn aanwezig en verkeren in een redelijke staat, maar er is ruimte voor verbetering - de huidige situatie is slecht, verbetering is noodzakelijk landschapselementen, inclusief groenblauwe dooradering in Emmen zijn in geringe mate aanwezig en verkeren in een slechte staat, en verbetering is noodzakelijk Huidige situatie De kwaliteit van het landschap en daarmee de belangrijkste voorwaarde voor behoud en herstel van biodiversiteit is in zeer grote mate afhankelijk van de aanwezigheid (kwantiteit) van kenmerkende structuren en elementen en de kwaliteit van deze elementen en structuren.

Waarbij met landschapselementen de natuurlijke elementen in het landschap zoals houtwallen en rietkragen wordt bedoeld en met landschapsstructuren meer geologische en cultuurhistorische structuren in het landschap, zoals zandruggen en watergangen – beekdalen. Deze zogenaamde groenblauwe dooradering van het landschap maakt uitwisseling tussen populaties mogelijk; de elementen bieden beschutting, broed- en foerageergebied en overwinteringsbiotoop. Het vormt de basis voor een duurzaam voortbestaan van populaties van verschillende soorten planten en dieren. Het algemene beeld over de huidige situatie van het landschap in Drenthe is vooral dat van een versnipperd landschap, waarin het kenmerkende landschap met afwisseling van verschillende structuren en gebruiksfuncties in de laatste decennia sterk is afgenomen. Voor het overgrote deel van het landelijk gebied in Drenthe zijn de dichtheden aan kenmerkende structuren en elementen relatief laag. Door de afname van geschikt leefgebied en door het ontbreken van verbindingen tussen leefgebieden komen populaties steeds verder onder druk te staan. De diversiteit van bijen hangt bijvoorbeeld sterk samen met de aan- of afwezigheid van groene structuren en elementen. Dit algemene beeld van provincie Drenthe is ook terug te zien binnen de gemeente Emmen.

Emmen kent een sterke blauwgroene dooradering die vanuit het verleden beschermd en onderhouden is. Echter, de kwaliteit van het groen komt steeds meer onder druk te staan door groenbeheer wat vooral gericht is op effectiviteit in plaats van kwaliteit. In Emmen en directe omgeving zijn in de basis nog kenmerkende elementen en structuren aanwezig, maar de kwaliteit van deze elementen staat sterk onder druk1. De oppervlakte van het groen in de gemeente Emmen staat ook onder druk. In 2024 is onderzoek gedaan naar hoe grote gemeenten in Nederland scoren op groenvoorzieningen. In Emmen hebben bewoners gemiddeld 317 m2 groen per woning, meer dan vier keer de minimumeis. Daarnaast moet elke buurt beschikken over minstens 1 ha aaneengesloten groen en behoud van de biodiversiteit. Hoewel het groen in de gemeente Emmen ruim boven de minimumeis is, is er een daling in groen te zien. In 2019 hadden bewoners gemiddeld 379 m2 groen per woning, een afname van 16 % naar het huidige niveau van 317 m2 (Natuur en Milieu (2024). Tekort aan groen in Nederlandse steden). Knelpunten biodiversiteit Drenthe De biodiversiteit in provincie Drenthe en daarmee ook in de gemeente Emmen staat onder druk. Knelpunten zijn de waterhuishouding, verzuring, vermesting, waterkwaliteit, ruimtegebrek voor de ontwikkeling van nieuwe natuur, gebrek aan overgangsgebieden, gebrek aan specifieke habitats en recreatiedruk.

De huidige knelpunten voor biodiversiteit in de gemeente Emmen zijn niet inzichtelijk gemaakt, maar de knelpunten voor provincie Drenthe werken door in de gemeente Emmen. 113 | 186 Witteveen+Bos | 145326/26-007.032 | Definitief Het eerste knelpunt is de waterhuishouding in Drenthe. Door ontginningen, aanleg van productiebossen en intensivering van de landbouw is de Drentse natuur ernstig verdroogd. Hierdoor is de buffering door grond- en oppervlaktewater onvoldoende. Dit versterkt verzuring door stikstofdepositie. Door de vele zandgronden die in de provincie aanwezig zijn, is er een hoge mate van uitspoeling waardoor verzuring optreedt. Daarnaast vindt er verarming van de grond plaats door het verlies van organische stof in de bodem. Een lager organisch stofgehalte betekent dat minder mineralen worden vastgehouden en dat deze gemakkelijker uitspoelen naar het grondwater. Op deze gronden treedt gemakkelijker verzuring op. Vermesting vindt onder andere plaats door hoge fosfaatconcentraties bij landbouwgronden. De bodem en het water zijn verontreinigd geraakt door stikstofdepositie en de instroom van meststoffen. Hierdoor is de waterkwaliteit in Drenthe onvoldoende. De chemische kwaliteit voldoet meestal niet en de ecologische kwaliteit is matig, ontoereikend of slecht. Er is ruimtegebrek in Drenthe om het natuurnetwerk verder uit te breiden.

Hiervoor moeten percelen van functie veranderen om de natuur verder uit te breiden. Daarnaast zijn overgangsgebieden belangrijk voor de biodiversiteit, maar deze zijn onvoldoende aanwezig. Gebieden buiten de beschermde natuurgebieden zijn belangrijk als corridors voor soorten, maar ook voor het herstel van de waterhuishouding. Verbindingen tussen natuurgebieden maakt het natuursysteem robuust. Daarnaast wordt het uitsterven en inteelt van kwetsbare soorten hiermee voorkomen. Er zijn in de provincie Drenthe soorten die zeer specifieke eisen voor leefgebied hebben. Een voorbeeld hiervan is de knoflookpad, deze kent in Drenthe de grootste en belangrijkste populatie van Nederland. Deze soort heeft een voorkeur voor agrarisch gebied, ruderaal terrein (zoals ijsbanen, akkers, etc.) en halfnatuurlijk grasland. Door het gebrek aan dit specifieke leefgebied, staat de soort onder druk. Tot slot, recreatiedruk vormt ook een knelpunt voor de biodiversiteit in Drenthe. In veel natuurgebieden wordt onvoldoende gebruik gemaakt van zonering (Uitvoeringsprogramma Natuur Drenthe 2021-2023). De huidige situatie ten aanzien van het criterium aanwezigheid natuurlijke landschapselementen, inclusief groenblauwe dooradering is daarmee beoordeeld als slecht.

Autonome ontwikkelingen De autonome ontwikkelingen bevatten diverse woningbouwprojecten in groen en agrarisch landschap (zoals beschreven bij de autonome ontwikkeling bij criterium ‘soortendiversiteit, soortenverspreiding en populatie omvang’). Hierdoor neemt de groenblauwe dooradering van het landschap af en dit belemmert de uitwisseling van soorten in deze gebieden. Daarnaast wordt recreatiepark Nordic Natura - Erica gerealiseerd. Dit vakantiepark in de natuur leidt tot een afname van groen en verstoring neemt toe. De oppervlakte en kwaliteit van de groenblauwe dooradering neemt hierdoor af. Overige autonome ontwikkelingen leiden niet tot effecten op dit criterium. 9.3 Aspect beschermde natuurgebieden (provinciaal beschermde natuurgebieden en Natura 2000) Het aspect beschermde natuurgebieden (provinciaal beschermde natuurgebieden en Natura 2000) is beoordeeld aan de hand van het criterium ‘areaal en kwaliteit van beschermde natuurgebieden [ha]’ Beleidsdoelstellingen De beleidsdoelstellingen voor het aspect biodiversiteit zijn in verschillende beleidsdocumenten vastgelegd, zie tabel 9.5.

Tabel 9.5 Beleidskader aspect beschermde natuurgebieden (provinciaal beschermde natuurgebieden en Natura 2000) (gemeentelijk beleid) Beleidsdocument Relevante beleidsdoelstellingen structuurvisie gemeente Emmen 2020 concrete maatregelen die in de structuurvisie zijn beschreven, zijn: 114 | 186 Witteveen+Bos | 145326/26-007.032 | Definitief Beleidsdocument Relevante beleidsdoelstellingen − bebossen van de Hondsrug − versterken natuurgebied Bargerveen − gebruik en versterking Essen in Noordbargeres en Emmer- en Schimmer Es − open, groene gemeente. Natuur wordt geconcentreerd in de ecologische hoofdstructuur. Het betreft in hoofdlijnen de keten Valtherbos-Emmerdennen- Oosterbos Bargerveen en de verbindingen hiertussen, alsmede de beekdalen van Runde en Valtherbeek en een zone tussen Schoonebeekerdiep en Dommerskanaal 9.3.1 Criterium areaal en kwaliteit beschermde natuurgebieden Het beoordelingskader van het criterium areaal en kwaliteit beschermde natuurgebieden is in tabel 9.6 verder beschreven.

Tabel 9.6 Beoordelingskader huidige situatie areaal en kwaliteit beschermde gebieden Beoordeling Beoordeling huidige situatie Maatlat + de situatie is goed, er is geen verbetering nodig het areaal en de kwaliteit van beschermde natuurgebieden in Emmen verkeren in een goede staat +/- de huidige situatie is redelijk, verbetering is wenselijk het areaal en de kwaliteit van beschermde natuurgebieden in Emmen verkeren in een redelijke staat, maar er is ruimte voor verbetering - de huidige situatie is slecht, verbetering is noodzakelijk het areaal en de kwaliteit van beschermde natuurgebieden in Emmen verkeren in een slechte staat, en verbetering is noodzakelijk Huidige situatie Beschermde natuurgebieden in en nabij de gemeente Emmen behoren tot Natuurnetwerk Nederland (NNN) en Natura 2000. Er zijn in en nabij de gemeente Emmen geen ganzenfoerageer- of rustgebieden en weidevogelgebieden aangewezen. De natuur in Emmen bestaat onder andere uit bossen, heidevelden, graslanden en hoogvenen. Delen hiervan zijn aangewezen als Natura 2000-gebied, zoals Bargerveen dat zich in de gemeente Emmen bevindt. De karakteristieke ecosystemen in de gemeente Emmen zijn ook grotendeels aangewezen als Natuurnetwerk Nederland. In deze regio met een vaak kleinschalig landschap en sterke hydrologische samenhang is de invloed van landbouwkundig gebruik groot.

Waterhuishouding en stikstofdepositie vormen de grootste knelpunten in deze gebieden (Uitvoeringsprogramma Natuur Drenthe 2021-2023.). Natura 2000-gebieden In Nederland liggen 162 Natura 2000-gebieden. Binnen 25 km vanaf de gemeente Emmen liggen elf Natura 2000-gebieden. Dit zijn Bargerveen, Drouwenerzand, Elperstroomgebied, Drentsche Aa-gebied, Lieftinghsbroek, Mantingerbos, Mantingerzand, Engbertsdijksvenen, Springendal & Dal van de Mosbeek, Bergvennen & Brecklenkampse Veld en Dwingelderveld. In de gehele provincie Drenthe is (peildatum november 2024) 22.100 ha aangewezen als Natura 2000-gebied. Natura 2000-gebied Bargerveen is het enige Natura 2000-gebied dat binnen de gemeente Emmen gelegen is (zie afbeelding 9.1). Dit is een Vogel- en Habitatrichtlijngebied. Het Natura 2000-gebied heeft te maken met stikstofdepositie, verdroging, guanotrofie (vermesting door vogeluitwerpselen), exoten en de effecten 115 | 186 Witteveen+Bos | 145326/26-007.032 | Definitief van klimaatverandering (NDA Bargerveen). Deze knelpunten zetten de kwaliteit van het gebied onder druk. Om verbetering te bewerkstelligen zijn maatregelen binnen én in de omgeving van het Natura 2000-gebied nodig (een overgangszone). Voor de verder gelegen Natura 2000-gebieden geldt dat stikstofdepositie en verdroging knelpunten zijn (NDA Elperstroomgebied, Drouwenerzand en Mantingerzand).

Typering van het Natura 2000-gebied Bargerveen Het Bargerveen in het zuidoosten van Drenthe is het grootste van de hoogveenrestanten van ons land, en deel van het ooit zeer uitgestrekte Bourtangerveen op de grens van Nederland en Duitsland. Er komen verlande meerstallen en hoogveenherstelvlakten voor, de laatste op door boekweitbrandcultuur aangetast hoogveen. Waar het veen tot dicht aan de minerale ondergrond is verwijderd zijn na vernatting grote plassen ontstaan. Een groot deel van het Bargerveen is door grootschalige industriële vervening en vervolgens vernatting omgevormd tot een water-, insecten- en vogelrijk landschap. Voor het herstel van hoogveen is gebruik gemaakt van compartimentering met veendammen. Vrij grote gebiedsdelen zijn door langdurig gebruik met lichte drainage omgevormd tot schraal grasland (bovenveengraslanden: de enige locatie in Nederland). Mede door de grote variatie aan biotopen en de gradiënt naar de Hondsrug herbergt het Bargerveen een aantal zeer zeldzame planten en dieren. Het betreft een bijzonder belangrijk broedgebied voor vogels van gevarieerd halfopen veenlandschap met kleinschalige waterpartijen, zoals geoorde fuut, porseleinhoen, nachtzwaluw, blauwborst, paapje, roodborsttapuit en grauwe klauwier.

Meer dan de helft van de Nederlandse grauwe klauwieren broedt jaarlijks in het Bargerveen en het is één van de weinige gebieden buiten de Waddeneilanden waar blauwe kiekendief en velduil af en toe broeden. Het gebied is tevens van grote betekenis als slaapplaats voor taigarietganzen. Voor deze soort is het Bargerveen het belangrijkste gebied in Nederland (Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (z.d.). Bargerveen). Afbeelding 9.1 Natura 2000-gebieden en het leefgebied Weidevogels in en nabij de gemeente Emmen

116 | 186 Witteveen+Bos | 145326/26-007.032 | Definitief Natuurnetwerk Nederland Het Natuurnetwerk Nederland (NNN) verbindt natuurgebieden binnen provincie Drenthe met elkaar en met natuurgebieden in omliggende provincies. Er is 71.620 ha Natuurnetwerk Nederland aanwezig in de provincie Drenthe (ATKB (2021). Rapportage basiskwaliteit natuur Drenthe). De afgelopen jaren is het natuurnetwerk uitgebreid binnen provincie Drenthe (Uitvoeringsprogramma Natuur Drenthe 2021-2023). Daarnaast zijn er binnen de provincie Drenthe om de het NNN de komende jaren uit te breiden. De provincie Drenthe wil de kwaliteit van de bestaande Drentse bossen verbeteren én heeft de ambitie om het bos met 3.700 ha uit te breiden. Het streven is om ruim de helft, zo’n 2.000 ha te realiseren binnen het NNN (Provincie Drenthe (z.d.). Natuurnetwerk Nederland). Er zijn geen concrete plannen om de NNN-gebieden binnen de gemeente Emmen uit te breiden. Wanneer gebieden beter met elkaar verbonden zijn, kunnen de milieuomstandigheden, zoals de waterhuishouding, effectiever worden afgestemd op de behoeften van de natuur. Dit helpt om knelpunten zoals verdroging beter aan te pakken. Dit is belangrijk is voor het behoud van de natuurwaarden. Op dit moment zijn deze omstandigheden nog niet optimaal in de natuurgebieden.

In gebieden met heide, hoogveen en natuur in agrarisch gebied en op zandgronden staat de kwaliteit hierdoor onder druk (Provincie Drenthe (z.d.). Natuurvisie 2040). De kwaliteit van de natuur in moerasgebieden, loofgebieden en grotere natuurgebieden is juist toegenomen door investeringen in de kwaliteit van het natuurnetwerk. Aandachtpunten voor de inrichting en kwaliteit van het Natuurnetwerk Nederland zijn de effecten van verzuring, vermesting, verdroging, versnippering en verstoring door geluid en licht door bijvoorbeeld wegen (Provincie Drenthe (z.d.). Natuurvisie 2040). Afbeelding 9.2 Natuurnetwerk Nederland in en nabij de gemeente Emmen De huidige situatie ten aanzien van het criterium areaal en kwaliteit beschermde natuurgebieden is daarmee beoordeeld als slecht.

117 | 186 Witteveen+Bos | 145326/26-007.032 | Definitief Autonome ontwikkelingen De autonome ontwikkelingen bevatten diverse woningbouwprojecten en een toename van werkgelegenheid door een toename van werkgelegenheid op industrieterreinen. Hierdoor nemen stikstofdepositie en verstoring op beschermde gebieden toe, en komt de kwaliteit van deze gebieden onder druk te staan. Er vinden geen autonome ontwikkelingen binnen beschermde gebieden plaats. 9.4 Aspect waterkwaliteit Het aspect waterkwaliteit is beoordeeld aan de hand van het criterium ‘KRW-doelen’. Beleidsdoelstellingen Het beleidsdoel is om in 2027 te voldoen aan de Europese richtlijn over de kwaliteit van het oppervlaktewater. In 2027 moeten voor de oppervlaktewateren de doelen zijn behaald voor het halen van de chemische en ecologische waterkwaliteit, zo ook voor de KRW-lichamen die zich bevinden in gemeente Emmen. 9.4.1 Criterium KRW-doelen Het beoordelingskader van het criterium KRW-doelen is in tabel 9.7 verder beschreven. Tabel 9.7 Beoordelingskader huidige situatie KRW-doelen Beoordeling Beoordeling huidige situatie Maatlat + de situatie is goed, er is geen verbetering nodig de KRW-oppervlaktewaterlichamen hebben een goede toestand en halen de KRW-doelen +/- de huidige situatie is redelijk, verbetering is wenselijk de KRW-oppervlaktewaterlichamen hebben deels een goede toestand en deels een slechte toestand.

Enkele KRW- oppervlaktewaterlichamen halen de KRW-doelen - de huidige situatie is slecht, verbetering is noodzakelijk de KRW-oppervlaktewaterlichamen hebben een slechte toestand en halen de KRW-doelen niet Huidige situatie Het aspect waterkwaliteit wordt met 1 indicator beoordeeld: KRW-doelen. Een goede waterkwaliteit is van belang voor de gezondheid en de natuur. Waterkwaliteit heeft daarbij betrekking op zowel oppervlaktewater als grondwater. KRW heeft betrekking tot beide. Het doel van de KRW is chemisch schoon, voldoende en ecologisch gezond oppervlakte- en grondwater. Waarbij moet worden voldaan aan de verbeteringseis en het achteruitgangsverbod. Dit houdt in dat in 2027 alle KRW-waterlichamen een goede toestand bereiken en dat als een waterlichaam eenmaal een bepaalde toestand heeft bereikt dan moet achteruitgang van die toestand worden voorkomen. Het criterium KRW-doelen gaat hier alleen in op de KRW-oppervlaktewaterlichamen. De doelen van de KRW-oppervlaktewaterlichamen gaan over chemische en ecologische kwaliteit van het oppervlaktewater.

De chemische kwaliteit wordt beoordeeld op basis van het voorkomen van zogenaamde ubiquitaire stoffen (stoffen waarvan de productie of het gebruik inmiddels is verboden, maar die nog lang en wijdverspreid in het milieu zullen voorkomen) en niet-ubiquitaire stoffen (gevaarlijke stoffen die niet overal in het milieu voorkomen, maar zich concentreren op specifieke locaties). Beiden behoren tot de zeer schadelijke, prioritaire verontreinigende stoffen. De ecologische kwaliteit wordt beoordeeld op basis van fysisch chemische toestand, specifieke verontreinigende stoffen en de biologische toestand, waarin wordt gekeken naar algen, waterplanten, vis en macrofauna. 118 | 186 Witteveen+Bos | 145326/26-007.032 | Definitief Het zoekgebied van gemeente Emmen bevat zeven KRW-oppervlaktewaterlichamen (zie afbeelding 9.3): 1. Schoonebeekerdiep, 2. Vechtstromen kanalen, 3. Bumawijk Marchienewijk, 4. Sleenerstroom, 5. Kanalen Hunze/Veenkoloniën, 6. Westerwoldse Aa Zuid/Ruiten Aa/Runde, 7. Holslootdiep. Deze KRW-oppervlaktewaterlichamen zijn de overkoepelende namen van verschillende waterlichamen. Zo valt onder het KRW-oppervlaktewaterlichaam Vechtstromen kanalen wateren zoals Oranjekanaal, van Echtenskanaal, Bargermeerkanaal, Verlengde Hoogeveensche vaart en de Zijtak.

Kanalen Hunze/Veenkoloniën omvat onder andere Scholtenskanaal en het Verlengde Scholtenskanaal en onder Westerwoldse Aa Zuid/Ruiten Aa/Runde valt de Runde. Afbeelding 9.3 Chemische (links) en ecologische (rechts) toestand KRW-oppervlaktewaterlichamen In de huidige toestand is geen enkel KRW-oppervlaktewaterlichaam toereikend om de KRW-doelen te behalen. Voor de chemische kwaliteit voldoet geen enkel oppervlaktewater aan de normen. Wat betreft de ecologische toestand is de fysisch chemische toestand is voor de KRW-lichamen Kanalen Hunze, Westerwoldse Aa Zuid, Bumawijk, Sleenerstroom en Holslootdiep goed en voor Schoonebeekerdiep en Vechtstromen Kanalen matig of ontoereikend. De biologische toestand is voor KRW-lichamen Bumawijk en Sleenerstroom goed en voor Schoonebeekerdiep, Vechtstromen Kanalen, Kanalen Hunze, Westerwoldse Aa Zuid en Holslootdiep matig of ontoereikend. Voor de specifiek verontreinigende stoffen vallen alle wateren in de slechte toestand (Waterkwaliteitsportaal (WKP), kaartviewer). Een groot aandeel van het niet behalen van de doelen ligt onder andere bij landbouwactiviteiten, stedelijke ontwikkeling en atmosferische depositie.

Om de goede toestand van de oppervlaktewaterlichamen te bereiken zijn er maatregelen opgesteld en uitgevoerd, zoals de aanleg van natuurvriendelijke oevers (positief effect op biologische toestand), verminderen emissie gewasbeschermingsmiddelen landbouw (positief effect op fysisch chemische en biologische toestand en de chemische kwaliteit), optimalisatie van RWZI Emmen (positief effect op fysisch chemische toestand) en afkoppelen regenwater van verharde oppervlakken (positief effect op specifiek verontreinigende stoffen). De oppervlaktewaterkwaliteit is door de uitgevoerde maatregelen waarneembaar verbeterd, maar binnen de systematiek van de Kaderrichtlijn Water wordt niet aan alle doelen voldaan (Regionaal Waterprogramma Drenthe 2022-2027, Provincie Drenthe).

119 | 186 Witteveen+Bos | 145326/26-007.032 | Definitief De huidige situatie ten aanzien van de KRW-doelen is daarmee beoordeeld als slecht. Autonome ontwikkelingen De autonome ontwikkelingen bevatten diverse woningbouwprojecten en uitbreiding van bedrijventerreinen. Enkele gebieden waar deze projecten plaatsvinden liggen aan/langs KRW-oppervlaktewaterlichamen zoals Delftlanden, Klazienaveen, Weiteveen, Bargermeer, bedrijvenpark A37 en Tweeling-West. Stedelijke ontwikkeling heeft veelal effect op het kwaliteitselement ubiquitaire stoffen. De aanleg van verhard oppervlak door wegen, huizen, bedrijventerreinen, de bijbehorende mogelijke ontbossing, drainage en gegraven ontwateringssloten etc. tasten de hydrologie van het stroomgebied aan. Het zorgt voor versnelde afvoer wat kan leiden tot erosie en wegspoelen van macrofauna en visbroed. Daarnaast is er door het verhoogde verhard oppervlak minder infiltratie en directe transport van verontreinigingen naar het oppervlaktewater wat effect heeft op de chemische kwaliteit en de fysisch- chemische toestand. 9.5 Samenvatting huidige situatie en autonome ontwikkeling Zowel de biodiversiteit, het areaal en de kwaliteit van beschermde natuurgebieden en de waterkwaliteit in de gemeente Emmen staan onder druk. De soortenrijkdom in de gemeente Emmen staat onder druk.

Met onder andere insecten in algemeenheid gaat het slecht, en ook met boerenlandvogels gaat het niet goed. In de natuurgebieden is de soortenrijkdom over het algemeen groter en ook in gebieden met veel landschapselementen is de soortenrijkdom hoger. Op grote schaal is er echter sprake van het verlies van landschapselementen. Het natuurbeleid dringt de afname van biodiversiteit terug, maar nog onvoldoende om de totale afname in biodiversiteit tegen te houden. De huidige situatie voor biodiversiteit wordt beoordeeld als ‘slecht, er zijn redelijk veel tot veel knelpunten’. Belangrijke knelpunten voor een goede kwaliteit van de natuur zijn onder andere overmatige stikstofdepositie en verdroging. Daarnaast zijn ruimtegebrek voor de ontwikkeling van nieuwe natuur, gebrek aan overgangsgebieden, gebrek aan specifieke habitats en recreatiedruk knelpunten voor de natuur. De huidige situatie voor areaal en kwaliteit van beschermde natuurgebieden wordt beoordeeld als ‘slecht, er zijn redelijk veel tot veel knelpunten’. De waterkwaliteit in de gemeente Emmen is ontoereikend. Geen enkel KRW-lichaam voldoet aan de normen om de KRW-doelen te halen in 2027. Belangrijke oorzaken van het niet behalen van deze doelen zijn landbouw, verstedelijking en atmosferische depositie.

Reeds uitgevoerde maatregelen zoals aanleg van natuurvriendelijke oevers, optimalisatie van de RWZI en verminderen van emissies door de landbouw hebben verbetering gebracht maar zijn nog onvoldoende. Autonome ontwikkelingen zoals woningbouw en bedrijventerreinen vergroten het verhard oppervlak en verstoren de lokale hydrologie. Passende en gerichte maatregelen zijn essentieel om verdere achteruitgang te voorkomen en de KRW-doelen te ondersteunen. De huidige situatie voor KRW-doelen wordt beoordeeld als ‘slecht, er zijn redelijk veel tot veel knelpunten’. Bovenstaande beoordeling van aspecten en criteria behorend bij het subthema ‘natuur’ is samengevat in tabel 9.8.

Tabel 9.8 Samenvatting huidige situatie en autonome ontwikkelingen subthema natuur Aspect Criteria Beoordeling huidige situatie Autonome ontwikkelingen biodiversiteit soortendiversiteit, soortenverspreiding en populatieomvang - de huidige situatie is slecht negatief/verslechtering ten opzichte van huidige situatie 120 | 186 Witteveen+Bos | 145326/26-007.032 | Definitief Aspect Criteria Beoordeling huidige situatie Autonome ontwikkelingen biodiversiteit aanwezigheid groene landschapselementen, inclusief groenblauwe dooradering - de huidige situatie is slecht negatief/verslechtering ten opzichte van huidige situatie beschermde natuurgebieden (provinciaal en nationaal beleid en Natura 2000) areaal en kwaliteit beschermde natuurgebieden - de huidige situatie is slecht negatief/verslechtering ten opzichte van huidige situatie waterkwaliteit KRW-doelen - de huidige situatie is slecht negatief/verslechtering ten opzichte van huidige situatie 9.6 Effectbeoordeling alternatieven In onderstaande paragrafen is per alternatief weergegeven wat de effecten zijn op het criterium die hoort bij het subthema natuur. 9.6.1 Alternatief 1: Behouden Ten aanzien van het subthema Natuur biedt alternatief 1 verschillende kansen, zie tabel 9.9.

Tabel 9.9 Bouwstenen met bijhorende kansen en risico’s in Alternatief 1: Behouden Bouwsteen Kans/Risico herbestemming van Vrijkomende Agrarische Bebouwing (VAB) mogelijk maken naar recreatieve doeleinden, kleinschalige bedrijvigheid en wonen met mogelijk een combinatie met geclusterde zorg kans op toename soortendiversiteit en populatieomvang, bijvoorbeeld doordat de concentratie stikstofdioxide afneemt op de locatie waar de agrarisch bebouwing transformeert naar andere functies risico op afname soortendiversiteit en populatieomvang, doordat vrijgekomen agrarische percelen verdere schaalvergroting ondergaan, met als gevolg een afname van bijvoorbeeld weide- en akkervogels kans op toename kwaliteit beschermde natuurgebieden doordat de concentratie stikstofdioxide afneemt op de locatie waar het agrarisch gebruik transformeert naar andere functies, indien de locatie in de buurt van een beschermd natuurgebied is kans op toename behalen KRW-doelen doordat er door transformatie van agrarisch gebruik naar andere functies minder uitspoeling is van nutriënten en pesticiden naar oppervlaktewateren medewerking verlenen aan de ontwikkeling Nedersaksenlijn met een verdiepte ligging ter hoogte van het centrum van Emmen risico op afname van areaal en kwaliteit beschermde natuurgebieden doordat de Nedersaksenlijn door het Natuurnetwerk Nederland zou lopen en daardoor het areaal kleiner wordt

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://emmen.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/7addd04c-9b79-4da9-a904-ba1a4bf65d0b?agendaItemId=958d0ed0-a468-4b9f-96ef-7f0de5aa962f