Bijlage 2 - Regioplan IZA Drenthe

VOORBLAD REGIOPLAN DRENTHE

INHOUD Het Integraal Zorgakkoord Aanbiedingsbrief aan opdrachtgever VWS vanuit alle partijen in de leidende coalitie

Begrippenlijst Lijst met afkortingen Het regioplan in een illustratie Inleiding en context Van prioritaire thema’s (Leefstijl, Mentale gezondheid, Kwetsbare inwoners, Vitaal ouder worden, Arbeidsmarkt, Zorgtransitie en toegankelijkheid) naar heldere regio-opgaven en een leeswijzer

1. Regio-opgaven Overkoepelende opgave: Passende zorg

1.1. Netwerkaanpak 1.2. Sterke sociale basis 1.3. Gezonde leefomgeving 1.4. Innovaties en transformaties 1.5. Toekomstbestendige arbeidsmarkt 1.6. Toegankelijke zorg 2. Regio afspraken 2.1. Netwerkaanpak 2.2. Sterke sociale basis 2.3. Gezonde leefomgeving 2.4. Innovaties en transformaties 2.5. Toekomstbestendige arbeidsmarkt 2.6. Toegankelijke zorg 3. Benodigde randvoorwaarden 3.1. Algemene randvoorwaarden 3.2. Budget en financiering 3.3. Communicatiestrategie 4. Governance en monitoring Bijlagen A. Overzicht transformatie programma’s B. DIN C. Governance

2

INTEGRAAL ZORG AKKOORD Geachte demissionair minister Kuipers (VWS), demissionair minister Helder (Langdurige Zorg en Sport) en demissionair staatssecretaris Van Ooijen (VWS), Met genoegen presenteren wij, de leden van de leidende Integrale Zorgakkoord (IZA) coalitie in Drenthe, dit schrijven ter ondersteuning en officiële indiening van ons regioplan voor de beoogde zorgtransformatie. Als vertegenwoordigers van de zorg- en welzijnsorganisaties, gemeenten, zorgverzekeraars en andere belangrijke stakeholders, willen wij onze gezamenlijke belofte en trots met u delen. Gezamenlijke belofte: De Drentse Droom In 2040 hebben kwetsbare groepen er 10 gezonde levensjaren bij gekregen. Welzijn en welbevinden zijn voor iedereen versterkt. Alle inwoners van Drenthe hebben gelijke kansen op passende zorg. Met deze ambitieuze doelstelling in ons achterhoofd, zijn wij verenigd in de overtuiging dat het realiseren van deze Drentse Droom de kern vormt van onze gezamenlijke inspanningen. Aanleiding De uitdaging om de zorg toegankelijk, betaalbaar en van goede kwaliteit te houden, komt voort uit factoren zoals de dubbele vergrijzing en andere demografische ontwikkelingen. Met een groeiende groep 65-plussers en een afnemende beroepsbevolking is het van essentieel belang om de zorg en ondersteuning toekomstbestendig te organiseren.

Het Regioplan richt zich op het aanpakken van prioritaire opgaven, zoals leefstijl, mentale gezondheid, kwetsbare inwoners, vitaal ouder worden, arbeidsmarkt, en toegankelijkheid/zorgtransitie. Proces Regiobeeld en Regioplan Het Regioplan is gebaseerd op het Regiobeeld, waarin de voornaamste zorgen en knelpunten in het Drentse zorglandschap zijn geïdentificeerd. Dit Regiobeeld is ontwikkeld door GGD Drenthe, Trendbureau Drenthe, Proscoop en Zorgplein Noord. Het Regioplan zelf is tot stand gekomen in schrijfteams die gekoppeld zijn aan de prioritaire opgaven. In gezamenlijkheid zijn strategische doelen en oplossingsrichtingen geformuleerd, waarbij domeinoverstijgende samenwerking tussen zorg, welzijn en gemeenten centraal staat. Geografisch gebied Dit Regioplan is opgesteld voor de provincie Drenthe, een gebied dat is bepaald op basis van de samenwerkingsschaal van de deelnemende gemeenten. We erkennen dat deze schaal niet altijd overeenkomt met het werkgebied van verschillende zorgverleners en aanbieders uit zorg en sociaal domein. Gemeenten en andere partijen buiten dit geografische gebied waren geen directe deelnemers aan het opstellen van dit plan. In de verdere uitwerking gaan we in gesprek met partijen die betrokkenheid vragen bij concrete plannen.

Relatie met andere akkoorden en programma’s Het Integraal Zorgakkoord (IZA) is geen geïsoleerd initiatief; de uitvoering ervan is nauw verweven met andere akkoorden en programma’s die de gezondheidszorg in de regio Drenthe beïnvloeden. In samenwerking met het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA), het programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen (WOZO), en de Hervormingsagenda Jeugd streven we gezamenlijk naar een Nederlandse gezondheidszorg die inspeelt op de maatschappelijke uitdagingen van deze tijd. 3

Het IZA concentreert zich voornamelijk op de houdbaarheid van het zorgstelsel, met de Zorgverzekeringswet als belangrijk referentiepunt. In contrast hiermee legt GALA de nadruk op het fundament voor preventie, gezondheid, en de sociale basis van de samenleving. Binnen het IZA ligt de focus op samenwerking met zorgpartijen, vooral op regionaal niveau. Concrete afspraken, zoals ketenafspraken en de preventie-infrastructuur (H3G uit GALA), zijn tastbare resultaten van de werkagenda van het IZA, met specifieke aandacht voor gezond leven en preventie (werkagenda G uit het IZA). Belangrijk is dat de uitvoering van het IZA in samenhang met andere akkoorden en programma’s plaatsvindt, waaronder het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA), het programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen (WOZO), en de Hervormingsagenda Jeugd. Toegankelijkheid & Zorgtransitie In Drenthe zien we een aanzienlijke bereidheid van diverse partijen om na te denken over de benodigde transitie in de zorg. Tegelijkertijd realiseren we ons dat veranderingen in de ene sector direct impact hebben op de andere. Deze bewustwording vormt de basis voor onze aanpak. We nemen de tijd om deze verandering met zorg en aandacht vorm te geven en hebben er bewust voor gekozen om procesafspraken te maken in plaats van overhaaste operationele doelen. Onze focus ligt op kwaliteit en zorgvuldigheid.

U vindt de concrete afspraken hierover in hoofdstuk 2.6 van het Regioplan. Flexibiliteit in ontwikkeling We erkennen dat het regioplan een dynamisch karakter heeft en als tussenproduct fungeert. De ambities sluiten aan bij de ontwikkellijn van zowel het sociaal domein als het GALA. In Q1 en Q2 van 2024 wordt het regioplan verder uitgewerkt en wordt prioritering aangebracht in samenwerking met betrokken partijen. We omarmen de ruimte voor lokale inkleuring en aansluiting. Voorbeelden in het regioplan kunnen nader worden uitgewerkt of opgeschaald, passend bij de schaal van de gemeente, het lokale beleid en het beschikbare budget. Groots denken en klein doen vormen het uitgangspunt voor de verdere ontwikkeling van het regioplan. Diversiteit van inzichten Wij hechten grote waarde aan de betrokkenheid van inwoners bij de totstandkoming van dit regioplan. Hoewel we ons best hebben gedaan om vanuit diverse perspectieven directe inbreng te leveren, realiseren we ons dat niet alle inwoners(perspectieven) direct zijn betrokken. We moedigen daarom feedback en input vanuit de gemeenschap aan en zullen waar mogelijk reageren op suggesties en zorgen. Hetzelfde geldt voor andere betrokken partijen; verschillende belangen en behoeften komen samen. Ons doel is om in dialoog te blijven en flexibel in te spelen op veranderende omstandigheden, ook in de periode die voor ons ligt.

Financiële transparantie en aanpassingen Voor de transformatie van de zorg en de uitvoering van het IZA zijn financiële middelen vereist, waarbij gemeenten een gezamenlijke verantwoordelijkheid hebben met de zorgverzekeraar/zorgkantoor en het Rijk. Het financiële kader om de ambities te realiseren ontbreekt vooralsnog. Op het moment van schrijven zijn er nog geen afspraken gemaakt over de inzet van transformatiemiddelen uit het IZA. Dit vormt echter een belangrijke randvoorwaarde om in gezamenlijkheid de benodigde transformatie in de zorg waar te kunnen maken. Gezien de dynamiek van de zorgomgeving en maatschappelijke ontwikkelingen, behouden we het recht om dit regioplan 4

aan te passen en bij te werken. We streven naar een adaptieve aanpak en blijven openstaan voor voortschrijdend inzicht en nieuwe mogelijkheden. Regioplan voor vitaal Drenthe In het hart van Drenthe is intense samenwerking meer dan een traditie; het is een levendig begrip genaamd "naoberschap". Deze diepgewortelde samenwerking vormt de essentie van het regioplan, dat niet slechts een strategie is, maar eerder het collectieve verhaal vertelt van elke inwoner in Drenthe. Het regioplan bouwt voort op bestaande initiatieven zoals de projecten ‘Advance Care Planning (ACP)’, ‘Optimaal leven’, ‘DOS Drenthe’ en ‘Datawerkplaats Mentale Gezondheid’. Hierbij streeft Gezonde Marke naar het versterken van regionale samenwerking door slimme verbindingen tussen bestaande initiatieven. Trots op het regioplan: Een plus op alles wat we al doen Wij willen benadrukken dat dit regioplan geen afzonderlijke inspanning is, maar een aanvulling op de bestaande initiatieven en activiteiten binnen onze regio. Het is het resultaat van groots denken en klein doen, waarbij elke betrokken partij zijn unieke bijdrage heeft geleverd aan het gezamenlijke doel. Dit regioplan is een uiting van onze gezamenlijke trots en toewijding aan de gezondheid en het welzijn van de inwoners van Drenthe.

Gezamenlijke ondertekening: Steun namens alle sectoren Onderstaand presenteren wij de gezamenlijke steun voor het regioplan vanuit alle betrokken sectoren. Getuigend van de brede ondersteuning en betrokkenheid van elke sector bij het bevorderen van de zorgtransformatie in Drenthe. Wij willen expliciet benadrukken dat de steun voor het regioplan voortkomt uit de brede coalitie die wij als leidende IZA coalitie vertegenwoordigen. De ondertekenaars, bestuurders van de deelnemende organisaties, zetten hun handtekening namens de brede achterban van deze coalitie. Wij zijn ervan overtuigd dat onze gezamenlijke inspanningen een solide basis vormen voor de beoogde zorgtransformatie in Drenthe, en we kijken uit naar een vruchtbare samenwerking met het ministerie van VWS om onze gezamenlijke doelen te verwezenlijken.

Apothekers: Drentse Apothekers Coöperatie Gemeenten: Assen, Emmen, Hoogeveen, Midden-Drenthe Geestelijke Gezondheidszorg: GGZ Drenthe Drentse welzijnsorganisaties Huisartsen: Dokter Drenthe Inwoners, patiënten en cliënten belang: Zorgbelang Drenthe Publieke Gezondheidszorg: GGD Drenthe Provincie: Provincie Drenthe Verstandelijk Gehandicaptenzorg: Cosis VVT: Espria, Icare, Treant VVT

5

Ziekenhuizen: Treant, WZA Zorgverzekeraar: Zilveren Kruis Wij zien uit naar een constructieve samenwerking en hopen dat dit regioplan een belangrijke stap zal zijn in de verwezenlijking van onze gedeelde visie voor de toekomst van de zorg in Drenthe.

6

BEGRIPPENLIJST Acute zorg: Alle zorg die zo spoedig mogelijk, maar in ieder geval binnen een paar minuten of uren, verleend moet worden. Het doel is om schade aan de gezondheid of overlijden door een acute levensbedreigende aandoening of ongeval te voorkomen. (RIVM) Ambitie: Het nastreven van een verbeterde situatie waar we gezamenlijk naar streven en aan werken. Bestaanszekerheid: Het waarborgen van de basisbehoeften van mensen, zoals inkomen, huisvesting en voeding om een stabiele levenssituatie te waarborgen. Destigmatisering: Actieve inspanningen om de negatieve vooroordelen en sociale labels met betrekking tot mentale gezondheid te verminderen en te doorbreken. Digitale en regionale infrastructuur: Een netwerk voor digitale transformaties en gegevensuitwisseling tussen zorg- en welzijnsorganisaties. Domeinoverstijgende samenwerking: Een vorm van samenwerking waarbij diverse organisaties, instellingen, inwonersinitiatieven, of sectoren gezamenlijk werken aan gemeenschappelijke doelen die zich uitstrekken over traditionele grenzen. In het specifieke kader van de zorg- en welzijnsbranche omvat dit de Domeinoverstijgende Netwerksamenwerking (DOS), waarbij informele (gemeenschapsgerichte) en formele (professionele) zorg geïntegreerd worden om een naadloos ondersteuningsnetwerk te vormen. Eerstelijnszorg: Basisgezondheidszorg die toegankelijk is zonder verwijzing.

Dit kan behandeling zijn door de huisarts, tandarts, fysiotherapeut, apotheker, verloskundige, maatschappelijk werker of wijkverpleegkundige. Empoweren van inwoners: Het versterken van individuen zodat ze een beter inzicht krijgen in hun eigen gezondheid en meer controle hebben over hun gezondheidszorg, mogelijk in samenwerking met professionals. Formele en informele zorg: Formele zorg wordt verleend door professionele zorgverleners, terwijl informele zorg voortkomt uit de steun van familie, vrienden en gemeenschap. Health for All Policies: Beleidsmaatregelen gericht op het versterken van de gezondheid van de inwoner door een domein-overstijgende samenwerking op verschillende gebieden, inclusief onderwijs, welzijn, huisvesting en schuldenpreventie. Herstel en herstelacademies: Herstel wordt gezien als een individueel proces gericht op het hervinden van de persoonlijke identiteit en het hernemen van de regie op het leven.1 Het gaat hierbij om het hervinden van balans na ontwrichting en wordt gezien als een persoonlijk proces. Herstelacademies zijn een vorm van community based ondersteuning, gerund door mensen met ervaringskennis in dienst voor mensen met psychische kwetsbaarheden tot mensen met ernstige psychiatrische aandoeningen (EPA).

Holistische zorgondersteuning: Een alomvattende benadering van zorg die rekening houdt met de fysieke, mentale en sociale aspecten van het individu.

Anthony, W. A. (1993). Recovery from mental illness: The guiding vision of the mental health service system in the 1990s. Psychosocial Rehabilitation Journal, 16(4), 11–23 1

7

Hybride zorg: Een zorgmodel dat fysieke interacties combineert met digitale oplossingen, waardoor flexibele toegang tot zorg ontstaat, inclusief online consulten en telemonitoring. Inclusieve samenleving: Een samenleving waarin iedereen wordt geaccepteerd en ondersteund, ongeacht hun mentale gezondheidstoestand. Innovatie-ecosysteem: Een holistische benadering waarbij alle onderdelen van het systeem met elkaar samenhangen en elkaar beïnvloeden. Dit omvat niet alleen technologie, maar ook processen, diensten, strategie en cultuur. Innovatie richt zich niet alleen op nieuwe producten, maar ook op het aanpassen van andere systeemonderdelen om innovatie te ondersteunen en te laten slagen. Inwoners: Dit zijn zowel zorggebruikers, zoals patiënten, cliënten en ervaringsdeskundigen, als inwonersinitiatieven rond zorg en welzijn, als ook alle andere inwoners. Inwonersparticipatie: Het proces waarin inwoners actief meedoen om tot overheidsbeleid te komen door initiatieven te nemen, ideeën aan te dragen en hun denkkracht in te zetten. Hieronder valt ook cliëntenparticipatie, waarbij gebruikers zoals cliënten en patiënten betrokken worden bij de vormgeving van de zorg-, hulp- en dienstverlening die zij benutten.

Kwetsbare groepen: Mensen in verschillende levensfasen, met een sociaaleconomisch kwetsbare positie en mensen met een (verstandelijke, niet aangeboren hersenletsel, auditieve of visuele) beperking die niet altijd goede toegang tot zorg hebben. Dit kan komen door een stapeling van (complexe) problematiek, het niet kennen van de weg in het zorgsysteem, of een beperkte sociale basis. Deze groep omvat onder andere ouderen, jeugd, mensen met mentale problemen, en inwoners in een sociaaleconomisch kwetsbare positie. Kwetsbare inwoners: Inwoners die (tijdelijk) te maken hebben met een stapeling van problemen op diverse leefgebieden en een gebrek aan economische en/of persoonlijke hulpbronnen. Leidende coalitie: De leidende coalitie van Drenthe, gevormd in het kader van het Integraal Zorgakkoord, omvat diverse sectoren en werkt gezamenlijk aan een regioplan en de uitvoerding er van t.b.v. zorgtransformatie. De coalitie hanteert een vertegenwoordigingsmodel, waarbij de deelnemende partijen een brede achterban vertegenwoordigen binnen de zorg- en welzijnssector. Maatschappelijke participatie: Actieve betrokkenheid van individuen in de samenleving, waarbij zij deelnemen aan sociale, culturele en maatschappelijke activiteiten.

Marke: Is oorspronkelijk een gemeenschappelijk gebruikt gebied in Drenthe, vaak bestaande uit landbouwgrond, weidegrond, bossen en gemeenschappelijke gronden, waarin de inwoners van een bepaalde nederzetting gezamenlijk gebruik maakten van de natuurlijke hulpbronnen. Een markesteen is een historisch kenmerk in Drenthe dat traditioneel werd gebruikt om de grenzen van een markegebied aan te geven. Medisch Generalistische Zorg (voor kwetsbare ouderen): Een geïntegreerd zorgsysteem waarin verschillende zorgaanbieders samenwerken om een alomvattende benadering van de patiënt met meerdere gezondheidsproblemen te bieden. Mentale gezondheid: de manier waarop je je verhoudt tot jezelf en tot anderen en hoe je omgaat met de uitdagingen in het dagelijks leven. Naoberschap: Letterlijk vertaald in het Nederlands 'nabuurschap'. Dit is een typisch kenmerk van de Drentse cultuur. Het betekent dat buren of dorpsgenoten elkaar altijd met raad en daad terzijde staan. 8

Netwerkaanpak: is een geïntegreerde samenwerking tussen formele zorgaanbieders, informele ondersteuningsnetwerken, lokale inwonersinitiatieven en de gemeenschapskracht, die gezamenlijk optrekken om passende zorg en ondersteuning te bieden aan degenen die dat nodig hebben. Operationele doelen: Deze doelen splitsen de strategische doelstellingen op volgens termijn, deeldomeinen, doelgroepen, of andere logische onderdelen en geven aan welk resultaat moet worden behaald om de strategische doelstellingen te realiseren. Populatiemanagement: Het verkrijgen van data-gedreven inzicht in behoeften en trends binnen een gemeenschap. Positieve gezondheid: Binnen het concept Positieve Gezondheid staat een brede kijk op gezondheid centraal. Gezondheid wordt omschreven als het vermogen om je aan te passen en je eigen regie te voeren, in het licht van de sociale, fysieke en emotionele uitdagingen van het leven2. Preventie: Het proactieve proces waarbij maatregelen worden genomen en acties worden ondernomen om de ontwikkeling, verspreiding, of verergering van gezondheidsproblemen, sociale problemen, of andere ongewenste situaties te voorkomen. Het doel van preventie is het verminderen van risico's, het voorkomen van schade en het bevorderen van de algehele gezondheid en het welzijn van individuen, gemeenschappen en de samenleving als geheel.

Prioritaire thema’s (1) Leefstijl, (2) Mentale gezondheid, (3) Kwetsbare inwoners, (4) Vitaal ouder worden en (5) Arbeidsmarkt. Daarnaast zijn er door de partners van de leidende coalitie nog een zesde thema toegevoegd (6) Zorgtransitie en toegankelijkheid. Reablement: Een benadering in de gezondheidszorg die zich richt op het ondersteunen van individuen, vaak ouderen of mensen met beperkingen, om hun zelfredzaamheid en onafhankelijkheid te herstellen of te verbeteren na een periode van ziekte, letsel, of verminderd functioneren. Het heeft als doel om mensen zo onafhankelijk mogelijk te maken van zorg. Met als uitgangspunt: zoveel mogelijk en zo lang mogelijk (weer) zelf blijven doen en terug te keren naar het hoogst mogelijke niveau van functioneren, veelal door middel van training, rehabilitatie, en ondersteuning in hun eigen woonomgeving3. Dit gedachtengoed is ook van toepassing op andere mensen met een beperking. In andere sectoren dan ouderenzorg worden andere termen gebruikt voor dezelfde benadering. In de GGZ is herstelgericht werken een term hiervoor. Regio-afspraken: Overeenkomsten die betrekking hebben op hoe betrokken partijen zich gecommitteerd hebben aan het aanpakken van regionale uitdagingen, inclusief de verantwoordelijkheden van elke partij.

Deze afspraken moeten ten minste specifiëren welke partijen welke oplossingen zullen implementeren, op welke schaal dit zal plaatsvinden, welke (meetbare) resultaten worden nagestreefd, en hoe de voortgang transparant wordt gemaakt. De vastgelegde afspraken worden vertaald naar een werkagenda voor de regio, waarbij de marktleider zorgverzekeraar en aangewezen gemeente een coördinerende rol vervullen. De regio-opgaven zijn: Netwerkaanpak, Versterken sociale basis, Gezonde leefomgeving, Technologische innovaties en transformaties, Toekomstbestendige arbeidsmarkt, Toegankelijke Zorg.

2

Huber, M., Knottnerus, J. A., Green, L., Van Der Horst, H., Jadad, A. R., Kromhout, D., ... & Smid, H. (2011). How should we define health? Bmj, 343(4163):235-237. 3 Vilans, 2023

9

Regiobeeld: Geeft inzicht in enerzijds de prognoses van en ontwikkelingen in de zorgbehoefte en andere relevante informatie over de bevolking van de regio en anderzijds de capaciteit en prestaties van zorg, welzijn en ondersteuning in de regio. De toenemende druk op de toegankelijkheid van zorg door het verschil tussen de (verwachte) zorgvraag en het (verwachte) zorgaanbod is daarbij het grootste punt van aandacht. Op basis van de feitelijke weergave geven partijen duiding aan het regiobeeld. Regio-opgaven: Dit betreffen de belangrijkste opgaven die met prioriteit gezamenlijk worden opgepakt. Partijen geven inzicht in hoe zij tot deze prioritering zijn gekomen. Het thema gezondheid(bevordering) en preventie maakt (in beginsel) onderdeel uit van het regioplan. Regioplan: Dit plan maakt inzichtelijk wat de regio-opgaven zijn. Hierbij wordt nadrukkelijk focus aangebracht; het streven is om te komen tot een beperkt aantal opgaven die met prioriteit worden opgepakt. Strategische doelen zijn lange termijn doelstellingen, in dit plan met het vizier op 2040, en zijn gebaseerd op de ambitie. Synergie (in relatie tot synergetisch samenwerken): Het bereiken van een gezamenlijk resultaat dat meer is dan de som van de individuele inspanningen, waarbij samenwerking leidt tot versterking van elkaars krachten. Veerkracht.

Het vermogen van een individu of systeem om flexibel en positief te reageren op veranderingen of moeilijke situaties en weerstand te bieden aan negatieve effecten. Veerkracht wordt in dit regioplan gedefinieerd in zowel de context van a) de sociale basis als b) toegankelijke zorg. a. Veerkracht in de context van de sociale basis verwijst naar het vermogen van individuen en gemeenschappen om zelfredzaam te zijn, weerstand te bieden aan moeilijkheden en positief om te gaan met uitdagingen. b. Veerkracht in de context van toegankelijke zorg verwijst naar het vermogen van het zorgsysteem om snel en effectief te reageren op de zorgbehoeften van individuen, met als doel de zorg en ondersteuning dichtbij te brengen en toegankelijk te maken voor degenen die het nodig hebben. Welzijn: Welzijn verwijst naar de algemene staat van comfort, tevredenheid en gezondheid van een individu of een gemeenschap. Het omvat verschillende dimensies, waaronder fysieke gezondheid, sociaal welzijn, emotioneel welbevinden en economische stabiliteit. Een holistische benadering van welzijn erkent de onderlinge verbondenheid van deze aspecten en streeft naar een balans die een bevredigende levenskwaliteit bevordert. Welbevinden: Welbevinden is een subjectieve beoordeling van iemands eigen ervaring van geluk, tevredenheid en vervulling in het leven.

Het omvat de emotionele, psychologische en sociale dimensies van het individu.

10

LIJST MET AFKORTINGEN Deze pagina biedt een overzicht van afkortingen met hun betekenis binnen het zorg- en welzijnsdomein zoals gebruikt in het regioplan. ABCD-methode: Asset-Based Community Development methode ACP: Advance Care Planning AI-ondersteuning: Kunstmatige Intelligentieondersteuning

MSZ: Medisch Specialistische Zorg PGO: Persoonlijke Gezondheid Omgeving POH: Praktijkondersteuner Huisartsenzorg

CMD: Casemanager dementie

RIVO: Regionaal informatievoorzieningsoverleg NoordNederland

CTV: Coördinatie Tijdelijk Verblijf

RPA: Robotic Process Automation

DOS: Domeinoverstijgende Samenwerking

SEH: Spoedeisende Hulp

ELV: Eerstelijns Verblijf

SO: Specialist Ouderengeneeskunde

GALA: Gezond en Actief Leven Akkoord

SWZ: Stimuleringsregeling Wonen en Zorg

GGZ: Geestelijke Gezondheidszorg

SZA: Samen Zorg Assen

GERDA: Geïntegreerde Regionale Datainfrastructuur Achterhoek

TZA: Technologie & Zorg Academie

GHZ: Gehandicaptenzorg GRZ: Geriatrische Revalidatiezorg GZ: Gezondheidszorg HEMA: Hoogeveen – Emmen – Meppel – Assen IKB: Individueel Keuzebudget IZA: Integraal Zorg Akkoord LBB: Loopbaanbudget

VG: Verstandelijk gehandicapt VIP: Vrijwilligers Informatie Punten VS: Verpleegkundig Specialist VVT: Verpleging, Verzorging en Thuiszorg WelWoZO: Welzijn, Wonen en Zorg Wlz: Wet langdurige zorg Wmo: Wet maatschappelijke ondersteuning Zvw: Zorgverzekeringswet

11

HET REGIOPLAN DRENTHE IN EEN ILLUSTRATIE

12

INLEIDING EN CONTEXT Achtergrond en Ambitie Gezondheid is van vitaal belang voor iedereen. In het licht van positieve gezondheid omvat dit niet alleen de afwezigheid van ziekte, maar ook het streven naar een holistisch welzijn op fysiek, mentaal en sociaal gebied4. Toegankelijke, hoogwaardige en betaalbare zorg is cruciaal wanneer onze gezondheid in het gedrang komt. De zorg piept en kraakt nu al en als er geen actie wordt ondernomen, dreigt het risico dat de zorg structureel vast gaat lopen. In alle sectoren binnen zorg en welzijn groeit de kloof tussen vraag en aanbod, wat de kwaliteit van de zorg en welzijn in gevaar brengt en professionals met toenemende werkdruk belast. In de toekomst zal de zorgvraag sterk toenemen, waardoor het probleem nog groter wordt. In juni 2023 is het regiobeeld Drenthe5 gepresenteerd, waarin de voornaamste zorgen en knelpunten in het zorglandschap per thema zijn geïdentificeerd. Deze thema’s zijn (1) Leefstijl, (2) Mentale gezondheid, (3) Kwetsbare inwoners, (4) Vitaal ouder worden en (5) Arbeidsmarkt. Daarnaast is er door de deelnemende partijen nog een zesde thema toegevoegd (6) Zorgtransitie en toegankelijkheid. Het regiobeeld Drenthe maakt duidelijk dat ondanks alle inspanningen van de afgelopen jaren de resultaten om de zorgkloof en problematiek op te lossen ontoereikend zijn gebleken.

Op dit moment ligt de nadruk te veel op ziekte en zorg, terwijl de focus meer zou moeten liggen op het versterken van de gezondheid, veerkracht en zelf- en samenredzaamheid van de inwoners van Drenthe. Tegelijkertijd streven we naar duurzaam inzetbaar zorg- en welzijnspersoneel. Om daadwerkelijke verandering te bewerkstelligen, moeten we verder gaan dan optimalisatie van de huidige koers. Het is noodzakelijk om te transformeren en een fundamenteel ander zorgperspectief te omarmen, zodat de zorg beschikbaar en betaalbaar blijft. De gezamenlijk geformuleerde ambitie van de partijen in Drenthe is duidelijk: "In 2040 hebben kwetsbare groepen 10 gezonde levensjaren erbij gekregen. Welzijn en welbevinden is voor iedereen versterkt. Alle inwoners van Drenthe hebben gelijke kansen op passende zorg." Hoewel dit ambitieus lijkt, geloven we sterk in de realisatie ervan, vooral gezien de kracht van de stedelijke gebieden en gemeenschappen in Drenthe waar 'naoberschap' centraal staat. Wanneer we kijken naar inspirerende initiatieven die door inwoners zijn gestart, zoals GrollooZorgt, de Brug in Gasselternijveen en De Borgstee in Vledder, worden we bevestigd in de haalbaarheid van deze ambitie.

Van prioritaire thema’s naar regio-opgaven Het regioplan bouwt voort op wat we al doen; het plan geeft weer wat er in de regio al gedaan wordt zoals de projecten ‘Advance Care Planning (ACP)’, ‘DOS Drenthe’, ‘Target’ en ‘Datawerkplaats Mentale Gezondheid’. Daarnaast geeft het inzicht in welke nieuwe innovaties nodig zijn om de zorg te transformeren. Het regioplan vindt zijn oorsprong in het regiobeeld Drenthe en vertegenwoordigt de gezamenlijke inspanningen van gemeenten, zorgverzekeraars, zorg- en welzijnsorganisaties, GGD, inwoners en andere betrokken partijen in Drenthe om knelpunten in de zorg aan te pakken en deze toekomstbestendig te maken.

4 5

Institute for Positive Health, 2023 Regiobeeld Drenthe, 2023

13

Vanuit de gedefinieerde thema’s uit het Regiobeeld Drenthe, hebben we zes overkoepelende regioopgaven geformuleerd die de leidraad vormen voor de invulling van het regioplan.

Van de IZA-visie naar de actuele zorgthema’s in de huidige situatie naar ambities voor de toekomst. 14

Het vereist een overkoepelende en geïntegreerde aanpak van alle betrokkenen om deze opgaven te vervullen. Op deze manier wordt vanuit een inhoudelijke agenda antwoord gegeven op de regio opgaven. Dit doen we via een effectieve integrale aanpak die bijdraagt aan een gezonder en vitaler Drenthe.

Leeswijzer Hoofdstuk 1 - Regio-opgaven: In dit hoofdstuk worden de regio-opgaven uiteengezet die gezamenlijk worden aangepakt. Hoofdstuk 2 – Regio-afspraken: Dit hoofdstuk beschrijft hoe de regio-opgaven worden aangepakt, welke partijen hierbij betrokken zijn en hoe deze betrokkenheid is geregeld. Hoofdstuk 3 – Benodigde randvoorwaarden: Dit hoofdstuk belicht de randvoorwaarden die de regio nodig heeft voor een effectieve samenwerking, zowel binnen als buiten de regio en hoe deze samenwerking zichtbaar wordt gemaakt. Hoofdstuk 4 - Monitoring en Evaluatie: In dit hoofdstuk wordt beschreven hoe het proces van monitoring en evaluatie wordt uitgevoerd en welke criteria worden gebruikt om de voortgang en de resultaten te beoordelen. Het regioplan is een concrete uitwerking van de regio-opgaven, ambities en aanpak die tijdens de werk- en schrijfsessies met afgevaardigden uit de leidende coalitie en inwoners van Drenthe zijn ontwikkeld, besproken en afgestemd. Het regioplan is gebaseerd op de criteria van ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en de aanscherping hierop door Zilveren Kruis. Daarnaast hebben we de rapportages van de NZa over het Regioplan als extra kader voor dit regioplan gebruikt.

15

1. REGIO-OPGAVEN OVERKOEPELENDE OPGAVE: PASSENDE ZORG De onderliggende opgave die als rode draad door het Integraal Zorg Akkoord (IZA) loopt, is samenwerken aan één gezamenlijk doel: de gezondheidszorg sterk en vitaal houden door in te zetten op passende zorg. Passende zorg is waardegedreven, ontstaat rondom de patiënt, vindt plaats op de juiste plek (dichtbij indien mogelijk, verder weg indien nodig) en richt zich op gezondheid in plaats van ziekte3. In dit regioplan beschouwen we passende zorg als een overkoepelende opgave die gezamenlijke aandacht en inspanningen vereist. Het is onze gezamenlijke verantwoordelijkheid om te garanderen dat hoogwaardige zorg ook in 2040 beschikbaar is en perfect aansluit bij de behoeften van de inwoners. Als reactie hierop hebben we de zes regio-opgaven geformuleerd die de koers voor de toekomst bepalen. Deze opgaven zijn: a. b. c. d. e. f.

Het hanteren van een netwerkaanpak Het versterken van de sociale basis Het creëren van een gezonde leefomgeving Het omarmen van technologische innovaties en transformaties Het bouwen aan een toekomstbestendige arbeidsmarkt Het verzekeren van toegankelijke zorg

Met deze zes regio-opgaven hanteren we 'een brede blik op gezondheid' als leidend principe. Dit betekent dat we niet alleen naar zorg in de traditionele zin kijken, maar ook factoren zoals sociaal welbevinden, levenskwaliteit en maatschappelijke participatie meenemen. Het uitgangspunt is de focus te verleggen van ziekte naar gezondheid en oplossingen vanuit het gewone leven centraal te zetten voordat we met zorg gaan oplossen. De uitwerking van deze zes regio-opgaven vormt de basis voor de hoofdstukken en biedt een blauwdruk voor een toekomst waarin we iedereen van passende zorg blijven voorzien.

Indeling regio-plan In het eerste deel introduceren we de regio-opgaven. In dit deel leggen we uit wat de regio-opgave inhoudt en waarom deze van belang is. Daarnaast worden per opgave de strategische doelen voor de lange termijn, met het vizier op 2040, uiteengezet. Binnen dit deel wordt ook duidelijk waar de focus ligt binnen de regio-opgave, namelijk de specifieke thema's die worden aangepakt. In het tweede deel gaan we dieper in op de operationele doelstellingen voor de korte termijn, voor het overgrote deel gericht op de komende drie jaar. Dit gedeelte legt het fundament, dat dient als vertrekpunt voor onze gezamenlijke transformatieve aanpak van de regio-uitdagingen in Drenthe. We bouwen hierbij voort op effectieve initiatieven in de regio en ontwikkelen nieuwe innovatieve manieren waar nodig. Tegelijkertijd kijken we kritisch of we het juiste doen, of we dat op de juiste manier doen en nemen afscheid van wat niet werkt.

16

1.1 NETWERKAANPAK Samenwerken werkt In dit hoofdstuk bespreken we de kern van de regio-opgave, onze lange termijndoelen voor 2040 en de specifieke thema’s waarop we ons richten. Wat is de opgave en waarom? We zien dat in Drenthe het aandeel inwoners met een meervoudige zorg- of ondersteuningsvraag toeneemt, waaronder ouderen, inwoners met ernstige mentale problemen of inwoners in een sociaaleconomisch kwetsbare positie.6 Zo is het van belang om op te merken dat de maatschappelijke acceptatie over mentale gezondheid kan wisselen over tijd. Het bewustzijn dat mentale gezondheid gedurende de tijd kan variëren en dat het soms moeilijk kan gaan, hoort bij het leven. Het bevorderen van deze acceptatie is essentieel, omdat het kan bijdragen aan het behoud van zorgbeschikbaarheid wanneer het echt nodig is. Dergelijke complexe vragen kunnen veelal niet door één hulpverlener, organisatie of domein opgelost worden. Dit vereist nauwe verbinding en samenwerking tussen zorg, welzijn en informele zorg en ondersteuning. Een inwoner met een hulp- of zorgvraag bevindt zich als het ware binnen een web van informele steunpunten, het persoonlijke netwerk van de inwoner, het sociale netwerk in de buurt of wijk (bijvoorbeeld sportverenigingen), en formele (medische) ondersteuningskanalen.

Ons gezamenlijke doel is om deze netwerken synergetisch te laten samenwerken, waardoor we de inwoner voorzien van de meest passende ondersteuning. We zetten ons in om, in samenspraak met de inwoner, tijdig te bepalen welke zorg of steun op een bepaald moment het meest adequaat is. Hierbij streven we naar flexibele ondersteuning, met de mogelijkheid tot tijdig op- en afschalen, en bevorderen we een gelijkwaardige samenwerking tussen formele en informele zorg. We sluiten aan bij bestaande initiatieven zoals wijkgerichte samenwerking. Een aanvullend facet van onze netwerkaanpak betreft het samenbrengen van zorg- en welzijnsprofessionals. Deze professionals vormen een essentieel netwerk dat, met input van inwoners, cliënten en patiënten, continu de zorgkwaliteit evalueert en optimaliseert en onderzoekt hoe zelf- en samenredzaamheid steeds weer behouden of versterkt kan worden. Een verwacht tekort aan (zorg)professionals als we blijven doen wat we deden maakt deze transformatie urgent en noodzakelijk. We streven ernaar om vanuit een collectieve expertise te bepalen hoe zorgprocessen en -uitkomsten verder verbeterd kunnen worden, waarbij de stem en ervaring van de inwoner centraal staan. Daarbij gaat ons doel verder dan het verbeteren van zorg; we willen zorgvragen proactief ombuigen en oplossingen vinden in het dagelijks leven.

We richten ons op preventie en het verminderen van onnodige zorg door actieve betrokkenheid bij het dagelijks leven. Strategische doelen: Hieronder presenteren we de strategische doelen die we hebben geformuleerd om in 2040 in Drenthe te bereiken voor deze opgave: 1.1.1. In 2040 leveren we passende ondersteuning en (medische) zorg door een optimaal samenspel van de professional met de gemeenschap rondom de inwoner. Dat betekent dat de rol van de professional verder verandert van ‘zorgen voor…’ naar het samen met de inwoner zoeken naar mogelijkheden om hem/haar weer terug in zijn/haar eigen 6

Regiobeeld, 2023

17

kracht te zetten. Versterking of ondersteuning vanuit het informele netwerk zal daardoor vaker ingezet kunnen worden en in mindere mate (of kortdurend) de inzet van een (zorg)professional. Dit past ook bij de principes van het behoud van zelfredzaamheid waar o.a. reablement en herstelgericht werken op gebaseerd zijn. 1.1.2. In 2040 draagt het versterken van netwerkzorg in de regio bij aan het (blijven) bevorderen van de samenwerking tussen zorg en welzijn, en tussen gemeente en sociaal domein, als basis voor de benodigde transitie in de zorg. We organiseren benodigde denkkracht, streven naar formele en informele netwerken, gaan uit van netwerkleiderschap en kijken kritisch met wie, voor welk doel en op welke schaal netwerkzorg nodig is. 1.1.3. In 2040 is persoonsgerichte ondersteuning en zorg beschikbaar voor ouderen als dit echt nodig is. Dit wordt geboden vanuit één netwerk rond de inwoner waar informele ondersteuning, (medische) zorg en technologie hand in hand gaan. Het uitgangspunt is: zelf of met naasten als het kan, digitaal als het kan, thuis als het kan, met professionele ondersteuning als het nodig is. We richten ons binnen deze opgave op: Domeinoverstijgende netwerksamenwerking met integrale teams: We streven naar een domeinoverstijgende samenwerking waarbij verschillende sectoren binnen de professionele zorg en ondersteuning nauw samenwerken.

Dit houdt in dat onafhankelijk van specialisaties of afdelingen, professionals de handen ineenslaan om de best mogelijke zorg te bieden. Een belangrijk uitgangspunt hierbij is het feit dat inwoners met een hulpvraag enkel terecht hoeven bij ‘1 loket’, waaraan een domeinoverstijgend kernteam is gekoppeld. Hierin kan geleerd worden door aan te sluiten bij inwoners (hulpvragers en hulpbieders) van de toekomst die al op een andere manier gewend zijn om netwerken te vormen. Domeinoverstijgende Samenwerking (DOS): De DOS werkwijze of filosofie gaat uit van wat een inwoner nodig heeft wanneer deze ondersteuning of hulpvraag heeft om zo lang mogelijk zelfstandig mee te kunnen doen en thuis te kunnen blijven wonen. In de basis wordt er uitgegaan van burgerkracht. Wat kan je omgeving voor je betekenen en wat kan jij nog voor anderen betekenen. Als er ondersteuning of zorg nodig is dan is dan kan iedere inwoner terecht bij de moatwarker. Dit zijn professionals van participerende organisaties die gezamenlijk de voorkant voor iedere hulpvraag vormen. Daarnaast wordt een dorpsregisseur ingezet, die informele zorg en formele zorg over domeinen heen aan elkaar verbindt en inzet. . Netwerken rondom lokale initiatieven: We erkennen de cruciale rol die bestaande en nieuwe inwonersinitiatieven spelen (in de ondersteuning van inwoners met hulp- of zorgbehoeften).

Deze initiatieven zijn vaak al diepgeworteld in de gemeenschap door hun informele of formele netwerken. Wat is er nodig om de vraag van zorg naar het aanbod vanuit deze lokale initiatieven op elkaar af te stemmen? In Drenthe wordt er bijvoorbeeld al ervaring opgedaan met buurt of dorpsregisseurs/ondersteuners. Door deze verbindingen te faciliteren, bevorderen we een samenhangende, op de gemeenschap gerichte zorgondersteuning. We inventariseren de mogelijkheden om bestaande initiatieven op te schalen, rekening houdend met lokale verschillen. Daarnaast richten we ons ook op het faciliteren en versterken van nieuwe inwonersinitiatieven.

18

Verbinding informele en formele hulp: Actieve samenwerking van informele en formele zorg is essentieel. Door deze professionele zorg aanvullend te laten zijn op informele zorg, bieden we een meer holistische die aansluit bij de specifieke behoeften van de inwoner. Waarbij we opletten dat informele zorg niet in het stramien van (kwaliteits)eisen van formele zorg wordt gezogen. Het versterken van zorg- en welzijnsnetwerken: We zien de waarde in van het opschalen van bestaande samenwerkingen en het initiëren van nieuwe netwerkverbanden tussen zorg- en welzijnsprofessionals. Door deze netwerken te versterken, kunnen we de kennis en expertise van verschillende professionals bundelen. Hierbij focussen we vooral op al werkende netwerken die we kunnen uitbreiden om het medische-, zorg en sociale domein aan elkaar te verbinden. Inzet van peers en ervaringskennis: De kracht van peers, netwerk en ervaringskennis (bijvoorbeeld op het gebied van mentale gezondheid en armoede) wordt erkend en benut. Hun unieke ervaringen en inzichten kunnen van onschatbare waarde zijn bij het bieden van ondersteuning en het begrijpen van de behoeften van inwoners. Ruimte voor professionele inschatting: In complexe situaties moet er ruimte zijn voor professionals om beslissingen te nemen op basis van hun expertise, zelfs als dit afwijkt van het standaardbeleid.

Hierbij staat de professionele inschatting centraal boven strikte beleidslijnen, om zo de best mogelijke zorg te bieden. Uiteraard wordt hierbij rekening gehouden met bestaande wet- en regelgeving. Coöperatief-denken: We richten ons op het bevorderen van coöperatie-denken, waarbij we streven naar niet-concurrerende, samenwerking tussen zorg- en welzijnsdiensten. Dit houdt in dat we gezamenlijk zorgpaden ontwikkelen en financiering en kennis delen, met de focus op het collectieve welbevinden van onze inwoners. Ons doel is een geïntegreerde aanpak die de behoeften van de inwoners centraal stelt en leidt tot een sterkere, samenhangende gemeenschap. Respijtzorg/logeervoorzieningen: Respijtzorg biedt de mogelijkheid aan mantelzorgers (van o.a. ouderen en mensen met psychiatrische problemen) om de zorg voor hun zorgvrager tijdelijk over te laten nemen. De bedoeling is dat de mantelzorger even rust en vrij kan nemen van de zorg die hij of zij dag en nacht geeft. De zorg kan zowel bij mensen thuis als in een woonvoorziening waar informele zorg wordt geleverd plaatsvinden.

Afbeelding 1 Het wenkend perspectief voor inwoner en professional

19

1.2 STERKE SOCIALE BASIS Samenleven en meedoen In dit hoofdstuk bespreken we de kern van de regio-opgave, onze lange termijndoelen voor 2040 en de specifieke thema’s waarop we ons richten. Wat is de opgave en waarom? De sociale basis betekent: vrij toegankelijke formele en informele activiteiten en voorzieningen gericht op het elkaar ontmoeten en ondersteunen, ontplooien en ontspannen die zorgen dat mensen kunnen samenleven en meedoen. Het versterken van de sociale basis gaat over het omzien naar elkaar in de wijken, buurten en dorpen. Maar ook over het autonoom kunnen leiden van het leven met eigen regie en een netwerk vanuit die basis.7 Een van de voorwaarden voor het leiden van een goed leven is dat de bestaanszekerheid is gegarandeerd. Voor een belangrijk deel kunnen hulpvragen rondom bestaanszekerheid potentieel beantwoord worden binnen een sterke sociale basis. Deze sociale basis willen we binnen deze opgave versterken. In Drenthe onderkennen we het belang van een samenleving waarin iedereen in Drenthe de regie over hun eigen leven in handen heeft. Onze opgave is helder: we willen de eigen kracht, veerkracht, en regie van elke inwoner in Drenthe versterken, ongeacht hun omstandigheden. We benadrukken daarbij het belang van goede zorg rondom zwangerschap en geboorte, met extra focus op de eerste 1000 dagen van een kind.

Ook hierbij zetten we in op nauwe samenwerking tussen sociale initiatieven en medische zorg, waarbij we speciale aandacht vragen voor voorlichting over anticonceptie, leefstijl en zwangerschap voor jongeren. We geloven dat deze samenwerking, als spil in de periode van -9 maanden tot +2 maanden na de geboorte, op de lange termijn positieve veranderingen kan brengen in de gezondheid van moeders en kinderen. We erkennen de uitdagingen van een veranderende demografie, met een groei van eenpersoonshuishoudens, toenemende vergrijzing en een afname van het beschikbare mantelzorgpotentieel. Daarom omarmen we inwonersinitiatieven en streven we naar de juiste randvoorwaarden om deze te stimuleren en faciliteren. We streven naar een inclusieve samenleving, waarbij we ervoor zorgen dat mensen met dementie, migratieachtergronden, met psychische kwetsbaarheden en andere specifieke doelgroepen volwaardig kunnen deelnemen aan onze gemeenschap. Het is van groot belang dat onze omgeving geschikt is voor mensen van alle leeftijden, waarin inwoners zo zelfstandig mogelijk en veilig kunnen blijven wonen, ongeacht hun levensfase. Daarnaast hechten we waarde aan het vergroten van bewustwording en vaardigheden op het gebied van gezonde leefstijl, preventie, ouder worden, de mentale ups en downs en de eindigheid van het leven.

We willen inwoners informeren, verleiden tot gezonde keuzes en ondersteunen bij hulpvragen. Dit alles doen we met behulp van onder andere moderne technologie en digitale infrastructuren. We zien stimulering van eigen regie als essentieel, wat zich vertaalt in concrete acties zoals advance care planning, samen beslissen en het bieden van laagdrempelige toegang tot (digitale) informatie. Het doel van het versterken van de sociale basis is dat een deel van de hulpvragen hier opgelost kunnen worden waardoor er geen zorgoplossing nodig is.Onderstaande afbeelding van Movisie (2018) geeft dit goed weer. Wanneer er een sterke sociale basis is met de 7

Movisie, 2023

20

focus op preventie en (vroeg-) signalering, hebben uiteindelijk minder mensen specialistische hulp nodig.

Figuur 1 Samenhang sleutel tot sterkere sociale basis (Motivaction, 2018)

Strategische doelen: Hieronder presenteren we de strategische doelen die we hebben geformuleerd om in 2040 in Drenthe te bereiken voor deze opgave: 1.2.1. In 2040 zijn inwoners van Drenthe zich bewust van het ouder worden en de eindigheid van het leven. Ze kunnen hun mogelijkheden, talenten en ervaringen om, samen met hun omgeving, regie te nemen om gezond en comfortabel ouder te worden. 1.2.2. In 2040 heeft iedere buurt, dorp of wijk sterke communities als katalysator voor naoberschap, samenredzaamheid en inclusiviteit. 1.2.3. In 2040 worden inwoners voldoende gestimuleerd om zelfredzaam te zijn in hun gezondheidsbevordering door een faciliterend netwerk en voldoende mogelijkheden, kennis en vaardigheden. 1.2.4. In 2040 is iedere inwoner binnen zijn of haar mogelijkheden zelf in staat om regie te nemen, door het stimuleren van toegang tot passende economische (bijvoorbeeld inkomen, opleiding) en persoonlijke (bijvoorbeeld constructief netwerk, veerkracht) hulpbronnen. We richten ons binnen deze opgave op: Bestaanszekerheid: Bestaanszekerheid is de basisvoorwaarden op orde brengen, waaronder de garantie van voldoende en voorspelbaar inkomen, de zekerheid van werk en participatie in de samenleving. Daarnaast omvat het de zekerheid van een passende en betaalbare woning met een veilige en comfortabele omgeving, inclusief snelle en toegankelijke dienstverlening in noodsituaties. 21

We vinden het belangrijk om levensvaardigheden aan te bieden, zoals kennis en competenties om aan basisbehoeften te voldoen. Tevens is het van belang om passende ondersteuning te bieden om de situatie te verbeteren wanneer iemand al met bestaansonzekerheid te maken heeft. Kracht van inwoners: We erkennen en waarderen de intrinsieke kracht en mogelijkheden die inwoners en hun initiatieven bieden. Door het ontdekken, stimuleren en faciliteren van deze inwoners(initiatieven) en gemeenschapskracht, beogen we een gemeenschap te creëren waarin iedereen actief bijdraagt aan het collectieve welzijn. Essentiële levensvaardigheden: Naast de focus op bestaanszekerheid, investeren we in het aanleren en versterken van essentiële levensvaardigheden. Dit omvat een breed scala aan vaardigheden die individuen helpen om op een effectieve en zelfstandige manier in de samenleving te functioneren. Gezondheidsvaardigheden: Gezondheid is een breed begrip dat verder gaat dan enkel fysieke en positieve gezondheid. Door inwoners te voorzien van de nodige kennis en vaardigheden, stellen we hen in staat om bewuste keuzes te maken die hun algehele welzijn ten goede komen. Huizen van de buurt: Sociale contacten en (weer) mee kunnen doen vormen een belangrijk onderdeel van iemands gezondheid. We creëren lokale en laagdrempelige plekken voor ontmoeting, meedoen en advies, gerund voor en door inwoners.

Zo kunnen ´huizen van de buurt´ als fysieke en herkenbare locatie gecombineerd worden met andere gewenste voorzieningen. Bijvoorbeeld herstelacademies of de verbinding met een dorpscoördinator/wijkcoördinator. Waar mogelijk sluiten we aan bij bestaande voorzieningen, zoals een dorps- of buurthuis. Daarnaast wordt de rol van de bibliotheken als laagdrempelige ontmoetingsplaats onderkend. Laagdrempelige steunpunten/herstelacademies: We stellen voor om bestaande herstelinitiatieven in Drenthe uit te breiden voor inwoners die behoefte hebben aan begeleiding of advies. Dit concept, geïnspireerd door zogenaamde herstelacademies, is ontworpen om inwoners laagdrempelige, peerto-peer ondersteuning te bieden. Deze voorzieningen worden hoofdzakelijk gerund door vrijwilligers, personen met ervaringskennis en gaan uit van community based ondersteuning. Herstelacademies richten zich specifiek op mensen met een psychiatrische aandoening. Ten aanzien van de locatie van deze laagdrempelige steunpunten en herstelacademies vestigen we dit idealiter binnen een ‘huis van de buurt’.

1.3 GEZONDE LEEFOMGEVING Een goed leven voor jezelf en de ander In dit hoofdstuk bespreken we de kern van de regio-opgave, onze lange termijndoelen voor 2040 en de specifieke thema’s waarop we ons richten. Wat is de opgave en waarom? We erkennen dat een gezonde leefomgeving een sleutelfactor vormt voor het welzijn en de gezondheid van de inwoners in Drenthe. Volgens de definitie van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) is een gezonde leefomgeving aangenaam, stimuleert het gezond gedrag en minimaliseert het de druk op de gezondheid8.

8 RIVM, 2023

22

Om een gezonde leefomgeving te realiseren, is het noodzakelijk zowel de positieve als negatieve factoren te identificeren die direct en indirect van invloed zijn op zowel de fysieke als mentale gezondheid. Een groene omgeving wordt bijvoorbeeld beschouwd als een waardevolle positieve factor, omdat het niet alleen beweging en ontspanning stimuleert, maar ook bijdraagt aan het algemene welzijn van de gemeenschap. Aan de andere kant kunnen negatieve elementen, zoals een lage luchtkwaliteit, te veel zonlicht of een ongezonde voedselomgeving, aanzienlijke invloed hebben op de (mentale) gezondheid, wat zich uitstrekt over verschillende aspecten van het dagelijks leven, waaronder leefbaarheid, onderwijs, arbeidsomstandigheden, sport, recreatie, culturele beleving en zorgverlening. We hechten er groot belang aan dat elke inwoner actief kan deelnemen aan de samenleving. Het ‘naoberschap’ in Drenthe dat fungeert als basis voor het opbouwen van een sterke sociale omgeving staat centraal in onze visie. Zoals beschreven in de strategische doelstellingen in de voorgaande paragraaf ‘Sterke sociale basis’.

Desondanks is in de afgelopen tien jaar in Drenthe het wekelijkse contact met familie, vrienden en buren afgenomen en is eenzaamheid toegenomen in verschillende leeftijdsgroepen.9 10 De afnemende tevredenheid over de fysieke leefomgeving in alle regio´s van Drenthe, ondanks de positieve waardering in de Leefbarometer, baart zorgen.11 Strategische doelen Hieronder presenteren we de strategische doelen die we hebben geformuleerd om in 2040 in Drenthe te bereiken voor deze opgave: 1.3.1. In 2040 is er gezamenlijke verantwoordelijkheid vanuit het gezin, de wijk, school, werk, bewegen, sport & cultuur, zorg, de commerciële sector en koepelorganisaties, gericht op preventie en (mentaal) gezond leven. 1.3.2. In 2040 helpt de omgeving inwoners om gezond en veerkrachtig te zijn en draagt bij aan de acceptatie van mentale en fysieke kwetsbaarheid. 1.3.3. In 2040 is (positieve) gezondheid en gezonde leefstijl vanzelfsprekend en integraal geborgd in de contacten tussen inwoners en ondersteuners/zorgverleners. We richten ons binnen deze opgave op: Sociale omgeving: Ons voornaamste doel is het creëren van een sociale omgeving waarin iedere inwoner zich verbonden voelt en waar we actief eenzaamheid terugdringen. We streven ernaar om het traditionele Drentse ‘naoberschap’ te benutten en waar nodig te versterken, waarin buren en gemeenschappen elkaar ondersteunen.

Via deze inspanningen willen we een warme en hechte sociale omgeving bevorderen, waarin iedereen zich gewaardeerd en betrokken voelt. Binnen dit streven beseffen we ook de invloed van de maatschappelijke omgeving op het welzijn van onze inwoners. We erkennen hierbij de seizoenen van het leven, de maakbaarheid van geluk en de toenemende prestatiedruk in relatie tot mentale en fysieke gezondheid. Fysieke omgeving: We zetten ons in voor de ontwikkeling van een fysieke omgeving waarin inwoners zich veilig, gezond en gelukkig kunnen voelen. Dit omvat de verbetering van de fysieke leefomgeving, waaronder wonen, parken, openbare ruimtes en infrastructuur. Ons doel is de tevredenheid over de

9 Regiobeeld, 2023 10 Trendbureau Drenthe, 2021 11 Trendbureau Drenthe, 2022

23

buurt te vergroten en de algemene levenskwaliteit in Drenthe te verbeteren. Gezondheid moet, in het kader van “health for all policies” worden meegenomen in besluitvorming in het gemeentelijke fysieke domein. Destigmatisering en inclusiviteit: We zijn vastbesloten om vooroordelen en stigma’s met betrekking tot mentale gezondheid te doorbreken. Dit doen we door bewustwording te creëren en educatie te bieden, zodat de stigma’s omtrent mentale gezondheid doorbroken worden. Bovendien streven we naar een inclusieve samenleving waarin iedereen wordt geaccepteerd en ondersteund, ongeacht hun gezondheidstoestand of beperking. Voorlichting/bewustwording/verleiden: We zijn ervan overtuigd dat educatie en bewustwording essentieel zijn om gezonde keuzes te stimuleren, zowel op individueel als collectief niveau. Alle inwoners zijn op de hoogte van de voordelen van een gezonde leefstijl en het maken van gezonde keuzes. Dit betreft niet alleen individuele bewustwording, maar ook het collectieve besef van de voordelen van een gezonde samenleving. Daarnaast moet het makkelijker worden gemaakt om een gezonde keuze te maken door o.a. in te zetten op een fysieke leefomgeving waarin gezond leven wordt gestimuleerd en het gemakkelijker maken van gezonde keuzes in de supermarkt.

Positieve gezondheid (individueel + collectief): Onze benadering van gezondheid gaat verder dan alleen de afwezigheid van ziekte. We streven naar een gezonde samenleving waarin positieve gezondheid een integraal onderdeel is. Dit betekent dat we zowel op individueel als collectief niveau de nadruk leggen op factoren die bijdragen aan een goede gezondheid, waaronder welzijn, veerkracht en levenskwaliteit. Hierbij erkennen we de veerkracht die nodig is om met uitdagingen in het leven om te gaan, zoals bij chronische ziekten en hoe dit kan resulteren in een gevoel van algehele gezondheid. Levensloopbestendig wonen: We willen een omgeving creëren waarin inwoners gedurende alle levensfasen gezond en duurzaam kunnen wonen. Dit omvat het aanpassen van woningen en voorzieningen om te voldoen aan de behoeften van verschillende leeftijdsgroepen, zodat mensen in hun eigen vertrouwde omgeving kunnen blijven wonen. Dit in samenhang met WOZO en lokaal gemeentelijke beleid. Populatiemanagement, data-gedreven: In onze aanpak wensen we het gebruik van data en analyses om inzicht te krijgen in de behoeften en trends binnen onze gemeenschap. Dit stelt ons in staat om onze inspanningen voor een gezonde leefomgeving effectief te sturen en doelgerichte maatregelen te nemen (o.a. voor geïdentificeerde hoog-risico subgroepen).

Health for all policies: Health for all Policies gaat uit van het gedachtengoed dat gezondheid een plek heeft in alle domeinen waarbij er door een verscheidenheid aan partijen samengewerkt wordt om de gezondheid van de inwoner voorop te zetten, bijvoorbeeld in de gemeentelijke setting. Randvoorwaarden voor Health for All Policies zijn o.a. kennis en data-gedreven werken, politiek commitment en het smeden van eerlijke en slimme allianties. Het Health for all Policies gedachtengoed wordt in het regioplan uitgedragen door het versterken van gemeenschappen door samenwerking met scholen, verenigingen en welzijnsorganisaties. Daarnaast wordt er ingezet op goede sociale woningen, pakken we schuldenproblematiek aan en investeren we in een toereikend aanbod van culturele, sport- en maatschappelijke voorzieningen. Bij het inrichten van de fysieke leefomgeving wordt gezondheid als uitgangspunt meegenomen.

1.4 INNOVATIES EN TRANSFORMATIES 24

Meer grip door inzet van nieuwe technologie In dit hoofdstuk bespreken we de kern van de regio-opgave, onze lange termijndoelen voor 2040 en de specifieke thema’s waarop we ons richten. Wat is de opgave en waarom? De hedendaagse digitalisering en ontwikkeling van (zog)technologie in brede zin opent onbekende mogelijkheden voor de zorg- en welzijnssector, met twee cruciale voordelen. Allereerst bevorderen digitale mogelijkheden de autonomie van de inwoner met betrekking tot het nemen van regie over zijn eigen gezondheid. Denk aan de inzet van geavanceerde digitale toepassingen, waardoor individuen nauwkeuriger inzicht krijgen in hun gezondheidsstatus en met deze kennis zelf proactief stappen kunnen ondernemen om hun welzijn en gezondheid te verbeteren. Ten tweede biedt digitalisering een veelbelovende oplossing voor het nijpende personeelstekort. De grootste personeelstekorten worden verwacht in de ouderenzorg en ziekenhuizen. Diverse technologische en digitale innovaties hebben het potentieel om landelijk tot wel 110.000 zorgmedewerkers vrij te maken, een aantal dat aanzienlijk hoger is dan het verwachte landelijke personeelstekort in 2031 in de ziekenhuiszorg én ouderenzorg gecombineerd.12 Ook de GGZ kent grote personeelsschaarste en stuurt op het vrijspelen van 6% behandelcapaciteit door inzet van hybride werkvormen.

Ons onderliggende doel is om inwoners en zorg- en welzijnsprofessionals via bestaande en innovatieve digitale en technologische kanalen passend te informeren en te ondersteunen en informeren, zonder afbreuk te doen aan de waarde van fysieke, toegankelijke ontmoetingsplekken. Hierdoor streven we ernaar inwoners te empoweren, zodat ze een beter inzicht krijgen en regie kunnen voeren over hun eigen gezondheid en zorgnetwerk, eventueel in samenwerking met professionals. Voor zorg- en welzijnsprofessionals betekent slimme toepassing van technologie niet alleen een verlichting van fysieke handelingen, zoals het gebruik van druppelbrillen, steunkousenhulpmiddelen en medido, maar ook een aanzienlijke afname van administratieve lasten en werkdruk. Dit wordt bereikt door het slim inrichten van informatiestromen en e-overdracht, evenals door een brede verschuiving van fysieke naar virtuele of digitale zorg en behandeling. In deze benadering leggen we de nadruk op het hergebruik van data, waarbij we openstaan voor secundaire doeleinden, op voorwaarde dat we de juiste randvoorwaarden in acht nemen. Het geheel van deze oplossingen draagt bij aan een aanzienlijke verbetering van de informatiestroom met betrekking tot de gezondheid van de inwoners.

Een sleutelrol binnen deze transformatie is weggelegd voor een snelle en efficiënte gegevensuitwisseling tussen zorgverleners, die essentieel is om netwerkzorg digitaal te ondersteunen. Snelle en efficiënte gegevensuitwisseling zorgt eveneens voor een verminderde administratieve last en daarmee een bijdrage aan het reduceren van arbeidsmarkt tekort. In 2025 moeten alle inwoners verplicht beschikken over een gebruiksvriendelijke en goed gevulde persoonlijke gezondheidsomgeving (PGO) die van meerwaarde is in het zorgproces. Deze PGO of een soortgelijke oplossing stelt hen in staat om digitaal toegang te krijgen tot hun eigen zorggegevens. Daarnaast dienen de mogelijkheden van de PGO benut te worden voor preventie en welzijn. We voeren regiobreed onderzoek uit naar geschikte zorgpaden voor hybride zorg, met de ambitie om het merendeel van onze zorg digitaal of hybride aan te bieden. Hybride zorg verwijst naar een zorgmodel waarin traditionele fysieke contactmomenten tussen zorgverleners en patiënten worden gecombineerd met digitale en technologische oplossingen.

12

Gupta Strategists, 2022

25

De voortdurende ontwikkelingen in digitalisering en datagedreven werken ondersteunt de (behoefte aan) innovatie en transformatie binnen de sector. Tegelijkertijd staat een aanzienlijk deel van de bevolking, vooral in Noord-Nederland, voor de uitdaging van lage basisvaardigheden (12,5%) en digitale onvaardigheid (circa 11%)13. Deze groepen ervaren moeilijkheden bij complexe zorg- en welzijnsvraagstukken door digitalisering. We mogen echter niet voorbijgaan aan het belang van het behouden van deze fysieke vindplaatsen zoals dorps- en buurthuizen, huisartspraktijken, bibliotheken, verenigingsgebouwen, sportfaciliteiten en scholen. Voor velen uit deze bevolkingsgroepen is het navigeren binnen het digitale zorglandschap een uitdaging, waardoor het behoud van deze fysieke ontmoetingsplekken van onschatbare waarde blijft. Het waarborgen van zowel digitalisering als het behoud van fysieke toegang is essentieel om iedereen te bereiken en de zorg inclusief te maken, ongeacht digitale vaardigheden. Daarnaast vinden we het essentieel om te blijven investeren in de digitale vaardigheden van zorg- en welzijnsprofessionals en inwoners zodat er steeds beter genavigeerd kan worden in het digitale zorglandschap.