Bijlage 2: WMD Jaarrekening 2021

Jaarverslag 2021

100% drinkwater

Inhoudsopgave

Profiel Voorwoord Kengetallen 2021 Profiel en missie Kernwaarden 2021 in vogelvlucht Managementteam Bestuursverslag Bestuursverklaring Voorstel aan de aandeelhouders Kernactiviteit De aandeelhouders van WMD Ons verzorgingsgebied Onze belangrijkste thema’s Jaaroverzicht Onze belangrijkste thema’s • Waterkwaliteit • Waterkwantiteit • Arbeidsmarkt • ICT en cybersecurity • Energie en duurzaamheid • Wet- en regelgeving

Jaarverslag 2021

3 5 6 7 8 9 10 12 13 14 15 16 17 18 19 22 24 25 26 28

Profiel

Klanten Infrastructuur Productie drinkwater Communicatie Medewerkers Financiële resultaten Vermogenspositie en financiering Risicobeheer

31 34 38 41 44 47 50 53

Governance Verslag van de raad van commissarissen Bericht van de Ondernemingsraad

55 56 62

Jaarrekening Geconsolideerde jaarrekening Enkelvoudige jaarrekening Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Bijlagen

64 65 85 91 94

Waterkwaliteit

Waterkwantiteit

Arbeidsmarkt

ICT

Energie en duurzaamheid

Missie

6

Jaaroverzicht

18

Financiële resultaten

47

Wet- en regelgeving

Governance

Jaarrekening

2

Voorwoord

Schoon, voldoende en betaalbaar drinkwater, vanzelfsprekend?

Ook in 2021 heeft WMD vanzelfsprekend voldoende betrouwbaar drinkwater geleverd voor een lage prijs. Dat ‘vanzelfsprekend’ wordt echter een steeds grotere uitdaging zo bleek het afgelopen jaar. Wat met name zorgen baart is dat de variatie, de veelheid en de snelheid van de ontwikkelingen leiden tot een ongekende complexiteit van vraagstukken. De tijd is voorbij waarin WMD een tamelijk betrouwbare voorspelling kon doen van wat er in de toekomst staat te gebeuren en de problemen vervolgens zelfstandig kon oplossen. In 2021 is duidelijk geworden dat de organisatie zal moeten uitblinken in veerkracht en vermogen om snel te schakelen op basis van steeds veranderende inzichten. En dit in nauwe samenwerking met de natuurlijke partners die een rol spelen bij de continuïteit van de openbare drinkwatervoorziening. Gelukkig werken bij WMD medewerkers die zeer betrokken zijn en plezier hebben in hun werk. Dat biedt een basis van vertrouwen bij het aangaan van de toekomstige uitdagingen. De kwaliteit van het opgepompte grondwater verslechtert steeds sneller Het grondwater, waar WMD drinkwater van maakt, raakt meer en meer vervuild door landbouw, industrie en huishoudens. Weliswaar zijn de verontreinigingen in de putten op de winlocatie Noordbargeres extreem, maar we vinden intussen in steeds meer winningen ongewenste stoffen.

De stoffen die vandaag de dag worden aangetroffen zijn 30 tot 50 jaar geleden in de bodem terecht gekomen en vervolgens langzaam naar de diepere lagen gestroomd. Omdat deze stoffen moeilijk te verwijderen zijn

Jaarverslag 2021

Profiel

moet het water aanvullend worden gezuiverd door middel van geavanceerde, nieuwe, zuiveringstechnieken om er drinkwater van te maken. Het meest ingewikkelde aspect daarbij is dat niet vooraf is te voorspellen waar, in welke mate en met welke snelheid verontreinigen zich openbaren. Intussen wordt door WMD en de ander drinkwaterbedrijven geprobeerd om de verspreiding van verontreinigende stoffen zoals bestrijdingsmiddelen en nitraat voor nu en in de toekomst zoveel mogelijk tegen te gaan. Het effect daarvan op de kwaliteit van de grondwaterwinningen is echter pas over 30 tot 50 jaar merkbaar. Van krimp naar groei De grootste verandering in 2021 was dat de vraag naar drinkwater in Drenthe in de toekomst niet langer daalt, maar toeneemt. De krimp is abrupt verdwenen, er is sprake van groei van de bevolking en de economie en daarmee van een toenemende behoefte aan drinkwater in de toekomst. Dit betekent uitbreiding van de infrastructuur; nieuwe waterwinningen, pompstations, leidingen en huisaansluitingen. Het ontwikkelen van nieuwe winningen kent doorlooptijd van meer dan tien jaar. Vooraf is echter moeilijk aan te geven waar en wanneer huizen worden gebouwd of waar een bedrijf meer drinkwater wil. Een nieuwe win/productielocatie ontwikkelen is hierdoor uiterst complex. De omslag van krimp naar groei brengt een nieuwe dynamiek met zich mee.

Van een bedrijf dat twintig jaar lang voornamelijk gericht was op onderhoud en beheer wordt WMD een bedrijf dat

Waterkwaliteit

Waterkwantiteit

Arbeidsmarkt

ICT

daarnaast moet zorgen voor bouw en ontwikkeling van nieuwe drinkwaterinfrastructuur. Verdrievoudiging van het investeringsvolume Het investeringsniveau van WMD is toegenomen van ca. 12 naar 36 miljoen euro per jaar ten opzichte van vier jaar geleden. En het eind is nog niet in zicht. Zowel de vervanging van verouderde infrastructuur (installaties en leidingen die afgeschreven zijn) als de aanleg van nieuwe infrastructuur gaat de komende jaren door. In de toekomst wordt er meer drinkwater verkocht en zullen de opbrengsten groeien, maar de kosten gaan wel voor de baten uit.

Energie en duurzaamheid

Wet- en regelgeving

Governance

Jaarrekening

3

Voorwoord

Tarieven voor drinkwater gaan verder en sneller stijgen De aangegeven opgaven op het gebied van kwaliteit en kwantiteit leiden tot hogere tarieven. Er is echter meer aan de hand; in 2021 en begin 2022 is duidelijk geworden dat de verhoudingen in de wereld snel veranderen. De Coronapandemie lijkt achter de rug, de economie trekt aan, de oorlog in Oekraïne en alle gevolgen daarvan hebben grote gevolgen voor onder andere beschikbaarheid van energie, grondstoffen en de rente. Maar ook de uitdagingen voor ICT-beveiliging zijn in 2021 in een stroom­versnelling terechtgekomen. Het zijn veranderingen waar we allemaal mee te maken hebben en ze leiden tot prijsstijgingen voor brandstoffen, materialen, arbeid, grond, en het lenen van geld. Dit zien we terug in de toenemende investerings- en in de exploitatiekosten. Voor de drinkwatersector en dus ook voor WMD heeft dit onherroepelijk grotere tariefstijgingen tot gevolg dan eerder was voorzien. Een positief resultaat, binnen de WACC-grens In 2021 is door WMD 30,6 miljoen m3 drinkwater geleverd aan het eigen voorzieningsgebied, daarvan werd 1,1 miljoen m3 ingenomen vanuit Water-bedrijf Groningen. In totaal is door WMD 35,1 miljoen m3 drinkwater geproduceerd, daarvan is 5,6 miljoen m3 geleverd aan Vitens en aan Waterbedrijf Groningen.

Het resultaat van NV Waterbedrijf Drenthe over 2021 bedraagt € 9,9 miljoen, dit is € 5,8 miljoen hoger dan vorig jaar. De grote

Jaarverslag 2021

Profiel

winst is toe te schrijven aan eenmalige opbrengsten. Het drink­ waterbedrijf, WMD Drinkwater BV, maakt een winst van € 2,7 miljoen, dat was in 2020 € 1,4 hoger. Met dit resultaat blijft WMD onder de WACC-norm. De drinkwatersector in Nederland krijgt de komende jaren te maken met een investeringstoename, een substantiële winst is een voorwaarde om financiering te verkrijgen. De WACC is een beperkende factor en al bij de invoering in 2011 was bekend dat dit tot problemen zou leiden bij een toenemende financierings­ behoefte. In februari 2021 besloot de minister, op uitdrukkelijk verzoek van de Nederlandse drinkwaterbedrijven, om de WACCgrens twee jaar niet verder te verlagen. De drinkwatersector is nog steeds met het ministerie in gesprek om ook daarna de beperkingen van de WACC weg te nemen. Door toevoeging van het resultaat aan het eigen vermogen van WMD verkrijgt WMD ruimte om extra financiering aan te trekken voor de realisatie van het investeringsprogramma.

ondanks het vele thuiswerken gegroeid, zo blijkt uit het mede­ werkerstevredenheidsonderzoek (METEO) van 2021. Mensen werken graag bij WMD en zijn zeer betrokken. Met hen deel ik de trots dat we weer een jaar hebben gezorgd voor de productie en levering van Drents drinkwater, vanzelfsprekend. ir. L.J.W. Hendriks Bestuurder NV Waterbedrijf Drenthe

Gezonde professionele medewerkers die graag bij WMD werken WMD besteedt veel aandacht aan de professionaliteit, het welzijn en de gezondheid van haar medewerkers. Dit hebben we in 2021 gestimuleerd door het programma Fit en Vitaal waarbij onder meer een ‘Olympische Drinkwaterspelen-app’ is ontwikkeld. Hierdoor kon, ondanks de corona, een sportieve competitie worden gehouden waaraan bijna de helft van de medewerkers heeft meegedaan. De tevredenheid onder de medewerkers is

Waterkwaliteit

Waterkwantiteit

Arbeidsmarkt

ICT

Energie en duurzaamheid

Wet- en regelgeving

Governance

Jaarrekening

4

Kengetallen 2021

Omzet

Onderbrekingen (OLM’s)

Klanttevredenheid

€ 40.721.000 

8,7

5,02



2020: 8,1

minuten 2020: 7,49

Productie (m3)

Prijs drinkwater (voor huishouden)

Lengte hoofdleidingen

35.12.415 

€ 0,63 

Jaarverslag 2021

Waterkwaliteit

Waterkwantiteit

Klantcontacten

4.854

Arbeidsmarkt

ICT

Energie en duurzaamheid



2020: 7,4

61.000 

km  2020: 4.832 km

per m3 2020: € 0,60

Profiel

7,5



2020: € 39.627.000

2020: 35.008.890

Medewerker tevredenheid

telefoon­gesprekken 2020: 69.065

Wet- en regelgeving

Governance

Jaarrekening

5

Profiel en missie

Profiel

Al meer dan 120 jaar levert WMD betrouwbaar en betaalbaar drinkwater aan de inwoners van Drenthe. Dat doen we op een duurzame en verantwoorde manier. Schoon drinkwater stroomt hier ‘gewoon’ uit de kraan en daarmee voorzien we elke dag in een primaire levensbehoefte. En eigenlijk is dat helemaal niet gewoon, want nog geen 80 jaar geleden was het waterleidingnetwerk beperkt en dronk men met name op het platteland water uit kanalen, sloten en putten. Veilig drinkwater is tegenwoordig de belangrijkste voor­ziening in huis; het zorgt ervoor dat we gezond blijven en schoon en fris. WMD blijft investeren en verbeteren om ook in de toekomst iedereen in Drenthe van onberispelijk drinkwater te kunnen voorzien.

Jaarverslag 2021

Profiel

Waterkwaliteit

Missie WMD levert onberispelijk drinkwater tegen acceptabele kosten voor iedereen in Drenthe, generatie na generatie.

Waterkwantiteit

Arbeidsmarkt

ICT

Energie en duurzaamheid

Wet- en regelgeving

Governance

Jaarrekening

6

Kernwaarden

Betrouwbaar

We leveren veilig, schoon en gezond drink­water aan onze klanten, dag in dag uit. Onze dienstverlening is uitstekend; klanten kunnen met vragen bij ons terecht en we streven er altijd naar om eventuele storingen snel op te lossen. We doen wat we beloven en staan open voor kritiek. We leren van onze fouten en communiceren transparant en open. Binnen onze orga­ nisatie werken we eerlijk en open samen in een sfeer van wederzijds respect.

Jaarverslag 2021

Toekomst­ bestendig

Klantgericht

Oorspronkelijk

Om in de toekomst op verantwoorde manier drinkwater te kunnen leveren, investeren we in bestaande en nieuwe infrastructuur. Bovendien investeren we in onze medewerkers. Hun kennis en kunde is van cruciaal belang voor de toekomst van WMD. We maken heldere keuzes, brengen risico’s in beeld en kiezen voor oplossingen die toekomstbestendig en duurzaam zijn.

Onze klanten, daar doen we elke dag ons best voor. Niet alleen ons drinkwater is uitstekend, ook onze dienstverlening is van onberispelijke kwaliteit. We luisteren naar onze klanten, zodat we weten wat zij willen en belangrijk vinden. Zo zorgen we voor passende oplossingen, die aansluiten bij de wensen en beleving van onze klanten. Hun belangen staan op de eerste plaats.

We zijn een Drents bedrijf. Nuchter en met beide benen op de grond. WMD is verankerd in de Drentse samenleving. Onze zelfstandigheid is ook zichtbaar in onze organisatie. We werken onafhankelijk, zoeken zelf naar oplossingen, innoveren en nemen de regie over ons werk. Wanneer het nodig is, werken we samen met betrouwbare en professionele partners, liefst uit onze eigen regio.

Profiel

Waterkwaliteit

Waterkwantiteit

Arbeidsmarkt

ICT

Energie en duurzaamheid

Wet- en regelgeving

Governance

Jaarrekening

7

2021 in vogelvlucht

Nieuwe keet

Natuurvrijwilligers kregen van WMD een nieuwe schaftkeet

ZON

WMD nam deel aan de bestuursovereenkomst ZON (Zoetwater Overeenkomst Noord)

Glasvezel

WMD werkt aan een eigen glasvezelnet

WMD op TV



Opgeknapt

WMD is regelmatig te zien in het programma ROEG! van RTV Drenthe

Het voormalig pompstation in Dalen is opgeknapt

Sportieve competitie

Medewerkers deden mee aan de WMD Olympische Drinkwaterspelen

Filters

Bij productiestation Noordbargeres zijn actiefkoolfilters geplaatst

Jaarverslag 2021

Profiel

Hoge klanttevredenheid

Mail- en telefoonverkeer is, ten opzichte van 2020, nog sneller afgehandeld

Waterkwaliteit

Waterkwantiteit

Arbeidsmarkt

ICT

Energie en duurzaamheid

Wet- en regelgeving

Governance

Jaarrekening

8

Managementteam

Vivienne Frankot Henk Brink

Marco de Rijke

Jaarverslag 2021

Profiel

Joris Grotenhuis

Nicole Meijeringh

Leo Hendriks

Waterkwaliteit

Waterkwantiteit

Arbeidsmarkt

ICT

Energie en duurzaamheid

Wet- en regelgeving

Governance

Jaarrekening

9

Bestuursverslag

De groeiende drinkwaterbehoefte zorgt ervoor dat een uitbreiding van de drinkwaterproductie­ capaciteit noodzakelijk is.

Ondanks corona geen onderbrekingen Ook in 2021 zorgde corona voor veranderingen op economisch en sociaal-maatschappelijk gebied. WMD-medewerkers werkten in 2021 grotendeels vanuit huis. Voor veel mensen is dit inmiddels de norm. De medewerkers zijn goed gefaciliteerd, zodat zij thuis ook een prettige werkplek hebben. Het Corona Crisis Coördinatieteam was gedurende de gehele coronaperiode verantwoordelijk voor het bepalen, uitvoeren en bewaken van afspraken en maatregelen. Zodoende bleven de gevolgen van corona voor de bedrijfsvoering van WMD beperkt en kon de levering van gezond en voldoende drinkwater zonder problemen doorgegaan. Ook reparaties, onderhoud, onze (nieuw)bouw­ projecten en leidingaanleg zijn zonder onder­breking voortgezet. Het aantal (wettelijk verplichte) inspecties op het gebied van legionella en binnen-installaties van bedrijven is, in overleg met de ILT, niet gehaald. Dit wordt in 2022 ingehaald. Onzekerheid in de wereld De oorlog in Oekraïne maakt de onzekerheid over de prijzen en continuïteit van levering van goederen nog groter dan dat deze al is. De inflatieverwachtingen worden sterk beïnvloed door de sancties tegen Rusland. Het is onzeker wanneer het prijsniveau van ingekochte goederen en diensten, aanbesteed werk van aannemers en energiekosten dalen naar het niveau van eind 2021, als dat überhaupt nog gebeurt.

Eveneens is het onzeker wanneer de leveringstermijnen van materialen (staal, hout, pvc) en bepaalde ICT-componenten weer gaat normaliseren.

Jaarverslag 2021

Profiel

Stijging drinkwatertarieven in 2022 In 2021 heeft WMD de drinkwatertarieven voor 2022 bepaald en bekendgemaakt. In 2022 betaalt een gezin met een gemiddeld waterverbruik van 100 m3 per jaar ongeveer 12 euro per jaar meer. Deze verhoging is nodig voor toekomstige, noodzakelijke investeringen. In totaal investeert WMD de komende tien jaar zo’n 270 miljoen euro in onder andere aanvullende en complexere zuiveringen, ICT en vervanging van de infrastructuur. Daarnaast zorgt de groeiende behoefte aan drinkwater ervoor dat een uitbreiding van de drinkwaterproductiecapaciteit noodzakelijk is. Ook ziet WMD een toename in personeelskosten en heeft het bedrijf te maken met stijgende prijzen van arbeid, materiaal en energie. Dit zijn diverse ontwikkelingen die geleid hebben tot een stijging van de drinkwaterprijs in 2022. Vraag naar drinkwater stijgt Halverwege 2021 werd duidelijk dat er geen sprake meer is van krimp in Drenthe; in alle gemeenten neemt het aantal inwoners toe. Een groei die gepaard gaat met een groei van de economie waardoor ook het (klein)zakelijk en bedrijfsmatig drinkwaterverbruik stijgt. Deze ontwikkeling, in combinatie met de ambitieuze woningbouwplannen van de overheden, maakt dat WMD rekening moet houden met een substantiële groei van de drinkwatervraag. In 2027 heeft WMD naar verwachting minstens 2 miljoen m3 extra water nodig.

WMD zal na twintig jaar op zoek moeten naar nieuwe waterwinlocaties en focussen op het uitbreiden van bestaande locaties.

Waterkwaliteit

Waterkwantiteit

Arbeidsmarkt

ICT

Cybersecurity en eigen glasvezelnet Er is veel aandacht geweest voor ICT en cybersecurity. Aanleiding waren onder andere incidenten bij bedrijven in Nederland met ransomware aanvallen. In de drinkwatersector kwam het onderwerp hoger op de agenda na een rapportage van ILT (Inspectie Leefomgeving en Transport) over de stand van zaken van beveiliging bij Waternet. WMD heeft plannen gemaakt om de ICT-architectuur te standaardiseren om zo meer stabiliteit te creëren. Het stabiel houden van de ICT-architectuur is van groot belang om ook de steeds vaker voorkomende ransomware aanvallen tegen te kunnen houden. In 2021 is de keuze gemaakt om, naast een centrale ondersteuning, ICT-specialismen in de sectoren onder te brengen en zo te verbinden aan de verantwoordelijkheid voor de primaire processen. WMD is in 2021 begonnen met het aanbrengen van mantelbuizen waarmee in de toekomst de mogelijkheid wordt geboden voor een glasvezelnet.

WMD gaat na twintig jaar weer op zoek naar nieuwe waterwinlocaties en bestaande winlocaties uitbreiden.

Energie en duurzaamheid

Wet- en regelgeving

Governance

Jaarrekening

10

Medewerkerstevredenheid

De klantbeleving van de dienstverlening van WMD

7,5

8,7

score medewerkerstevredenheid

Positieve zichtbaarheid WMD is regelmatig positief in het nieuws geweest. WMD deed mee aan het RTV Drenthe programma ROEG, kwam diverse malen in de regionale kranten en was onderdeel van de (online) Drenthe Geeft Door-campagne. Ook via de social media-kanalen laat WMD zich steeds meer zien. Het aantal volgers op Facebook, LinkedIn en Instagram is in 2021 gegroeid. De verbeterde arbeidsmarktcommunicatie in de vorm van een moderne en aansprekende campagne en de inzet van social media werkt; het lukt ons – ook voor de moeilijk invulbare vacatures – redelijk goed de juiste mensen aan te trekken. De uitzondering hierop is de invulling van ICT-functies, wat inhuur noodzakelijk maakt. Ontwikkeling van medewerkers Het beleid van WMD is erop gericht om medewerkers prestaties naar vermogen te laten leveren, hun talenten te ontwikkelen én gezond en vitaal te werken en te leven. Medewerkers volgen zowel opleidingen die noodzakelijk zijn voor het onderhouden van hun kennis en vaardigheden als trainingen die gericht zijn op gedrag en persoonlijke ontwikkeling. In aanvulling daarop organiseerde WMD in 2021 de Olympische Drinkwaterspelen. Een online competitie waarin teams tegen elkaar streden.

Jaarverslag 2021

Profiel

Zo zorgt WMD niet alleen voor een sportieve uitdaging, maar ook voor meer onderlinge betrokkenheid en teamwork. In 2021 is WMD gestart met de Insights Discovery training voor mede­ werkers en voor nieuwe collega’s is een tweedaagse introductiecursus opgezet. Nieuwe voorzitter RvC Met ingang van 1 juli 2021 is Henk Pijlman aangesteld als nieuwe voorzitter van de RVC. Hij volgde Emmy Elgersma op. Zie pagina 61 voor een interview met Henk Pijlman.

score dienstverlening meteropname

kan garanderen. Zodoende heeft WMD ervoor gekozen de revisielijn in eigen beheer te nemen en naar Annen te verhuizen. We verwachten daarmee mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt in dienst te kunnen nemen. Verkoop aandelen Nieuwater In april 2021 heeft WMD haar aandelen in Nieuwater BV overgedragen aan waterschap Vechtstromen. De verkoop van deze aandelen sluit aan bij het beleid van WMD om weer een 100% Drinkwaterbedrijf te worden. In dit kader is in 2021 tevens de infrastructuur voor de levering van gietwater aan tuinders in Erica verkocht aan de tuinders. Het laatste niet-drinkwater project betreft het industrie/gietwaterproject in Klazienaveen dat in 2022 zal worden verkocht.

Revisie watermeters in Annen Het werkvoorzieningsschap Scalabor uit Arnhem en haar rechtsvoorgangers reviseren al ruim 40 jaar de WMD-water­ meters. Gereviseerde watermeters kunnen opnieuw gebruikt worden bij een (huis)aansluiting. De werkvoorzieningsschappen kunnen echter geen nieuwe SW-medewerkers meer aannemen, waardoor Scalabor, maar ook een Drents werkvoorzieningsschap, niet meer de tijdige levering van voldoende watermeters

Waterkwaliteit

Waterkwantiteit

Arbeidsmarkt

ICT

Energie en duurzaamheid

Wet- en regelgeving

Governance

Jaarrekening

11

Bestuursverklaring

De bestuurder verklaart naar beste weten: • Dat de jaarrekening 2021 een getrouw beeld geeft van de activa, de passiva, de financiële positie per 31 december 2021 en het resultaat over 2021 van WMD en de in de consolidatie opgenomen ondernemingen. • Dat het jaarverslag een getrouw beeld geeft van de toestand op de balansdatum per 31 december 2021 en de gang van zaken gedurende het boekjaar bij WMD. • Dat in het jaarverslag de wezenlijke risico’s zijn beschreven waarmee WMD wordt geconfronteerd.

11 mei 2022 L.J.W. Hendriks Bestuurder NV Waterbedrijf Drenthe

Jaarverslag 2021

Profiel

Waterkwaliteit

Waterkwantiteit

Arbeidsmarkt

ICT

Energie en duurzaamheid

Wet- en regelgeving

Governance

Jaarrekening

12

Voorstel aan de aandeelhouders

Hierbij bieden wij u het door het bestuur opgemaakte jaar­ verslag van 2021 van NV Waterbedrijf Drenthe aan met daarin opgenomen de jaarrekening over 2021 conform artikel 29 van de statuten van NV Waterbedrijf Drenthe. Het jaarverslag is met het bestuur besproken in een vergadering van de raad van commissarissen, waarbij ook een accountant aanwezig was. De enkelvoudige en geconsolideerde winst- en verliesrekening over 2021 sluit af met een positief saldo van € 9,9 miljoen. Voorgesteld wordt het resultaat aan de overige reserve toe te voegen.

• Kwijting en decharge te verlenen voor het jaar 2021 aan de huidige commissarissen van NV Waterbedrijf Drenthe voor door de betreffende commissarissen verrichte werkzaam­heden en het door hen gehouden toezicht voor zover dat toezicht uit de vastgestelde jaarrekening van NV Waterbedrijf Drenthe blijkt of dat toezicht aan de algemene vergadering van NV Waterbedrijf Drenthe bekend is gemaakt

Assen, 11 mei 2022

De algemene vergadering van aandeelhouders wordt verzocht: • Te besluiten tot het vaststellen van de jaarrekening over 2021 van NV Waterbedrijf Drenthe • Kwijting en decharge te verlenen over 2021 aan de huidige bestuurder van NV Waterbedrijf Drenthe voor de door hem verrichte werkzaamheden en het door hem gevoerde beleid voor zover dat beleid uit de vastgestelde jaarrekening van NV Waterbedrijf Drenthe blijkt of dat beleid aan de algemene vergadering van NV Waterbedrijf Drenthe bekend is gemaakt.

Jaarverslag 2021

Profiel

Waterkwaliteit

Waterkwantiteit

Arbeidsmarkt

ICT

Energie en duurzaamheid

Wet- en regelgeving

Governance

Jaarrekening

13

Kernactiviteit 100% drinkwater

WMD is de drinkwaterleverancier van Drenthe. Ons drinkwater maken we van grondwater, dat we omhoog pompen en vervolgens in een productie­ station filteren, zuiveren en ontharden. In een reinwaterkelder wordt het drinkwater tijdelijk

opgeslagen. WMD heeft in Drenthe twaalf productiestations. Zo zorgen we voor een hoge leveringszekerheid en kan de klant altijd rekenen op schoon, gezond en onberispelijk drinkwater.

Drinkwaterproductie

zand Teelaarde Klei Fijn zand Grof zand

Waterwingebied

Cascade beluchten

Lengte 2021 4.854 2020 4.832 hoofdleidingen (km)  8%

Jaarverslag 2021

Profiel

Ontharden

Technische aansluitingen

Reinwaterkelder

Filteren

2021 202.392 2020 200.508

Watertoren

Thuis

Productie-efficiency

 1%

Waterkwaliteit

Waterkwantiteit

Arbeidsmarkt

ICT

Energie en duurzaamheid

Wet- en regelgeving

Governance

95,8% Jaarrekening

14

De aandeelhouders van WMD

De provincie Drenthe en elf Drentse gemeenten zijn onze aandeelhouders.*

Aantal aandelen per aandeelhouder

Provincie Drenthe

Noordenveld

51 21 45

Tynaarlo

72 Assen

Aa & Hunze

73 122

Midden-Drenthe

Borger-Odoorn

234

Westerveld

De Wolden

Coevorden Hoogeveen

80

Emmen

64 Provincie Drenthe

973

* Artikel 3 Drinkwaterwet: De zorg, overeenkomstig deze wet en de daarop berustende bepalingen, voor een voldoende en duurzame uitvoering van de openbare drinkwatervoorziening binnen een distributiegebied berust bij de eigenaar van het drinkwaterbedrijf die bevoegd en, overeenkomstig artikel 8, verplicht is tot levering van drinkwater in dat gebied.

Jaarverslag 2021

Profiel

Waterkwaliteit

Waterkwantiteit

Arbeidsmarkt

ICT

Energie en duurzaamheid

147 64

Wet- en regelgeving

Governance

Jaarrekening

15

Ons verzorgingsgebied

WMD levert niet alleen 30,6 miljoen m3 drinkwater in Drenthe, maar ook 4,5 miljoen m3 drinkwater aan Vitens en Waterbedrijf Groningen

Vergunning winning drinkwater in miljoen m3/jaar per productiestation

Naar Waterbedrijf Groningen 2,5 miljoen m3/j

Annen

8,4

35,1

Assen

6,0*

miljoen m3/jaar

Gasselte

2,5

Beilen

Totaal productiestations

4,0

Leggeloo

Valtherbos

1,0

30,6

Kruidhaars

4,5

Hoogeveen

Ruinerwold

Noordbargeres

2,0

5,0

6,0

2,5

miljoen m3 drinkwater

miljoen m3 drinkwater/jaar

6,5

Zuidwolde

1,0

Dalen

2,0

Naar Vitens 2,0 miljoen m3/j

Levering

Jaarverslag 2021

Levering aan Vitens en Waterbedrijf Groningen

Profiel

Waterkwaliteit

Waterkwantiteit

Arbeidsmarkt

ICT

Energie en duurzaamheid

Wet- en regelgeving

Governance

Jaarrekening

16

Onze belangrijkste thema’s

De wereld om ons heen verandert. Soms sneller dan gedacht. De veranderingen die WMD in 2021 voor uitdagingen hebben gesteld zijn in dit jaarverslag aan de hand van zes thema’s beschreven. Thema’s die veel verder reiken dan alleen 2021. De gemaakte keuzes zullen dan ook de komende jaren zichtbaar blijven in de plannen en de dagelijkse operatie van WMD.

ICT en cybersecurity – primaire infrastructuur en cybersecurity

Waterkwaliteit – schoon, veilig en gezond drinkwater

WMD wordt steeds meer een datagestuurde organisatie. Onze primaire processen (productie, distributie en verkoop) zijn onlosmakelijk verbonden met automatisering. Cybersecurity wordt in onze digitale wereld steeds belangrijker. WMD moet investeren in kennis, cybersecurity en informatiemanagement. Lees meer op pagina 25

WMD komt steeds meer vervuilingen tegen in het grondwater afkomstig van landbouw, industrie en huishoudens die een oorsprong hebben van vele decennia geleden. Om de vereiste drinkwaterkwaliteit te kunnen garanderen zijn extra investeringen nodig in aanvullende zuiveringsstappen. Lees meer op pagina 19

Energie en duurzaamheid – focus op energie en hergebruik In 2021 is de toekomstige CO2-voetafdruk van WMD bepaald. Door de noodzakelijke uitbreiding van zowel de capaciteit (waterkwantiteit) als het aantal zuiveringsstappen (waterkwaliteit) wordt de uitstoot van CO2 door het stijgende energieverbruik groter als er geen maatregelen worden genomen. Dit vraagt om de ontwikkeling van energieconcepten die passen bij de openbare drinkwatervoorziening en die aansluiten bij de huidige energietransitie. Lees meer op pagina 26

Waterkwantiteit – voldoende drinkwater in de toekomst WMD houdt rekening met een substantiële groei van de drinkwatervraag. In 2027 heeft WMD naar verwachting 2 miljoen m3 extra water nodig, en tot 2035 verwachten we zelfs 4 miljoen m3 extra water nodig te hebben. Daarom is WMD op zoek naar nieuwe waterwinlocaties én zullen bestaande winlocaties eventueel worden uitgebreid. Lees meer op pagina 22

Wet- en regelgeving – nieuwe wetten en interpretaties

Arbeidsmarkt – krapte en vergrijzing

De openbare drinkwatervoorziening is in Nederland gereguleerd door meerdere wetten en aanvullende regelgeving. Met de veranderingen in de maatschappij zijn ook deze wetten en de interpretaties ervan aan veranderingen onderhevig. Voor WMD is het van belang om in gesprek te blijven met de overheden die verantwoordelijk zijn voor de wetgeving en de handhaving daarvan. Lees meer op pagina 28

De arbeidsmarkt is krap, vooral op het gebied van technisch personeel en ICTprofessionals. Door deze krapte én vergrijzing van het huidige personeelsbestand ziet WMD een opgave voor het aantrekken van nieuwe medewerkers. Lees meer op pagina 24

Jaarverslag 2021

Profiel

Waterkwaliteit

Waterkwantiteit

Arbeidsmarkt

ICT

Energie en duurzaamheid

Wet- en regelgeving

Governance

Jaarrekening

17

Jaaroverzicht 2021

Waterkwaliteit Waterkwantiteit Arbeidsmarkt ICT en cybersecurity Energie en duurzaamheid Wet- en regelgeving

Jaarverslag 2021

Profiel

Waterkwaliteit

Waterkwantiteit

Arbeidsmarkt

ICT

Energie en duurzaamheid

Wet- en regelgeving

Governance

Jaarrekening

18

Thema

Waterkwaliteit

WMD komt steeds meer vervuilingen tegen in het grondwater afkomstig van landbouw, industrie en huishoudens die een oorsprong hebben van vele decennia geleden. Om de vereiste drink­ waterkwaliteit te kunnen garanderen zijn extra investeringen nodig in aanvullende zuiverings­ stappen. De zuiveringen worden steeds complexer, omdat er steeds meer ongewenste stoffen worden aangetroffen in het grondwater. Dit komt enerzijds doordat WMD steeds geavanceerdere meetmethoden gebruikt (en zo dus meer stoffen aantreft) en anderzijds omdat het soms wel dertig jaar duurt voordat een stof (uit bijvoorbeeld de industrie) in het grond­water sijpelt. Stoffen die in het verleden in de bodem terecht zijn gekomen, treffen we dus nu of in de toekomst pas aan. Aanvullende zuivering Bij de grondwaterbronnen bij Noordbargeres in Emmen is een aantal jaar geleden bentazon ontdekt. Daar hebben we in 2017 een tijdelijke extra zuiveringsstap met actiefkool gebouwd om deze stof uit het water te filteren. De bouw van de definitieve zuiveringsinstallatie wordt in 2022 afgerond. De in 2021 ontdekte ongewenste stof EDTA kan niet worden verwijderd door het nieuwe actiefkoolfilter. WMD onderzoekt nu of, en zo ja hoe de zuivering verder aangepast moet worden.

Jaarverslag 2021

Profiel

Samenwerking met stakeholders Alleen zuiveren is niet voldoende om de kwaliteit van Drents drinkwater te borgen in de toekomst. Het gebruik van te veel mest (nitraat) en gewasbeschermingsmiddelen verontreinigt het grondwater. Maar ook de lozingen van PFAS*, medicijnen en industriële afvalstoffen zien we steeds meer terug in de drink­ waterbronnen. WMD werkt in een aantal kwetsbare grondwaterbeschermingsgebieden samen met diverse stake­holders om de verontreinigingen tegen te gaan. Bijvoorbeeld met agrarische ondernemers werken we in studiegroepen om nitraatuitspoeling richting het grondwater terug te kunnen dringen. Ook zet WMD in op bewustwording bij Drentse inwoners via het platform beschermjedrinkwater.nl en via informatieborden langs de wandelroutes door waterwingebieden. Het nauwe contact van WMD met lokale en regionale overheden is van belang om prioriteit te geven aan de bescherming van de bronnen hun water- en omgevingsplannen

* Uit onderzoek van het RIVM bleek dat PFAS overal in Nederland diffuus ver­spreid aangetroffen kan worden. Het gaat daarbij om lage concentraties, die wel al schadelijk zijn. WMD komt deze stoffen nu nog niet tegen in de bronnen.

Waterkwaliteit

Waterkwantiteit

Arbeidsmarkt

ICT

Henk Brink, manager Strategie en Kwaliteit: “In 2021 werd bij onze bronnen in Noordbargeres een nieuwe verontreiniging ontdekt. Dankzij een nieuwe meetmethode, de zogenaamde ‘brede screening’ kunnen we steeds meer nieuwe – soms schade­ lijke – stoffen meten die in het grondwater zitten. Onze bronnen schoonhouden is voor WMD een grote uitdaging voor de toekomst. De verwachting is, dat we steeds meer stoffen gaan vinden die niet in ons water thuishoren. WMD blijft daarom investeren in onderzoek, analyses en nieuwe zuiveringsmethoden. Onze samenwerkingspartners, zoals WLN (zie volgende pagina), zijn daarbij enorm belangrijk”.

Energie en duurzaamheid

Wet- en regelgeving

Governance

Jaarrekening

19

Interview met Hilde Prummel

‘WLN is meer dan een technisch laboratorium; we geven steeds meer duiding en advies’ WLN is een 100% dochteronderneming van Waterbedrijf Groningen en WMD. WLN specialiseert zich in waterkwaliteit en -technologie. Voor beide drinkwaterbedrijven werkt WLN continu aan de verbetering van de drinkwaterkwaliteit. Directeur Hilde Prummel zag in haar organisatie in 2021 een enorme vlucht in onder andere de laboratorium­technieken. “Onze technieken en meetprogramma’s worden steeds geavanceerder en beter”.

Jaarverslag 2021

Profiel

Waterkwaliteit

Waterkwantiteit

Arbeidsmarkt

ICT

Het corona-jaar 2021 was voor WLN een druk jaar. Een jaar waarin Hilde Prummel spreekt over ‘een vlucht in onze labtechnieken’. Daarmee doelt ze onder andere op het risicogestuurd monitoren, waarbij méér wordt gemeten in bepaalde gebieden waar naar verwachting meer ongewenste ‘stofjes’ zitten. “Dit is een intensief proces, waarbij een goede evaluatie belangrijk is. Want je moet uitleggen waarom je iets niet meet! Er worden bij risicogestuurd monitoren bepaalde parameters geschrapt. Stoffen die niet of nauwelijks nog gevonden worden, worden in meetfrequentie verlaagd. Hierdoor komt er meer ruimte om de wél belangrijke stoffen te meten”, legt Prummel uit. De kwaliteit van het grondwater verslechtert, maar onze analyseapparatuur op het laboratorium wordt steeds gevoeliger en kan op een lager niveau meten. Dat zien we bijvoorbeeld bij de WMD winning in Noordbargeres, waar in de bronnen steeds meer verontreinigingen worden ontdekt. Om deze stoffen te verwijderen startte WMD in 2020 met de uitbreiding van de zuivering met een actiefkoolfilterinstallatie, onder andere voor de verwijdering van de stof bentazon. In 2021 werd er echter een stofje ontdekt dat niet kan worden verwijderd door de actiefkoolfilters: EDTA. “Deze stof werd vroeger gebruikt in was- en schoonmaakmiddelen”, vertelt Prummel.

“Samen met WMD en een externe partij zijn we een pilot gestart met nanofiltratie om dit stofje uit het grondwater te halen. Ik verwacht dat we in de toekomst nog meer nieuwe zuiveringstechnieken zullen moeten toepassen”. 

Energie en duurzaamheid

Wet- en regelgeving

Governance

Jaarrekening

20

Interview met Hilde Prummel

WLN investeert daarom continu in nieuwe technieken en apparatuur. Dit doet WLN in afstemming met de vier andere laboratoria in Nederland, die samen werken voor alle tien drinkwaterbedrijven in Nederland. Maar naast apparatuur zijn ook de juiste mensen cruciaal voor het bedrijf, vertelt Prummel: “Het kennisniveau van onze medewerkers ligt hoog. Niet alleen wat betreft het doen van metingen, maar ook omdat ze steeds meer van de data duiden en vervolgens een advies uitbrengen; van lopende band-werk is allang geen sprake meer! Goede analisten zijn ontzettend belangrijk en daarom investeren we in hun ontwikkeling en scholing. We hebben goede relaties met diverse onderwijsinstellingen en bieden regelmatig stageplekken aan”. De samenwerking met WMD was in 2021 erg goed, vindt Prummel. “We hebben veel contact met elkaar gehad en er is regelmatig afgestemd over zaken. WMD staat voor diverse uitdagingen, zoals de vervuilingen in het grondwater. WLN zal er alles aan doen om WMD te helpen bij deze uitdagingen”.

‘Goede analisten zijn belangrijk en daarom investeert WLN in ontwikkeling en scholing.’

Jaarverslag 2021

Profiel

Waterkwaliteit

Waterkwantiteit

Arbeidsmarkt

ICT

Energie en duurzaamheid

Wet- en regelgeving

Governance

Jaarrekening

21

Thema

Waterkwantiteit

WMD houdt rekening met een substantiële groei van de drinkwatervraag. In 2027 heeft WMD naar verwachting 2 miljoen m3 extra water nodig, en tot 2035 verwachten we zelfs 4 miljoen m3 extra water nodig te hebben. WMD is wettelijk verplicht om drinkwater te leveren in haar voorzieningsgebied. Daarom is WMD op zoek naar nieuwe waterwin­ locaties én zullen bestaande winlocaties eventueel worden uitgebreid. Kijkend naar de infrastructuur voor het leveren van voldoende drinkwater, dan is WMD de afgelopen twintig jaar voornamelijk bezig geweest met het onderhoud en vervangen van bestaande productie- en distributiemiddelen. Waar het vervangen van verouderde leidingen al vanaf 2010 voortvarend was opgepakt is bij de productiestations gekozen voor het zo lang mogelijk benutten van de aanwezige installaties. Dit is immers het meest economisch.

In 2018 is echter vastgesteld dat een deel van de productie­ stations de komende tien jaar gerenoveerd moet worden en het Meerjareninvesteringsprogramma (MIP) is daar in 2018 op aangepast. In 2021 zijn daar twee nieuwe uitdagingen bijgekomen: groei van de bevolking in plaats van krimp en de verdrogings­problematiek. Dit leidt tot een transitie in het denken over de watervoorziening in Drenthe. Het aantal inwoners in Drenthe is gegroeid en de prognoses zijn aangepast door gemeenten. Vanuit dit nieuwe inzicht moet WMD nu rekening houden met een substantiële groei van de drinkwatervraag voor de komende jaren.

Groei van de bevolking en de verdrogings­problematiek leiden tot een transitie in het denken over de watervoorziening in Drenthe.

Jaarverslag 2021

Manager Distributie Marco de Rijke: “WMD levert onberispelijk drinkwater tegen acceptabele kosten voor iedereen in Drenthe, generatie na generatie. Voor de sector distributie vullen wij dit als volgt in: wij leveren onberispelijk drinkwater met voldoende druk aan onze klanten via ons drinkwaterleidingnet. Wij doen dit zo efficiënt mogelijk. Ook in 2021 hebben we hard gewerkt aan optimalisatie van ons leidingnet. Daarnaast hebben monteurs en projectleiders de online tool Geoviewer in gebruik genomen”.

Profiel

Waterkwaliteit

Waterkwantiteit

Arbeidsmarkt

ICT

Energie en duurzaamheid

Wet- en regelgeving

Governance

Jaarrekening

22

Zoektocht naar nieuwe winlocaties De zoektocht naar nieuwe winlocaties onderneemt WMD samen met Waterbedrijf Groningen en de provincies Drenthe en Groningen. De provincies hebben de taak om te zoeken naar reservevoorraden, de zogenaamde aanvullende strategische voorraden (ASV’s) voor de drinkwatervoorziening. Voor Drenthe heeft de provincie de locaties inmiddels aangewezen. Per locatie wordt de komende jaren onderzocht wat de mogelijkheden zijn,

welke effecten een waterwinning heeft en welke maatregelen eventueel moeten worden genomen. Een tweede ontwikkeling is de verdrogingsproblematiek. Aangezien Drenthe niet beschikt over een bron in de vorm van een grote rivier is er geen alter­ natief voor de winning van grondwater. Het water dat nodig is om de aangegeven groei van de drinkwatervraag op te vangen moet dan ook uit de grond komen. Deze oplossing staat echter op gespannen voet met de actualiteit van de verdrogings­

problematiek. Hoewel het effect van de drinkwaterwinning op de verdroging verhoudingsgewijs marginaal is, is de beeld­ vorming bij publiek en politiek juist dat de winning van grond­ water een van de belangrijkste oorzaken van verdroging is. WMD zal hier rekening mee moeten houden en zichtbare maatregelen moeten nemen die het effect van de grondwaterwinningen mitigeren. Deze maatregelen betreffen doorgaans kostbare projecten in de vorm van waterbuffers of infiltratievelden.

Nieuwe en gewijzigde aansluitleidingen

Een aansluitleiding is de leiding tussen de hoofdleiding en het pand waar het drinkwater wordt geleverd. In 2021 is er 48 kilometer nieuwe leiding aangelegd, waarvan 40 kilometer vervanging van asbestcementleidingen (AC) betrof. 13% van het leidingnetwerk bestond in 2021 uit AC-leidingen. Bij voortzetting van dit tempo vervanging zijn over ongeveer 15 jaar alle AC-leidingen vervangen.

Lees meer over onze infra-­ structuur op pagina 34

2021 Aanvragen Q1

aanleg/wijziging

Q2

aanleg/wijziging

Q3

aanleg/wijziging

Q4

aanleg/wijziging

jan

218

apr

157

jul

140

okt

143

febr

157

mei

144

aug

88

nov

144

mrt

169

jun

143

sep

172

dec

107

Totaal

544

444

400

394

2021 Gerealiseerd Q1

aanleg

wijziging

Q2

aanleg

wijziging

Q3

aanleg

wijziging

Q4

aanleg

wijziging

jan

101

12

apr

116

15

jul

146

9

okt

170

23

febr

129

10

mei

205

16

aug

110

13

nov

193

17

mrt

219

27

jun

172

22

sep

164

14

dec

220

14

Totaal

449

49

493

53

420

36

583

54

Governance

Jaarrekening

Jaarverslag 2021

Profiel

Waterkwaliteit

Waterkwantiteit

Arbeidsmarkt

ICT

Energie en duurzaamheid

Wet- en regelgeving

23

Thema

Arbeidsmarkt

De arbeidsmarkt is krap, vooral op het gebied van technisch personeel en ICT-professionals. Door deze krapte én vergrijzing van het huidige personeelsbestand ziet WMD een opgave voor het aantrekken van nieuwe medewerkers. ‘Wordt Watermaker’ Om (meer) potentiële kandidaten voor vacatures bij WMD te vinden, is in 2021 de campagne ‘Word Watermaker’ verder uitgerold. Met inspirerende verhalen van collega’s en een meer uitgebreide vacaturetekst krijgen sollicitanten een beter beeld van een baan bij WMD. “We merken ook dat het delen van vacatures op social media helpt bij het vinden van kandidaten. Dat hebben we in 2021 dus ook meer gedaan”, vertelt HR-adviseur Jan-Willem Scheeringa.

Er is veel vraag naar (technisch) personeel, waardoor voor WMD de uitdaging groot blijft.

Jaarverslag 2021

Profiel

HR-adviseur Jan-Willem Scheeringa merkt de krapte op de markt: “De vacatures met een generiek profiel kunnen we nog relatief eenvoudig invullen mede dankzij deze nieuwe campagne. Er is meer aanbod bij dat soort functies en dat maakt het voor ons beter te doen. En potentiële medewerkers weten ons nu makkelijker te vinden. Maar voor specifieke functies, bijvoorbeeld technisch of op het gebied van ICT is het een stuk lastiger”.

In een constant veranderende omgeving, een omgeving waarin veel vraag is naar (technisch) personeel, blijft de uitdaging groot. Zeker omdat binnen WMD in de komende jaren nog veel personeel de organisatie zal verlaten vanwege het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd. Dit in combinatie met toenemende investeringen en daarmee mogelijk nog groei in de vraag naar arbeid, maakt dat WMD in de toekomst focus houdt op de arbeidsmarkt.

Waterkwaliteit

Waterkwantiteit

Arbeidsmarkt

ICT

Energie en duurzaamheid

Wet- en regelgeving

Governance

Jaarrekening

24

Thema

ICT en cybersecurity

Onze primaire processen (productie, distributie en verkoop) zijn onlosmakelijk verbonden met automatisering. Cybersecurity wordt in onze digitale wereld steeds belangrijker. WMD moet investeren in kennis, cybersecurity en informatiemanagement. Investeren in ICT In 2021 hebben WMD en Waterbedrijf Groningen een onderzoek laten uitvoeren door IBM naar het waterbedrijf van de toekomst en de relatie met de ICT-structuur. Uit dit onderzoek bleek, dat als WMD toekomstbestendig wil zijn op het gebied van ICT en cybersecurity, er een interne shift moet plaatsvinden. Er moet meer worden geïnvesteerd in kennis, cybersecurity en informatiemanagement. Cybersecurity De drinkwatersector is een vitale sector. Leveringszekerheid en continuïteit zijn van cruciaal belang. Een verstoring in de levering van drinkwater kan leiden tot maatschappelijke ontwrichting. De drinkwatersector, en ook WMD, moet zich daarom goed beschermen tegen digitale dreigingen en in­breuken.

pandemie op thuiswerkers. Ook de impact ervan is steeds groter aan het worden. WMD moet voorbereid zijn om bij een eventuele aanval adequaat te kunnen acteren en daarmee de kwaliteit en leveringszekerheid van het drinkwater te garanderen. Aanbieders van essentiële diensten (AED’s) (waaronder WMD) moeten in de toekomst aan veel strengere wetgeving voldoen. Ook wordt het toezicht door bijvoorbeeld ILT geïntensifieerd. Het rapport van ILT rondom de cybersecurity van het Amsterdamse drinkwaterbedrijf Waternet heeft ertoe geleid dat ILT in 2021 alle drinkwaterbedrijven visiteerde. Het belang van een goede ICT-veiligheid werd hiermee nogmaals onderstreept. Bij cybersecurity gaat het niet alleen om tools en technieken, het gaat ook om mensen en mindset. Om de bescherming te maximaliseren is WMD gestart met een cybersecurity roadmap voor de komende 5 jaar. Hiermee zullen zaken als ‘Privacyand Security by design and default’ de norm worden. Daarnaast maakt WMD de verschuiving van een reactieve naar een proactieve aanpak en van ad-hoc naar lange termijnplanning (o.a. risicomanagement, testen, oefenen, awareness). Op deze manier kunnen prioriteiten vooraf worden bepaald en de juiste middelen op het juiste moment ingezet worden.

De cyberdreiging is het afgelopen jaar enorm toegenomen en de verwachting is dat dit de komende jaren verder toeneemt. Niet alleen was er sprake van meer aanvallen op grote bedrijven, kennisinstellingen en overheidsinstanties maar ook door de

Jaarverslag 2021

Profiel

Waterkwaliteit

Waterkwantiteit

Arbeidsmarkt

ICT

Energie en duurzaamheid

Wet- en regelgeving

Governance

Jaarrekening

25

Thema

Energie en duurzaamheid

In 2021 is de toekomstige CO2-voetafdruk bepaald. Door de noodzakelijke uitbreiding van zowel de capaciteit (waterkwantiteit) als het aantal zuiveringsstappen (waterkwaliteit) wordt de uitstoot van CO2 door het stijgende energieverbruik groter als er geen maatregelen worden genomen. Dit vraagt om de ontwikkeling van energieconcepten die passen bij de openbare drinkwatervoorziening en die aansluiten bij de huidige energietransitie. Afvangen methaangas WMD zoekt naar oplossingen om de CO2-voetafdruk te verlagen. Dat doen we bijvoorbeeld op onze productielocaties in Zuidwolde en Hoogeveen, waar we onderzoek doen naar het afvangen van methaangas. Dat gas wordt nu uit het grondwater geblazen om biologische omzetting in filters en het leidingnet te voorkomen. Nieuwe energiebronnen Op de productiestations wordt veel elektriciteit gebruikt. WMD wil gaan onderzoeken of het mogelijk is om de productiestations in de toekomst te laten draaien op zelfopgewekte stroom. Brendo Meulman is enthousiast, maar ook realistisch: “De opwekking van bijvoorbeeld zonne-energie kent een piek in de zonnige maanden, maar een productiestation moet elke dag kunnen rekenen op voldoende elektriciteit. Andere duurzame energiebronnen in combinatie met opslagtechnieken zijn dus zeker nodig”. Samen met gemeente De Wolden en provincie Drenthe zijn in

Jaarverslag 2021

Profiel

Brendo Meulman, strategisch programmamanager bij WMD op het gebied van duurzaamheid, legt uit: “Onze CO2-voetafdruk wordt deels bepaald door de uitstoot van methaangas. We onderzoeken nu hoe we dit gas op een meer duurzame manier kunnen verwijderen en eventueel terug­ winnen. Het is bijvoorbeeld mogelijk om het uitgeblazen methaan om te zetten naar elektriciteit wat we weer kunnen gebruiken. Dit is echter wel een kostbare stap”.

2021 voorzichtige verkenningen gedaan om het productiestation in Zuidwolde in de toekomst volledig zelfvoorzienend te laten zijn. Het gaat dan om een combinatie van zonnepanelen en een kleine windmolen, of meerdere, van maximaal 30 meter hoog. Hergebruik van reststoffen Duurzaamheid gaat niet alleen over het verbruik van energie. Ook het hergebruik van stoffen die ontstaan bij de productie van drinkwater is een duurzaam proces. Bijvoorbeeld kalk, dat in het grondwater zit, wordt voor een groot deel uit het water gehaald en opgeslagen in de vorm van kleine korrels. Consumenten ge­­bruiken de korrels om de tuin te ontkalken en ook wegenbouwers maken er gebruik van. Het ijzer dat in het grondwater zit, verzamelt WMD in spoelvijvers naast de productiestations. Dit ijzerslib wordt gebruikt om bijvoorbeeld bakstenen te kleuren.

Waterkwaliteit

Waterkwantiteit

Arbeidsmarkt

ICT

Omgekeerde osmose en nanofiltratie Als gevolg van toenemende mate van verontreinigingen in het grondwater is WMD genoodzaakt om andere zuiveringstechnieken in te gaan zetten voor de drinkwaterproductie. Omgekeerde osmose of reverse osmosis is een dergelijke techniek om schoon drinkwater te produceren uit minder kwalitatief grondwater. Door over een halfdoorlatend membraan een drukverschil aan te brengen kan dit als een filter gaan werken. Ondanks dat er heel beperkt chemicaliën worden gebruikt (en dus geringere belasting voor het milieu) vindt er bij dit proces wel relatief veel water­ verlies plaats. Voor bepaalde grondwaterbronnen kijkt WMD naar een andere techniek, waarbij minder energie wordt gebruikt én een lager productieverlies wordt gerealiseerd: nanofiltratie. Bij de bronnen in Noordbargeres is in 2021 gestart met een pilot.

Energie en duurzaamheid

Wet- en regelgeving

Governance

Jaarrekening

26

Duurzaamheidspijlers

CO2- en energiereductie We doen onderzoek naar het zelfvoorzienend maken van onze productielocaties. We gebruiken namelijk veel elektriciteit voor de productie van drinkwater. WMD onderzoekt of een combinatie van zonnepanelen, windmolens en waterstofgas een haalbare mogelijkheid is voor onze energievoorziening.

Hergebruik van reststoffen Alle restproducten die ontstaan bij de productie van ons drinkwater, worden hergebruikt. Het kalk wordt in korrels gebruikt door de landbouw, ons ijzerslib wordt gebruikt bij de productie van bakstenen en onze restwarmte voor verwarming van een sportpark in Hoogeveen. Verder beperken we ons spoelwaterverlies door op 5 locaties te hergebruiken.

Drinkwater uit de natuur Voor de productie van drinkwater gebruiken we Drents grondwater dat we goed beschermen om te voorkomen dat er schadelijke stofjes in komen. Want wat er niet in komt, hoeven we er ook niet uit te halen. WMD vindt grondwaterbescherming dan ook erg belangrijk en werkt hier intensief aan, samen met diverse partijen waaronder provincie Drenthe.

Duurzaam inzetbare medewerkers Onze medewerkers vormen de basis voor ons succes. Daarom investeren we in onze medewerkers. Bijvoorbeeld op het gebied van gezondheid en vitaliteit, maar ook door opleidingen en cursussen. We willen dat onze medewerkers duurzaam inzetbaar zijn.

Jaarverslag 2021

Profiel

Waterkwaliteit

Waterkwantiteit

Arbeidsmarkt

ICT

Energie en duurzaamheid

Wet- en regelgeving

Governance

Jaarrekening

27

Thema

Wet- en regelgeving

De openbare drinkwatervoorziening is in Nederland gereguleerd door meerdere wetten en aanvullende regelgeving. Met de veranderingen in de maatschappij zijn ook deze wetten en de interpretaties ervan aan veranderingen onderhevig. Voor WMD is het van belang om in gesprek te blijven met de over­heden die verantwoordelijk zijn voor de wetgeving en de handhaving daarvan. Drinkwaterwet en Drinkwaterbesluit In weinig landen zijn de normen en de controles op drinkwater zo streng als in Nederland. Alle kwaliteitseisen voor kraanwater zijn vastgelegd in de Drinkwaterwet en het Drinkwaterbesluit. Hierin staan bijvoorbeeld normen over de toegestane concentratie van bepaalde stoffen in het drinkwater. De Drinkwaterwet en Drinkwaterbesluit hebben betrekking op de kwaliteit van het water; vanaf de winning tot en met het water dat uit de kraan komt. WMD meet elke dag de kwaliteit van het drinkwater en volgt daarbij iedere stap in het proces: in de bron, tijdens het zuiveringsproces, in het leidingnet en uit de kraan. Ons laboratorium WLN neemt dagelijks watermonsters. Zo garanderen we altijd betrouwbaar drinkwater voor onze klanten. Hoe een drinkwaterbedrijf water levert, is aan allerlei regels gebonden. De Inspectie voor Leefomgeving en Transport (ILT) voert actief toezicht uit op de drinkwatervoorziening om gezond-

Jaarverslag 2021

Profiel

heidsrisico’s te voorkomen en de waterkwalieteit te bewaken. Ook houdt de ILT toezicht op continuïteit van de levering en de leveringszekerheid. Ons land kent vele wetten en onderliggende bepalingen. Om te kunnen voldoen aan dit wettelijke kader, heeft WMD een verantwoordelijke aangesteld voor de procesbeheersing. Ook is een Compliance Officer aangesteld die de schakel vormt tussen de organisatie, externe partijen, directie en RvC op het gebied van het toepassen van wet- en regelgeving. Lees meer hierover in het hoofdstuk Risicobeheer Toezicht ILT Als drinkwaterbedrijf heeft WMD een meldingsplicht als er sprake is van een normoverschrijding van de drinkwaterkwaliteit. In 2021 hebben we 10 keer een melding moeten doen bij ILT. De meeste meldingen zijn terug te voeren op reparaties aan het leidingnet, op de aanpak van spuien en desinfectie (hygiënisch werken). In afwijking van het toetsingskader over het toezicht op de tarieven dat ILT aan alle drinkwaterbedrijven heeft toegezonden, heeft WMD (samen met zes andere drinkwaterbedrijven) de drinkwaterlevering aan de grootverbruikers afgerekend als een reguliere drinkwaterlevering en is daarmee bewust afgeweken van het toetsingskader van ILT. De levering aan grootverbruikers kwalificeert volgens de toezichthouder sinds juni 2021 niet langer als de levering van drinkwater maar als de levering van ‘ander-

Waterkwaliteit

Waterkwantiteit

Arbeidsmarkt

ICT

water’. Vooralsnog is door ILT aangegeven dat de keuze om af te wijken van het toetsingskader niet zal leiden tot een aanwijzing. Intussen zijn we als sector met ILT en het Ministerie van I&W hierover in gesprek. Eind 2021 is door ILT een audit uitgevoerd waarbij is getoetst in hoeverre WMD voldoet aan de WBNI (wetgeving op het gebied beveiliging netwerk- en informatiesystemen). Voor WMD is er geen afwijking van de norm geconstateerd, de technische ICT-beveiliging is op orde bevonden.

Energie en duurzaamheid

Wet- en regelgeving

Governance

Jaarrekening

28

Wat is de rol van de ILT bij het houden van toezicht op de drinkwaterbedrijven in Nederland? De ILT ziet er op grond van de Drinkwaterwet op toe dat de 10 drinkwaterbedrijven in Nederland de drinkwatervoorziening op de korte én lange termijn veilig (blijven) stellen. Ook houdt de ILT toezicht op de drinkwaterbedrijven in de bijzondere gemeenten van Nederland: Bonaire, Saba en Sint Eustatius (Caribisch Nederland). Hoe wordt invulling gegeven aan deze rol van toezichthouder? ILT stelt wettelijke rapportages op, voert gerichte inspecties op specifieke thema’s of processen uit en beoordeelt de totstand­ koming van de drinkwatertarieven tot de afhandeling van wettelijke normoverschrijdingen. Nieuw is de rol van ILT als toezichthouder van de WBNI (cybersecurity). Daarnaast houden we goed contact met de drinkwaterbedrijven om tijdig nadelige maatschappelijke effecten of ontwikkelingen voor de drinkwatervoorziening te signaleren en zo nodig met signaalrapporten de Minister te informeren, zoals met het rapport over ‘De financierbaarheid investeringsopgave drinkwatersector’.

Interview met Rick Reijtenbach, ILT

‘Het uitgangspunt is vertrouwen en de ILT vergewist zich of dat terecht is’ Rick Reijtenbach is Coördinerend specialistisch inspecteur bij de ILT. Hij vertelt over de rol van ILT en belangrijke ontwikkelingen voor de toekomst.

Jaarverslag 2021

Profiel

Waterkwaliteit

Hoe zou u de relatie met de drinkwaterbedrijven willen omschrijven? In het algemeen is de relatie met de individuele bedrijven goed. Daarnaast hebben we regelmatig contact met de Vewin voor het bespreken en afstemmen van onderwerpen die relevant zijn voor de gehele drinkwatersector. Als ILT vinden we het belangrijk om de bedrijven te spreken; over zaken die goed lopen, maar zeker ook over risico’s en eventuele zorgen die een bedrijf of de ILT mocht hebben. Elk gesprek geeft ons specifieke informatie, ieder bedrijf is immers uniek en heeft haar eigen context en uitdagingen. 

Waterkwantiteit

Arbeidsmarkt

ICT

Energie en duurzaamheid

Wet- en regelgeving

Governance

Jaarrekening

29

Interview met Rick Reijtenbach

Wat gaat er wat u betreft goed en waar zou het nog beter kunnen? We worden door de drinkwaterbedrijven en de Vewin geïnformeerd over belangrijke veranderingen, incidenten of mogelijke risico’s. Ook werken we op aantal onderwerpen constructief met elkaar samen. Het is voor de ILT van belang om eventuele risico’s van de individuele drinkwaterbedrijven in een vroegtijdig stadium in beeld te krijgen, hier zien we nog ruimte voor verbetering. We nodigen de bedrijven dus van harte uit om de ILT liever te veel dan te weinig te betrekken. Tegelijkertijd zullen we als ILT ook meer contact zoeken met de individuele bedrijven. Wat ziet u als ideale vorm van toezicht? De ILT streeft naar reflectief en risicogericht toezicht, hiermee worden prioriteiten afgewogen en wordt de aandacht gericht op dat wat er maatschappelijk het meeste toe doet. Voor de ILT is het ideaalbeeld dat bedrijven uit zichzelf compliant zijn: het uitgangspunt is vertrouwen en de ILT vergewist zich of dat terecht is. Wat zijn de veranderingen die u als toezichthouder ziet over de afgelopen vijf jaar bij WMD? We zien dat WMD in de afgelopen 5 jaren als drinkwaterbedrijf een grote verandering heeft doorgemaakt, waarbij de publieke drinkwatervoorziening nu centraal staat. WMD heeft een heldere toekomstvisie opgesteld en heeft met grote inzet afscheid genomen van diverse nevenactiviteiten uit het ver­ leden.

WMD informeert de ILT proactief, zoals bijvoorbeeld de

Jaarverslag 2021

Profiel

verkoop van een dochterbedrijf. Indien nodig worden we door WMD ook kritisch bevraagd over vigerende wetgeving of onze wijze van toezicht. Dit soort discussies zijn waardevol en houdt ons als toezichthouder scherp. Wat ziet u als toezichthouder als de grootste opgaven voor de drinkwaterbedrijven in Nederland? De bronnen van de drinkwatervoorziening staan onder grote druk door onder andere klimaatverandering, een toenemende watervraag en vervuiling van de bronnen. Daarnaast zorgen onder andere de bouw van nieuwe woningen, klimaatadaptatie en het behoud van natuurwaarden voor een complexe puzzel waar het gaat om ruimtelijke planvorming. Het waterbelang – in brede zin – dient dus tijdig en op de juiste wijze in de planvorming te worden meegenomen. Hoe hebben de drinkwaterbedrijven het in 2021 gedaan? De bedrijven hebben in 2021 in het algemeen goed gepresteerd, ondanks de moeilijke omstandigheden als gevolg van de Covid 19-pandemie. Voorgaande jaren was dat ook het geval. Wat zijn voor ILT de speerpunten voor de toekomst? Voor mij als toezichthouder is het van belang dat het toezicht en de sector elkaar blijven vinden en versterken in de eigen rollen.

Waterkwaliteit

Waterkwantiteit

Arbeidsmarkt

ICT

Energie en duurzaamheid

Wet- en regelgeving

Governance

Jaarrekening

30

Klanten

Jaarverslag 2021

Profiel

Waterkwaliteit

Waterkwantiteit

Arbeidsmarkt

ICT

Energie en duurzaamheid

Wet- en regelgeving

Governance

Jaarrekening

31

Klanten

Vivienne Frankot, manager Klant en bedrijfsondersteuning: “In 2021 zijn we verder gegaan met het verbeteren van de dienstverlening aan onze klanten. Dat doen we onder andere door scherpe keuzes te maken in onze interne processen en werkwijzen. Door een nieuwe manier van werken (de inzet van trafficers en vraagbaken) voor de frontoffice activiteiten is ons servicelevel sterk verbeterd. Daarnaast zorgde de invoering van een geautomatiseerde vorm van betalen in termijnen ervoor dat we 2.800 minder telefonische klant­ contacten hadden dan tijdens de zomerperiode in 2020. Het servicelevel steeg van 84,3% (2020) naar 98,7% (2021). Een resultaat om trots op te zijn”.

Incassoproces In 2021 heeft WMD bij 49 percelen de watertoevoer gesloten wegens wanbetaling. Het merendeel van deze aansluitingen werd na betaling weer aangesloten. In de eerste drie kwartalen van 2021 heeft WMD in afwachting van de corona-ontwikkelingen geen percelen afgesloten. Er heeft gedurende die periode wel overdracht van de vorderingen aan een incassobureau plaatsgevonden. In het kader van vroegsignalering heeft WMD met tien Drentse gemeenten een convenant gesloten om gegevens te kunnen overdragen van debiteuren met problematische schulden.

Jaarverslag 2021

Profiel

Meterverwisseling Ruim 11.000 meters zijn er verwisseld. Omdat in 2021 de coronamaatregelen nog van toepassing waren, kon WMD niet het gebruikelijke aantal watermeters verwisselen. Revisie van watermeters De keuze is gemaakt om de revisie van watermeters in eigen beheer te gaan uitvoeren. In 2022 wordt de revisiestraat in bedrijf genomen in het pand van de voormalige bottelarij te Annen. Hiermee wordt nieuwe werkgelegenheid gecreëerd in de regio, waarbij ook aan mensen met een achterstand tot de arbeidsmarkt kansen geboden worden. Meteropname 2021 In december vond de jaarlijkse meteropname plaats. Ruim 80% van de meterstanden werd in 2021 digitaal doorgegeven. Daarnaast werden klanten in de gelegenheid gesteld om dit via een geautomatiseerde telefoonlijn te doen. Bij mensen die problemen hadden met het op­nemen van de stand, kwam een medewerker langs. Meer dan 94% van de opgevraagde meterstanden kwam binnen bij WMD. Bij klanten die geen meterstand doorgaven heeft WMD het watergebruik geschat.

Waterkwaliteit

Waterkwantiteit

Arbeidsmarkt

ICT

Klantencontacten Telefoon De klantenservice beantwoordde ruim 61.000 telefoontjes waarbij gemiddeld binnen 28 seconden door ons werd opgenomen. Mail Er werden 25.651 mails afgehandeld door de medewerkers van de klantenservice. Betalen in termijnen Aan circa 5.000 klanten die al eerder gebruik hadden gemaakt van de mogelijkheid om in termijnen te betalen werd deze optie geautomatiseerd aangeboden. Dit leverde gemak op voor de klant; hij of zij hoefde zelf niks aan te vragen. Dit zorgde voor minder telefoon- en mailverkeer tijdens de verzending van facturen.

Energie en duurzaamheid

Wet- en regelgeving

Governance

Jaarrekening

32

Klachten Er werden in totaal 806 klachten geregistreerd (in 2020 waren dit er 741) en 25 complimenten (8 in 2020). De meeste klachten gaan over storingen en drukklachten. Ook waren er een aantal grotere, of herhaalde, hoofdleidingbreuken en storingen. Ongeveer de helft van het totale aantal klachten in deze categorie betroffen deze breuken en storingen. De stijging van het aantal bruinwater klachten kwam grotendeels door de hierboven genoemde hoofdleidingbreuken. Ook het aantal kwaliteitsklachten steeg licht in 2021. Het ging hierbij met name om geur-en smaakklachten en klachten over de hardheid van het water. Klanttevredenheid Via de Klantcontactmonitor voert WMD doorlopend klant­ tevredenheidsonderzoeken uit met betrekking tot de verschillende processen. • doorgeven van verhuizingen 8,4 • meteropname 8,7 • duidelijkheid van de factuur 7,9 • meterwisseling. 8,5