CConstaterende datEmmen
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 4 - Plan-MER Omgevingsvisie Emmen 2040 - Achtergrondrapport effectbeoordeling

Commissievergadering 19 november 2026, gemeente EmmenBij agendapunt: Omgevingsvisie Emmen 204090.205 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 12

PlanMER Omgevingsvisie gemeente Emmen Achtergrondrapport effectbeoordeling Gemeente Emmen 22 mei 2026

Project PlanMER Omgevingsvisie gemeente Emmen Opdrachtgever Gemeente Emmen Document Achtergrondrapport effectbeoordeling Status Definitief Datum 22 mei 2026 Referentie 150971/26-007.032 Projectcode 150971 Projectleider Drs. M.J. Schilt Projectdirecteur A.M. Springer Rouwette MSc Auteur(s) S. Hoekstra MSc, E. Nijssen MSc, ir. D. Vlierboom Gecontroleerd door Drs. M.J. Schilt Goedgekeurd door Drs. M.J. Schilt Paraaf Adres Witteveen+Bos Raadgevende ingenieurs B.V. | Deventer Hoogoorddreef 15 Postbus 12205 1100 AE Amsterdam +31 (0)20 312 55 55 www.witteveenbos.com KvK 38020751 Het kwaliteitsmanagementsysteem van Witteveen+Bos is gecertificeerd op basis van ISO 9001. © Witteveen+Bos Niets uit dit document mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt in enige vorm zonder voorafgaande schriftelijke toest emming van Witteveen+Bos, noch mag het zonder dergelijke toestemming worden gebruikt voor enig ander werk dan waarvoor het is verva ardigd, behoudens schriftelijk anders overeengekomen. Tekst- en datamining van (delen van) dit document, evenals enige verwerking of reproductie ervan door middel van kunstmatige intelligentie technologieën is uitdrukkelijk niet toegestaan, behoudens schriftelijk anders overeengekomen.

Dit document (of delen ervan) mag niet worden verveelvoudigd en/of anderszins worden gebruikt op enigerlei wijze voor het trainen van kunstmatige in telligentie technologieën, behoudens schriftelijk anders overeengekomen. Witteveen+Bos aanvaardt geen aansprakelijkheid voor enigerlei schade die voortvloeit uit of verband houdt met het wijzigen van de inhoud van het door Witteveen+Bos geleverde document. INHOUDSOPGAVE 1 Inleiding 7 1.1 Introductie 7 1.2 Dit achtergrondrapport 7 2 Subthema Landschap 14 2.1 Introductie subthema Landschap 14 2.2 Aspect landschap 14 2.2.1 Criterium landschapstypen en kernkarakteristieken 15 2.3 Samenvatting huidige situatie en autonome ontwikkeling 18 2.4 Effectbeoordeling alternatieven 19 2.4.1 Alternatief 1: Behouden 19 2.4.2 Alternatief 2: Benutten 20 2.4.3 Samenvatting effectbeoordeling alternatieven 22 3 Subthema Cultuurhistorie / Erfgoed 23 3.1 Introductie subthema Cultuurhistorie/Erfgoed 23 3.2 Aspect cultuurhistorie en erfgoed 23 3.2.1 Criterium huidige situatie monumenten en hun karakteristieke elementen 25 3.3 Aspect archeologie 26 3.3.1 Criterium Archeologische monumenten 27 3.4 Samenvatting huidige situatie en autonome ontwikkeling 29 3.5 Effectbeoordeling alternatieven 30 3.5.1 Alternatief 1: Behouden 30 3.5.2 Alternatief 2: Benutten 31 3.5.3 Samenvatting effectbeoordeling alternatieven 32 4 Subthema Klimaat en klimaatverandering 33 4.1

Introductie subthema Klimaat en Klimaatverandering 33 4.2 Aspect wateroverlast 33 4.2.1 Criterium waterbergend en spons vermogen 33 4.2.2 Criterium overlast door hoge grondwaterstanden 34 4.3 Aspect droogte 35 4.3.1 Criterium zoetwaterbeschikbaarheid 36 4.3.2 Criterium lage grondwaterstanden door ontwatering 37 4.4 Aspect hittestress 38 4.4.1 Criterium stedelijk hitte eiland 38 4.5 Samenvatting huidige situatie en autonome ontwikkeling 38 4.6 Effectbeoordeling alternatieven 39 4.6.1 Alternatief 1: Behouden 39 4.6.2 Alternatief 2: Benutten 43 4.6.3 Samenvatting effectbeoordeling alternatieven 46 5 Subthema Veiligheid 47 5.1 Introductie subthema Veiligheid 47 5.2 Aspect sociale veiligheid en criminaliteit 47 5.2.1 Criterium aantal geregistreerde misdrijven/jaar 47 5.2.2 Criterium onveiligheidsgevoel in de buurt 49 5.3 Aspect verkeersveiligheid 51 5.3.1 Criterium aantal ongevallen met een dodelijke afloop/jaar 51 5.3.2 Criterium aantal ongevallen met letsel tot gevolg/jaar 52 5.4 Aspect omgevingsveiligheid 53 5.4.1 Aantal kwetsbare gebouwen binnen aandachtsgebieden 54 5.5 Samenvatting huidige situatie en autonome ontwikkeling 56 5.6 Effectbeoordeling alternatieven 56 5.6.1 Alternatief 1: Behouden 57 5.6.2 Alternatief 2: Benutten 59 5.6.3 Samenvatting effectbeoordeling alternatieven 62 6 Subthema Welzijn en gezondheid 64 6.1 Introductie subthema Welzijn en Gezondheid 64 6.2 Aspect

sociale samenhang 64 6.2.1 Criterium sociale samenhang score 64 6.3 Aspect woongenot 66 6.3.1 Criterium tevredenheid met woning en woonomgeving 66 6.4 Aspect voorzieningen 67 6.4.1 Criterium beschikbaarheid voorzieningen (dorpsniveau) 67 6.5 Aspect leefstijl 71 6.5.1 Criterium obesitas, bewegingsarmoede en eenzaamheid 71 6.5.2 Criterium ervaren gezondheid 72 6.5.3 Criterium beweegvriendelijke omgeving 74 6.6 Aspect levensverwachting 76 6.6.1 Criterium het aantal jaren vanaf geboorte naar verwachting 76 6.7 Samenvatting huidige situatie en autonome ontwikkeling 77 6.8 Effectbeoordeling alternatieven 78 6.8.1 Alternatief 1: Behouden 78 6.8.2 Alternatief 2: Benutten 83 6.8.3 Samenvatting effectbeoordeling alternatieven 89 7 Subthema Wonen 90 7.1 Introductie subthema Wonen 90 7.2 Aspect woningbehoefte 90 7.2.1 Criterium woningcapaciteit ten opzichte van woningbehoefte 90 7.3 Samenvatting huidige situatie en autonome ontwikkeling 92 7.4 Effectbeoordeling alternatieven 93 7.4.1 Alternatief 1: Behouden 93 7.4.2 Alternatief 2: Benutten 94 7.4.3 Samenvatting effectbeoordeling alternatieven 94 8 Subthema Mobiliteit 96 8.1 Introductie subthema Mobiliteit 96 8.2 Aspect modal split 96 8.2.1 Criterium gemiddeld aandeel reizigerskilometers/vervoerswijze/persoon/dag 96 8.3 Aspect bereikbaarheid en toegankelijkheid auto 97 8.3.1 Criterium vervoersbewegingen auto 97 8.4 Aspect bereikbaarheid OV

98 8.4.1 Criterium afstand tot OV-halte 98 8.5 Aspect langzaam verkeer 99 8.5.1 Criterium ervaren tevredenheid met fiets- en wandelmogelijkheden 100 8.6 Samenvatting huidige situatie en autonome ontwikkeling 100 8.7 Effectbeoordeling alternatieven 101 8.7.1 Alternatief 1: Behouden 101 8.7.2 Alternatief 2: Benutten 104 8.7.3 Samenvatting effectbeoordeling alternatieven 108 9 Subthema Natuur 109 9.1 Introductie subthema natuur 109 9.2 Aspect biodiversiteit 109 9.2.1 Criterium soortendiversiteit, soorten verspreiding en populatie omvang 110 9.2.2 | Criterium aanwezigheid natuurlijke landschapselementen, inclusief groenblauwe dooradering | 111 9.3 | Aspect beschermde natuurgebieden (provinciaal beschermde natuurgebieden en Natura 2000) | 113 9.3.1 | Criterium areaal en kwaliteit beschermde natuurgebieden | 114 9.4 | Aspect waterkwaliteit | 117 9.4.1 | Criterium KRW-doelen | 117 9.5 | Samenvatting huidige situatie en autonome ontwikkeling | 119 9.6 | Effectbeoordeling alternatieven | 120 9.6.1 | Alternatief 1: Behouden | 120 9.6.2 | Alternatief 2: Benutten | 124 9.6.3 | Samenvatting effectbeoordeling alternatieven | 128 10 | Subthema Bodem | 129 10.1 | Introductie subthema bodem | 129 10.2 | Aspect bodemdaling | 129 10.2.1 | Criterium bodemdaling (mm/jaar) | 129 10.3 | Aspect bodemkwaliteit | 131 10.3.1 | Criterium aantal en omvang bodemverontreinigingen | 131 10.3.2 | Criterium

biologische bodemkwaliteit | 134 10.4 | Samenvatting huidige situatie en autonome ontwikkeling | 135 10.5 | Effectbeoordeling alternatieven | 136 10.5.1 | Alternatief 1: Behouden | 136 10.5.2 | Alternatief 2: Benutten | 138 10.5.3 | Samenvatting effectbeoordeling alternatieven | 140 11 | Subthema Milieu en Gezondheidsbescherming | 141 11.1 | Introductie subthema Milieu en Gezondheidsbescherming | 141 11.2 | Aspect luchtkwaliteit | 141 11.2.1 | Criterium jaargemiddelde concentraties fijnstof, ammoniak en stikstofdioxide boven de toekomstige EU-normen | 141 11.3 | Aspect geluid | 145 11.3.1 | Criterium geluid alle bronnen (Lcum) | 145 11.4 | Aspect geurhinder | 146 11.4.1 | Criterium geurgevoelige objecten binnen een slecht leefklimaat op basis van geur | 146 11.5 | Aspect lichtvervuiling | 148 11.5.1 | Criterium opgaand licht | 148 11.6 | Aspect zeer zorgwekkende stoffen | 149 11.6.1 | Criterium zeer zorgwekkende stoffen | 149 11.7 | Samenvatting huidige situatie en autonome ontwikkeling | 151 11.8 | Effectbeoordeling alternatieven | 151 11.8.1 | Alternatief 1: Behouden | 151 11.8.2 | Alternatief 2: Benutten | 154 11.8.3 | Samenvatting effectbeoordeling alternatieven | 157 12 | Subthema Energie | 159 12.1 | Introductie subthema energie | 159 12.2 | Aspect energieverbruik | 159 12.2.1 | Criterium energieverbruik [TJ/jaar] | 159 12.3 | Aspect aandeel hernieuwbare energie | 160

12.3.1 | Criterium aandeel hernieuwbare energie in totale energievoorziening [%] | 161 12.4 | Samenvatting huidige situatie en autonome ontwikkeling | 163 12.5 | Effectbeoordeling alternatieven | 163 12.5.1 | Alternatief 1: Behouden | 163 12.5.2 | Alternatief 2: Benutten | 164 12.5.3 | Samenvatting effectbeoordeling alternatieven | 166 13 | Subthema Arbeid en inkomen | 167 13.1 | Introductie subthema Arbeid en Inkomen | 167 13.2 | Aspect inkomen | 167 13.2.1 | Criterium besteedbaar inkomen per inwoner | 167 13.3 | Aspect werkgelegenheid en werkloosheid | 169 13.3.1 | Criterium werkloosheidspercentage | 169 13.4 | Aspect vestigingsklimaat | 169 13.4.1 | Criterium percentage inwoners die hoger onderwijs hebben gevolgd | 170 13.4.2 | Criterium aandeel innovatieve hightechbedrijven | 171 13.5 | Aspect woon-werk afstand | 172 13.5.1 | Criterium reistijd van en naar werk of studie | 173 13.6 | Samenvatting huidige situatie en autonome ontwikkeling | 173 13.7 | Effectbeoordeling alternatieven | 174 13.7.1 | Alternatief 1: Behouden | 174 13.7.2 | Alternatief 2: Benutten | 176 13.7.3 | Samenvatting effectbeoordeling alternatieven | 179 14 | Subthema Agrarische Sector | 180 14.1 | Introductie subthema agrarische sector | 180 14.2 | Aspect beschikbare landbouwgrond | 180 14.2.1 | Criterium areaal landbouwgrond | 180 14.2.2 | Criterium aantal agrarische bedrijven | 182 14.3 | Samenvatting

huidige situatie en autonome ontwikkeling | 183 14.4 | Effectbeoordeling alternatieven | 183 14.4.1 | Alternatief 1: Behouden | 183 14.4.2 | Alternatief 2: Benutten | 185 14.4.3 | Samenvatting effectbeoordeling alternatieven | 186 Laatste pagina | 186 Bijlage(n) | Aantal pagina's I | Gemeentelijk beleid | 11 II | Ingreep-effectrelaties | 46 7 | 186 Witteveen+Bos | 145326/26-007.032 | Definitief 1 INLEIDING 1.1 Introductie Door de gemeente Emmen wordt een omgevingsvisie opgesteld. De omgevingsvisie is een integrale visie met strategische hoofdkeuzes van beleid voor de fysieke leefomgeving voor de langere termijn. In de omgevingsvisie gaat de gemeente Emmen onder andere in op de samenhang tussen ruimte, water, milieu, natuur, landschap, verkeer en vervoer, energie, infrastructuur en cultureel erfgoed. Ten behoeve van de omgevingsvisie wordt een plan-mer-procedure doorlopen. De omgevingsvisie geeft namelijk kaders voor toekomstige ontwikkelingen en activiteiten in de fysieke leefomgeving. Deze ontwikkelingen kunnen belangrijke gevolgen hebben voor de kwaliteit van de leefomgeving. In een plan- mer-procedure worden de gevolgen van de voorgenomen ontwikkelingen en reële scenario’s in beeld gebracht. Ook worden maatregelen beschreven om eventuele negatieve gevolgen voor de kwaliteit van de leefomgeving te voorkomen of te beperken.

Voorafgaan aan het opstellen van het planMER is de Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) reeds vastgesteld. In de NRD is de afbakening van het planMER opgenomen. Ook het beoordelingskader en de wijze van beoordelen is in de NRD vastgelegd. Voorliggend achtergrondrapport is na de NRD de volgende stap in de plan-mer-procedure. 1.2 Dit achtergrondrapport Om de effecten van de omgevingsvisie van de gemeente Emmen in beeld te brengen, zijn verschillende subthema’s, aspecten en criteria gedefinieerd. Deze zijn opgenomen in tabel 1.1. Voorliggend achtergrondrapport heeft een vaste structuur op basis van de subthema’s, die allemaal een separaat hoofdstuk hebben. Binnen elk subthema vindt eerst een beoordeling van de referentiesituatie plaats aan de hand van de criteria die bij het betreffende aspect horen. Vervolgens wordt de effectbeoordeling van de alternatieven gedaan. Deze stappen worden hieronder nader toegelicht.

Tabel 1.1 Beoordelingskader planMER Subthema Aspect Criterium Landschap landschap landschapstypen en kernkwaliteiten Cultuurhistorie en Erfgoed cultuurhistorie monumenten en hun karakteristieken elementen Cultuurhistorie en Erfgoed archeologie archeologische monumenten Klimaat en Klimaatverandering wateroverlast waterbergend en spons vermogen Klimaat en Klimaatverandering wateroverlast overlast door hoge grondwaterstanden Klimaat en Klimaatverandering droogte zoetwaterbeschikbaarheid 8 | 186 Witteveen+Bos | 145326/26-007.032 | Definitief Subthema Aspect Criterium Klimaat en Klimaatverandering droogte lage grondwaterstanden door ontwatering Klimaat en Klimaatverandering hittestress stedelijk hitte eiland Veiligheid sociale veiligheid en criminaliteit aantal geregistreerde misdrijven/jaar Veiligheid sociale veiligheid en criminaliteit onveiligheidsgevoel in de buurt Veiligheid verkeersveiligheid aantal ongevallen met dodelijke afloop/jaar Veiligheid verkeersveiligheid aantal ongevallen met letsel tot gevolg/jaar Veiligheid omgevingsveiligheid aantal kwetsbare gebouwen binnen aandachtsgebieden Welzijn en Gezondheid sociale samenhang sociale samenhang score Welzijn en Gezondheid woongenot tevredenheid met woning en woonomgeving Welzijn en Gezondheid voorzieningen beschikbaarheid voorzieningen (onderwijs, supermarkt, zorg) Welzijn en Gezondheid leefstijl obesitas, bewegingsarmoede,

eenzaamheid Welzijn en Gezondheid leefstijl ervaren gezondheid (incl. cumulatieve gezondheidservaring) Welzijn en Gezondheid leefstijl beweegvriendelijke omgeving Welzijn en Gezondheid levensverwachting het aantal jaren vanaf geboorte naar verwachting (inclusief levensverwachting in als goed ervaren gezondheid) Wonen woningbehoefte woningcapaciteit ten opzichte van woningbehoefte Mobiliteit modal split gemiddeld aandeel reizigerskilometers per vervoerswijze (auto, ov, fiets, voet) per persoon per dag Mobiliteit bereikbaarheid en toegankelijkheid auto vervoersbewegingen auto Mobiliteit bereikbaarheid OV afstand tot OV-halte [km] Mobiliteit langzaam verkeer ervaren tevredenheid met fiets- en wandelmogelijkheden Natuur biodiversiteit soortendiversiteit, soortenverspreiding en populatieomvang Natuur biodiversiteit aanwezigheid natuurlijke landschapselementen, incl.

groenblauwe dooradering Natuur beschermde natuurgebieden (provinciaal en nationaal beleid, Natura 2000) areaal en kwaliteit beschermde natuurgebieden [ha] Natuur waterkwaliteit KRW-doelen Bodem bodemdaling bodemdaling [mm/jaar] Bodem bodemkwaliteit aantal en omvang bodemverontreinigingen Bodem bodemkwaliteit biologische bodemkwaliteit Milieu en Gezondheidsbescherming luchtkwaliteit jaargemiddelde concentraties fijnstof, ammoniak en stikstofdioxide boven de toekomstige EU- normen Milieu en Gezondheidsbescherming geluid geluid alle bronnen (lcum) [gem. dB/jaar] Milieu en Gezondheidsbescherming geurhinder geurgevoelig object binnen een slecht klimaat op basis van geur 9 | 186 Witteveen+Bos | 145326/26-007.032 | Definitief Subthema Aspect Criterium Milieu en Gezondheidsbescherming lichtvervuiling opgaand licht [nanowatt/cm2/sterradiaal] Milieu en Gezondheidsbescherming zeer zorgwekkende stoffen Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS) Energie energieverbruik energieverbruik ]TJ/jaar] Energie aandeel hernieuwbare energie aandeel hernieuwbare energie in totale energievoorziening [%] Arbeid en Inkomen inkomen besteedbaar inkomen/inwoner Arbeid en Inkomen werkgelegenheid en werkloosheid werkloosheidpercentage Arbeid en Inkomen vestigingsklimaat percentage inwoners die hoger onderwijs hebben gevolgd (hbo en wo) Arbeid en Inkomen vestigingsklimaat aandeel innovatieve hightech bedrijven [hightech

innovatiescore] Arbeid en Inkomen woon-werk afstand reistijd van en naar werk of studie Agrarische sector beschikbare landbouwgrond areaal landbouwgrond [ha] Agrarische sector beschikbare landbouwgrond aantal agrarische bedrijven Beoordeling van de referentiesituatie Voor elk aspect is in dit achtergrondrapport een beoordeling van de referentiesituatie gemaakt. De referentiesituatie bestaat uit de huidige situatie van de leefomgeving tezamen met de autonome ontwikkelingen tot het jaar 2040. Met een autonome ontwikkeling wordt een ontwikkeling bedoeld die ook plaatsvindt als de vaststelling van de Omgevingsvisie niet plaatsvindt. Voor de autonome ontwikkeling wordt onderscheid gemaakt tussen reeds vastgestelde visies en beleidsplannen en projecten die planologisch vastgesteld/onherroepelijk zijn. Het ijkpunt voor reeds vastgestelde visies en beleidsplannen is dat het beleid vastgesteld is door de gemeenteraad of dat dit nog wordt gedaan binnen één jaar. Bij projecten gaat het om een plan dat is opgesteld en die reeds planologisch mogelijk zijn gemaakt. Naast beleid en projecten waarvoor besluiten zijn genomen, zijn een aantal generieke ontwikkelingen, oftewel planoverstijgende ontwikkelingen meegenomen. Denk hierbij aan klimaatverandering. In dit achtergrondrapport zijn de autonome ontwikkelingen verder uitgediept bij een criterium wanneer deze relevant is.

Planoverstijgende ontwikkelingen zijn eveneens bij het criterium beschreven wanneer deze van toepassing zijn. De beoordeling van de huidige situatie en de duiding van de autonome ontwikkelingen is respectievelijk gedaan op basis van tabel 1.2 en 1.3. De huidige situatie is per criterium in beeld gebracht en beoordeeld op basis van een specifieke maatlat per criterium (tabel 1.2). Er wordt een totaalbeoordeling per criterium gegeven over de gehele gemeente Emmen. Daar waar de situatie wezenlijk verschilt binnen de gemeente, is dit toegelicht. Vervolgens worden per criterium, indien van toepassing, de autonome ontwikkelingen en de planoverstijgende ontwikkelingen beschreven. Per criterium worden de autonome ontwikkelingen en de planoverstijgende ontwikkelingen geduid (tabel 1.3).

10 | 186 Witteveen+Bos | 145326/26-007.032 | Definitief Tabel 1.2 Beoordelingskader huidige situatie Beoordeling Beoordeling huidige situatie Maatlat + de huidige situatie is goed er is geen verbetering nodig voor het behalen van de maximaal te behalen doelstelling +/- de huidige situatie is redelijk verbetering is wenselijk voor het overtreffen van de minimaal gestelde doelstelling - de huidige situatie is slecht verbetering is noodzakelijk voor het behalen van de minimaal gestelde doelstelling Tabel 1.3 Duiding autonome ontwikkeling en planoverstijgende ontwikkeling Duiding autonome ontwikkeling en planoverstijgende ontwikkeling positief/verbetering ten opzichte van huidige situatie neutraal/geen verandering ten opzichte van huidige situatie negatief/verslechtering ten opzichte van huidige situatie Effectbeoordeling van de alternatieven Na de beoordeling van de referentiesituatie vindt de effectbeoordeling van de alternatieven plaats. Ten behoeve van het planMER zijn twee alternatieven opgesteld: 1 beschermen: richt zich op het beschermen, behouden en versterken van landschap, natuur en ruimtelijke kwaliteit door in bestaand stedelijk gebied te transformeren, herstructureren en te verdichten; en 2 ontwikkelen: stimuleert economische en bevolkingsgroei via gebiedsontwikkelingen, nieuwe bedrijvigheid, netversterkingen en infrastructuur buiten bestaand bebouwd gebied.

Aan ieder alternatief zijn bouwstenen gekoppeld (weergegeven in tabellen 1.5 en 1.6). Elke bouwsteen is een concrete individuele (beleids)keuze voor het behoud of de ontwikkeling van de fysieke leefomgeving van de gemeente. Een bouwsteen kan zowel een generieke beleidsmaatregel als een maatregel in de vorm van een plan (zoals een woningbouwlocatie) of project (zoals de Nedersaksenlijn) zijn. De bouwstenen schetsen hoe bepaalde opgaven op verschillende plekken (waar) en op een verschillende manier (hoe) worden ontwikkeld. Iedere bouwsteen tot leidt kansen en/of risico’s die de bouwsteen heeft ten aanzien van de onderzochte aspecten in het planMER, dit zijn de zogenaamde ingreep-effectrelaties. De ingreep-effectrelaties van de bouwstenen zijn opgenomen in bijlage II van dit achtergrondrapport. Op basis het aantal kansen en risico’s (afkomstig uit de ingreep-effectrelaties) wordt per criterium een beoordeling van de effecten van de alternatieven gedaan. De beoordeling laat effect zien ten opzichte van de referentiesituatie waarbij gebruik wordt gemaakt van de beoordelingsschaal in tabel 1.4.

11 | 186 Witteveen+Bos | 145326/26-007.032 | Definitief Tabel 1.4 Beoordelingsschaal effecten alternatieven Score Toelichting + positief effect; er zijn meer kansen dan risico’s ten opzichte van de referentiesituatie 0 neutraal; er zijn geen of nauwelijks kansen en risico’s ten opzichte van de referentiesituatie - negatief effect; er zijn meer risico’s dan kansen ten opzichte van de referentiesituatie + en - positief en negatief effect; er zijn ongeveer evenveel kansen als risico’s ten opzichte van de referentiesituatie Tabel 1.5 Overzicht bouwstenen alternatief 1 Bouwstenen Alternatief 1: Behouden van landschap en ruimtelijke kwaliteit herstructureren of transformeren van bestaande buurten voor het creëren van gemengde en leefbare wijken en dorpen, met verschillende woningtypen door aanpassing van bestaande woningen voor kleinere huishoudens, jongeren, ouderen, zorgvragers en nieuwe (woon)zorgconcepten (geen uitbreiding van Delftlanden richting het zuiden) in bestaand stedelijk gebied gebiedsgericht vastgoedeigenaren (particulieren, verhuurders) ruimte geven om te investeren in hun vastgoed en woningen ( bijvoorbeeld verduurzaming, optoppen, woningsplitsing, transformatie, bijgebouwen of mantelzorgwoningen en meervoudig ruimtegebruik) investeren in het tegengaan van leegstand in het centrum van Emmen-Stad door het herbestemmen van bestaande objecten voor een aantrekkelijke en

vitale binnenstad herbestemming van Vrijkomende Agrarische Bebouwing (VAB) mogelijk maken naar recreatieve doeleinden, kleinschalige bedrijvigheid en wonen met mogelijk een combinatie met geclusterde zorg inzetten op compleet aanbod van maatschappelijke en dagelijkse voorzieningen in wijkcentra van Emmen en in de kerndorpen faciliteren en instandhouden van minimaal één ontmoetingsplek per dorp en wijk instandhouden basisvoorzieningen in Barger-Compascuum, Erica, Nieuw-Dordrecht, Nieuw-Schoonebeek, Nieuw-Weerdinge, Roswinkel, Weiteveen en Zwartemeer medewerking verlenen aan de ontwikkeling van de Nedersaksenlijn met een verdiepte ligging ter hoogte van het centrum van Emmen in het zuidoosten, rondom het Bargerveen, ruimte bieden voor verwevenheid landbouw met natuur en recreatie & toerisme: hier géén ruimte voor nieuwvestiging van veehouderijen economische ruimtevraag invullen door verdichting en herstructurering van bestaande bedrijventerreinen zoals Bargermeer verkennen mogelijkheden duurzame ontwikkeling van verouderde bedrijventerreinen en glastuinbouwgebieden in 2050 CO2 neutraal met een focus op het renoveren en circulair hergebruiken van bestaand vastgoed en het herstellen, uitbreiden en beheren van bestaand groen, bos en natuur voor CO2-opslag op bestaande werk- en woningbouwlocaties stimuleren en toepassen van hernieuwbare en herbruikbare grondstoffen en materialen

binnen de bouw, onderhoud en gebiedsontwikkelingen het zichtbaarder maken van cultuurhistorische elementen, zoals de monumenten, hunebedden, grafheuvels, dorpslinten, ontginningsstructuren en waterwegen, enzovoort koesteren, beschermen en versterken cultuurhistorische waarden bij ontwikkelingen rondom recreatiegebieden transformatie van Vrijkomende Agrarische Bebouwing (VAB) voor recreatieve doeleinden toestaan open, groene karakter van gemeente Emmen behouden door dit als vertrekpunt te nemen bij ruimtelijke ontwikkeling (o.a. door onnodige verhardingen te verwijderen en zuinig zijn op bestaande groenstructuren) het bodem- en watersysteem zijn leidend bij ruimtelijke ontwikkelingen zoveel mogelijk natuurinclusief en klimaatadaptief bouwen in ruimtelijke ontwikkelingen vergroten van het openbaar groen en groen-blauw om hittestress tegen te gaan in stedelijk gebied inzet op behoud, bescherming en versterking van de biodiversiteit in de gemeente Emmen aanleggen van ecologische verbindingszones tussen de verschillende natuurgebieden 12 | 186 Witteveen+Bos | 145326/26-007.032 | Definitief Bouwstenen Alternatief 1: Behouden van landschap en ruimtelijke kwaliteit voorzien in voldoende waterbergingscapaciteit in stedelijk gebied, beekdalen en het watersysteem in de veengebieden beschermen van de bodemkwaliteit in de drinkwaterwinning- en beschermingsgebieden Noordbargeres en

Valtherbos, en rond het Bargerveen op plekken met klimaatopgaven Vrijkomende Agrarische Bebouwing (VAB) transformatie toestaan met initiatieven die bijdragen aan natuurherstel en klimaatadaptatie Tabel 1.6 Overzicht bouwstenen alternatief 2 Bouwstenen Alternatief 2: Benutten van landschap en ruimtelijke kwaliteit nieuwe woningbouw door uitbreiding voor het creëren van gemengde wijken en dorpen, met verschillende woningtypen woningen toevoegen op plekken met veel voorzieningen nabij en goede bereikbaarheid: Emmen-stad en Klazienaveen, Schoonebeek, Emmer-Compascuum en Nieuw Amsterdam/Veenoord (kerndorpen) groei woningvoorraad door bouw woningen in nog niet bebouwde gebieden waarbij het gebied rondom Emmen-Zuid geldt als locatie voor stedelijke uitbreiding (Delftlanden) op de flanken van de Hondsrug unieke woonconcepten creëren door natuur met woningbouw te combineren versterken van regionale voorzieningenniveau ( bijvoorbeeld theater, ziekenhuis): zoveel mogelijk in het centrum van Emmen-stad investeren in een breed hoger onderwijsaanbod en kennisinstellingen om studenten aan te trekken en vast te houden o.a.

in de vorm van een nieuwe Greenwise Campus omgeving van het ziekenhuis (als onderdeel van de Greenwise Campus) doorontwikkelen tot een gebied waarin wordt gewerkt aan het beantwoorden van de zorgvraag van de toekomst medewerking verlenen aan ontwikkeling van de Nedersaksenlijn met een onverdiepte ligging ter hoogte van het centrum van Emmen verdubbelen van de verbinding Emmen - Klazienaveen (N862) aanleggen van een noordelijke rondweg om de stad Emmen goede bereikbaarheid vanuit de dorpen (o.a. Barger-Compascuum, Erica, Nieuw-Dordrecht, Nieuw-Schoonebeek, Nieuw- Weerdinge, Roswinkel, Weiteveen Barger-Oosterveld en Zwartemeer) tot de voorzieningen elders in de gemeente door extra aandacht voor OV en (door)fietsroutes mobiliteitsknooppunten creëren en bij elkaar brengen van functies op het gebied van publieksvriendelijke bedrijvigheid (onder andere kantoren, ZZP en start-ups), onderwijs, wonen en voorzieningen (waaronder de stations Emmen, Emmen Zuid, Nieuw Amsterdam) verkennen mogelijkheden voor ontwikkeling van een regionaal bedrijventerrein langs de A37 nieuwe werklocaties worden geplaatst naast of dichtbij regionale en internationale assen in het noordoosten van de gemeente ruimte blijven bieden voor duurzame productie en voor grootschaliger bedrijven op het gebied van landbouw Rundedal als uitbreidingslocatie voor het huisvesten van grootschalige bedrijvigheid tot en met

2040 een extra ruimtevraag voor bedrijventerreinen van circa 65 ha voor transitie naar circulaire economie de gemeente biedt ruimte voor agrariërs om werk te maken van bijvoorbeeld meervoudige verdienmodellen (recreatie, energieopwekking, etc.), innovatie en experimenten om hun bedrijfsmodel te verduurzamen inzet op toekomstbestendig maken van glastuinbouw door ruimte te bieden aan intensivering en clustering in 2050 CO2 neutraal door het stimuleren van duurzame en energiezuinige woon- en werkgebieden en het ontwikkelen van locaties voor lokale groene energieopwekking (zoals zon en wind) faciliteren 110kV-netversterking (onder andere nieuwe hoogspanningsstations in de buurt van het bestaande hoogspanningsstation Emmen Weerdinge en Emmen Bargermeer en nieuwe ondergrondse kabelverbindingen en het reserveren van ruimte voor middenstations en kleine trafostations in en rondom de bebouwde omgeving) bouw van windmolens langs de N34 13 | 186 Witteveen+Bos | 145326/26-007.032 | Definitief Bouwstenen Alternatief 2: Benutten van landschap en ruimtelijke kwaliteit faciliteren duurzame doorontwikkeling van de (circulaire) maakindustrie en groene chemie door ruimte te bieden aan clustervorming en ketensamenwerking toeristische trekpleisters (bijvoorbeeld Wildlands, de Hondsrug, het Bargerveen, het Veenpark en de hunebedden) worden via een netwerk van recreatieve fiets-, wandel- en

vaarroutes beter met elkaar en de wijde regio verbonden faciliteren en versterken van de aanwezigheid van recreatieve en toeristische trekkers 14 | 186 Witteveen+Bos | 145326/26-007.032 | Definitief 2 SUBTHEMA LANDSCHAP 2.1 Introductie subthema Landschap Het subthema Landschap bestaat uit het criterium landschapstypen en kernkarakteristieken. In de onderstaande tabel is het beoordelingskader weergegeven van het subthema Landschap. Tabel 2.1 Beoordelingskader subthema Landschap Aspect Criteria landschap landschapstypen en kernkarakteristieken 2.2 Aspect landschap Het aspect landschap is beoordeeld aan de hand van het criterium ‘landschapstypen en kernkarakteristieken’. Naast de documenten uit het beleidskader is gebruik gemaakt van het inventarisatie- en adviesdocument dat in 2012 is opgesteld door H.H.v.B. Adviesburo (thans bekend als Bureau Scholtens) in opdracht van de gemeente Emmen [ref: De Gemeente Emmen in het perspectief van het landschap, H.H.v.B. Adviesburo voor landschapsinrichting, 2012]. Beleidsdoelstellingen Het huidige provinciale en gemeentelijke beleid voor het aspect landschap is vastgelegd in verschillende beleidsdocumenten. In de onderstaande tabel is een opsomming weergegeven. Het beleid van de gemeente Emmen en de provincie Drenthe richt zich op het behouden van de landschappelijke waarden.

Tabel 2.2 Beleidskader subthema Landschap Beleidsdocument Vaststellingsdatum Relevante beleidslijnen Cultuurhistorisch Kompas Drenthe 2009 in het Cultuurhistorisch Kompas is het beleid uit de Omgevingsvisie omtrent onder andere het cultuurlandschap uitgewerkt. Hierin staan twee doelstellingen centraal: het herkenbaar houden van cultureel erfgoed in Drenthe, en het versterken van ruimtelijke identiteit Omgevingsverordening Drenthe 2024 met de inwerkingtreding van de Omgevingswet is de Provinciale Monumentenverordening 2016 vervallen en zijn bepalingen via Instructieregels overgegaan naar de gemeentelijke Omgevingsplannen. Omdat niet alle gemeenten deze instructieregels meteen bij de inwerkingtreding van de Omgevingswet in hun omgevingsplannen hebben overgenomen, worden de provinciale monumenten tijdelijk aangewezen en beschermd met een voorbereidingsbesluit. Deze regels werken rechtstreeks door in de gemeentelijke omgevingsplannen en 15 | 186 Witteveen+Bos | 145326/26-007.032 | Definitief Beleidsdocument Vaststellingsdatum Relevante beleidslijnen gelden totdat de gemeenten de instructieregels in hun omgevingsplannen hebben opgenomen Omgevingsvisie Gemeente Emmen 2025 de omgevingsvisie van de gemeente Emmen is een strategisch document waarin de lange termijndoelen en ambities voor de fysieke leefomgeving worden vastgelegd.

De omgevingsvisie biedt een integrale benadering van de fysieke leefomgeving en dient als leidraad voor toekomstige besluitvorming en ontwikkeling in de gemeente Emmen Erfgoednota Gemeente Emmen 2025 de nieuwe Erfgoednota is recentelijk vastgesteld. Hierin worden de landschapstypen en hun kernkarakteristieken beschreven, en de opgaven en ambities die daarbij horen. Bij de Erfgoednota hoort ook de Erfgoedkaart, die een overzicht geeft van de Emmer landschappen en hun elementen, en inzichtelijk maakt wat op welke manier beschermd wordt 2.2.1 Criterium landschapstypen en kernkarakteristieken Het beoordelingskader voor het criterium landschapstypen en kernkarakteristieken is in onderstaande tabel geoperationaliseerd.

Tabel 2.3 Beoordelingskader huidige situatie landschapstypen en kernkarakteristieken Beoordeling Beoordeling huidige situatie Maatlat + de huidige situatie is goed, er is geen verbetering nodig de landschapstypen zijn duidelijk herkenbaar en de kernkarakteristieken van de landschappen zijn niet aangetast +/- de huidige situatie is redelijk verbetering is wenselijk de kernkarakteristieken van de landschappen zijn beperkt aangetast, maar verschillende landschapstypen zijn nog wel van elkaar te onderscheiden - de huidige situatie is slecht, verbetering is noodzakelijk de kernkarakteristieken van de landschappen zijn erg aangetast en de verschillende landschapstypen zijn niet van elkaar te onderscheiden Huidige situatie Het landschap van de gemeente Emmen is het resultaat van een ontwikkeling die millennia overspant. Afhankelijk van de wensen en beschikbare technische mogelijkheden in een bepaalde tijd heeft de mens al vanaf de prehistorie het landschap aangepast en veranderd. Iedere tijdsperiode heeft zo zijn eigen karakteristieken aan het landschap toegevoegd. Hierbij werd het voorgaande soms gedeeltelijk uitgewist, andere aspecten zijn bewaard. Het resultaat is dat het huidige landschap een gelaagd landschap is met naast en door elkaar, elementen en structuren uit verschillende tijdsperiodes. In cultuurhistorisch opzicht is het een rijk landschap.

Aan de westzijde van de gemeente Emmen ligt het besloten esdorpenlandschap op de Hondsrug, aan de oostzijde het uitgestrekte, open veenkoloniale gebied. Het laatstgenoemde veengebied is weer te onderscheiden in het kleinschalige (rand)veenontginningslandschap en de grootschalige veenontginningen. 16 | 186 Witteveen+Bos | 145326/26-007.032 | Definitief Het contrast tussen de zand- en veenondergrond heeft door de eeuwen heen vorm gekregen in drie landschapstypen met kenmerkende nederzettingsvormen en grondgebruik. De verschillen zijn herkenbaar in vele ruimtelijke elementen en structuren: in het watersysteem, de infrastructuur, de beplanting en de vorm van de dorpen. De tegenstelling tussen fijnmazig en besloten tegenover grootschalig en open, tussen reliëfrijk en kronkelig tegenover vlak en recht, is een bijzondere kwaliteit. Deze diversiteit van het landschap is heel herkenbaar en karakteristiek voor Emmen. Afbeelding 2.1 Kaart met landschapstypen in de gemeente Emmen (bron: gemeente Emmen) Esdorpenlandschap In de gemeente Emmen zijn meerdere esdorpen aanwezig. Oorspronkelijk is Emmen zelf ook een esdorp. Dit is nog steeds te zien, doordat het centrum van Emmen aan de rand van de stad ligt. Andere esdorpen in de gemeente zijn onder andere Noordbarge, Zuidbarge, Weerdinge en Westenesch. Esdorpen hebben vaak een herkenbare structuur. Een esdorp heeft één of meerdere brinken.

Brinken waren gezamenlijke verzamelplaatsen voor vee. Deze zijn nu vaak nog te herkennen als een open ruimte met bomen waar de boerderijen omheen staan. De esdorpen worden gekenmerkt door grote boerderijen met karakteristieke boerenerven. De dorpen hangen sterk samen met het rondom liggende landschap en de eeuwenlange exploitatie daarvan. Het esdorpenlandschap is een samenhangend geheel bestaande uit akkercomplexen (essen), woeste gronden en beekdalen. Dit is een kleinschalig landschap met veel karakteristieke elementen zoals wegbeplantingen, bosschages en houtwallen. De essen waren bedoeld als landbouwgrond, de woeste gronden bestonden voornamelijk uit heide waar schapen konden grazen en waar plaggen werden gestoken voor de bemesting van de akkers. De beekdalen dienden hoofdzakelijk als weidegronden en hooilanden voor het vee. 17 | 186 Witteveen+Bos | 145326/26-007.032 | Definitief Eind 19e eeuw komen mede door het opzeggen van de boermarkes ook de grootschalige heideontginningen op gang. Door het opheffen van de markes werden grote veranderingen in de agrarische bedrijfsvoering mogelijk. Daarnaast speelde de invoering kunstmest vanaf 1890, de uitvinding prikkeldraad (geen houtwallen als veekering meer nodig), wolwaardevermindering en bevolkingsgroei een rol.

Niet alleen werd zo het areaal bouwland uitgebreid, ook zijn veel heidevelden aan het begin van de 20e eeuw met bos ingeplant. De rationele, blokvormige, padenstructuur van deze ontginningen is tot op de dag van vandaag nog goed herkenbaar. Specifiek voor de gemeente Emmen is dat relatief veel woeste gronden eerst zijn ontgonnen tot landbouwgrond om vervolgens, na WOII en dan met name na 1965, door stadsuitbreidingen te zijn veranderd in woonwijken. Op dit moment zijn nog slechts enkele heideontginningen in agrarisch gebruik, en dan vooral als bouwland. De beekdalgronden zijn lang intact gebleven, zij het dat de beekloop van de Sleenerstroom in de 1e helft van de 20ste eeuw rechter werd getrokken. Pas in de periode 1965 – 1975 vond er een schaalvergroting plaats waarbij vrijwel alle houtwallen zijn verdwenen. Daarnaast is ook het stedelijk gebied op de beekdalgronden uitgebreid. Het huidige esdorpenlandschap is dus voor een groot deel beïnvloed door ontwikkelingen in de 20ste eeuw. Er zijn echter nog, soms meer en soms minder, herkenbare karakteristieken uit voorgaande periodes aanwezig die zich uiten in nederzettingsstructuren, (delen van) singels en wallen en gebolde akkers op de essen.

Randveenontginningen Het randveenontginningslandschap is een bijzonder landschapstype dat op drie plekken in de gemeente voorkomt; namelijk in het zuiden (Schoonebeek en Nieuw-Schoonebeek), in het noorden (Roswinkel) en in het midden (Nieuw-Dordrecht). Karakteristiek voor deze randveenontginningen is dat men in eerste instantie vanaf de randen van het veen over ging tot het gebruik van het veen voor agrarische doeleinden en kleinschalige winning van turf voor eigen gebruik. Daar waar het veen voldoende afwaterde werden weidegronden ingericht. Men koos de dekzandruggen en dekzandkopjes, die omringd werden door het veen, om op te wonen. Vanuit deze zandkopjes begonnen de boeren de veengrond voor en achter hun boerderij te ontginnen. De boerenerven zijn vaak omringd door bomen en struiken met kleine slootjes langs de randen van de erven. Dit zorgde voor een kleinschalig landschap met smalle lange stroken grond en bebossing. Het veen werd stap voor stap in smalle stroken verveend, waarna het in agrarisch gebruik werd genomen. Karakteristiek voor het patroon van deze ontginningen is de smalle strokenverkaveling en de (lange) lintbebouwing evenwijdig aan de rand van het veen. De breedte van het erf diende als uitgangspunt voor de verdere ontginning. Loodrecht op de ontginningsas werden de grenzen van de kavels getrokken en de sloten gegraven.

Het basisprincipe hierbij was het recht van opstrek: de eigenaar van het erf mocht binnen de grenzen van het erf (opstrek) het veen ontginnen. Er zijn ook jongere kleinschalige veenontginningen, die veelal zijn ontstaan in de 19e eeuw, na de verdeling van de eerdere gemeenschappelijke gronden van de markes. Sommige delen van de Hondsrugzone, bijvoorbeeld bij Weerdinge, waren al voor de 19e eeuw kleinschalig in ontginning. Later heeft hier een schaalvergroting plaatsgevonden (samenvoegen kavels). Jonge kleinschalige ontginningen zijn over het algemeen wat rationeler van karakter. Dit wordt bijvoorbeeld weerspiegeld in een bredere en regelmatigere verkaveling. Rond 1900 was het areaal kleinschalige veenontginningslandschap aanzienlijk groter dan wat nu tot de kleinschalige veenontginningen wordt beschouwd. Het merendeel van deze kleinschalige veenontginningen zijn verdwenen nadat ze in een later stadium door middel van de grootschalige veenkoloniale ontginningen verder zijn verveend. Deze gebieden hebben vooral de kenmerken van een grootschalige ontginning gekregen en worden dan ook daartoe gerekend. Het gebied bij Nieuwe Schutting, het Barger Oosterveen en het Rundeveen zijn hier voorbeelden van. Hier zijn de kleinschalige kenmerken, waaronder vele singels en houtwallen, geheel of vrijwel geheel verdwenen. In de inventarisatie door H.H.v.B.

Adviesburo uit 2012 is 45 % van de karakteristieken van het Emmer randveenontginningslandschap goed tot zeer goed aanwezig bevonden. 26 % was redelijk aanwezig, 16 % matig aanwezig en 6 % van de kernkarakteristieken werd als niet-aanwezig beschouwd. 18 | 186 Witteveen+Bos | 145326/26-007.032 | Definitief Grootschalige veenontginningen Een groot gedeelte van de gemeente Emmen bestaat uit veengebied. Vanwege de slechte afwatering van het gebied is in de loop van een paar duizend jaar een uitgestrekt hoogveenlandschap ontstaan. Dit hoogveenlandschap werd het Bourtangermoeras genoemd. Dit gebied is in een relatief recent verleden ontgonnen. Tegenwoordig liggen hier de dorpen Nieuw-Amsterdam, Veenoord, Klazienaveen, Zwartemeer, Weiteveen, Zandpol, Erica, Oranjedorp, Barger- Compascuum, Emmer-Compascuum en Nieuw-Weerdinge. Rond 1850 begonnen maatschappijen grond op te kopen in Zuidoost-Drenthe omdat turf een belangrijke brandstof begon te worden waar veel geld aan te verdienen was. Turf is gedroogd veen dat met turfschuiten werd vervoerd naar het noorden of westen van Nederland. Hiervoor moesten kanalen en wijken gegraven worden die we tegenwoordig nog steeds terugzien in het landschap. Voorbeelden zijn het Scholtenskanaal, de Verlengde Hoogeveense Vaart, het Dommerskanaal en het Oranjekanaal.

De aanleg van kanalen en wijken is bepalend voor het landschap geweest waarin rechte lijnen de boventoon voeren en men ver kan kijken vanwege de openheid. Er zijn lintdorpen langs de vaarten ontstaan die te herkennen zijn aan de langgerekte structuur. Aan sommige wegen werden bomenrijen aangeplant, zoals bij de Verlengde Vaart tussen Erica en Klazienaveen. Hoewel het landschap van de hoogveenontginningen een jong landschap is, hebben zich ook na de vervening nieuwe ontwikkelingen voorgedaan. Dorpen zijn gegroeid, op verschillende plaatsen zijn kassengebieden ontstaan. Ook zijn niet of deels verveende gebieden inmiddels natuurgebieden geworden. In tegenstelling tot bijvoorbeeld de provincie Groningen, zijn in de gemeente Emmen relatief weinig kanalen en hoofdwijken gedempt. Het stelsel van kanalen en wijken is redelijk bewaard gebleven en is bepalend voor de structuur van de grootschalige veenontginningen. In grote lijnen zijn de landschapstypen en hun karakteristieke elementen in de gemeente Emmen nog herkenbaar. Vooral kleinschalige elementen hebben moeten wijken voor schaalvergroting, en in het geval van de randveenontginningen ook voor de grootschalige verveningen. Dergelijke ontwikkelingen zijn echter ook weer exemplarisch voor de dynamiek en gelaagdheid die het landschap in de gemeente eigen is.

De situatie ten aanzien van het criterium Landschapstypen en kernkarakteristieken wordt daarmee beoordeeld als redelijk. Autonome ontwikkeling - recentelijk is de nieuwe Erfgoednota vastgesteld. Hierin zijn landschap, gebouwd en immaterieel erfgoed beter verweven dan voorheen en wordt voorgenomen landschapselementen en landschapskarakteristieken nog beter te beschermen; - om spelende opgaven omtrent huisvesting en de energietransitie het hoofd te bieden liggen er verschillende woningbouw- (392 nieuwe woningen) en energieprojecten (zonneroute A37 en Trafostation Tennet Boerdijk - Veenoord) in het verschiet. Deze ruimteclaims zullen onvermijdelijk aanvullende arealen landschap opeisen. Ook economische belangen, zoals de uitgifte van ruim 110 hectare voor de uitbreiding van bedrijventerreinen en de aanleg van recreatiepark Nordic Nature zullen een nodige claim leggen op het landschap. 2.3 Samenvatting huidige situatie en autonome ontwikkeling Bovenstaande beoordeling van de aspecten en criteria behorend bij het subthema Landschap is samengevat in tabel 2.4. In de kolom aangaande de duiding van autonome en planoverstijgende ontwikkelingen is de trend weergegeven, uitgedrukt in een positieve, negatieve of stabiele trend.

Omdat de landschappen zich in grote lijnen nog laten onderscheiden, en kernkarakteristieken ondanks het verlies van veel structuren en elementen nog zichtbaar zijn in het landschap, is de huidige situatie beoordeeld als redelijk. In de recente erfgoednota is opgenomen dat de nog aanwezige kernkarakteristieken moeten worden geborgd. Door de grootschalige ruimteclaims die op meerdere vlakken binnen de gemeente spelen, en ruimte zullen claimen van het bestaande landschap, zijn de autonome ontwikkelingen als negatief geduid. 19 | 186 Witteveen+Bos | 145326/26-007.032 | Definitief Tabel 2.4 Samenvatting huidige situatie en autonome ontwikkeling subthema Landschap Aspect Criteria Beoordeling huidige situatie Duiding autonome ontwikkeling en planoverstijgende ontwikkeling Landschap Landschapstypen en kernkarakteristieken +/- de huidige situatie is redelijk negatief/verslechtering ten opzichte van huidige situatie 2.4 Effectbeoordeling alternatieven In onderstaande paragrafen is per alternatief weergegeven wat de effecten zijn op het criterium die hoort bij het subthema Landschap. 2.4.1 Alternatief 1: Behouden In alternatief 1 leiden de volgende bouwstenen tot kansen en risico’s ten aanzien van het subthema Landschap, zie tabel 2.5.

Tabel 2.5 Bouwstenen met bijhorende kansen en risico’s in Alternatief 1: Behouden Bouwsteen Kans/Risico herbestemming van Vrijkomende Agrarische Bebouwing (VAB) mogelijk maken naar recreatieve doeleinden, kleinschalige bedrijvigheid en wonen met mogelijk een combinatie met geclusterde zorg kans op toename kwaliteit landschap doordat het toestaan van transformeren van VAB-kansen biedt om het tegelijk landschap te versterken, bijvoorbeeld door te investeren in erven medewerking verlenen aan de ontwikkeling Nedersaksenlijn met een verdiepte ligging ter hoogte van het centrum van Emmen kans op behouden landschapstypen en kernkwaliteiten doordat visuele verstoringen van het landschap door ontwikkeling van verdiepte Nedersaksenlijn tussen Emmen Zuid Station en Emmen station beperkt zijn kans op versterken landschapselementen doordat landschapselementen hersteld kunnen worden doordat versnippering wordt voorkomen door de verdiepte ligging van de Nedersaksenlijn in het zuidoosten, rondom het Bargerveen, ruimte bieden voor verwevenheid landbouw met natuur en recreatie & toerisme: hier géén ruimte voor nieuwvestiging van veehouderijen kans op toename landschapstypen en kernkwaliteiten in het zuidoosten doordat er geen ruimte wordt geboden voor nieuwvestiging van veehouderijen en er wordt ingezet op extensivering en ruimte voor verwevenheid met natuur en recreatie, meer diversiteit kan

het landschap ten goede komen het zichtbaarder maken van cultuurhistorische elementen, zoals de dorpslinten, ontginningsstructuren, waterwegen, hunebedden, grafheuvels enzovoort kans op toename van de kernkwaliteiten doordat de cultuurhistorische elementen en karakteristieke structuren beter zichtbaar worden gemaakt koesteren, beschermen en versterken cultuurhistorische waarden bij ontwikkelingen kans op toename van de kernkwaliteiten doordat de cultuurhistorische waarden worden gekoesterd, beschermd en versterkt open, groene karakter van gemeente Emmen behouden door dit als vertrekpunt te nemen bij ruimtelijke ontwikkeling (o.a.

door onnodige verhardingen te verwijderen en zuinig zijn op bestaande groenstructuren) kans op toename van de kwaliteit van het landschap doordat waardevolle elementen uit het historisch ontstane landschap beter behouden worden bij ruimtelijke ontwikkelingen het bodem- en watersysteem zijn leidend bij ruimtelijke ontwikkelingen kans op toename landschapstypen van het landschap doordat het bodem- en watersysteem leidend is bij ruimtelijke 20 | 186 Witteveen+Bos | 145326/26-007.032 | Definitief Bouwsteen Kans/Risico ontwikkelingen waardoor de landschapstypen behouden blijven inzet op behoud, bescherming en versterking van de biodiversiteit in gemeente Emmen kans op toename van de kernkwaliteiten doordat door de versterking en bescherming van de biodiversiteit ook het landschap beter wordt beschermd aanleggen van ecologische verbindingszones tussen de verschillende natuurgebieden kans op toename van de kwaliteit van het landschap doordat de natuurgebieden beter met elkaar verbonden zijn en de landschapstypen behouden blijven voorzien in voldoende waterbergingscapaciteit in stedelijk gebied, beekdalen en het watersysteem in de veengebieden kans op toename kernkwaliteiten van het landschap doordat de landschapstypes beekdal en veen worden versterkt Criterium landschapstypen en kernkwaliteiten Ten aanzien van het subthema Landschap brengt alternatief 1 geen risico’s met zich mee

voor de landschapstypen en kernkwaliteiten in de gemeente Emmen. Het toestaan van VAB-herbestemming naar recreatie, kleinschalige bedrijvigheid, wonen en geclusterde zorg biedt kansen om landschapskwaliteit en kernkarakteristieken te versterken. Het verdiept traject van de Nedersaksenlijn kan visuele verstoringen verminderen, het uitsluiten van nieuwvesting van intensieve veehouderijen rond Bargerveen en inzet op extensivering versterkt het zuidoostelijk landschap. Maatregelen zoals het koesteren van cultuurhistorische elementen en behoud van het open groene karakter zijn positief voor de kwaliteit van het landschap. Daarnaast kunnen water en bodem sturend beleid, versterking van biodiversiteit, aanleg van ecologische verbindingszones en voldoende waterbergingscapaciteit kernkwaliteiten en bepaalde landschapstypen versterken. De effecten van alternatief 1 op dit criterium zijn daarmee beoordeeld als positief (+). 2.4.2 Alternatief 2: Benutten In alternatief 2 leiden de volgende bouwstenen tot kansen en risico’s ten aanzien van het subthema Landschap, zie tabel 2.6.

Tabel 2.6 Bouwstenen met bijhorende kansen en risico’s in Alternatief 2: Benutten Bouwsteen Kans/Risico nieuwe woningbouw door uitbreiding voor het creëren van gemengde wijken en dorpen, met verschillende woningtypen risico op aantasting van landschapstypen en kernkwaliteiten door meer ruimtevraag voor het realiseren van nieuwe woningen woningen toevoegen met veel basisbasisvoorzieningen nabij en goede bereikbaarheid: Emmen-stad en Klazienaveen, Schoonebeek, Emmer-Compascuum en Nieuw Amsterdam/Veenoord (kerndorpen) kans op toename landschapstypen doordat nieuwe woningen gebouwd worden in de kerndorpen waardoor de landschappelijke kwaliteit tussen de kerndorpen behouden blijft risico op afname kernkwaliteiten in de kerndorpen doordat er uitbreiding en verdichting plaatsvindt en de karakteristieke bebouwing in de dorpen veranderen, of doordat de kenmerkende uitzichten verdwijnen als de dorpen aan de randen uitbreiden groei woningvoorraad door bouw woningen in nog niet bebouwde gebieden waarbij het gebied rondom Emmen-Zuid geldt als locatie voor stedelijke uitbreiding (Delftlanden) risico op aantasting van landschapstypen en kernkwaliteiten door meer ruimtevraag voor het realiseren van nieuwe woningen 21 | 186 Witteveen+Bos | 145326/26-007.032 | Definitief Bouwsteen Kans/Risico op de flanken van de Hondsrug unieke woonconcepten creëren door natuur met woningbouw te combineren

risico op afname kwaliteit van landschap doordat met woningbouw op de flanken van de Hondsrug de kwaliteit van het landschapstype kan afnemen of veranderen medewerking verlenen aan ontwikkeling van de Nedersaksenlijn met een onverdiepte ligging ter hoogte van het centrum van Emmen risico op afname landschapstypen en kernkwaliteiten door visuele verstoringen van het landschap door ontwikkeling Nedersaksenlijn met onverdiepte ligging aanleggen van een noordelijke rondweg om de stad Emmen risico op afname kwaliteit van het landschap doordat een nieuwe weg wordt aangelegd op een plek waar het landschap nu nog onverstoord en van hoge kwaliteit is verkennen mogelijkheden voor ontwikkeling van een regionaal bedrijventerrein langs de A37 risico op aantasting van landschapstypen en kernkwaliteiten van het landschap door de ontwikkeling van een regionaal bedrijventerrein langs de A37 risico op afname landschapstypen en kernkwaliteiten door visuele verstoring en schending van de natuurlijke omgeving door grootschalige bebouwing Rundedal als uitbreidingslocatie voor het huisvesten van grootschalige bedrijvigheid risico op afname van landschapstypen en kernkwaliteiten van het landschap door visuele verstoring door het mogelijk maken van grootschalige bedrijvigheid bij Rundedal tot en met 2040 een extra ruimtevraag voor bedrijventerreinen van circa 65 ha voor transitie naar circulaire

economie risico op afname landschapstypen en kernkwaliteiten door nieuwe infrastructuur en voorzieningen voor extra bedrijventerreinen de gemeente biedt ruimte voor agrariërs om werk te maken van bijvoorbeeld meervoudige verdienmodellen (recreatie, energieopwek, etc.), innovatie en experimenten om hun bedrijfsmodel te verduurzamen kans op toename van kernkwaliteiten door het integreren van natuur en recreatie in agrarische gebieden in 2050 CO2-neutraal door het stimuleren van duurzame en energiezuinige woon- en werkgebieden en het ontwikkelen van locaties voor lokale groene energieopwek (zoals zon en wind) risico op afname landschapstypen en kernkwaliteiten doordat energieopwekking door middel van zonnepanelen en windmolens zorgen voor visuele verstoring in het landschap faciliteren 110kV-netversterking (onder andere nieuwe hoogspanningsstations in de buurt van het bestaande hoogspanningsstation Emmen Weerdinge en Emmen Bargermeer en nieuwe ondergrondse kabelverbindingen en het reserveren van ruimte voor middenstations en kleine trafostations in en rondom de bebouwde omgeving) risico op afname landschapstypen en kernkwaliteiten door visuele verstoring van het landschap door de aanwezigheid van het hoogspanningsstation en de bijbehorende bovengrondse en ondergrondse lijnen bouw van windmolens langs de N34 risico op afname van landschapstypen en kernkwaliteiten door visuele

verstoring van het landschap door de hoogte en omvang van de windmolens risico op afname van landschapstypen en kernkwaliteiten door negatieve impact op het karakter van het platteland Criterium landschapstypen en kernkwaliteiten Ten aanzien van het subthema Landschap zijn de effecten komen in alternatief 2 op het criterium landschapstypen en kernkwaliteiten in gemeente Emmen met name risico’s naar voren. Extra ruimtevraag voor woningen (rondom Emmen-Zuid/Delftlanden) en voor bedrijvigheid (langs de A37, Rundedal en circa 65 ha extra voor circulaire bedrijvigheid) zet het landschap onder druk. Infrastructuur (zoals 110 kV- netversterking, de rondweg en de Nedersaksenlijn) en grootschalige ontwikkelingen leiden tot visuele verstoring van het landschap. Positieve effecten ontstaan door het toevoegen van woningen met veel voorzieningen en goede bereikbaarheid en het bieden van ruimte voor agrarische meervoudige verdienmodellen met aandacht voor natuur en recreatie. 22 | 186 Witteveen+Bos | 145326/26-007.032 | Definitief De effecten van alternatief 2 op dit criterium zijn daarmee beoordeeld als negatief (-).

2.4.3 Samenvatting effectbeoordeling alternatieven Tabel 2.7 Effectbeoordeling alternatieven subthema Landschap Aspect Criteria Alternatief 1: Behouden Alternatief 2: Benutten landschap landschapstypen en kern- karakteristieken + - De effecten van alternatief 1 op dit criterium zijn beoordeeld als positief (+). De effecten van alternatief 2 op dit criterium zijn beoordeeld als negatief (-). 23 | 186 Witteveen+Bos | 145326/26-007.032 | Definitief 3 SUBTHEMA CULTUURHISTORIE / ERFGOED 3.1 Introductie subthema Cultuurhistorie/Erfgoed Het subthema Cultuurhistorie/Erfgoed bestaat uit twee aspecten: cultuurhistorie en erfgoed en archeologie. In de onderstaande tabel is het beoordelingskader weergegeven van het subthema Cultuurhistorie/Erfgoed. De landschappelijke (historisch geografische) elementen met cultuurhistorische waarden zijn beschreven onder het subthema Landschap. Tabel 3.1 Beoordelingskader subthema Cultuurhistorie/Erfgoed Aspect Criteria cultuurhistorie en erfgoed monumenten en hun karakteristieke elementen archeologie archeologische monumenten 3.2 Aspect cultuurhistorie en erfgoed Het aspect cultuurhistorie en erfgoed is beoordeeld aan de hand van het criterium ‘monumenten en hun karakteristieke elementen’. Cultuurhistorie en erfgoed is overal in de gemeente Emmen: in de gelijknamige hoofdplaats, in de dorpen en buurtschappen en het landelijk gebied.

Het zegt iets over de ontstaansgeschiedenis van Emmen en weerspiegelt haar identiteit. Veel erfgoed is nationaal of regionaal beschermd als monument, en heeft daarmee een juridische basis voor het behoud voor toekomstige generaties. Dat kan gaan om gebouwen, gebieden, groenstructuren, infrastructurele onderdelen en archeologie. Daarmee zijn cultuurhistorie en erfgoed belangrijke thema's waarmee aan de herkomstwaarde en belevingswaarde van een gebied invulling wordt gegeven. Kenmerkend erfgoed voor de gemeente Emmen zijn onder meer de hunebedden, grafheuvels en urnenvelden, esdorpen, restanten van het veenkoloniaal landschap en traditionele windmolens. Ook bevat de gemeente kenmerkende landschappen, zoals uiteengezet in paragraaf 2.2 Aspect landschap. Beleidsdoelstellingen Het huidige provinciale en gemeentelijke beleid voor het aspect Cultuurhistorie en erfgoed is vastgelegd in verschillende beleidsdocumenten. In de onderstaande tabel is een opsomming weergegeven. Het beleid van de gemeente Emmen en de provincie Drenthe richt zich op het behouden van de monumentale en karakteristieke waarden met daarnaast de (her)ontwikkeling van cultuurhistorie en erfgoed.

24 | 186 Witteveen+Bos | 145326/26-007.032 | Definitief Tabel 3.2 Beleidskader subthema Cultuurhistorie/Erfgoed Beleidsdocument Vaststellingsdatum Relevante beleidslijnen Cultuurhistorisch Kompas Drenthe 2009 in het Cultuurhistorisch Kompas is het beleid uit de Omgevingsvisie omtrent cultuurhistorie en erfgoed uitgewerkt. Hierin staan twee doelstellingen centraal: het herkenbaar houden van cultureel erfgoed in Drenthe, en het versterken van ruimtelijke identiteit Omgevingsverordening Drenthe 2024 met de inwerkingtreding van de Omgevingswet is de Provinciale Monumentenverordening 2016 vervallen en zijn bepalingen via Instructieregels overgegaan naar de gemeentelijke Omgevingsplannen. Omdat niet alle gemeenten deze instructieregels meteen bij de inwerkingtreding van de Omgevingswet in hun omgevingsplannen hebben overgenomen, worden de provinciale monumenten tijdelijk aangewezen en beschermd met een voorbereidingsbesluit. Deze regels werken rechtstreeks door in de gemeentelijke omgevingsplannen en gelden totdat de gemeenten de instructieregels in hun omgevingsplannen hebben opgenomen Omgevingsvisie Gemeente Emmen 2025 de omgevingsvisie van de gemeente Emmen is een strategisch document waarin de lange termijndoelen en ambities voor de fysieke leefomgeving worden vastgelegd.

De omgevingsvisie biedt een integrale benadering van de fysieke leefomgeving en dient als leidraad voor toekomstige besluitvorming en ontwikkeling in de gemeente Emmen Erfgoedverordening Gemeente Emmen 2010 de Erfgoedverordening van de gemeente Emmen regelt de aanwijzing, bescherming en instandhouding van gemeentelijke en rijksmonumenten, inclusief vergunningprocedures en advies door de monumentencommissie, en biedt mogelijkheden voor tegemoetkoming in schade bij geweigerde vergunningen. Het bevat ook bepalingen over toezicht, strafmaatregelen en de overgang van eerdere monumentenregelingen Erfgoednota Gemeente Emmen 2025 de nieuwe Erfgoednota is recentelijk vastgesteld. Hierin wordt onder andere de omgeving (biotoop) van monumenten belangrijker, en zal de integraliteit van het beleidsstuk verder doorgewerkt worden. Bij de Erfgoednota hoort ook de Erfgoedkaart, die een overzicht geeft van het officiële en officieuze erfgoed van de gemeente Emmen, en inzichtelijk maakt wat op welke manier beschermd wordt Welstandsnota Gemeente Emmen 2016 de welstandsnota van de gemeente Emmen richt zich op het behoud en de verbetering van de omgevingskwaliteit binnen de gemeente. Het beleid beïnvloedt het uiterlijk van nieuwe gebouwen en verbouwingen van bestaande bouwwerken.

Gebieden met een 25 | 186 Witteveen+Bos | 145326/26-007.032 | Definitief Beleidsdocument Vaststellingsdatum Relevante beleidslijnen hoge welstandswaarde, zoals dorps- en wijkcentra, monumenten en beschermde dorpsgezichten, hebben strenge eisen om hun bijdrage aan de identiteit van Emmen te behouden 3.2.1 Criterium huidige situatie monumenten en hun karakteristieke elementen Het beoordelingskader voor het criterium monumenten en hun karakteristieke elementen is in onderstaande tabel 3.3 geoperationaliseerd. Tabel 3.3 Beoordelingskader huidige situatie monumenten en hun karakteristieke elementen Beoordeling Beoordeling huidige situatie Maatlat + de huidige situatie is goed, er is geen verbetering nodig de monumenten en hun karakteristieke elementen zijn niet aangetast +/- de huidige situatie is redelijk verbetering is wenselijk monumenten en hun karakteristieke elementen zijn beperkt aangetast - de huidige situatie is slecht, verbetering is noodzakelijk monumenten en hun karakteristieke elementen zijn aangetast en zijn verminderd of niet meer herkenbaar Huidige situatie Monumenten in de gemeente Emmen zijn aangewezen door de gemeente, de provincie en het Rijk. Er zijn in de gemeente Emmen 299 monumenten aanwezig, waarvan 116 Rijksmonumenten, 128 provinciale monumenten en 55 gemeentelijke monumenten. Dit zijn bijvoorbeeld boerderijen, woonhuizen, kerken en fabrieken.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://emmen.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/d0645a1c-cfbc-4ee4-9c45-0adcd013d76a?agendaItemId=6c336053-3d2a-45fc-b060-b627ae9a6254