CConstaterende datEmmen
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 3 - Plan-milieueffectrapportage Omgevingsvisie Emmen 2040

Commissievergadering 19 november 2026, gemeente EmmenBij agendapunt: Omgevingsvisie Emmen 204029.122 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

Plan-MER Omgevingsvisie gemeente Emmen Plan-milieueffectrapportage Gemeente Emmen 22 mei 2026

Project Plan-MER Omgevingsvisie gemeente Emmen Opdrachtgever Gemeente Emmen Document Plan-milieueffectrapportage - incl figuren Status Definitief 02 Datum 22 mei 2026 Referentie 150971/26-007.903 Projectcode 150971 Projectleider Drs. M.J. Schilt Projectdirecteur A.M. Springer-Rouwette MSc Auteur(s) S. Hoekstra MSc, E. Nijssen MSc, ir. D.A.J. Vlierboom Gecontroleerd door Drs. M.J. Schilt Goedgekeurd door Drs. M.J. Schilt Paraaf Adres Witteveen+Bos Raadgevende ingenieurs B.V. | Deventer Hoogoorddreef 15 Postbus 12205 1100 AE Amsterdam +31 (0)20 312 55 55 www.witteveenbos.com KvK 38020751 Het kwaliteitsmanagementsysteem van Witteveen+Bos is gecertificeerd op basis van ISO 9001. © Witteveen+Bos Niets uit dit document mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt in enige vorm zonder voorafgaande schriftelijke toest emming van Witteveen+Bos, noch mag het zonder dergelijke toestemming worden gebruikt voor enig ander werk dan waarvoor het is verva ardigd, behoudens schriftelijk anders overeengekomen. Tekst- en datamining van (delen van) dit document, evenals enige verwerking of reproductie ervan door middel van kunstmatige intelligentie technologieën is uitdrukkelijk niet toegestaan, behoudens schri ftelijk anders overeengekomen.

Dit document (of delen ervan) mag niet worden verveelvoudigd en/of anderszins worden gebruikt op enigerlei wijze voor het trainen van kunstmatige in telligentie technologieën, behoudens schriftelijk anders overeengekomen. Witteveen+Bos aanvaardt geen aansprakelijkheid voor enigerlei schade die voortvloeit uit of verband houdt met het wijzigen van de inhoud van het door Witteveen+Bos geleverde document.

INHOUDSOPGAVE 0 SAMENVATTING 8 1 INLEIDING 16 1.1 AANLEIDING OPSTELLEN PLAN-MER: OMGEVINGSVISIE EMMEN 16 1.2 TOELICHTING PLAN-MER 16 1.3 SAMENHANG PLAN-MER EN OMGEVINGSVISIE 17 1.4 GEOPTIMALISEERD PLAN-MER 2026 17 1.5 LEESWIJZER 18 2 DOELEN EN AMBITIES OMGEVINGSVISIE 19 2.1 THEMA’S UIT DE HUIDIGE STRUCTUURVISIE 19 2.2 VERTREKPUNT OMGEVINGSVISIE 20 2.3 PARTICIPATIE 21 3 ONDERZOEKSAANPAK 22 3.1 PROCES VOORAFGAAND AAN HET PLAN-MER 22 3.2 AANPAK PLAN-MER OP HOOFDLIJNEN 23 3.2.1 HET OPSTELLEN VAN ALTERNATIEVEN 23 3.2.2 HET KOPPELEN VAN BOUWSTENEN AAN DE ALTERNATIEVEN 25 3.2.3 BEOORDELING VAN ALTERNATIEVEN AAN DE HAND VAN HET RAD VAN DE BREDE WELVAART 28 3.2.4 TOTSTANDKOMING EN BEOORDELING VAN HET VOORKEURSALTERNATIEF 29 3.3 BEOORDELINGSWIJZE 30 3.3.1 PLAN- EN STUDIEGEBIED MER 30 3.3.2 WIJZE VAN BEOORDELING 31 4 REFERENTIESITUATIE 34 4.1 AUTONOME ONTWIKKELINGEN 34 4.1.1 REEDS VASTGESTELDE VISIES EN BELEIDSPLANNEN 34 4.1.2 PROJECTEN DIE PLANOLOGISCH WORDEN VASTGESTELD OF ONHERROEPELIJK ZIJN 34 4.1.3 PLANOVERSTIJGENDE AUTONOME ONTWIKKELINGEN 35 4.2 UITKOMSTEN REFERENTIESITUATIE 35 4.2.1 PROBLEEMANALYSE 38 5 EFFECTEN VAN DE ALTERNATIEVEN 40 5.1 EFFECTBEOORDELING VAN DE ALTERNATIEVEN 40 5.1.1 SUBTHEMA LANDSCHAP 40 5.1.2 SUBTHEMA CULTUURHISTORIE/ERFGOED 41 5.1.3 SUBTHEMA KLIMAAT EN KLIMAATVERANDERING 41 5.1.4 SUBTHEMA VEILIGHEID 42 5.1.5 | SUBTHEMA WELZIJN EN GEZONDHEID | 43 5.1.6 |

SUBTHEMA WONEN | 44 5.1.7 | SUBTHEMA MOBILITEIT | 45 5.1.8 | SUBTHEMA NATUUR | 46 5.1.9 | SUBTHEMA BODEM | 47 5.1.10 | SUBTHEMA MILIEU EN GEZONDHEIDSBESCHERMING | 48 5.1.11 | SUBTHEMA ENERGIE | 49 5.1.12 | SUBTHEMA ARBEID EN INKOMEN | 49 5.1.13 | SUBTHEMA AGRARISCHE SECTOR | 50 5.2 | INTEGRALE EFFECTBEOORDELING ALTERNATIEVEN | 51 5.3 | DOELBEREIK ALTERNATIEVEN | 54 6 | HET VOORKEURSALTERNATIEF | 55 6.1 | VAN ALTERNATIEVEN NAAR EEN VOORKEURSALTERNATIEF | 55 6.2 | BESCHRIJVING VAN HET VOORKEURSALTERNATIEF | 55 6.3 | EFFECTEN VAN HET VOORKEURSALTERNATIEF | 57 6.3.1 | SUBTHEMA LANDSCHAP | 57 6.3.2 | SUBTHEMA CULTUURHISTORIE/ERFGOED | 58 6.3.3 | SUBTHEMA KLIMAAT EN KLIMAATVERANDERING | 58 6.3.4 | SUBTHEMA VEILIGHEID | 59 6.3.5 | SUBTHEMA WELZIJN EN GEZONDHEID | 60 6.3.6 | SUBTHEMA WONEN | 61 6.3.7 | SUBTHEMA MOBILITEIT | 62 6.3.8 | SUBTHEMA NATUUR | 62 6.3.9 | SUBTHEMA BODEM | 63 6.3.10 | SUBTHEMA MILIEU EN GEZONDHEIDSBESCHERMING | 64 6.3.11 | SUBTHEMA ENERGIE | 65 6.3.12 | SUBTHEMA ARBEID EN INKOMEN | 66 6.3.13 | SUBTHEMA AGRARISCHE SECTOR | 66 6.4 | INTEGRALE EFFECTBEOORDELING VOORKEURSALTERNATIEF | 67 6.5 | GRENSOVERSCHRIJDENDE EFFECTEN VOORKEURSALTERNATIEF | 68 7 | DOELBEREIK | 70 7.1 | BEOORDELING DOELBEREIK | 70 7.1.1 | KERNAMBITIE 1 STERKE STAD, VITALE DORPEN | 70 7.1.2 | KERNAMBITIE 2 EEN DUURZAME EN VEERKRACHTIGE ECONOMIE MET IMPACT | 71 7.1.3 | KERNAMBITIE 3 LANDSCHAP EN

GROEN ALS DRAGER VAN RUIMTELIJKE ONTWIKKELINGEN | 71 7.2 | CONCLUSIE | 72 8 | PASSENDE BEOORDELING | 73 8.1 | WETTELIJK KADER | 73 8.2 HUIDIGE SITUATIE 74 8.2.1 NATURA 2000-GEBIED IN EMMEN 74 8.2.2 AUTONOME ONTWIKKELINGEN 75 8.3 HET VOORKEURSALTERNATIEF: DE OMGEVINGSVISIE GEMEENTE EMMEN 76 8.3.1 EFFECTEN VAN HET VOORKEURSALTERNATIEF 76 8.3.2 MITIGERENDE MAATREGELEN 76 8.4 CONCLUSIE PASSENDE BEOORDELING 77 9 AANBEVELINGEN, LEEMTEN IN KENNIS EN MONITORING 79 9.1 AANDACHTSPUNTEN VOOR VERDERE BESLUITVORMING 79 9.2 LEEMTEN IN KENNIS: OMGAAN MET ONZEKERHEDEN 80 9.3 MONITORING EN EVALUATIE 81 10 BEGRIPPEN EN AFKORTINGEN 83 Laatste pagina 84 Bijlage(n) Aantal pagina's I Beoordelingskader Rad van de Brede Welvaart 2 II Achtergrondrapport (separaat bijgevoegd) 287 8 | 84 Witteveen+Bos | 150971/26-007.046 | Definitief 0 SAMENVATTING Dit is de samenvatting van het plan-MER voor de Omgevingsvisie van gemeente Emmen. De Omgevingsvisie is een integrale visie met strategische hoofdkeuzes van beleid voor de fysieke leefomgeving voor de langere termijn. Deze samenvatting geeft beknopt weer wat de (omgevings)effecten zijn van de Omgevingsvisie tot 2040. Aanleiding en doel Met de invoering van de Omgevingswet zijn gemeenten verplicht om per 1 januari 2027 een Omgevingsvisie te hebben.

Deze visie betreft strategische keuzes voor de fysieke leefomgeving tot 2040 en is niet alleen bindend voor de gemeente, maar stelt ook richtlijnen op voor derden. De gemeente Emmen stelt een Omgevingsvisie op die verschillende aspecten van de fysieke leefomgeving omvat. Deze visie vervangt de Structuurvisie Emmen 2020 en fungeert als basis voor toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen. Gemeente Emmen heeft drie strategische kernambities uitgewerkt waar de visie op stuurt: 1 kernambitie 1: sterke stad, vitale dorpen; 2 kernambitie 2: een duurzame en veerkrachtige economie met impact; 3 kernambitie 3: landschap en groen als drager van ruimtelijke ontwikkelingen. Dit plan-MER onderzoekt in hoeverre de visie bijdraagt aan de kernambities. Volgens Europese en nationale wetgeving moet voor plannen met aanzienlijke milieueffecten een milieueffectrapportage (plan-MER) worden gemaakt. Deze rapportage helpt bij het inzichtelijk maken van de effecten van beleidskeuzes in de Omgevingsvisie op de leefomgeving en ondersteunt een zorgvuldige besluitvorming. Het plan-MER heeft als doel om de kansen en risico’s van beleidskeuzes in de Omgevingsvisie te verduidelijken, waardoor de impact op de leefomgeving vooraf inzichtelijk wordt gemaakt.

Onderzoeksaanpak Voorafgaand aan het plan-MER proces heeft de gemeente Emmen een scenariostudie uitgevoerd om tot een lijst met bouwstenen voor de Omgevingsvisie te komen. Deze bouwstenen zijn vastgesteld in de Hoofdlijnennotitie. De bouwstenen schetsen hoe bepaalde opgaven op verschillende plekken (waar) en op een verschillende manier (hoe) worden ontwikkeld. Om vervolgens tot de effecten van het voorkeursalternatief (hierna: VKA) op de leefomgeving te komen zijn in het plan-MER de volgende stappen doorlopen: 1 het opstellen van alternatieven: · optimalisatieslag alternatieven en beoordelingskader; 2 het koppelen van bouwstenen aan de alternatieven; 3 beoordeling van alternatieven aan de hand van het Rad van de Brede Welvaart; 4 totstandkoming en beoordeling van het voorkeursalternatief. Het opstellen van alternatieven De lijst met bouwstenen in de Omgevingsvisie is verdeeld over twee alternatieven: 1 behouden van landschap en ruimtelijke kwaliteit; 2 benutten van de ruimtelijke kwaliteit en economie. 9 | 84 Witteveen+Bos | 150971/26-007.046 | Definitief Alternatief 1 richt zich op een behoudende aanpak van beschikbare ruimte, waarbij landschap en ruimtelijke kwaliteit leidend zijn bij ontwikkelingen. Alternatief 2 benut de ruimte voor economische groei.

Hierbij is ruimtelijke kwaliteit nog steeds een uitgangspunt, maar wordt minder behoudend omgegaan met beschikbare ruimte waardoor de ontwikkelingen meer centraal staan. Deze alternatieven zijn gekozen omdat ze de ‘hoeken van het speelveld’ omvatten, wat inzicht biedt in de haalbaarheid van ambities en de mogelijke conflicten daartussen. Hierdoor kan een ontwikkelingsrichting gekozen worden die de balans tussen alle opgaven en ambities bevordert. Elke bouwsteen is gekoppeld aan een van de twee alternatieven, en elk alternatief omvat een kwalitatieve beschrijving van mogelijke toekomstrichtingen met bijbehorende beleidsvoornemens. Beide alternatieven zijn beoordeeld in het plan- MER. Optimalisatieslag alternatieven en beoordelingskader In 2025 is reeds een plan-MER voor de Omgevingsvisie van gemeente Emmen opgesteld. Op het MER uit 2025 is een voorlopig advies van de Commissie voor de milieueffectrapportage uitgebracht. Aan de hand van dit advies is voorliggend MER geoptimaliseerd. De grootste wijzigen die in voorliggend geoptimaliseerd MER zijn doorgevoerd ten behoeve van het advies van de Commissie zijn: 1 wijzigen alternatieven; 2 toevoegen nieuwe criteria aan het beoordelingskader. Voor een volledige toelichting op de wijzingen, zie paragraaf 3.2.1. Het koppelen van bouwstenen aan de alternatieven Vervolgens zijn de bouwstenen gekoppeld aan alternatieven.

In alternatief 1 zitten de bouwstenen die aan focussen op het zoveel mogelijk lokaal houden van voorzieningen, inbreiding binnen stedelijk gebied, benutten en toekomstbestendig maken van de bestaande woningvoorraad en bestaande bedrijventerreinen, versterken biodiversiteit en natuur en klimaatadaptief ontwikkelen. In alternatief 2 zitten de bouwstenen die focussen op het toevoegen van woningen op nieuwe locaties, het uitbreiden van het aandeel bedrijventerreinen, versterken van diverse economische sectoren, versterken van de regiofunctie van Emmen incl. een breed onderwijsaanbod voor studenten, een multimodale bereikbaarheid en energieinfrastructuur om de groei te faciliteren. In tabellen 3.2 en 3.3 van dit MER is opgenomen welke bouwstenen bij de alternatieven horen. Beoordeling van alternatieven aan de hand van het Rad van de Brede Welvaart De kapstok van dit MER is Brede Welvaart. De gemeente Emmen wil met de Omgevingsvisie de ‘Brede Welvaart’ vooropzetten in de keuzes die ze maakt in en over haar omgeving. Naast de milieuaspecten die standaard onderdeel zijn van een MER (zoals geluid en natuur), toetst dit MER daarom bijvoorbeeld ook op sociaaleconomische thema’s. Deze onderwerpen zijn vastgelegd in een beoordelingskader, Het Rad van de Brede Welvaart. Het Rad van de Brede Welvaart is gebruikt als rode draad in voorliggend MER.

Op basis van het Rad van Brede Welvaart zijn verschillende subthema’s, aspecten en criteria gedefinieerd. Deze vormen het beoordelingskader van voorliggend MER en zijn opgenomen in bijlage I. Totstandkoming en beoordeling van het voorkeursalternatief De effecten van de twee alternatieven die volgen uit het plan-MER geven richting aan de bouwstenen die gezamenlijk het voorkeursalternatief (VKA) vormen. Bij de totstandkoming van het VKA hebben de hoofdlijnen van de integrale effectbeoordeling per alternatief een rol gespeeld. De alternatieven verkennen de hoeken van het speelveld. Door de twee alternatieven naast elkaar uiteen te zetten in dit MER kan gemeente Emmen bepalen voor welke balans tussen behouden en ontwikkelen zij wil gaan en welke combinaties van kansen en risico’s daarbij horen. Het VKA bestaat daarom uit diverse bouwstenen uit de twee alternatieven die gezamenlijk zorgen voor een goede balans tussen behouden van kwaliteiten en toekomstbestendig ontwikkelen. 10 | 84 Witteveen+Bos | 150971/26-007.046 | Definitief Beoordelingswijze Beoordeling referentiesituatie De referentiesituatie bestaat uit de huidige situatie van de leefomgeving tezamen met de autonome ontwikkelingen tot het jaar 2040.

Per criterium zijn de huidige situatie en de autonome ontwikkeling van de leefomgeving in de gemeente Emmen beoordeeld op basis van de beoordelingsschalen in tabellen 3.4 en 3.5 uit dit MER. In het achtergrondrapport (bijlage II) is bij de verschillende criteria aangegeven hoe de beoordeling tot stand is gekomen. Er wordt een totaalbeoordeling per criterium gegeven over de gehele gemeente Emmen. Daar waar de situatie wezenlijk verschilt binnen de gemeente, is dit toegelicht in het achtergrondrapport. Beoordeling alternatieven en VKA De beoordeling van de effecten van de alternatieven en het VKA is gedaan ten opzichte van de referentiesituatie met behulp van de beoordelingsschaal, zoals beschreven in tabel 3.7 van dit MER. De twee alternatieven en het VKA zijn door middel van expert judgement beoordeeld aan de hand van de aspecten van het beoordelingskader. Beoordeling doelbereik Naast de beoordeling van effecten op de thema’s uit het beoordelingskader is beoordeeld of het voorkeursalternatief bijdraagt aan het behalen van de doelen van de gemeente Emmen. De toetsing van het doelbereik wordt gedaan voor de drie gestelde kernambities en aan de hand van de onderstaande maten: - hoge potentie voor behalen van de ambitie; - beperkte potentie voor behalen van de ambitie; - geen potentie voor behalen van de ambitie; - geen invloed op het behalen van de ambitie (niet van toepassing).

Uitkomsten referentiesituatie In tabel 4.1 van dit MER is een samenvatting van de beoordeling van de huidige situatie en de autonome ontwikkelingen gegeven voor de verschillende subthema’s. In het achtergrondrapport (bijlage II) is de beoordeling volledig uitgewerkt. Probleemanalyse referentiesituatie Over het algemeen is te concluderen dat aan de meeste criteria een redelijke beoordeling (+/-) is toegekend, maar er zijn ook een aantal criteria met een slechte beoordeling (-). Zo hebben de criteria binnen het subthema natuur een negatieve beoordeling en ook met de autonome ontwikkelingen is voor dit subthema een dalende trend voorzien. Binnen dit subthema bestaan vanuit het VKA dus de grootste kansen om te verbeteren. De autonome ontwikkelingen hebben overwegend een neutraal of negatief effect op de criteria. Enkel op het aandeel hernieuwbare energie en het aandeel innovatieve bedrijven wordt een stijgende lijn voorzien. Bij de overige criteria liggen daarom mooie kansen om beleid op te stellen dat een bijdrage levert aan de verbetering van de kwaliteit van de leefomgeving van de inwoners van Emmen. Effecten van de alternatieven In onderstaande visualisaties is de samenvatting van de beoordeling van beide alternatieven weergegeven. In het achtergrondrapport (bijlage II) is de beoordeling volledig uitgewerkt.

11 | 84 Witteveen+Bos | 150971/26-007.046 | Definitief Afbeelding 0.1 Beoordeling alternatief 1 Behouden Afbeelding 0.2 Beoordeling alternatief 2 Benutten Integrale effecten beoordeling alternatieven

12 | 84 Witteveen+Bos | 150971/26-007.046 | Definitief Alternatief 1 De effecten van alternatief 1 komen veelal voort uit de sturing op ruimtelijke verdichting en transformaties in bestaand stedelijk en buitenstedelijk gebied. Hierbij worden de grote open groene structuren in de gemeente behouden en waar mogelijk versterkt. Alternatief 1 biedt daarmee kansen voor herstel van landschaps- en kernkwaliteiten, een versterking van de biodiversiteit en vergroting van de waterbergingscapaciteit. Emmen heeft de kans om hier klimaatgerichte keuzes, zoals het watersysteem leidend maken bij ontwikkelingen, ook te laten bijdragen aan de natuurlijke kwaliteiten van Emmen. Het uitbreiden van groenblauwe structuren en het beperken van intensieve veehouderij kunnen helpen om het sponsvermogen te versterken, lage grondwaterstanden te reduceren en de kans op het halen van KRW-doelen te vergroten. Verdichting en herbestemming zijn belangrijke bouwstenen van alternatief 1. Aan de ene kant helpt dit om de bestaande grootschalige groene structuren zoals het Emmerbos en de omliggende essen te sparen. Tegelijk kan verdichting juist druk kan zetten op bijvoorbeeld het infiltratievermogen van de bodem en zorgen voor een toename van hittestress in de bestaande wijken.

Cultuurhistorische elementen kunnen door transformaties beter zichtbaar en beter onderhouden worden, maar particuliere aanpassingen kunnen ook karakteristieke elementen aantasten, zeker wanneer gezocht wordt naar nieuwe functies voor gebouwd erfgoed. Het herbestemmen van VAB’s en verouderde bedrijventerreinen biedt kansen voor extra woningen, lokale werkgelegenheid, verduurzaming en lagere emissies van stikstof, fijnstof en ammoniak door landbouw en verkeer. Het herbestemmen van VAB’s kan ook leiden tot verlies van agrarisch areaal, versnippering van landbouwpercelen en mogelijk meer autobewegingen bij functies in het buitengebied. De verdiepte ligging van de Nedersaksenlijn biedt kansen voor een vermindering van de visuele en milieuhinder door treinbewegingen, en leidt waarschijnlijk tot een verschuiving van de vervoerswijze van auto naar OV. Daarentegen leidt de verdiepte ligging mogelijk tot archeologische verstoring, tijdelijke trillingshinder en geluidsoverlast. Alternatief 1 biedt kansen voor de verbetering van de leefbaarheid, doordat ze het ontstaan van ontmoetingen, het in stand houden van voorzieningen in kerndorpen faciliteert. De focus op kerndorpen brengt wel een risico met zich mee dat de voorzieningen kleine dorpen onder druk komen te staan.

Alternatief 2 Alternatief 2 combineert grootschalige woningbouw, nieuwe bedrijventerreinen en nieuwe infrastructuur met concentratie van functies nabij voorzieningen en mobiliteitsknooppunten. Aan de ene kant biedt dit alternatief kansen voor de verruiming van het woningaanbod, een verbetering van de bereikbaarheid van Emmen, meer regionale economische groei, een versterking van de onderwijs- en kenniscampussen en groei van de werkgelegenheid. Anderzijds vragen deze bouwstenen om een groot ruimtebeslag, wat kan leiden tot bijvoorbeeld nadelige visuele verstoring en fragmentatie van landschap en (stedelijke en landelijke) groene structuren. De bouw van woningen nabij voorzieningen kan de sociale samenhang versterken, met een positieve impuls voor bijvoorbeeld de gezondheid. Grootschalige woningbouw en nieuwe infrastructuur brengen echter ook risico’s op geluidsoverlast, hittestress, verlies van groen en een afnemende leefkwaliteit met zich mee. Verder hangen de thema’s landschap, natuur, bodem en watersysteem sterk samen en daarmee ook de effecten op deze thema's: infrastructuur- en bedrijventerreinuitbreidingen zorgen voor een toename van verhard oppervlak, verhoogde afstroming van regenwater en bodemdaling. Ze brengen risico's met zich mee voor de soortendiversiteit en de mogelijkheden tot het behalen van KRW-doelen.

Tegelijk bieden 13 | 84 Witteveen+Bos | 150971/26-007.046 | Definitief geïntegreerde groen- en natte teeltconcepten en agrarische meervoudige verdienmodellen juist kansen bieden voor waterberging, herstel van bodemkwaliteit en bescherming tegen veenoxidatie. Alternatief 2 kan leiden tot integrale effecten op het gebied van mobiliteit: het verbeteren van de regionale bereikbaarheid kan leiden tot een hogere concentratie van werkgelegenheid in de gemeente Emmen. De onverdiepte ligging van de Nedersaksenlijn binnen dit alternatief zorgt voor een verschuiving van de vervoerswijze naar OV en daarmee een afname van het autogebruik. Tegelijk kan de onverdiepte liggen leiden tot meer visuele hinder en trillings- en geluidsoverlast. De aanleg van nieuwe en de verbetering van bestaande wegen leidt mogelijk tot een toename van autoverkeer, waardoor verkeersgeluid en emissies ook kunnen toenemen. De groei van het aantal bedrijventerreinen leidt ook tot een toename van de vraag naar energie, maar biedt tegelijk ruimte voor lokale duurzame opwekking en versnelling van de netversterking. Wonen, welzijn en veiligheid zijn onlosmakelijk aan elkaar verbonden: het concentreren van verstedelijking biedt kansen om maatschappelijke functies in deze gebieden te versterken en daarmee een grotere bijdrage te laten leveren aan welzijn en veiligheid in de kerndorpen en de wijken.

Van alternatieven naar een voorkeursalternatief Gemeente Emmen heeft drie strategische kernambities geformuleerd om in 2040 een fijn, aantrekkelijke en veilige gemeente te zijn. Het voorkeursalternatief (VKA) dat uit het milieueffectrapport (MER) voortkomt, moet richting geven voor het behalen van deze ambities en het aanpakken van de opgaven in de Omgevingsvisie. De twee alternatieven in het MER zijn integraal beoordeeld, en het VKA is samengesteld door een balans te zoeken tussen de sterke en minder sterke punten van beide alternatieven. Het VKA bevat een set van bouwstenen die zowel de bestaande kwaliteiten benutten en versterken, als voldoende ruimte bieden voor groei in huishoudens en werkgelegenheid. Het beoogt een toekomstbestendige, klimaatadaptieve en robuuste ontwikkeling. In het hoofdstuk wordt het gekozen VKA beoordeeld om te bepalen of de balans tussen behoud en benutting voldoende is, en om de kansen, risico’s en aandachtspunten voor het beleid te identificeren. De samenstelling van bouwstenen die is opgenomen in het voorkeursalternatief (VKA) is opgenomen in tabel 6.1 van dit MER. Beoordeling VKA In onderstaande visualisatie is de samenvatting van de beoordeling van het VKA weergegeven. In het hoofdrapport van dit plan-MER is de beoordeling volledig uitgewerkt.

14 | 84 Witteveen+Bos | 150971/26-007.046 | Definitief Afbeelding 0.3 Beoordeling VKA Belangrijkste effecten beoordeling VKA Het voorkeursalternatief bundelt behoud en versterking van open, groene structuren met gerichte transformaties en nieuwe infrastructuur, waarbij landschappelijke, natuur-, bodem- en watersysteemeffecten met elkaar worden verweven. Behoud van de open ruimte, geen nieuwvestiging van intensieve veehouderij, ecologische verbindingszones, VAB‑transformaties en extra waterberging versterken de biodiversiteit, het sponsvermogen en beperken veenoxidatie en bodemdaling. Aan de andere kant kunnen uitbreiding van infrastructuur (aanleg van een noordelijke rondweg, verdubbeling van de weg tussen Emmen–Klazienaveen), de projectie van grootschalige bedrijventerreinen in de A37-zone en intensivering van de bestaande glastuinbouw leiden tot habitatverlies, fragmentatie van natuurlijke systemen en landschappen, minder infiltratie en toenemende afstroming van regenwater, bodemverstoring en lokale emissies en verontreinigingen naar bodem, water en atmosfeer.

Ruimtelijke ontwikkelingen die betrekking hebben op wonen, mobiliteit, energie en economie beïnvloeden elkaar: transformaties van bestaand vastgoed, nieuwe woningbouw, de versterking 110 kV‑netten en de komst van de Nedersaksenlijn dragen bij aan het vergroten van de woningvoorraad, lokale werkgelegenheid en bereikbaarheid en bieden kansen voor lokale duurzame energieopwekking en CO2‑neutraliteitsdoelen. Tegelijk kunnen deze ruimtelijke ontwikkelingen de woon‑werkafstanden vergroten en het autogebruik verhogen. Met als gevolg: toenemende emissies van geluid en lucht, alsmede een stijgende energievraag. Welzijn, veiligheid en cultuurhistorie hangen samen met dichtheid en voorzieningen: de insteek van Emmen om te zorgen voor meer gemengde wijken, meer groen in de stedelijke omgeving en de doorontwikkeling van de Greenwise Campus verhogen de gezondheid, stimuleren ontmoeting en dragen bij aan een hoger scholingsniveau. Tegelijk kunnen toenemend verkeer, een hogere bevolkingsdichtheid en toenemende verkeersdruk leiden tot een toename van geluidsbelasting, stedelijke hitte en een verlies van landschappelijke kwaliteiten. Agrarische transformaties kunnen leiden tot een verlaging van het areaal van

15 | 84 Witteveen+Bos | 150971/26-007.046 | Definitief landbouwgrond. Tegelijkertijd biedt het stimuleren van de verduurzaming van de agrarische sector en het bieden van ruimte aan natte teelten kansen voor een kwaliteitsslag in het landelijke gebied. Doelbereik Er is onderzocht in hoeverre het VKA bijdraagt aan het bereiken van de drie kernambities van de gemeente Emmen. Dit wordt gedaan door per de mogelijke kansen en risico’s te noemen die het VKA heeft voor de kernambities. De kansen en risico’s zijn afgeleid uit de ingreep-effectrelaties (bijlage II van het achtergrondrapport, het achtergrondrapport is bijlage II van dit plan-MER). Voor het volledige doelbereik per kernambitie, zie paragraaf 7.1. Het VKA biedt potentie om in de gemeente Emmen landschap en groen als drager van ruimtelijke ontwikkelingen te realiseren maar de balans met het ontwikkelen van woningbouw, bedrijvigheid en infrastructuur moet nadrukkelijk in de gaten worden gehouden en is een aandachtspunt voor de uitvoering van de Omgevingsvisie. Het VKA heeft beperkte potentie op het doelbereik van de derde kernambitie. Klimaatadaptief, natuurinclusief en water- en bodemsturend inrichten zouden bijvoorbeeld randvoorwaardelijk kunnen worden gesteld bij de uitvoering van dergelijke ontwikkelingen. Dan wordt het doelbereik vergroot.

Passende beoordeling De effecten van het VKA op de natuurlijke kenmerken van Natura 2000-gebieden binnen gemeente Emmen zijn beoordeeld. Op basis van voorliggende globale passende beoordeling kunnen significante gevolgen van het voorgenomen beleid van gemeente Emmen niet uitgesloten worden. Deze gevolgen komen voort uit de depositie van stikstof op stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden. Uit de passende beoordeling blijkt dat onderdelen niet uitvoerbaar zijn en dat in de Omgevingsvisie concrete mitigerende maatregelen getroffen moeten worden. Wel zijn er bouwstenen die een duidelijk risico op significant negatieve gevolgen voor de instandhoudingsdoelstellingen van Natura 2000-gebieden met zich meebrengen. Aandachtspunten verdere besluitvorming Om een goede leefomgeving voor iedereen in de gemeente Emmen te realiseren moeten de hierboven beschreven aandachtspunten in acht genomen worden bij de uitwerking van concreet vervolgbeleid.

Dit houdt in: - bij het concretiseren van de Omgevingsvisie in toekomstig beleid, moet daarom aandacht besteed worden aan de lokale effecten van bouwstenen en aan de verdeling van kansen en risico’s van de beleidskeuzes over de gehele gemeente; - risico’s op (zeer) negatieve effecten kunnen bij uitwerking van een bouwsteen verlicht worden door het toepassen van mitigerende maatregelen; - de bouwstenen van de Omgevingsvisie dienen in samenhang te worden beschouwd. Het inzetten van een selectie van bouwstenen leidt mogelijk niet tot de geconstateerde kansen. 16 | 84 Witteveen+Bos | 150971/26-007.046 | Definitief 1 INLEIDING 1.1 Aanleiding opstellen plan-MER: Omgevingsvisie Emmen Met de komst van de Omgevingswet is het voor gemeenten wettelijk verplicht om per 1 januari 2027 over een Omgevingsvisie te beschikken. De Omgevingsvisie is een integrale visie met strategische hoofdkeuzes van beleid voor de fysieke leefomgeving voor de langere termijn, tot 2040. De Omgevingsvisie is vormvrij en bindt alleen de gemeente zelf. Daar waar de doelen en ambities van de Omgevingsvisie doorwerken naar derden (bedrijven, burgers, de gemeenteraad) kunnen daartoe regels en normen worden opgenomen in het omgevingsplan.

Gemeente Emmen stelt ook een Omgevingsvisie op waar onder andere wordt ingegaan op de samenhang tussen ruimte, water, milieu, natuur, landschap, verkeer en vervoer, energie, infrastructuur en cultureel erfgoed. De Omgevingsvisie vervangt de Structuurvisie Emmen 2020 uit 2009 en creëert een kapstok voor het omgevingsplan en ruimtelijke ontwikkelingen. Emmen ziet de Omgevingsvisie als kans om ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving mogelijk te maken met behoud van de kwaliteit van de gemeente door middel van een integrale belangenafweging. De visie is daarmee meer dan een optelsom van verschillende beleidsterreinen. Ze vormt een integraal document dat verwoordt wat voor de gemeente Emmen wil zijn. De Omgevingsvisie borduurt voort op de Strategienota Emmen (2021). 1.2 Toelichting plan-MER Plan-mer plicht Europese en nationale wetgeving schrijven voor dat voor activiteiten met (mogelijk) aanzienlijke milieueffecten een mer-procedure wordt doorlopen. Nederlandse wet moet voldoen aan de Europese mer- richtlijn voor projecten (2014/52/EU, 2011/92/EU)) en de Europese SMB-richtlijn (Strategische milieubeoordeling, 2001/42/EG) voor plannen en programma’s. De Europese wetgeving is geïmplementeerd in de Omgevingswet (Ow) (afdeling 16.4) en verder uitgewerkt in het Omgevingsbesluit (Ob) (hoofdstuk 11, bijlage V).

Het type mer-procedure (planMER, project-mer of mer-beoordeling) hangt af van de aard, omvang van de activiteit en het type besluit. De Omgevingsvisie van gemeente Emmen is een wettelijk voorgeschreven plan in de zin van artikel 16.34 van de Omgevingswet. De Omgevingsvisie stelt bovendien kaders aan besluiten voor projecten die mogelijk aanzienlijke milieueffecten hebben (artikel 16.36 lid 1 en 4). Ook is naar verwachting een passende beoordeling nodig (artikel 16.36 lid 2). Voor de Omgevingsvisie geldt daarmee direct een plicht tot het opstellen van een milieueffectrapport en het doorlopen van de mer-procedure. Doel van het plan-MER Het doel van het plan-MER (plan-milieueffectrapport) is het inzichtelijk maken van de effecten van de te maken keuzes in de Omgevingsvisie op de leefomgeving en in hoeverre de voorgestelde koers bijdraagt aan het halen van de gestelde ambities. In andere woorden: het plan-MER geeft de kansen en risico's op verbetering en verslechtering van de referentiesituatie (zie hoofdstuk 4) weer, gebruik makend van de bouwstenen die in de visie zijn opgenomen. Dus, wanneer in de Omgevingsvisie wordt gekozen voor een concrete individuele (beleids)keuze, laat het plan-MER de kansen en risico’s van die (beleids)keuze zien voor de mogelijke verbetering of verslechtering van de referentiesituatie.

Hiermee wordt aan de voorkant de potentiële impact van de keuzes uit de Omgevingsvisie op de leefomgeving inzichtelijk gemaakt. Dit draagt bij aan een zorgvuldig besluitvormingsproces, waarbij de impact van de keuzes in beeld is op het moment dat besluitvorming door het bevoegd gezag plaatsvindt. Procedure Omgevingsvisie en plan-MER Een mer-procedure is opgebouwd uit een aantal stappen, deze worden in tabel 1.1 toegelicht. Tabel 1.1 Stappen mer-procedure Stap | Inhoud 1 | Notitie Reikwijdte en | de Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) beschrijft de reikwijdte en het Detailniveau (NRD) | detailniveau van het MER. De NRD definieert de nut en noodzaak van het plan, welke alternatieven de initiatiefnemer wil onderzoeken, welke milieuaspecten relevant zijn in het onderzoek en hoe het onderzoek plaatsvindt. Met de NRD informeert de gemeente Emmen alle betrokkenen en geïnteresseerde partijen over de achtergrond en de aard van de Omgevingsvisie. Het bevoegd gezag heeft de reikwijdte en het detailniveau van het MER op 22 april 2025 vastgesteld 2 | opstellen plan-MER (2025) | de initiatiefnemer, gemeente Emmen, stelt in 2025 het MER op 3 | opstellen geoptimaliseerd | op het MER uit 2025 is een voorlopig advies van de Commissie voor de plan-MER (2026) | milieueffectrapportage uitgebracht.

Aan de hand van dit advies is in 2026 het MER geoptimaliseerd Initiatiefnemer en bevoegd gezag In de plan-mer-procedure voor de Omgevingsvisie is de gemeente Emmen zowel initiatiefnemer als bevoegd gezag. Het college van burgemeester en wethouders is verantwoordelijk voor de voorbereiding van de Omgevingsvisie en de plan-mer. Zij treden op als initiatiefnemer. Het college van burgemeester en wethouders heeft de Notitie Reikwijdte en Detailniveau vastgesteld (op 22 april 2025). De Omgevingsvisie en de plan-mer worden vastgesteld door de gemeenteraad. De gemeenteraad vormt daarmee het bevoegd gezag. Naast de initiatiefnemer en bevoegd gezag zijn er ook diverse bestuursorganen en instanties die adviseren over de inhoud van het plan-mer zoals de onafhankelijke Commissie voor de milieueffectrapportage (Commissie mer). 1.3 | Samenhang Plan-MER en Omgevingsvisie Gemeente Emmen heeft ervoor gekozen om het proces van de Omgevingsvisie en het plan-MER gelijktijdig op te laten lopen. Het gelijktijdig opstellen van het plan-MER helpt om de ambities uit de Omgevingsvisie te toetsen. Daarnaast maakt het plan-MER de haalbaarheid, kansen en risico’s van de Omgevingsvisie inzichtelijk. Een Hoofdlijnennotitie Omgevingsvisie Emmen, met daarin de | grondslag van de bouwstenen en kernambities vormt de basis waarop de Omgevingsvisie verder is opgebouwd.

De Hoofdlijnennotitie is vastgesteld op het moment dat het proces van de milieueffectrapportage is opgestart. De bouwstenen uit | de Hoofdlijnennotitie zijn als basis gebruikt voor dit plan-MER. Op deze manier konden keuzes en ambities uit de Hoofdlijnennotitie in het plan-MER al beoordeeld worden op hun effecten en is de uiteindelijke Omgevingsvisie op onderdelen aangescherpt om ongewenste effecten op het milieu en de omgeving van de gemeente Emmen te dempen. 1.4 | Geoptimaliseerd plan-MER 2026 In 2025 is door Witteveen+Bos een plan-MER opgesteld voor de Omgevingsvisie van de gemeente Emmen (referentie 145326/25-014.685). Deze is door de gemeente Emmen voorgelegd voor onafhankelijk advies bij 17 | 84 | Witteveen+Bos | 150971/26-007.046 | Definitief 18 | 84 Witteveen+Bos | 150971/26-007.046 | Definitief de Commissie mer. Hierop heeft de Commissie een voorlopig toetsingsadvies uitgebracht (projectnummer 3978). Het advies zag voornamelijk op het meer onderscheidend maken van alternatieven én een aantal beoordelingscriteria toe te voegen. In overleg met de gemeente Emmen en de Commissie mer is besloten en geoptimaliseerde versie van het plan-MER op te stellen. Voorliggend plan-MER is de geoptimaliseerde versie waarin het advies van de Commissie mer waar mogelijk is verwerkt. In hoofdstuk 3 wordt in meer detail ingegaan op de optimalisatie die plaats heeft gevonden.

1.5 Leeswijzer Onderstaande tabel geeft een overzicht van de opbouw van dit plan-MER. Tabel 1.2 Leeswijzer plan-MER Omgevingsvisie gemeente Emmen Hoofdstuk Geeft antwoord op de vraag: 0. samenvatting wat zijn de belangrijkste uitkomsten van het plan-MER? 1. inleiding waarom een plan-MER? 2. doelen en ambities omgevingsvisie waar wil de gemeente Emmen naartoe? 3. onderzoeksaanpak op welke wijze wordt het onderzoek uitgevoerd? 4. referentiesituatie waar staat de gemeente Emmen nu en wat komt er op de gemeente Emmen af? En wat zijn de opgaven per deelgebied op korte (voor 2035) en lange termijn (voor 2050)? 5. effecten van de alternatieven wat zijn de omgevingseffecten van de verschillende alternatieven voor de Omgevingsvisie op het Rad van de Brede Welvaart? 6. het voorkeursalternatief voor welk beleid kiest de gemeente Emmen en welke effecten op het Rad van de Brede Welvaart horen daarbij? 7. doelbereik in hoeverre draagt het voorkeursalternatief bij aan de ambities uit de Omgevingsvisie van de gemeente Emmen? 8. passende beoordeling welke risico’s zijn er ten aanzien van significant negatieve effecten op de natuurlijke kenmerken van Natura 2000-gebieden? 9. aanbevelingen, leemten in kennis en monitoring welke inzichten voor verdere besluitvorming kunnen er worden meegegeven? 10. referentielijst welke bronnen zijn gebruikt? 11.

begrippen en afkortingen wat houden de begrippen en afkortingen in? 19 | 84 Witteveen+Bos | 150971/26-007.046 | Definitief 2 DOELEN EN AMBITIES OMGEVINGSVISIE 2.1 Thema’s uit de huidige structuurvisie De voorganger van de Omgevingsvisie is de structuurvisie. De Structuurvisie ‘gemeente eMMen 2020 Veelzijdigheid Troef’ is tot het vaststellen van de Omgevingsvisie geldend. Een aantal ambities is opgenomen in de structuurvisie: - méér en andere werkgelegenheid: met name in kansrijke economische sectoren (dienstverlening, moderne industrie, glastuinbouw, transport en distributie, zorg en leisure); - inzet op een groei richting 120.000 inwoners: gedifferentieerde woonmilieus gericht op de vraag van huidige én nieuwe inwoners, afgestemd op de (herstructurering) van de bestaande voorraad; - Emmen, stedelijk centrum van én voor de regio: sterke, stedelijke kern gelegen binnen diverse (inter)nationale samenwerkingsverbanden; - optimale bereikbaarheid van Emmen via de A37, N34 en het spoor. De belangrijkste uitgangspunten bij deze ambities zijn: - kwaliteit voor kwantiteit; - keuze voor een duurzame inrichting van de ruimte: door nieuwe ontwikkelingen aan te laten sluiten op bestaande structuren en opbouw, behouden en versterken van balans tussen stad en buitengebied, bundeling en functiecombinaties waar mogelijk, en door rekeningen te houden met klimaatverandering.

In de huidige structuurvisie is het beleid voor de fysieke leefomgeving geformuleerd en geordend in zeven samenhangende thema’s, te weten: landschap, duurzaamheid, verkeer, werken, wonen, voorzieningen en veiligheid. Elk thema bevat gemeentelijke belangen. Deze belangen vormen het uitgangspunt voor strategische keuzes. In de huidige structuurvisie is per belang aangegeven welke doelen en waarden worden nagestreefd. Tabel 2.1 Samenhangende thema’s Structuurvisie met bijbehorende gemeentelijke belangen Thema Gemeentelijke belangen landschap behouden en versterken van bestaande en aanwezige karakteristieke waarden duurzaamheid multifunctionele benadering van locaties en functies, vergroten waterbergende functie, stimuleren van (ver)nieuw(bare) vormen van energie verkeer externe en interne bereikbaarheid werken inzet op economische diversificatie, geen uitbreiding van bedrijventerreinen wonen differentiatie van woonmilieus voorzieningen versterken centrumfunctie en behoud bestaande structuur niet-commerciële voorzieningen veiligheid scheiding van risicovolle en kwetsbare activiteiten 20 | 84 Witteveen+Bos | 150971/26-007.046 | Definitief 2.2 Vertrekpunt Omgevingsvisie De Omgevingsvisie bouwt deels voort op de samenhangende thema’s in de structuurvisie.

In fase 1 van de Omgevingsvisie zijn dilemma’s geïdentificeerd aan de hand van de in die fase opgestelde beleidsanalyse, nulmeting en verhaal van Emmen. Deze dilemma’s zijn ruimtelijk gemaakt en beschreven in de eindrapportage Fase 1 Omgevingsvisie Emmen [ref. 1]. De dilemma’s zijn per beleidsdomein besproken in de eindrapportage Fase 1 Omgevingsvisie Emmen: - ruimtelijke ontwikkeling en wonen; - mobiliteit; - sociaal domein; - buitengebied; - economie en werkgelegenheid; - milieu, water en bodem; - cultuur en erfgoed; - duurzaamheid. Leidende principes Op basis van de uitkomsten van fase 1 zijn leidende principes voor de Omgevingsvisie benoemd. Deze zes principes vormen de uitgangspunten en helpen de gemeente met het beoordelen of ontwikkelingen bijdragen aan toekomstbestendigheid: 1 ontwikkelingen zijn multifunctioneel en aanpasbaar; 2 ontwikkelingen hebben oog voor de lange termijn effecten; 3 ontwikkelingen worden in samenspraak met de omgeving vormgegeven; 4 ontwikkelingen op basis van de kwaliteiten en identiteit van Emmen; 5 ontwikkelingen op menselijke maat; 6 ontwikkelingen dragen bij aan brede welvaart.

Opgaven De Omgevingsvisie spreekt van tien belangrijke opgaven waar ruimte voor nodig is in de leefomgeving en waarvoor de Omgevingsvisie een richting geeft hoe de gemeente Emmen deze wil aanpakken: 1 brede welvaart; 2 toekomstbestendige economie; 3 de woonopgave; 4 vitaliteit en voorzieningen; 5 mobiliteit en bereikbaarheid; 6 gezonde leefomgeving; 7 landschap, natuur en biodiversiteit; 8 cultuur en cultuurhistorie; 9 aanpassen aan klimaatverandering; 10 energietransitie. Kernambities Aan de hand van de dilemma’s en de leidende principes zijn drie strategische kernambities uitgewerkt: 1 kernambitie 1: sterke stad, vitale dorpen; 2 kernambitie 2: een duurzame en veerkrachtige economie met impact; 3 kernambitie 3: landschap en groen als drager van ruimtelijke ontwikkelingen. Kernambitie 1: sterke stad, vitale dorpen De eerste kernambitie staat in het teken van het creëren van randvoorwaarden voor een goed leven en brede welvaart voor iedereen. De stad Emmen, de dorpen en het buitengebied zijn en blijven een leefomgeving waar iedereen, ongeacht achtergrond of leeftijd, gelijke kansen krijgt om zich te ontwikkelen. Een leefomgeving waar iedereen zich thuis voelt, belangrijke voorzieningen goed bereikbaar zijn en waar naar elkaar omgekeken wordt. Een leefomgeving die veilig en duurzaam is en waarin gezonde keuzes worden aangemoedigd.

En een omgeving waarin mensen elkaar kunnen ontmoeten, en sterke sociale netwerken bijdragen aan de zelf- en samenredzaamheid van inwoners en ondernemers. 21 | 84 Witteveen+Bos | 150971/26-007.046 | Definitief Kernambitie 2: een duurzame en veerkrachtige economie met impact Met de blik op 2040 werkt de gemeente aan een veerkrachtige en duurzame economie met impact. De gemeente biedt ruimte voor ondernemerschap dat in balans staat met de draagkracht van de omgeving. Overheid, bedrijven en onderwijs bouwen verder aan een economie die werkt voor alle inwoners. Daarbij gebruiken ze de kracht en potentie van bedrijven, organisaties en inwoners. Sterke bestaande sectoren krijgen kansen om zich door te ontwikkelen. Dit gaat hand in hand met kwalitatief hoogwaardige leef- en werkomgevingen die de juiste randvoorwaarden bieden: aantrekkelijk, verduurzaamd, goed (regionaal) bereikbaar en met ruimte voor kennisontwikkeling en innovatie. Kernambitie 3: landschap en groen als drager van ruimtelijke ontwikkelingen De geschiedenis en toekomst van de gemeente Emmen worden in belangrijke mate bepaald door de unieke geografische positie aan de rand van Nederland en de ligging op zowel zandgronden als hoogveengebieden. Dit heeft de gemeente unieke natuur, bijzondere landschappen en rijke landbouwcultuur opgeleverd.

Deze landbouw, natuur, en de rust en ruimte zijn belangrijke kwaliteiten die worden behouden en waar mogelijk versterken. Dat vraagt om keuzes en inspanningen, zeker gelet op klimaatverandering, de landbouwtransitie, de toenemende druk op het dagelijks leven en de vraag naar ruimte vanuit talloze opgaven. 2.3 Participatie Participatie heeft bijgedragen aan het aanscherpen van de doelstellingen en ambities voor de Omgevingsvisie. Hieronder is beschreven op welke manier participatie heeft plaatsgevonden. Nota van Participatie Participatie vormt een onlosmakelijk onderdeel van een goede Omgevingsvisie. De Omgevingsvisie heeft betrekking op de omgeving die inwoners, ondernemers, bezoekers allen gebruiken. Om tot een gedragen Omgevingsvisie te komen, vinden vindt Emmen het belangrijk om de verschillende gebruikers van deze leefomgeving goed te betrekken bij het maken van de Omgevingsvisie Emmen 2040. Om verschillende doelgroepen (inwoners, bedrijven, maatschappelijke partners, de interne organisatie en gemeenteraad) op gepaste wijze te betrekken in de totstandkoming, is gekozen voor een participatietraject bestaande uit een diversiteit aan (online en offline) middelen.

Zo hebben is een digitale enquête uitgezet, op diverse plekken in de gemeente zijn straatgesprekken gevoerd, verschillende bijeenkomsten met maatschappelijke (keten)partners zijn gehouden en voor de jongere generatie is een Swipocratie peiling en een creatieve opdracht uitgezet. In de Nota van Participatie is te lezen wat er (in hoofdlijnen) uit die participatiemomenten is gekomen, inclusief een korte beschrijving van wat er met de opbrengst is gebeurd. De Nota van Participatie focust zich op de participatiemiddelen die zijn ingezet richting externe partijen: inwoners, ondernemers en belangenorganisaties, maar ook maatschappelijke (keten)partners. Naast deze partijen zijn uiteraard ook interne doelgroepen, zoals de interne organisatie/teams, het CMT, het college en de gemeenteraad meermaals betrokken bij het opstellen van de Omgevingsvisie. Formele participatiemomenten De Omgevingsvisie gaat samen het plan-mer ter inzage. Daarmee hebben belanghebbenden de kans om een zienswijze in te dienen. Een zienswijze is een formele, schriftelijke of digitale reactie van een belanghebbende op een voorgenomen besluit of plan, in dit geval de Omgevingsvisie en het plan-mer. In de definitieve Omgevingsvisie wordt verwerkt of en hoe zienswijzen op de Omgevingsvisie en het MER hebben geleid tot aanpassingen in de Omgevingsvisie.

22 | 84 Witteveen+Bos | 150971/26-007.046 | Definitief 3 ONDERZOEKSAANPAK Dit hoofdstuk geeft een beschrijving van de gehanteerde methodiek. Het hoofdstuk begint met een korte toelichting van het proces voorafgaand op het plan-MER. Daarna wordt ingegaan op het onderzoeksproces op hoofdlijnen (paragraaf 3.2). De volgende paragrafen gaan dieper in op de gehanteerde onderzoeksaanpak, inclusief de optimalisatieslag die is gemaakt op basis van het advies van de Commissie mer. Dit hoofdstuk wordt afgesloten met een paragraaf over de wijze van beoordelen. Het plan-MER brengt in beeld wat de effecten van de Omgevingsvisie zijn op de leefomgeving. Dit doet het plan-MER door de effecten op de leefomgeving van een voornemen (‘voorkeursalternatief’), en mogelijk alternatieve invullingen daarvan, op hoofdlijnen te beschrijven. Dit houdt in dat de ruimte die potentieel kan worden benut als toekomstige oplossing voor een opgave of probleem wordt onderzocht. Het plan-MER onderzoekt daarmee geen concrete initiatieven in detail (zoals verschillende tracés voor een spoorwegverbinding). Het plan-MER sluit aan op het abstractieniveau van de Omgevingsvisie. De effectbeoordeling is kwalitatief van aard. 3.1 Proces voorafgaand aan het plan-MER Voordat het proces van het plan-MER formeel begon heeft de gemeente Emmen een scenariostudie gedaan om te komen tot bouwstenen voor de Omgevingsvisie.

Deze bouwstenen zijn vastgesteld in de Hoofdlijnennotitie Omgevingsvisie Emmen. Deze bouwstenen vormen het uitgangspunt voor het Plan-MER. Daarom wordt deze stap ook hieronder beschreven. Om te komen tot de definitieve invulling van de Omgevingsvisie, worden diverse beleidskeuzes afgewogen. De Omgevingsvisie vormt het afwegingskader voor strategische keuzes voor 2040. Dat is nog ver in de tijd, en die toekomst is met veel onzekerheden omgeven. Tegelijkertijd vragen verschillende transities zoals klimaatverandering en demografische veranderingen om hedendaagse keuzes met effecten die doorwerken tot in 2040. In de visie laten drie scenario’s laten zien dat 2040 er onder verschillende omstandigheden en op basis van verschillende uitgangspunten anders uit kan komen te zien. In drie scenario’s voor de toekomst van de gemeente Emmen is vanuit drie invalshoeken in de visie een blik vooruit geworpen richting 2040. In ieder scenario staat de samenhang tussen de grote ruimtelijke (kern)ambities centraal. De scenario’s schetsen verschillende denkbare ontwikkelingen in de samenleving, de technologie en de verhoudingen tussen maatschappelijke partijen. Ze maken voorstelbaar hoe de ambities die de gemeente Emmen wil realiseren eruit kunnen gaan zien en hoe je daarmee kunt omgaan.

In elk scenario wordt gestreefd naar een toekomstbestendige ruimte voor de gemeente Emmen, maar de manier waarop dit gebeurt verschilt. Per scenario worden andere accenten gelegd, die leiden tot andere ruimtelijke keuzes. Door te werken met scenario’s is de gemeente Emmen in staat om het brede speelveld en de effecten van mogelijke beleidskeuzes zo volledig mogelijk in beeld te brengen. De scenario’s zijn theoretische uitersten en geen concrete beleidsvoornemens. De scenario’s dienen als kapstok voor het vormen van toetsbare alternatieve manieren om doelen voor de fysieke leefomgeving te behalen. Aan deze kapstok worden zogenaamde ‘bouwstenen’ opgehangen. 23 | 84 Witteveen+Bos | 150971/26-007.046 | Definitief Bouwstenen verschillen van aard. Sommige bouwstenen zijn een concrete ontwikkeling in de vorm van een plan of project (zoals een woningbouwlocatie bij Delftlanden of de Nedersaksenlijn). Andere bouwstenen geven beleidsvoornemens weer (bijvoorbeeld dat het bodem- en watersysteem leidend moeten zijn bij ruimtelijke ontwikkelingen). De bouwstenen schetsen hoe bepaalde opgaven op verschillende plekken (waar) en op een verschillende manier (hoe) worden ontwikkeld of plaatsvinden.

Een bouwsteen, voor bijvoorbeeld woningbouw, kan op verschillende manieren worden vormgegeven (bijvoorbeeld spreiding of concentratie van woningen) en in verschillende bandbreedtes (bijvoorbeeld 10.000 of 50.000 woningen) worden opgenomen. Doordat bouwstenen verschillend zijn van aard (concreet plan of abstracter beleidsvoornemen) verschillen ook de effecten van de bouwstenen. Voor concrete bouwstenen kunnen mogelijke effecten vaak gerichter en meer gedetailleerd in kaart worden gebracht. De mogelijke effecten voor beleidsvoornemens zijn daarom ook globaler en minder specifiek. Hoewel het voor de abstractere bouwstenen lastiger is mogelijke effecten vooraf in kaart te brengen, is er in dit plan-MER toch voor gekozen deze bouwstenen mee te nemen. Deze bouwstenen zijn mogelijk onderdeel van het voorgenomen beleid van gemeente Emmen en worden daarom volledigheidshalve onderzocht. Met de scenario’s als hulpmiddel heeft de gemeente Emmen bouwstenen uitgewerkt aan de hand van de Hoofdlijnennotitie. Hiervoor wordt weer teruggegrepen op de kernambities.

Bij de formulering van de bouwstenen is rekening gehouden met onder andere de volgende elementen: - realisme (het onmogelijke wordt niet onderzocht); - vertaling van het voornemen (alleen mogelijke ruimtelijke keuzes voor het behalen van de opgaven worden onderzocht); - de fase waarin een ruimtelijke keuze zich bevindt (ruimtelijke keuzes waarover al besluitvorming is geweest worden niet onderzocht); - de ruimte die potentieel kan worden benut als toekomstige oplossing voor een opgave of probleem (de zogenoemde ‘hoeken van het speelveld’); - de sturingsfilosofie van de gemeente (de sturing om ambities te realiseren door de gemeente en de eigen rol in relatie tot anderen wordt in verschillende bandbreedtes toegepast); - participatie (de scenario’s zijn middels het brede participatieproces besproken met veel inwoners en partijen, voorkeuren hieruit hebben meegewogen in het kiezen van de bouwstenen, zie Nota van Participatie).

3.2 Aanpak plan-MER op hoofdlijnen Om vervolgens tot de effecten van het voorkeursalternatief (hierna: VKA) op de leefomgeving te komen zijn in het plan-MER de volgende stappen doorlopen: 1 het opstellen van alternatieven; · optimalisatieslag alternatieven en beoordelingskader; 2 het koppelen van bouwstenen aan de alternatieven; 3 beoordeling van alternatieven aan de hand van het Rad van de Brede Welvaart; 4 totstandkoming en beoordeling van het voorkeursalternatief. In de volgende paragrafen worden deze stappen verder toegelicht. 3.2.1 Het opstellen van alternatieven De lijst met bouwstenen is verdeeld over twee alternatieven. Er is gekozen voor de volgende twee alternatieven: 1 behouden van landschap en ruimtelijke kwaliteit; 2 benutten van de ruimtelijke kwaliteit en economie. Alternatief 1 brengt in kaart welke effecten ontstaan als meer behoudend wordt omgegaan met de beschikbare ruimte, waarbij landschap en ruimtelijke kwaliteit primair leidend zijn bij het doen van nieuwe 24 | 84 Witteveen+Bos | 150971/26-007.046 | Definitief ontwikkelingen en het aanpakken van de opgaven. In alternatief 2 wordt juist de ontwikkeling van de beschikbare ruimte benut voor een groei van de economie. Hierbij is ruimtelijke kwaliteit nog steeds een uitgangspunt, maar wordt minder behoudend omgegaan met beschikbare ruimte waardoor de ontwikkelingen meer centraal staan.

De keuze voor deze alternatieven is gemaakt omdat deze de zogenaamde ‘hoeken van het speelveld onderzoeken’. Dit houdt in dat de alternatieven ‘extremen’ zijn, en waarbij helemaal op één of enkele ambitie(s) wordt ingezet. Dit geeft zicht op de haalbaarheid van ambities en de aspecten waarop waar ambities elkaar in de weg kunnen zitten. Het verkrijgen van inzicht in deze twee alternatieve oplossingsrichtingen helpt uiteindelijk om te kiezen voor een ontwikkelrichting waarbij balans tussen alle opgaven en ambities is te bereiken. Elke bouwsteen is of opgenomen in het alternatief ‘beschermen van landschap en ruimtelijke kwaliteit’, of in het alternatief ‘ontwikkelen van de ruimtelijke kwaliteit en economie’. Kortom, een alternatief bestaat uit een kwalitatieve beschrijving van de mogelijke richtingen voor de toekomst van de gemeente Emmen met bijbehorend een set aan concrete beleidsvoornemens (bouwstenen). De twee alternatieven zijn beoordeeld in dit plan-MER (zie hoofdstuk 5 voor de effectbeschrijving). Optimalisatieslag alternatieven en beoordelingskader In 2025 is reeds een plan-MER voor de Omgevingsvisie van gemeente Emmen opgesteld. Op het MER uit 2025 is een voorlopig advies van de Commissie voor de milieueffectrapportage uitgebracht. Aan de hand van dit advies is voorliggend MER geoptimaliseerd.

De grootste wijzigen die in voorliggend geoptimaliseerd MER zijn doorgevoerd ten behoeve van het advies van de Commissie zijn: 1 wijzigen alternatieven; 2 toevoegen nieuwe criteria aan het beoordelingskader. Wijzigingen alternatieven In het plan-MER Emmen 2025 zijn drie alternatieven beoordeeld. De Commissie mer heeft daarop geadviseerd om de alternatieven zodanig aan te passen dat deze beter in kaart brengen welke kansen en risico’s de beleidskeuzes met zich meebrengen en die daarnaast het doelbereik en haalbaarheid van de ambities goed in beeld brengen. Naar aanleidingen van het advies zijn, samen met de gemeente Emmen, twee nieuwe onderscheidende alternatieven opgesteld die de hoeken van het speelveld laten zien. Deze alternatieven bieden de mogelijkheid om de haalbaarheid van de Emmense ambities in kaart te brengen als op verschillende manieren een ontwikkelrichting wordt gekozen. Deze alternatieven zijn zodanig onderscheidend dat alternatief 1 zich focust op ontwikkelen met bescherming en behoud van bestaande ruimtelijke kwaliteiten in de gemeente, terwijl alternatief 2 zich juist focust op ontwikkelingen binnen de gemeente Emmen waarbij de ruimte volop wordt benut. Paragraaf 3.2.2 geeft een nadere toelichting op de alternatieven en bijbehorende bouwstenen.

Toevoegen nieuwe criteria aan het beoordelingskader Op basis van het advies van de Commissie is een aantal wijzigingen in het beoordelingskader doorgevoerd, deze zijn weergegeven in tabel 1.2. Daarnaast geeft de GGD een advies uitgebracht op het beoordelingskader. Naar aanleiding van dat advies hebben gezondheidsaspecten een grotere rol gekregen in het beoordelingskader. Tabel 3.1 Belangrijkste wijzigingen beoordelingskader Subthema/Aspect Criterium Toelichting veiligheid aspect: sociale veiligheid en criminaliteit onveiligheidsgevoel in de buurt het criterium is toegevoegd om beter inzicht te geven in de ervaren sociale veiligheid binnen de gemeente 25 | 84 Witteveen+Bos | 150971/26-007.046 | Definitief Subthema/Aspect Criterium Toelichting welzijn en gezondheid aspect: leefstijl beweegvriendelijke omgeving het criterium is toegevoegd om beter inzicht te geven aan de gezondheid binnen de gemeente en dat dit samenhangt met de fysieke inrichting/leefomgeving natuur aspect: waterkwaliteit KRW-doelen het criterium is toegevoegd om beter inzicht te geven aan de waterkwaliteit binnen de gemeente aangezien dit sterkt samenhangt met biodiversiteit bodem aspect: bodemkwaliteit biologische bodemkwaliteit het criterium is toegevoegd om beter inzicht te geven aan de bodemkwaliteit binnen de gemeente aangezien dit sterkt samenhangt met biodiversiteit milieu en gezondheidsbescherming

aspect: luchtkwaliteit jaargemiddelde concentraties fijnstof, ammoniak en stikstofdioxide boven de toekomstige EU-normen ammoniak is toegevoegd aan het criterium arbeid en inkomen aspect: vestigingsklimaat percentage inwoners die hoger onderwijs hebben gevolg (hbo en wo) het criterium is gewijzigd van ‘aantal deelnemers van het hoger onderwijs’ omdat het nieuwe criterium beter inzicht geeft in het aantal mensen binnen de gemeente met een hbo- of wo-opleiding 3.2.2 Het koppelen van bouwstenen aan de alternatieven In onderstaande paragrafen wordt elk alternatief nader beschreven, en wordt toegelicht welke bouwstenen zijn opgenomen in het alternatief. Alternatief 1 - Behouden landschap en ruimtelijke kwaliteit Dit alternatief focust op het ontwikkelen waarbij behouden, beschermen en versterken van landschap en natuur en de ruimtelijke kwaliteit in de gemeente Emmen centraal staat. In bestaand stedelijk gebied richten we ons op transformeren, herstructureren en verbeteren. Door middel van verdichten (zowel woongebieden als bedrijventerreinen) ontziet gemeente Emmen het buitengebied, versterken we de bestaande voorzieningen en stimuleren we lokale initiatieven. Daarnaast is veel aandacht voor ruimtelijke kwaliteit en het verbeteren van de leefbaarheid.

Het open en groene karakter van de gemeente is het vertrekpunt bij ruimtelijke ontwikkelingen, en dat betekent ook dat de Nedersaksenlijn met een verdiepte ligging binnen het stedelijk gebied van Emmen wordt gefaciliteerd. Bovendien is ervoor gekozen geen uitleggebieden voor woningbouw aan te leggen in dit alternatief. De bouwstenen die aan dit alternatief zijn toegevoegd focussen zich daarom op het zoveel mogelijk lokaal houden van voorzieningen, inbreiding binnen stedelijk gebied, benutten en toekomstbestendig maken van de bestaande woningvoorraad en bestaande bedrijventerreinen, versterken biodiversiteit en natuur en klimaatadaptief ontwikkelen. Dit alternatief brengt in kaart welke potentie kan worden bereikt als de bestaande landschappelijke- en ruimtelijke kwaliteiten zo goed mogelijk worden benut voor nieuwe ontwikkelingen in samenhang met focus op klimaat en natuur. Ook brengt dit alternatief in beeld welk deel van de ambities en opgaven mogelijk niet volledig kan worden bereikt als een behoudende strategie wordt toegepast.

26 | 84 Witteveen+Bos | 150971/26-007.046 | Definitief Tabel 3.2 Overzicht bouwstenen opgenomen in alternatief 1 Bouwsteen inzet op compleet aanbod aan maatschappelijke en dagelijkse voorzieningen in wijkcentra van Emmen en in de kerndorpen in de gebieden instandhouden basisvoorzieningen in Barger-Compascuum, Erica, Nieuw-Dordrecht, Nieuw-Schoonebeek, Nieuw-Weerdinge, Roswinkel, Weiteveen en Zwartemeer faciliteren en instandhouden van minimaal één ontmoetingsplek per dorp en wijk herstructureren of transformeren van bestaande buurten voor het creëren van gemengde wijken en dorpen, met verschillende woningtypen door toevoegen van woningen voor kleinere huishoudens, jongeren, ouderen, zorgvragers en nieuwe (woon)zorgconcepten (geen uitbreiding van Delftlanden richting het zuiden) in bestaand stedelijk gebied gebiedsgericht vastgoedeigenaren (particulieren, verhuurders) ruimte geven om te investeren in hun vastgoed en woningen (bijv.

verduurzaming, optoppen, woningsplitsing, transformatie, bijgebouwen of mantelzorgwoningen en meervoudig ruimtegebruik) investeren in het tegengaan van leegstand in het centrum van Emmen-Stad door het herbestemmen van bestaande objecten voor een aantrekkelijke en vitale binnenstad op bestaande werk- en woningbouwlocaties stimuleren en toepassen van hernieuwbare en herbruikbare grondstoffen en materialen binnen de bouw, onderhoud en gebiedsontwikkelingen in 2050 CO2-neutraal met een focus op het renoveren en circulair hergebruiken van bestaand vastgoed en het herstellen, uitbreiden en beheren van bestaand groen, bos en natuur voor CO2-opslag open, groene karakter van gemeente Emmen behouden door dit als vertrekpunt te nemen bij ruimtelijke ontwikkeling (o.a.

door onnodige verhardingen te verwijderen en zuinig zijn op bestaande groenstructuren) het bodem- en watersysteem zijn leidend bij ruimtelijke ontwikkelingen zoveel mogelijk natuurinclusief en klimaatadaptief bouwen in ruimtelijke ontwikkelingen vergroten van het openbaar groen en groen-blauw om hittestress tegen te gaan in stedelijk gebied inzet op behoud, bescherming en versterking van de biodiversiteit in de gemeente Emmen aanleggen van ecologische verbindingszones tussen de verschillende natuurgebieden voorzien in voldoende waterbergingscapaciteit in stedelijk gebied, beekdalen en het watersysteem in de veengebieden beschermen van de bodemkwaliteit in de drinkwaterwinning- en beschermingsgebieden Noordbargeres en Valtherbos, en rond het Bargerveen in het zuidoosten, rondom het Bargerveen, ruimte bieden voor verwevenheid landbouw met natuur en recreatie & toerisme: hier géén ruimte voor nieuwvestiging van veehouderijen economische ruimtevraag invullen door verdichting en herstructurering van bestaande bedrijventerreinen zoals Bargermeer verkennen mogelijkheden duurzame ontwikkeling van verouderde bedrijventerreinen en glastuinbouwgebieden koesteren, beschermen en versterken cultuurhistorische waarden bij ontwikkelingen herbestemming van Vrijkomende Agrarische Bebouwing (VAB) mogelijk maken naar recreatieve doeleinden, kleinschalige bedrijvigheid en wonen met mogelijk een

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://emmen.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/207f6686-f024-4c15-b12f-a50d34e34d49?agendaItemId=6c336053-3d2a-45fc-b060-b627ae9a6254