Bijlage 2: Bestemmingsplan Klazienaveen, De Doole (8 woningen) - Toelichting - Bijlagen
Tekst van het document
Bijlagen bij de toelichting Bijlage 1
Beeldkwaliteitplan De Doole
Bijlage 2
Archeologisch bureauonderzoek en IVO-O
Bijlage 3
Beoordeling Archeologisch rapport - Gemeente
Bijlage 4
Quickscan Ecologie - deel 1
Bijlage 5
Quickscan Ecologie - deel 2
Bijlage 6
Veldonderzoek vleermuizen en vogels
Bijlage 7
Stikstofberekening
Bijlage 8
Aanmeldnotitie Mer
Bijlage 9
Mer - Beoordelingsbesluit
Bijlage 10
Verkennend Bodemonderzoek
Bijlage 11
Digitale watertoets
Bijlage 12
Samenvatting digitale watertoets
Bijlage 13
Ladderonderbouwing
Bijlage 14
Brief omwonenden 2020-03-17
Bijlage 15
Nieuwsbrief 2021-01-26
Bijlage 16
Nieuwsbrief 2021-09-02
Bijlage 17
Vooroverlegreactie Waterschap
Bijlage 18
Vooroverlegreactie Provincie
Bijlage 19
Vooroverlegreactie VRD
Bijlage 20
Publicatie Ontwerp BP
Bijlage 21
Reactie VRD
Bijlage 22
Reactie Provincie Drenthe
Bijlage 23
Zienswijze 1
Bijlage 24
Zienswijze 2
Bijlage 25
Zienswijze 3
Bijlage 26
Zienswijze 4
Bijlage 27
Zienswijze 5
Bijlage 28
Zienswijze 6
Bijlage 29
Zienswijze 7
Bijlage 30
Zienswijze 8
Bijlage 31
Zienswijze 9
Bijlage 32
Zienswijze 10
1 twerp)
bestemmingsplan "Klazienaveen, De Doole (8 woningen)" (on
1
BEELDKWALITEITPLAN De Doole Dit beeldkwaliteitsplan geeft inzicht in de gewenste identiteit van het plangebied en de vertaling hiervan in de uitstraling van de architectuur en de overgang naar de openbare ruimte. De identiteit is verwoord en verbeeld middels criteria. Deze criteria gaan onder andere over stedenbouwkundige aspecten, bebouwingstypologie, plaatsing en oriëntatie van de bebouwing, massa-en vorm (bouwhoogtes, kapvorm), parkeren, hoekwoningen, duurzaamheid, architectonische uitstraling, kleurstelling en materiaalgebruik en erfafscheidingen. De randvoorwaarden beeldkwaliteit zijn beschreven in het voorliggende document en is als bijlage bij het bestemmingsplan “Klazienaveen, De Doole” gevoegd. Dit bestemmingsplan, met alle bijlagen, is vastgesteld door de Raad. Er is geen beeldkwaliteitplan voor De Doole opgenomen in de Welstandsnota. Het wooncluster met de 8 woningen is onderdeel van de omringende bestaande woonbuurt. In de Welstandsnota is voor deze buurt ‘Welstand-Luw’ aangegeven. Dit betekent dat de woningen qua beeldkwaliteit sowieso aan moeten sluiten bij de omringende woningen. De bijlage “Beeldkwaliteitplan De Doole” dient als inspiratie-document en geeft referentiebeelden. Dit document is bedoeld voor iedereen die bij het verdere ontwerp- en ontwikkelingsproces betrokken is om een woongebied met maximaal toekomstperspectief te bieden.
Tevens dient het document als handvat voor de welstandscommissie bij de beoordeling van de bouwplannen.
Stedenbouwkundig plan: ligging wooncluster in de groenzone en in de ruimere omgeving
Bestemmingsplan In het bestemmingsplan zijn de woningtypes, de situering/plaatsing van de 8 woningen met bijgebouwen en de massaopbouw met bijbehorende bouwhoogtes vastgelegd in de toelichting, verbeelding en de planregels. Het betreffen 4 vrijstaande hoekwoningen en 4 twee-onder-één-kap woningen, allen 1 bouwlaag met een kap. Er mag alleen gebouwd worden binnen het bouwvlak en de woningen staan met de voorgevel in de gevellijn, op 5 m uit de voorerfgrens. De voortuinen van alle 8 woningen hebben de bestemming Tuin. Dit geldt ook voor de zijtuinen van de hoekwoningen. Binnen deze bestemming tuin mag niet gebouwd worden.
Beeldkwaliteitplan De Doole, 29 juli 2021
2
Parkeren De voortuinen van de woningen grenzen aan een doodlopende woonstraat. De inritten naar de garages naast de woningen sluiten ook aan op deze woonstraat. De parkeerruimte in de straat is beperkt, mede omdat er alleen voor de woningen geparkeerd kan worden en de inritten bereikbaar moeten blijven. Hierom dienen bij zowel de vrijstaande woningen als de twee-onder-één kap minimaal 2 parkeerplaatsen op eigen terrein gerealiseerd te worden. Om dit mogelijk te maken is in het ontwerp rekening gehouden met minimaal 10 m opstelruimte voor de aanbouw/garage (aanbouw minimaal 5 m achter de voorgevel woning). Bij voldoende breedte tussen de zijgevel woning en het zijerfgrens (minimaal 6 m) kunnen ook voor de garage 2 auto’s naast elkaar geparkeerd worden. Bezoekers kunnen wel op straat, voor de woningen parkeren. Hoekwoningen Voor de 4 vrijstaande hoekwoningen, grenzend aan de openbare ruimte, geldt dat een goede hoekoplossing belangrijk is voor de beeldvorming. Blinde zijgevels dienen voorkomen te worden. Dit betekent een tweezijdige gerichtheid (voorkant) ofwel oriëntatie van de woning naar de openbare ruimte. Dit kan versterkt worden door bijvoorbeeld het toepassen van erkers, overhoekse raampartijen en het situeren van entrees in de zijgevel. Garages/bergingen en carport/overkappingen mogen niet op een hoek gesitueerd worden.
2 voorbeelden hoekwoningen in directe omgeving plangebied: twee-zijdige oriëntatie, geen bijgebouwen en haag als erfgrens
Erfafscheidingen Uitgangspunt is dat erfafscheidingen grenzend aan de openbare ruimte onderdeel dienen uit te maken van het architectonisch ontwerp. Belangrijk is dat het beoogde beeld ook op de langere termijn in stand gehouden wordt. Zie uitgangspunten bij “overgang privé/openbaar”.
Beeldkwaliteitplan De Doole, 29 juli 2021
3
Duurzaamheid Bij de architectonische uitwerking van de bebouwing zoveel mogelijk rekening houden met het eventueel toepassen van duurzaamheidsaspecten (bijv. zonnepanelen). Deze worden bij voorkeur geïntegreerd in het architectonisch ontwerp. Het toepassen van gebakken materialen, ondergeschikte accenten met hout (met FSC keurmerk) en keramische dakpannen komt de beeldkwaliteit ten goede en is in het algemeen duurzaam. Niet alleen bij de woningen, maar ook bij de inrichting van de openbare ruimte dient het materiaalgebruik zoveel mogelijk duurzaam te zijn. Het toepassen van zonnepanelen en –collectoren wordt gestimuleerd maar daarbij dient direct aangetekend te worden dat het niet tot afbreuk mag leiden van de sfeer en de kwaliteit van de wijk. Bij keuze en plaatsing van zonnepanelen en –collectoren: zie ook de 2 foto’s: Plaats de zonnepanelen/-collectoren zoveel mogelijk uit het zicht van de openbare ruimte; Ontwerp de zonnepanelen/-collectoren mee in het woningontwerp.
Indien aan de voorzijde geplaatst dient de kapkleur bij voorkeur antraciet te zijn zodat ze op een goede wijze in het dakvlak geïntegreerd kunnen worden; Zonnepanelen en -collectoren kunnen ook als luifel /afdak worden toegepast of op daken van bijbehorende bouwwerken worden geplaatst; Maak bij voorkeur gebruik van geïntegreerde systemen (de zonnepanelen liggen in het dakvlak in plaats van erop en vervangen de waterkerende functie van dakpannen); Plaats zonnepanelen en -collectoren in een regelmatig patroon in overeenstemming met de dakvorm en in samenhang met andere elementen in het dakvlak zoals dakkapellen en dakramen, evenwijdig aan de dakvoet of nok en niet uitstekend. Zonnepanelen in een regelmatig patroon in overeenstemming met de dakvorm
Zonnepanelen: regelmatig patroon in overeenstemming met dakvorm
Voorkeur: gebruik geïntegreerde systemen
De volgende deelaspecten worden hierna behandeld: • plaatsing • massa en vorm • gevelkarakteristiek • detaillering, kleur en materiaal • overgang privé/openbaar Plaatsing Uitvoering conform bestemmingsplan; En de op pagina 2 beschreven randvoorwaarden voor hoekwoningen en parkeren. Massa en vorm Uitvoering conform bestemmingsplan; Woningen bestaan uit 1 bouwlaag met kap. Kapvorm en – richting zijn vrij; Aan- en bijgebouwen dienen qua massaopbouw en architectuurstijl een harmonieus geheel te vormen met het hoofdgebouw.
Beeldkwaliteitplan De Doole, 29 juli 2021
4
Gevelkarakteristiek De woningen hebben een traditionele en/of landelijke uitstraling. De 4 woning foto’s zijn referentiebeelden. In de Planeet en Brugstraat zijn ook woningen, van 1 bouwlaag met kap, met deze uitstraling; Een landelijk iets modernere uitstraling is ook mogelijk, maar wel passend bij de woningen in de directe omgeving.
Landelijke stijl/traditionele stijl met baksteen in gedekte, natuurlijke kleuren Materiaal- en kleurgebruik Om de samenhang binnen het wooncluster en in de omgeving te waarborgen: Materiaal van de gevels bestaat uit baksteen. Eventueel gecombineerd met hout (ondergeschikt); Gedekte, natuurlijke basiskleuren: donker roodbruin of aarde tinten (zoals woningen omgeving), zie ook foto’s in deze notitie; Felle, lichte en contrasterende kleuren moeten vermeden worden; De kap wordt vormgegeven met antracietkleurige pannen; Dit mede omdat zonnepanelen dan beter geïntegreerd kunnen worden (zie foto’s Duurzaamheid); Dakkapellen zijn in stijl, detaillering, materialisatie en kleurgebruik afgestemd op de woning. Overgang privé/openbaar Aan de voorzijde worden de tuinen op de voorerfgrens vormgegeven door een lage haag. Deze loopt bij de 4 hoekwoningen door in een deel van de zijerfgrens (deel van de zijtuin naast de woning); Op de zijerfgrens, ter hoogte van de achtergevel van de woning (of deels naast de woning), gaat langs dit deel van de zijtuin de lage haag over in een hoge haag (ca 1,8 m). Zie de lichte en donkere hagen in het stedenbouwkundig plan.
Beeldkwaliteitplan De Doole, 29 juli 2021
Klazienaveen, De Doole & Kruiwerk (Gemeente Emmen, Dr.)
Een Archeologisch Bureauonderzoek & Inventariserend Veldonderzoek (IVO-O) Verkennende en Karterende Fase Concept Steekproefrapport 2020-07/03
Klazienaveen, De Doole & Kruiwerk (Gemeente Emmen, Dr.)
Een Archeologisch Bureauonderzoek & Inventariserend Veldonderzoek (IVO-O) Verkennende en Karterende Fase Concept Steekproefrapport 2020-07/03
Klazienaveen, De Doole & Kruiwerk (Gemeente Emmen, Dr.) Een Archeologisch Bureauonderzoek & Inventariserend Veldonderzoek (IVO-O) Verkennende en Karterende Fase Een onderzoek in opdracht van Gemeente Emmen Steekproefrapport 2020-07/03 ISSN 1871-269X Status: concept Auteur: drs. J.M.G. Bongers, fysisch geograaf / senior KNA-prospector Autorisatie dr. J. Jelsma, senior KNA-archeoloog/prospector Actorregistraties respectievelijk: 92394548 en 35453178 Goedgekeurd door de bevoegde overheid gemeente Emmen dhr. / mevr. ... d.d. ... De Steekproef bv werkt volgens de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie 4.1 en SIKB-BRL 4000. Voor dit onderzoek gelden protocollen 4002 & 4003. Foto’s en tekeningen zijn gemaakt door De Steekproef, tenzij anders vermeld. © De Steekproef bv, 3 september 2020 Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt zonder bronvermelding. De Steekproef bv aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade voortvloeiend uit de toepassing van de adviezen of het gebruik van de resultaten van dit onderzoek. De Steekproef bv Archeologisch Onderzoeks- en Adviesbureau, Hogeweg 3, 9801 TG Zuidhorn telefoon internet e-mail kvk
050 – 5779784 www.desteekproef.nl info@desteekproef.nl 02067214
Inhoud Samenvatting Administratieve gegevens van het plangebied 1. Inleiding........................................................................................................................... 1 1.1 Aanleiding en doel (KNA 4.1: LS01).............................................................................1 1.2 Locatie (KNA 4.1: LS01, LS02).....................................................................................2 2. Bureauonderzoek (KNA 4.1: LS06)......................................................................................3 2.1 Bronnen..................................................................................................................... 3 2.2 Fysische geografie (KNA 4.1: LS04)..............................................................................3 2.3 Archeologie (KNA 4.1: LS04).......................................................................................4 2.4 Historische geografie (KNA 4.1: LS03)..........................................................................5 2.5 Archeologisch verwachtingsmodel (KNA 4.1: LS05)........................................................6 3.
Veldonderzoek (KNA 4.1: VS05).........................................................................................7 3.1 Methoden en technieken (KNA 4.1: VS01).....................................................................7 3.2 Resultaten veldwerk (KNA 4.1: VS02, VS03)..................................................................8 4. Conclusies en advies (KNA 4.1: VS07)................................................................................9 Gebruikte bronnen Lijst van figuren en tabellen Archeologische periodes Appendix: Boorstaten en Laagbeschrijvingen boringen volgens Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode
Samenvatting In verband met geplande nieuwbouw van woningen is een archeologisch onderzoek uitgevoerd op locaties aan de straten De Doole en Kruiwerk te Klazienaveen, gemeente Emmen, provincie Drenthe. Voor de nieuwbouw is graafwerk nodig dat mogelijk een bedreiging vormt voor eventueel aanwezige archeologische waarden. Het doel van het onderzoek is om vast te stellen wat de kans is op de aanwezigheid van archeologische waarden. Het onderzoek bestaat uit een bureauonderzoek (protocol 4002) en een veldonderzoek, verkennende en karterende fase (IVO-O; protocol 4003). Bij het bureauonderzoek zijn bronnen geraadpleegd op het gebied van fysische geografie, archeologie en historische geografie. Tijdens het veldonderzoek zijn 34 boringen geplaatst om de opbouw en gaafheid van de bodem te bepalen. Klazienaveen ligt op het zuidelijke deel van de Hondsrug. Tijdens het neolithicum veranderde dit gebied van een dekzandlandschap in veenmoeras. Binnen een kilometer omtrek is één archeologische vondst geregistreerd, te weten een hamerbijl uit de bronstijd – ijzertijd. Ter plaatse van het tegenwoordige Klazienaveen werd turf gewonnen aan het eind van de negentiende en het begin van de twintigste eeuw. Op beide planlocaties is de grond tijdens de steentijd langdurig droog geweest waardoor een podzolbodem is gevormd.
Daardoor lijken het geschikte vestigingsplekken te zijn geweest voor mensen tijdens de steentijd. Op delen is deze bodem sterk verstoord waardoor eventuele archeologische resten daar verloren zullen zijn gegaan. Op de delen waar de bodem nog gaaf is kunnen eventuele archeologische resten bewaard gebleven zijn. Maar het onderzoek heeft geen indicatoren opgeleverd zoals brokken houtskool of stukken bewerkt vuursteen. Aanwijzingen voor de aanwezigheid van een archeologische vindplaats zijn er daardoor niet. selectie-advies door senior KNA-prospector drs. J.M.G. Bongers Aangezien een deel van beide planlocaties een sterk verstoorde bodem heeft en aangezien op het overige deel geen archeologische indicatoren gevonden zijn, adviseren wij om geen nader archeologisch onderzoek te ondernemen en de locaties aan De Doole en Kruiwerk op archeologische gronden geen beperkingen op te leggen. Wel wijzen wij erop dat voor al het graafwerk geldt dat als archeologische grondsporen worden aangetroffen en/of vondsten worden gedaan, dat daarvan direct melding dient te worden gemaakt conform de Erfgoedwet 2015, artikel 5.10. Wij adviseren dit te doen bij de gemeente Emmen.
Administratieve gegevens van het plangebied Tabel 1: Klazienaveen, De Doole & Kruiwerk: administratieve gegevens. Provincie
Drenthe
Gemeente
Emmen
Plaats
Klazienaveen
Toponiem
De Doole & Kruiwerk
Kaartblad
18C
Hoekcoördinaten
De Doole:
Kruiwerk:
noordwest noordoost zuidwest zuidoost noordwest noordoost zuidwest zuidoost
262,461 / 527,165 262,575 / 527,159 262,455 / 527,037 262,559 / 527,045 263,165 / 526,797 263,330 / 526,793 263,157 / 526,699 263,287 / 526,693
Kadastrale perceelnummers Bestemmingsplan Klazienaveen 2013
enkelbestemming grotendeels 'groen' met klein deel 'sport' op locatie De Doole en klein deel 'bos' op locatie Kruiwerk dubbelbestemming 'waarde archeologie 4'
Oppervlakte
De Doole: 1,3 hectare Kruiwerk: 1,6 hectare
NAP-hoogte maaiveld
+20 meter NAP
Huidig grondgebruik
grotendeels openbaar groen
Soort onderzoek
bureauonderzoek & veldonderzoek verkennende en karterende fase
Opdrachtgever
Gemeente Emmen
Uitvoerder
De Steekproef drs. J.M.G. Bongers (senior KNA-prospector)
Bevoegde overheid
Gemeente Emmen
Steekproef projectcode
2020-07/03
Onderzoeksmeldingsnummer
4878780100
Datum veldwerk
24 juli en 26 augustus 2020
Maximale diepte onderzoek
195 centimeter onder maaiveld
Beheer en plaats documentatie
De Steekproef bv / Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed / Noordelijk Archeologisch Depot / DANS / DINO-loket (boorgegevens)
1. Inleiding 1.1 Aanleiding en doel (KNA 4.1: LS01) In opdracht van Gemeente Emmen, vertegenwoordigd door mevrouw H. Kruijdenberg, is een inventariserend archeologisch onderzoek uitgevoerd op twee locaties aan de wegen De Doole en Kruiwerk te Klazienaveen, gemeente Emmen, provincie Drenthe (zie Figuur 1). Aanleiding voor het onderzoek is de geplande bouw van respectievelijk zes en elf woningen op deze locaties. Voor woningbouw worden doorgaans funderingssleuven gegraven tot een diepte van 0,8 meter beneden maaiveld. Dit graafwerk vormt een bedreiging voor eventueel aanwezige archeologische resten. Het doel van het onderzoek is om vast te stellen wat de kans is op de aanwezigheid van archeologische waarden. Het onderzoek bestaat uit een bureauonderzoek en een inventariserend veldonderzoek verkennende en karterende fase (IVO-O). Het doel van het bureauonderzoek is het opstellen van een archeologisch verwachtingsmodel van het gebied aan de hand van beschikbare fysisch-geografische, archeologische en historisch-geografische informatie. Tijdens het veldonderzoek is dit verwachtingsmodel getoetst. Daartoe zijn de opbouw en gaafheid van de bodem bepaald.
Figuur 1: Klazienaveen, De Doole & Kruiwerk: uitsnede van de topografische kaart 1:25.000. De twee planlocaties zijn rood omlijnd zijn. Bron: Topografische Dienst Kadaster 2020.
1
1.2 Locatie (KNA 4.1: LS01, LS02) Planlocaties De Doole en Kruiwerk liggen respectievelijk in het zuidwesten en zuiden van de bebouwde kom van Klazienaveen (zie Figuur 1). De eerste locatie ligt tussen de straten De Doole, De Laude en Broekweg, de tweede locatie ligt zuidwestelijk van de straat Kruiwerk en westelijk van Plecht. Tijdens het onderzoek waren beide locaties in gebruik als openbaar groen met op de eerste locatie een basketbalveld en een skatebaan en op de tweede locatie een voetbalveld (zie Figuur 2). Volgens informatie van het Kabels en Leidingen InformatieCentrum (KLIC) lopen er geen leidingen door de terreinen.
Figuur 2: Klazienaveen, De Doole & Kruiwerk. De bovenste foto is genomen op locatie De Doole in zuidelijke richting. De onderste is genomen op locatie Kruiwerk in noordelijke richting.
2
2. Bureauonderzoek (KNA 4.1: LS06) 2.1 Bronnen Tijdens het bureauonderzoek is de bestaande relevante kennis van het plangebied verzameld. De gebruikte bronnen voor het onderzoek staan aan het eind van dit rapport. Eén van de bronnen is ARCHIS 3, het archeologisch registratie- en informatiesysteem van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE). Deze databank is toegankelijk voor organisaties die werkzaam zijn in de archeologie. Het bevat een GIS-systeem waarin onder meer een archeologische kaart en aardkundige kaarten geraadpleegd kunnen worden. 2.2 Fysische geografie (KNA 4.1: LS04) Klazienaveen ligt op het zuidelijke deel van de Hondsrug (zie Figuur 3). Op paleogeografische reconstructies van Vos et al. (2018, niet afgebeeld) ligt ter plaatse van de planlocaties omstreeks 3850 vC nog een pleistoceen landschap dat op de daaropvolgende reconstructie van 2750 vC is overwoekerd door veenmoeras. Op de geomorfologische kaart is locatie De Doole gekarteerd als 'ijsstroomrug / megaflute' (10B14) en locatie Kruiwerk als 'plateau-achtige veenrest' (3F81). Op de bodemkaart is locatie De Doole niet gekarteerd in verband met de ligging binnen de bebouwde kom. Locatie Kruiwerk staat op de bodemkaart als 'moerige podzolgrond met keileem beginnend tussen 40 en 120 centimeter en tenminste 20 centimeter dik' (vWpx).
Figuur 3: Klazienaveen, De Doole & Kruiwerk: hoogtekaart gemaakt met behulp van het Actueel Hoogtebestand Nederland 3 uit 2019. De planlocaties zijn rood omlijnd.
3
2.3 Archeologie (KNA 4.1: LS04) Uit beide planlocaties zijn geen archeologische waarden bekend. Tussen beide locaties in is een vondst geregistreerd op hele-kilometer-coördinaten van een hamerbijl uit de bronstijd of ijzertijd (zie Tabel 2 en Figuur 4). Binnen een kilometer afstand zijn nog twee vondstmeldingen bekend in ARCHIS. Dit betreffen echter archeologische booronderzoeken waar alleen houtskool en natuurlijk / onbewerkt vuursteen gevonden is. Tabel 2: Klazienaveen, De Doole & Kruiwerk: vondsten zoals weergegeven in Figuur 4 zaaknummer
omschrijving
datering
2247145100
houtskool gevonden bij booronderzoek
n.v.t.
2685080100
hamerbijl van diabaas
late bronstijd – midden ijzertijd
4553256100
vuurstenen kern
mesolithicum
4655162100
vuursteen van natuurlijke oorsprong
n.v.t.
Figuur 4: Klazienaveen, De Doole & Kruiwerk: archeologische waarden rondom het plangebied. Gele terreinen zijn in het verleden archeologisch onderzocht en groene stippen zijn vondstlocaties. Terreinen van de archeologische monumentenkaart komen binnen het weergegeven gebied niet voor. De planlocaties zijn rood omlijnd. Bron: Archis3.
4
2.4 Historische geografie (KNA 4.1: LS03) Klazienaveen is gesticht aan het eind van de negentiende eeuw door de industrieel W.A. Scholten. Hij vernoemde het dorp naar zijn moeder (Berkel en Samposius 1995). Op een topografische kaart uit 1906 is het gebied van het tegenwoordige Klazienaveen nog grotendeels in vervening (zie Figuur 5). Op latere kaarten is te zien hoe het gebied na vervening veranderde in landbouwgrond en hoe het dorp zich geleidelijk uitbreidde rondom de twee planlocaties. Op de westelijke locatie De Doole stond aan het eind van de twintigste eeuw een gebouw dat inmiddels gesloopt is.
Figuur 5: Klazienaveen, De Doole & Kruiwerk: uitsnedes van topografische kaarten uit 1906, 1959, 1975 en 1985. Het plangebied is rood of zwart omlijnd. Bron: www.topotijdreis.nl.
5
2.5 Archeologisch verwachtingsmodel (KNA 4.1: LS05) Op de archeologische beleidskaart van de gemeente Emmen (niet afgebeeld) liggen beide planlocaties binnen de categorie 'waarde archeologie 4'. Hiervoor geldt dat archeologisch onderzoek nodig is voor plannen met een oppervlak groter dan duizend vierkante meter waarbij bodemingrepen dieper reiken dan dertig centimeter. In het gebied kunnen archeologische waarden aanwezig zijn uit de steentijd. Tijdens latere archeologische periodes lijkt het plangebied door overwoekering met veenmoeras niet meer geschikt te zijn geweest voor bewoning. Eventuele archeologische resten kunnen zijn opgenomen in de geroerde bovengrond. Waar een laag restveen ligt zullen eventuele resten onder het veen in de top van het zand liggen. Van een eventuele vindplaats kan onder meer bewerkt vuursteen gevonden. Eventuele archeologische waarden zullen zijn aangetast door onder meer het gebruik als landbouwgrond en voor de bouw van het inmiddels gesloopte pand aan De Doole. Om de bovengenoemde archeologische verwachting te toetsen is een booronderzoek uitgevoerd dat staat beschreven in Hoofdstuk 3. Tabel 3: Klazienaveen, De Doole & Kruiwerk: specificatie archeologische verwachting. datering:
steentijd
complextype:
nederzetting, begraving
locatie:
zandkoppen
diepteligging:
aan maaiveld of onder laag restveen
omvang:
onbekend
gaafheid en conservering:
onder restveen kans op organische conservering
uiterlijke kenmerken:
bewerkt vuursteen
mogelijke verstoringen:
gebruik als landbouwgrond, voormalige bebouwing
6
3. Veldonderzoek (KNA 4.1: VS05) 3.1 Methoden en technieken (KNA 4.1: VS01) Het veldwerk is uitgevoerd in twee fases. De verkennende fase is gedaan op 24 juli 2002, de karterende fase op 26 augustus 2020. In de verkennende fase zijn boringen gedaan op onderlinge afstanden van vijftig meter om de opbouw en gaafheid van de bodem te bepalen. Tijdens de karterende fase zijn de boringen gedaan in een dichter grid met onderlinge afstanden van vijfentwintig meter (zie Figuur 6). Op het grootste deel van locatie Kruiwerk zijn geen karterende boringen gedaan, omdat de bodem er diep verstoord bleek door diepploegen. De boringen zijn uitgevoerd met een edelmanboor van tien centimeter diameter. Tijdens de karterende fase zijn de boringen dubbel gedaan om meer monster te verzamelen en de kans op het aantreffen van archeologische indicatoren te vergroten. De boringen reiken tot dieptes tussen 100 en 195 centimeter onder maaiveld. De boormonsters zijn onderzocht door ze laagsgewijs af te snijden in de boorkop. Daarnaast is het opgeboorde zand gezeefd op een zeef met mazen van vier millimeter om te zoeken naar archeologische indicatoren. De boringen zijn beschreven volgens de Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode (ASB). De boorlocaties en maaiveldhoogtes zijn gemeten met behulp van een RTK-GPS.
De resultaten van de boringen zijn opgenomen in de Appendix in de vorm van boorstaten en laagbeschrijvingen.
Figuur 6: Klazienaveen, De Doole & Kruiwerk: boorpuntenkaart. Het plangebied is zwart omlijnd. De genummerde punten zijn de boorlocaties. De kleuren geven weer in welke mate de podzolbodem bewaard gebleven is.
7
3.2 Resultaten veldwerk (KNA 4.1: VS02, VS03) bodem Op beide planlocaties ligt een pakket dekzand dat lokaal nog is afgedekt met veen. Keileem is niet aangeboord. Op beide planlocaties is in het zand een goed ontwikkelde podzolbodem gevormd wat erop wijst dat het zand langdurig droog was voorafgaand aan de vernatting en veenvorming. De gaafheid van de bodem verschilt sterk in het onderzochte gebied. Op locatie De Doole was de bodem bij de helft van de verkennende boringen gaaf met een afdekkende laag restveen. Bij de karterende boringen bleek de bodem toch op minder dan de helft van het terrein nog intact (zie Figuur 6 rode stippen). De diepe bodemverstoringen op deze locatie hebben mogelijk een relatie met de voormalige bebouwing aldaar. Op locatie Kruiwerk was de bodem alleen gaaf in het stuk bos in het noorden. Daar ligt op een gave, goed ontwikkelde podzolbodem ook nog ongeveer een meter restveen. Dit vormt een cultuurhistorische waarde omdat dit veen nog als hoogte in het terrein zichtbaar is en laat zien dat het gebied ontstaan is door turfwinning. Op de rest van locatie Kruiwerk is de bodem diep verstoord, hoogstwaarschijnlijk als gevolg van diepploegen aangezien de geroerde bovenlaag bestaat uit grote brokken zand en veen. archeologie Op beide locaties is de grond langdurig droog geweest gezien de goed ontwikkelde podzolbodem.
Op basis daarvan lijken ze geschikte vestigingsplekken te zijn geweest voor de mens tijdens de steentijd, voorafgaand aan de vernatting en veenvorming. Op de delen waar restanten van de podzolbodem nog aanwezig zijn (zie Figuur 7 rode en gele stippen), kunnen resten van eventueel aanwezige archeologische grondsporen ook bewaard gebleven zijn. Waar de top van het dekzand intact is en afgedekt door een laag restveen, is het loopvlak uit de steentijd nog aanwezig en kunnen organische resten zoals houten werktuigen geconserveerd zijn. Echter het onderzoek heeft geen aanwijzingen opgeleverd voor een archeologische vindplaats. Bij de verkennende noch de karterende boringen zijn indicatoren gevonden zoals brokken houtskool of stukken bewerkt vuursteen.
8
4. Conclusies en advies (KNA 4.1: VS07) belangrijkste resultaten Klazienaveen ligt op het zuidelijke deel van de Hondsrug. Tijdens het neolithicum veranderde dit gebied van een dekzandlandschap in veenmoeras. Binnen een kilometer omtrek is één archeologische vondst geregistreerd, te weten een hamerbijl uit de bronstijd – ijzertijd. Ter plaatse van het tegenwoordige Klazienaveen werd turf gewonnen aan het eind van de negentiende en het begin van de twintigste eeuw. In beide planlocaties is de grond tijdens de steentijd langdurig droog geweest waardoor een podzolbodem is gevormd. Op delen is deze bodem sterk verstoord. Op locatie De Doole lijkt de verstoring deels gerelateerd aan voormalige bebouwing, op locatie Kruiwerk is het grootste deel gediepploegd. Ook is op delen van beide locaties de bodem nog gaaf. Het onderzoek heeft geen archeologische vondsten opgeleverd. archeologisch verwachtingsmodel De planlocaties lijken geschikte te zijn geweest voor menselijke bewoning tijdens de steentijd. Op de delen waar de bodem niet diep verstoord is kunnen gave archeologische resten aanwezig zijn. Maar het onderzoek heeft geen aanwijzingen opgeleverd voor de aanwezigheid van archeologische waarden. Daarom kan de archeologische verwachting zoals opgesteld in Paragraaf 2.5 naar beneden toe worden bijgesteld. selectie-advies door senior KNA-prospector drs. J.M.G.
Bongers Aangezien een deel van beide planlocaties een sterk verstoorde bodem heeft en aangezien op het overige deel geen archeologische indicatoren gevonden zijn, adviseren wij om geen nader archeologisch onderzoek te ondernemen en de locaties aan De Doole en Kruiwerk op archeologische gronden geen beperkingen op te leggen. Wel wijzen wij erop dat voor al het graafwerk geldt dat als archeologische grondsporen worden aangetroffen en/of vondsten worden gedaan, dat daarvan direct melding dient te worden gemaakt conform de Erfgoedwet 2015, artikel 5.10. Wij adviseren dit te doen bij de gemeente Emmen.
9
Gebruikte bronnen
AHN-Viewer. www.AHN.nl. Actueel Hoogtebestand Nederland. Rijkswaterstaat, Adviesdienst Geo-informatie en ICT. ARCHIS 3. www.test.zoeken.cultureelerfgoed.nl Berkel, G. van & K. Samplonius. Nederlandse plaatsnamen. De herkomst en betekenis van onze plaatsnamen. Prisma Informatief. Uitgeverij Het Spectrum bv, Utrecht 1995. Bosch, J.H.A. 2008. Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode versie 1.1. Deltares-rapport 2008-UR0881/A. Hisgis, Historisch Geografisch Informatiesysteem. www.hisgis.nl Fryske Akademy Jongmans, A.G., M.W. van den Berg, M.P.W. Sonneveld, G.J.W.C. Peek, en R.M. van den Berg van Saparoea. 2013. Landschappen van Nederland: Geologie, bodem en landgebruik. Wageningen: Academic Publishers. Kadata via www.kadaster.nl, 2019. Topografische Kaart 1:25.000 van Topografische Dienst Kadaster, Emmen. Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie 4.1. www.SIKB.nl. 2018. Centraal College van Deskundigen Archeologie. www.ruimtelijkeplannen.nl www.topotijdreis.nl Vos, P., M. van der Meulen, H. Weerts en J. Bazelmans 2018: Atlas van Nederland in het Holoceen. Landschap en bewoning vanaf de laatste ijstijd tot nu, Amsterdam (Prometheus).
Lijst van figuren en tabellen Figuren 1 Topografische kaart 2 Foto's plangebied 3 Hoogtekaart 4 Archeologische waarden in de omgeving 5 Historische kaarten 6 Boorpuntenkaart
Tabellen 1 Administratieve gegevens 2 Archeologische waarden in de omgeving 3 Specificatie archeologische verwachting
Archeologische periodes
paleolithicum: paleolithicum vroeg: paleolithicum midden: paleolithicum laat: paleolithicum laat A: paleolithicum laat B:
ijzertijd: tot 300.000 BP 300.000 - 35.000 BP 35.000 BP - 8.800 vC 35.000 - 18.000 BP 18.000 BP - 8.800 vC
mesolithicum: mesolithicum vroeg: mesolithicum midden: mesolithicum laat:
8.800 - 7.100 vC 7.100 - 6.450 vC 6.450 - 4.900 vC
neolithicum: neolithicum vroeg: neolithicum vroeg A: neolithicum vroeg B: neolithicum midden: neolithicum midden A: neolithicum midden B: neolithicum laat: neolithicum laat A: neolithicum laat B:
5.300 - 4.200 vC 5.300 - 4.900 vC 4.900 - 4.200 vC 4.200 - 2.850 vC 4.200 - 3.400 vC 3.400 - 2.850 vC 2.850 - 2.000 vC 2.850 - 2.450 vC 2.450 - 2.000 vC
bronstijd: bronstijd vroeg: bronstijd midden: bronstijd midden A: bronstijd midden B: bronstijd laat:
2.000 - 1.800 vC 1.800 - 1.100 vC 1.800 - 1.500 vC 1.500 - 1.100 vC 1.100 - 800 vC
pleistoceen: elsterien saalien weichselien holoceen:
2,5 miljoen - 10.000 BP 475.000 - 410.000 BP 200.000 - 130.000 BP 116.000 - 10.000 BP 10.000 - heden
vC nC BP
= = =
voor Christus na Christus before present; present = 1950
ijzertijd vroeg: ijzertijd midden: ijzertijd laat:
800 - 500 vC 500 - 250 vC 250 - 12 vC
romeinse tijd: romeinse tijd vroeg: romeinse tijd vroeg A: romeinse tijd vroeg B: romeinse tijd midden: romeinse tijd midden A: romeinse tijd midden B: romeinse tijd laat: romeinse tijd laat A: romeinse tijd laat B:
12 vC - 70 nC 12 vC - 25 nC 25 - 70 nC 70 - 270 nC 70 - 150 nC 150 - 270 nC 270 - 450 nC 270 - 350 nC 350 - 450 nC
middeleeuwen: middeleeuwen vroeg: middeleeuwen vroeg A: middeleeuwen vroeg B: middeleeuwen vroeg C: middeleeuwen vroeg D: middeleeuwen laat: middeleeuwen laat A: middeleeuwen laat B:
450 - 1.050 nC 450 - 525 nC 525 - 725 nC 725 - 900 nC 900 - 1.050 nC 1.050 - 1.500 nC 1.050 - 1.250 nC 1.250 - 1.500 nC
nieuwe tijd: nieuwe tijd vroeg: nieuwe tijd midden: nieuwe tijd laat:
1.500 - 1.650 nC 1.650 - 1.850 nC 1.850 – heden
Algemeen Steentijd (tot 2000 vC) De steentijd is opgedeeld in het paleolithicum, mesolithicum en neolithicum. Het paleolithicum (oude steentijd) wordt vooral gekenmerkt door de ijstijden. Na het laatpaleolithicum verbetert het klimaat. Vindplaatsen uit het late paleolithicum zijn vooral te herkennen aan concentraties vondstmateriaal (bewerkt en/of verbrand vuursteen, houtskool) met weinig en moeilijk te herkennen grondsporen zoals kuilen, paalgaten en houtskoolconcentraties die mogelijk wijzen op haardplaatsen. Vondsten uit het mesolithicum of midden steentijd, gekenmerkt door sporen en vondsten van rondtrekkende jagers en verzamelaars, bestaan voornamelijk uit bewerkt vuursteen, verbrande hazelnootdoppen en houtskoolfragmenten. Mesolithische grondsporen zijn vooral oppervlaktehaarden en haardkuilen. In een natte omgeving kunnen ook werktuigen van gewei of hout bewaard zijn gebleven. Voorbeelden hiervan zijn geweibijlen, bogen, visfuiken, etc. In het neolithicum (nieuwe steentijd) werden dieren gehouden en in het neolithicum werd eveneens akkerbouw bedreven. Grondsporen uit deze periode kunnen bestaan uit paalgaten van bijvoorbeeld boerderijen, resten van beschoeiingen, greppels, (afval)kuilen en haardplaatsen. Aardewerk komt in deze tijd voor, evenals bewerkt (vuur)steen en geslepen bijlen.
Metaaltijden (2000-12 vC) In de bronstijd en ijzertijd kwam bemesting en wisselbouw binnen de akkerbouw voor. Sporen uit de bronstijd en ijzertijd kunnen bestaan uit kuilen, paalgaten van boerderijplattegronden, bijgebouwen of spiekers, waterkuilen of -putten, erf- ofakkerafscheidingen en sporen van akkerbewerking zoals de kruiselings getrokken voren van een eergetouw. Houtskool kan duiden op de aanwezigheid van haarden voor voedselbereiding of het bakken van aardewerk. Ook kunnen er restanten gevonden worden die duiden op metaalbewerking, zoals stukken ovenwand, brons- of ijzerslakken, sintels, mallen, smeltkroezen, metaal bedoeld voor omsmelten, etc. Vondsten kunnen verder bestaan uit bijvoorbeeld metalen voorwerpen of voorwerpen van aardewerk zoals vaatwerk, maar ook slingerkogels, rammelaars, spinklosjes en weefgewichten. Romeinse tijd (12 vC-450 nC) In de romeinse tijd vormde de Rijn de noordelijke grens van het romeinse rijk. Langs deze grens, de limes, werden grensposten, nederzettingen en wegen gebouwd. In het noorden van Nederland zijn ook romeinse vondsten gedaan, maar dit zijn voornamelijk losse vondsten als romeinse munten, mantelspelden en scherven romeins aardewerk. Middeleeuwen en nieuwe tijd (450 nC-heden) Na een afname in de bevolkingsdichtheid aan het einde van de romeinse tijd en de periode erna, steeg deze weer in het begin van de middeleeuwen.
Vondsten uit de middeleeuwen en later bestaan voornamelijk uit scherven aardewerk, waaronder importaardewerk, munten en metalen voorwerpen (zoals mantelspelden, spijkers), resten van aardewerkproductie, metaalbewerking, wolbewerking etc. Belangrijke gebouwen (bijvoorbeeld kerken en borgen) werden van baksteen / kloostermoppen gebouwd.
Appendix Klazienaveen, De Doole & Kruiwerk: Boorstaten
(cm)
(cm)
06 2100
21
20 03
2100
05
02
07
08 19
04
01
22 2050
2050
C EB C
BC
B C
2000
EB B
EB
EB
B
B
B 2000
BC
BC BC
BC
C
C
C
C 1950
1950
C
C
1900
1900
C
basis geroerde bovengrond 1850
1850
Appendix Klazienaveen, De Doole & Kruiwerk: Boorstaten
(cm)
27
24
(cm)
2100
2100
31
25 28
33 30
23 26
2050
32
29
2050
C EB
2000
B BC B
BC
2000
B BC
C BC
C C
BC
1950
B C
EB
C
C C
1950
C
1900
1900
C C 1850
1850
Appendix Klazienaveen, De Doole & Kruiwerk: Boorstaten
(cm)
(cm)
15
2050
11
09
2050
17 18
12
13
10
34
16
14 2000
2000
E EB B BC
1950
E C
C
C 1900
C
EB
C C
1950
E EB B
B
BC
C
1900
E
BC
C E EB
EB B BC
B 1850
1800
C
1850
1800
Appendix Klazienaveen, De Doole Kruiwerk: Laagbeschrijvingen 01 X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 262470 : 527250 : 2069
Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 25 zand zwak siltig, 10yr4/2 25 - 50 zand zwak siltig, mix, opgebrachte grond 50 - 65 veen zwak zandig, 10yr3/3 65 - 75 zand zwak siltig, 7,5yr4/1, EB-horizont, dekzand 75 - 85 zand zwak siltig, 7,5yr3/2, B-horizont 85 - 105 zand zwak siltig, 7,5yr4/6, BC-horizont 105 - 125 zand zwak siltig, 10yr5/6, C-horizont 02
X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 262470 : 527100 : 2080
Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 50 zand zwak siltig, mix, basis scherp, vergraven, Opm.: Brokken podzol en veen 50 - 100 zand zwak siltig, 10yr6/6, Zand: matig fijn, C-horizont, dekzand 03
X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 262470 : 527050 : 2088
Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 30 zand zwak siltig, 10yr4/2, opgebrachte grond 30 - 50 veen zwak zandig, 10yr3/3 50 - 65 zand zwak siltig, 7,5yr4/1, EB-horizont, dekzand 65 - 75 zand zwak siltig, 7,5hyr3/2, B-horizont 75 - 100 zand zwak siltig, 2,5y5/6, C-horizont 04
X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 262510 : 527075 : 2073
Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 165 zand zwak siltig, mix, basis scherp, vergraven, Opm.: Brokken podzol en veen 165 - 175 zand zwak siltig, matig grindig, 2,5y6/3, C-horizont, dekzand 05
X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 262510 : 527125 : 2088
Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 45 zand zwak siltig, 10yr4/2, opgebrachte grond 45 - 73 veen zwak zandig, 10yr3/3 73 - 76 veen zwak zandig, 10yr2/1, Veen: sterk amorf, Opm.: Smeerlaag 1/8
Appendix Klazienaveen, De Doole Kruiwerk: Laagbeschrijvingen Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 76 - 87 zand zwak siltig, 7,5yr4/1, Zand: matig fijn, EB-horizont, dekzand 87 - 93 zand zwak siltig, 7,5yr3/2, B-horizont 93 - 115 zand zwak siltig, 7,5yr3/4, BC-horizont 115 - 125 zand zwak siltig, 2,5y5/6, C-horizont 06
X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 262550 : 527150 : 2101
Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 55 zand zwak siltig, mix, vergraven 55 - 65 zand zwak siltig, 10yr5/6, C-horizont, dekzand 65 - 100 zand zwak siltig, 2,5y6/6, C-horizont 07
X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 262550 : 527100 : 2080
Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 45 zand zwak siltig, 10yr4/2, opgebrachte grond 45 - 68 veen zwak zandig, 10yr3/3 68 - 69 veen zwak zandig, 10yr2/1, Opm.: Smeerlaag 69 - 83 zand zwak siltig, 7,5yr4/1, EB-horizont 83 - 87 zand zwak siltig, 7,5yr3/2, B-horizont 87 - 120 zand zwak siltig, 10yr4/6, BC-horizont 08
X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 262550 : 527050 : 2080
Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 185 zand zwak siltig, mix, basis scherp, vergraven 185 - 195 zand zwak siltig, 2,5y6/3, C-horizont 09
X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 263180 : 526775 : 2033
Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 100 zand zwak siltig, mix, basis scherp, vergraven, Opm.: Veenbrokken 100 - 125 zand zwak siltig, 2,5y6/3, C-horizont, dekzand 10
X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 263180 : 526725 : 2020
2/8
Appendix Klazienaveen, De Doole Kruiwerk: Laagbeschrijvingen Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 55 zand zwak siltig, mix, vergraven
55 - 115 veen zwak zandig, 10yr2/2, basis scherp, vergraven 115 - 125 zand zwak siltig, 2,5y6/4, C-horizont, dekzand 11 X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 263220 : 526750 : 2035
Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 105 zand zwak siltig, mix, basis scherp, vergraven, Opm.: Brokken podzol en veen 105 - 120 zand zwak siltig, 2,5y6/4, C-horizont 12
X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 263220 : 526700 : 2030
Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 95 zand zwak siltig, mix, basis scherp, vergraven 95 - 120 zand zwak siltig, 2,5y6/4, C-horizont, dekzand 13
X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 263260 : 526725 : 2025
Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 105 zand zwak siltig, mix, Opm.: Brokken podzol en veen 105 - 120 zand zwak siltig, 2,5y6/4, C-horizont, dekzand 14
X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 263260 : 526775 : 2013
Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 90 zand zwak siltig, mix, basis scherp, vergraven 90 - 120 zand zwak siltig, 2,5y6/4, C-horizont, dekzand 15
X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 263260 : 526825 : 2045
Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 100 veen zwak zandig, 10ry3/3 100 - 110 zand zwak siltig, 7,5yr4/1, E-horizont 110 - 125 zand zwak siltig, 7,5yr4/3, EB-horizont 3/8
Appendix Klazienaveen, De Doole Kruiwerk: Laagbeschrijvingen Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 125 - 140 zand zwak siltig, 10yr3/4, B-horizont 140 - 175 zand zwak siltig, 10yr4/6, BC-horizont 16
X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 263300 : 526800 : 2018
Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 40 zand zwak siltig, opgebrachte grond 40 - 85 veen sterk zandig, 10yr2/2 85 - 135 veen zwak zandig, 10yr3/3 135 - 140 zand zwak siltig, 7,5yr4/1, E-horizont 140 - 145 zand zwak siltig, 10yr4/3, EB-horizont 145 - 170 zand zwak siltig, 10yr3/4, B-horizont 17
X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 263260 : 526800 : 2042
Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 15 veen sterk zandig, 10yr2/2 15 - 80 veen zwak zandig, 10yr3/3 80 - 85 zand zwak siltig, 7,5yr5/1, E-horizont 85 - 90 zand zwak siltig, 7,5yr4/2, EB-horizont 90 - 95 zand zwak siltig, 7,5yr3/3, B-horizont 95 - 105 zand zwak siltig, 7,5yr3/4, BC-horizont 105 - 120 zand zwak siltig, 10yr5/6, C-horizont 18
X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 263280 : 526813 : 2032
Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 40 veen sterk zandig, 10yr2/2 40 - 105 veen zwak zandig, 10yr3/3 105 - 110 zand zwak siltig, 7,5yr5/1, E-horizont 110 - 115 zand zwak siltig, 7,5yr4/2, EB-horizont 115 - 125 zand zwak siltig, 7,5yr3/3, B-horizont 125 - 135 zand zwak siltig, 7,5yr3/4, BC-horizont 135 - 150 zand zwak siltig, 10yr5/4, C-horizont 19
X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 262470 : 527126 : 2074
Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 60 zand zwak siltig, omgewerkte grond, opgebrachte grond 60 - 80 zand zwak siltig, 7.5yr4/1, B-horizont 80 - 90 zand zwak siltig, 7.5yr4/6, BC-horizont 90 - 110 zand zwak siltig, 10yr5/6, C-horizont 4/8
Appendix Klazienaveen, De Doole Kruiwerk: Laagbeschrijvingen 20 X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 262470 : 527074 : 2094
Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 70 zand zwak siltig, 10yr4/2, opgebrachte grond, vergraven, bouwvoor 70 - 80 zand zwak siltig, 7.5yr4/6, BC-horizont 80 - 100 zand zwak siltig, 10yr5/6, C-horizont 21
X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 262491 : 527063 : 2095
Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 40 zand zwak siltig, 10yr4/2, bouwvoor 40 - 100 zand zwak siltig, zwak grindig, licht-grijs, opgebrachte grond 100 - 220 zand zwak siltig, 10yr6/6, C-horizont 22
X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 262490 : 527088 : 2060
Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 40 zand zwak siltig, 10yr4/2, bouwvoor 40 - 150 zand zwak siltig, opgebrachte grond, vergraven, Opm.: brokken podzol en veen 150 - 170 zand zwak siltig, 10yr6/6, C-horizont 23
X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 262490 : 527115 : 2059
Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 185 zand zwak siltig, 10yr4/2, bouwvoor, vergraven, Opm.: brokken podzol en veen 185 - 210 zand zwak siltig, 10yr6/6, C-horizont 24
X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 262491 : 527138 : 2106
Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 10 zand zwak siltig, geel, opgebrachte grond 10 - 120 zand zwak siltig, 10yr4/2, bouwvoor, vergraven, Opm.: brokken veen 120 - 150 zand zwak siltig, 7.5yr4/1, B-horizont 150 - 160 zand zwak siltig, 7.5yr4/6, BC-horizont 160 - 180 zand zwak siltig, 10yr5/6, C-horizont
5/8
Appendix Klazienaveen, De Doole Kruiwerk: Laagbeschrijvingen 25 X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 262520 : 527150 : 2083
Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 65 zand zwak siltig, 10yr4/2, opgebrachte grond, vergraven, bouwvoor 65 - 70 veen zwak zandig, 10yr3/3 70 - 90 zand zwak siltig, 7.5yr4/1, EB-horizont 90 - 100 zand zwak siltig, 7.5yr4/1, B-horizont 100 - 110 zand zwak siltig, 7.5yr4/6, BC-horizont 110 - 120 zand zwak siltig, 10yr5/6, C-horizont 26
X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 262510 : 527100 : 2048
Diepte (cm) Omschrijving Grondsoort 0 - 50 zand zwak siltig, 10yr4/2, opgebrachte grond, vergraven, bouwvoor 50 - 60 zand zwak siltig, 7.5yr4/6, BC-horizont 60 - 80 zand zwak siltig, 10yr5/6, C-horizont 27 X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 262509 : 527050 : 2116
Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 90 zand zwak siltig, 10yr4/2, bouwvoor, vergraven 90 - 110 zand zwak siltig, 10yr6/6, C-horizont 28
X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 262532 : 527063 : 2076
Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 195 zand zwak siltig, 10yr4/2, opgebrachte grond, vergraven, bouwvoor, Opm.: veenbrokken 195 - 210 zand zwak siltig, 10yr6/6, C-horizont 29
X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 262532 : 527089 : 2048
Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 80 zand zwak siltig, 10yr4/2, opgebrachte grond, vergraven, bouwvoor 80 - 100 zand zwak siltig, 10yr5/6, C-horizont
6/8
Appendix Klazienaveen, De Doole Kruiwerk: Laagbeschrijvingen 30 X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 262531 : 527115 : 2064
Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 60 zand zwak siltig, 10yr4/2, bouwvoor 60 - 70 zand zwak siltig, 7.5yr4/1, EB-horizont 70 - 90 zand zwak siltig, 7.5yr4/1, B-horizont 90 - 100 zand zwak siltig, 7.5yr4/6, BC-horizont 100 - 110 zand zwak siltig, 10yr5/6, C-horizont 31
X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 262530 : 527137 : 2085
Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 100 zand zwak siltig, 10yr4/2, bouwvoor 100 - 110 zand zwak siltig, 7.5yr4/6, BC-horizont 110 - 120 zand zwak siltig, 10yr5/6, C-horizont 32
X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 262552 : 527125 : 2063
Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 60 zand zwak siltig, 10yr4/2, bouwvoor 60 - 90 veen zwak zandig, 10yr3/3 90 - 130 zand zwak siltig, 10yr6/6, C-horizont 33
X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 262551 : 527077 : 2075
Diepte (cm) Omschrijving Grondsoort 0 - 70 zand zwak siltig, 10yr4/2, bouwvoor, Opm.: plastic 70 - 75 zand zwak siltig, 7.5yr4/1, B-horizont 75 - 90 zand zwak siltig, 10yr5/6, C-horizont 34 X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 263258 : 526847 : 2023
Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 20 zand zwak siltig, 10yr4/2, bouwvoor 20 - 120 veen sterk zandig, 10yr3/3 120 - 135 zand zwak siltig, 7,5yr5/1, E-horizont 135 - 140 zand zwak siltig, 7.5yr4/1, EB-horizont 140 - 150 zand zwak siltig, 7.5yr4/1, B-horizont 150 - 160 zand zwak siltig, 7.5yr4/6, BC-horizont 7/8
Appendix Klazienaveen, De Doole Kruiwerk: Laagbeschrijvingen Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 160 - 180 zand zwak siltig, 10yr5/6, C-horizont 35
X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 263260 : 526801 : 2042
Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 15 veen sterk zandig, 10yr2/2 15 - 80 veen zwak zandig, 10yr3/3 80 - 85 zand zwak siltig, 7,5yr5/1, E-horizont 85 - 90 zand zwak siltig, 7,5yr4/2, EB-horizont 90 - 95 zand zwak siltig, 7,5yr3/3, B-horizont 95 - 105 zand zwak siltig, 7,5yr3/4, BC-horizont 105 - 120 zand zwak siltig, 10yr5/6, C-horizont 36
X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 263250 : 526813 : 2032
Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 40 veen sterk zandig, 10yr2/2 40 - 105 veen zwak zandig, 10yr3/3 105 - 110 zand zwak siltig, 7,5yr5/1, E-horizont 110 - 115 zand zwak siltig, 7,5yr4/2, EB-horizont 115 - 125 zand zwak siltig, 7,5yr3/3, B-horizont 125 - 135 zand zwak siltig, 7,5yr3/4, BC-horizont 135 - 150 zand zwak siltig, 10yr5/4, C-horizont
8/8
Beoordeling archeologische rapportage _________________________________________________________________________________ Gemeente Emmen, Team BLE Rapport archeologisch onderzoek IVO-O De Doole & Kruiwerk, Klazienaveen Beoordelaar: G.C.W. Verschoor (gemeentelijk archeoloog) Datum: 3 november 2020 _________________________________________________________________________________ Rapportage: Bongers, J.M.G., 2020, Klazienaveen, De Doole & Kruiwerk (Gemeente Emmen, dr.) Een Archeologisch Bureauonderzoek & Inventariserend Veldonderzoek (IVO-O) Verkennende en karterende fase, Steekproefrapport 2020-07/03, Zuidhorn. Inleiding Het onderzoeksrapport met de bovenstaande titel is opgesteld door De Steekproef in opdracht van de gemeente Emmen. Het onderzoek is in juli-augustus 2020 uitgevoerd in verband met het voornemen om woningen te bouwen op twee locaties in Klazienaveen: De Doole & Kruiwerk. Het plangebied De Doole heeft een omvang van circa 1,3 ha en is momenteel in gebruik als openbaar groen met basketbalveld en skatebaan. Plangebied Kruiwerk heeft een omvang van circa 1,6 ha en is momenteel in gebruik als openbaar groen met voetbalveld. Beide plangebieden zijn op de archeologische beleidskaart van de gemeente Emmen gelegen in waarde 4 en hebben daarmee een middelhoge tot hoge verwachting op het aantreffen van archeologische waarden.
Onderzoeksresultaten Aan de hand van het archeologisch bureauonderzoek is de verwachting dat er zich archeologische resten uit de steentijd in beide plangebieden kunnen bevinden. Daarna zijn de omstandigheden te nat geweest en zijn de locaties bedekt geraakt met veen. In plangebied De Doole heeft in de 20e eeuw een gebouw gestaan. In eerste instantie zijn verkennende boringen gezet om de archeologische verwachting te toetsen. Daar waar de bodem intact bleek zijn op een later moment karterende boringen gezet. In totaal zijn 34 boringen gezet. Uit de resultaten van het verkennend booronderzoek is gebleken dat in plangebied De Doole circa de helft van de bodem nog intact was en afgedekt met een laag restveen. In plangebied Kruiwerk bleek de bodem door diepploegen verstoord. Alleen het beboste deel in het noorden bleek een intact bodem te hebben met daarop zelfs nog een meter restveen. Dit beboste deel en het plangebied De Doole zijn vervolgens door middel van karterend booronderzoek verder onderzocht. Tijdens het karterend booronderzoek zijn archeologische indicatoren niet aangetroffen. Op grond van de onderzoeksresultaten en het ontbreken van archeologische indicatoren wordt geen vervolgonderzoek aanbevolen.
Beoordeling Er zijn geen inhoudelijke opmerkingen Besluit Op grond van de resultaten van het bureauonderzoek en het inventariserend veldonderzoek adviseert De Steekproef om geen nader archeologisch onderzoek uit te laten voeren. Wij kunnen ons vinden in deze aanbeveling. Het rapport is akkoord bevonden. Ten aanzien van het bovenstaande advies kan contact opgenomen worden met de gemeentelijk archeoloog van de gemeente Emmen, mw. G.C.W. Verschoor (tel: 140591, e-mail: c.verschoor@emmen.nl). 1 Beoordeling conceptrapportage BO/IVO-O locaties De Doole & Kruiwerk, Klazienaveen.
QUICK SCAN BESCHERMDE PLANTEN- EN DIERSOORTEN BROEKWEG TE KLAZIENAVEEN
Eindrapport
QUICK SCAN BESCHERMDE PLANTEN- EN DIERSOORTEN BROEKWEG TE KLAZIENAVEEN
rapportnummer 2020.3574b april 2020 In opdracht van: Gemeente Emmen Postbus 30.001 7800 RA Emmen
Adviesbureau Mertens B.V. Bureau voor natuur, ruimtelijke ordening en natuurwetgeving Utrechtseweg 120, 6871 DV Renkum 06-29458456 info@adviesbureau-mertens.nl www.adviesbureau-mertens.nl
© Adviesbureau Mertens BV, Renkum, 2020. Deze rapportage mag zonder schriftelijke toestemming vrij worden vermenigvuldigd. De verzamelde data zijn alleen te gebruiken voor het hier geschetste onderzoek en mogen niet voor andere doeleinden worden gebruikt.
Quick scan beschermde planten- en diersoorten Broekweg te Klazienaveen. Eindrapport april 2020
INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING .......................................................................................................................................................... 2 1.1 INLEIDING ................................................................................................................................................. 2 1.2 HET PLANGEBIED EN DE PLANNEN .............................................................................................................. 2 1.3 DOELSTELLING VAN HET ONDERZOEK ........................................................................................................ 4 1.4 OPBOUW RAPPORT ................................................................................................................................... 4
2. BESCHERMDE PLANTEN- EN DIERSOORTEN ............................................................................................... 6 2.1 WET NATUURBESCHERMING ...................................................................................................................... 6 2.2 RODE LIJST............................................................................................................................................... 6
3. METHODE........................................................................................................................................................... 8
4. RESULTAAT INVENTARISATIE EN BEOORDELING ...................................................................................... 9 4.1 FLORA ...................................................................................................................................................... 9 4.2 VLEERMUIZEN ........................................................................................................................................... 9 4.3 OVERIGE ZOOGDIEREN............................................................................................................................ 11 4.4 BROEDVOGELS ....................................................................................................................................... 11 4.5 AMFIBIEËN .............................................................................................................................................. 12 4.6 VISSEN ................................................................................................................................................... 12 4.7 REPTIELEN ............................................................................................................................................. 12 4.8 OVERIGE ................................................................................................................................................ 13
5. SAMENVATTENDE CONCLUSIE .................................................................................................................... 14
GERAADPLEEGDE LITERATUUR ...................................................................................................................... 15
BIJLAGEN ............................................................................................................................................................ 16 1. PLANGEBIED ......................................................................................................................................... 17 2. BEGRIPPEN ........................................................................................................................................... 18
Adviesbureau Mertens
1
Wageningen
Quick scan beschermde planten- en diersoorten Broekweg te Klazienaveen. Eindrapport april 2020
1. INLEIDING
1.1 Inleiding Er is het voornemen voor de realisatie van woonbebouwing aan de Broekweg te Klazienaveen (zie figuur 1 voor de globale ligging van dit plangebied en bijlage 1 voor de exacte ligging en begrenzing). De aanwezigheid van beschermde planten- en diersoorten vormt een te onderzoeken aspect omdat met de plannen effecten kunnen ontstaan op soorten die beschermd zijn via de Wet natuurbescherming. Op grond hiervan is aan Adviesbureau Mertens B.V. uit Wageningen gevraagd om een verkennend veldonderzoek uit te voeren naar de aanwezigheid van wettelijk beschermde soorten en indien aanwezig, aan te geven hoe hiermee dient te worden omgegaan. In dit rapport worden de resultaten van deze verkenning gepresenteerd.
N▲
Figuur 1. Globale ligging van het plangebied aan de Broekweg te Klazienaveen.
1.2 Het plangebied en de plannen Aan de Broekweg te Klazienaveen is een grasveld met bosschages gelegen. Het voornemen is in het gebied woningbouw te realiseren. Hierbij worden de bosschages gerooid waarna het gebied bouwrijp wordt gemaakt er woningen worden gebouwd met bijbehorende infrastructuur. In en direct rond het plangebied ontbreekt het aan oppervlaktewater. Een opstal aan de zuidzijde was ten tijde van onderhavig onderzoek reeds gesloopt. In figuur 2 wordt een beeld gegeven van het plangebied op woensdag 18 maart 2020.
Adviesbureau Mertens
2
Wageningen
Quick scan beschermde planten- en diersoorten Broekweg te Klazienaveen. Eindrapport april 2020
Figuur 2. Foto-impressie van het plangebied en directe omgeving aan de Broekweg te Klazienaveen.
Adviesbureau Mertens
3
Wageningen
Quick scan beschermde planten- en diersoorten Broekweg te Klazienaveen. Eindrapport april 2020
Vervolg figuur 2. Foto-impressie van het plangebied en directe omgeving aan de Broekweg te Klazienaveen. 1.3 Doelstelling van het onderzoek De doelstelling van het onderzoek is tweeledig. Enerzijds wordt inzichtelijk gemaakt welke wettelijk beschermde natuurwaarden in het kader van de soortbescherming van planten- en diersoorten te verwachten zijn. Anderzijds worden de consequenties van deze aanwezigheid voor de planontwikkeling weergegeven. Gelet op de opdracht genoemd in de inleiding en de doelstelling, is het van belang dat de volgende vragen worden beantwoord: 1. Welke wettelijk beschermde planten- en diersoorten komen mogelijk voor ter plaatse van en in de directe omgeving van het plangebied? 2. Welke verwachte wettelijk beschermde planten- en diersoorten ondervinden nadelen van de plansituatie? 1.4 Opbouw rapport Na een korte uitleg over de soortbescherming van de Wet natuurbescherming (hoofdstuk 2) komen achtereenvolgens aan de orde: Adviesbureau Mertens
4
Wageningen
Quick scan beschermde planten- en diersoorten Broekweg te Klazienaveen. Eindrapport april 2020 - De onderzoeksmethode (hoofdstuk 3). - Een beschrijving van de aanwezigheid van beschermde soorten (hoofdstuk 4). - Een beoordeling van de effecten op beschermde soorten (hoofdstuk 5). In bijlage 2 wordt een overzicht gegeven van de gebruikte definities en afkortingen.
Adviesbureau Mertens
5
Wageningen
Quick scan beschermde planten- en diersoorten Broekweg te Klazienaveen. Eindrapport april 2020
2. BESCHERMDE PLANTEN- EN DIERSOORTEN 2.1 Wet natuurbescherming Per 1 januari 2017 is de Wet natuurbescherming van kracht geworden. Deze wet implementeert de Vogelen Habitatrichtlijn en andere verdragen in het nationaal natuurbeschermingsrecht. Het bevoegd gezag is Gedeputeerde Staten van de Provincie(s) waar een project wordt gerealiseerd. Gedeputeerde Staten kunnen deze bevoegdheid ook overdragen conform lid 7 van deze wet. Doorgaans zijn dit Omgevingsdiensten. De soortbescherming richt zich dan ook primair op de bescherming van plant- en diersoorten die genoemd zijn in deze richtlijnen. Daarnaast is een deel van de soorten van de Rode Lijst (zie paragraaf 2.2) beschermd via de Wet natuurbescherming. Voor alle in Nederland in het wild voorkomende planten- en diersoorten is de algemene zorgplicht van toepassing; handelen of nalaten die gevolgen kunnen hebben dienen achterwege gelaten te worden of er dienen maatregelen getroffen te worden om effecten te voorkomen, of zoveel mogelijk te beperken of ongedaan te maken. Indien een plan resulteert in negatieve beïnvloeding van een soort of soorten kan ontheffing worden verleend conform artikel 3.3 van de Wet natuurbescherming voor soorten van artikel 3.1 en 3.2 (Vogelrichtlijnsoorten). Ontheffing kan worden verleend conform artikel 3.8 van de Wet natuurbescherming voor soorten van artikel 3.4 en 3.6 (Habitatrichtlijnsoorten).