Bijlage 1 - UP Emmerhout Emmen 26.09 boek EGE
Tekst van het document
Wijkuitvoeringsplan Emmerhout
I Inhoud 2 Wijkuitvoeringsplan Emmerhout | juni 2026 Inhoud 1 Aanleiding ,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,4 2 Samenvatting ,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,7 3 Inwoners aan het woord ,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,12 4 Wijkanalyse ,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,, 15 5 Belangenhebbendenanalyse ,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,18 6 Proces ,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,21 7 Gezamenlijke ambities ,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,29 8 Afwegingsproces alternatieve warmtebron ,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,32 9 Keuze voorkeur alternatieve warmtebron,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,, 36 10 Van plan naar uitvoering
,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,41 11 Bijlage ,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,51 A Wijkanalyse ,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,52 B Participatie & communicatieverslag ,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,67 C Scenario’s ekwadraat ,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,83 D Schema fase 1 uitvoering ,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,90 Inhoud Wijkuitvoeringsplan Emmerhout | juni 2026 3 A 1 Aanleiding 4 Wijkuitvoeringsplan Emmerhout | juni 2026 Aanleiding In het Klimaatakkoord is afgesproken dat Nederland in 2050 een CO2-neutrale gebouwde omgeving heeft. Dit betekent dat alle woningen en gebouwen uiterlijk in 2050 aardgasvrij zijn en worden verwarmd met duurzame warmtebronnen. Gemeenten hebben hierin een regierol en zijn verantwoordelijk voor het vormgeven van de warmtetransitie op lokaal niveau.
Om richting te geven aan deze opgave hebben gemeenten in 2021, samen met vastgoedeigenaren, bewoners, netbeheerders en medeoverheden, een Transitievisie Warmte opgesteld. In deze visie staat hoe en wanneer wijken kunnen overstappen op duurzaam, aardgasvrij verwarmen en koken. De Transitievisie Warmte vormt daarmee het strategische kader voor de aanpak. De volgende stap is het opstellen van wijkuitvoeringsplannen. Hierin wordt per wijk concreet uitgewerkt hoe de overstap naar aardgasvrij kan plaatsvinden. Dit gebeurt samen met bewoners en gebouweigenaren, waarbij rekening wordt gehouden met de lokale situatie, maatschappelijke kosten en de betaalbaarheid voor bewoners. De gemeente Emmen start met het opstellen van wijkuitvoeringsplannen in een aantal wijken en dorpen. Emmerhout is één van deze pilotwijken. Dit is mede omdat Wijkbelangen Emmerhout en het Expeditieteam Emmerhout Energie Neutraal al actief aan de slag wilden en er in de wijk een sterke basis ligt voor samenwerking tussen bewoners en gemeente. Het opstellen van een wijkuitvoeringsplan is een belangrijke eerste stap, maar de echte uitdaging ligt in de uitvoering: hoe komt de wijk daadwerkelijk in beweging richting een aardgasvrije toekomst? Leeswijzer Dit wijkuitvoeringsplan beschrijft hoe Emmerhout stap voor stap toewerkt naar een aardgasvrije wijk. Het plan is opgebouwd van inzicht naar uitvoering.
In hoofdstuk 2: Samenvatting worden de belangrijkste keuzes en uitgangspunten kort toegelicht. In hoofdstuk 3: Inwoners aan het woord laten we zien welke wensen, zorgen en voorwaarden er leven in de wijk. In hoofdstuk 4: Wijkanalyse en hoofdstuk 5: Belanghebbendenanalyse brengen we de wijk en betrokken partijen in beeld. Vervolgens beschrijven we in hoofdstuk 6: Proces hoe we samen met bewoners en partners tot dit plan zijn gekomen, en formuleren we in hoofdstuk 7: Gezamenlijke ambities de uitgangspunten voor de afweging. In hoofdstuk 8: Afwegingsproces alternatieve warmtebron werken we verschillende scenario’s uit. Dit leidt in hoofdstuk 9: Keuze voorkeur alternatieve warmtebron tot een voorkeursrichting: een gebiedsgerichte en hybride aanpak. Tot slot beschrijven we in hoofdstuk 10: Van plan naar uitvoering hoe we deze aanpak stap voor stap realiseren in de wijk. Aanleiding Wijkuitvoeringsplan Emmerhout | juni 2026 5 Van Klimaatakkoord naar wijkuitvoeringsplannen Begrippenlijst • Aardgasvrij: Situatie waarin gebouwen niet meer worden verwarmd met aardgas, maar met duurzame alternatieven. • Aardgasvrij-klaar: Een tussenstap waarbij woningen goed geïsoleerd zijn en voorbereid zijn op een duurzame warmteoplossing.
• Alternatieve warmtebron: Een duurzame, milieuvriendelijke manier om een gebouw of ruimte te verwarmen, zonder gebruik te maken van traditionele fossiele brandstoffen zoals aardgas. • Bodemwarmte: De natuurlijke warmte die is opgeslagen in de bovenste lagen van de aardkorst (tot enkele honderden meters diep). • Collectieve oplossing: Een gezamenlijke warmtevoorziening voor meerdere woningen, zoals een warmtenet. • Draagvlak: De mate waarin bewoners en betrokken partijen een plan ondersteunen. • Gebiedsgerichte aanpak: Een aanpak waarbij per deelgebied wordt gekeken welke oplossing het beste past, afhankelijk van kenmerken van de wijk en bewoners. • Geothermie (aardwarmte): Warmte uit diepe lagen in de ondergrond, gebruikt als duurzame energiebron. • Hybride aanpak: Een combinatie van collectieve en individuele oplossingen binnen één wijk. • Individuele oplossing: Een warmteoplossing per woning, zoals een (hybride) warmtepomp. • Isolatie: Maatregelen om warmteverlies in een woning te beperken, zoals dak-, gevel- of vloerisolatie. • Keuzevrijheid: De ruimte voor bewoners om zelf te bepalen hoe zij hun woning verduurzamen. • Multicriteria analyse (MCA): Evaluatiemethode om uit meerdere alternatieven een keuze te maken. • No-regretmaatregelen: Maatregelen die altijd verstandig zijn, ongeacht de uiteindelijke keuze voor een warmteoplossing (zoals isoleren).
• Participatie: Het actief betrekken van bewoners en belangehebbenden bij het maken van plannen en keuzes. • Ventilatie: Het verversen van lucht in een woning voor een gezond binnenklimaat, vaak in combinatie met isolatie. • Warmtenet: Een netwerk van leidingen dat warmte van een centrale bron naar woningen transporteert. Een mini-warmtenet is een warmtenet voor een klein aantal woningen. • Warmtepomp: Installatie die warmte uit de lucht, bodem of water haalt en gebruikt om een woning te verwarmen. • Wijkuitvoeringsplan (WUP): Plan waarin per wijk wordt uitgewerkt hoe en wanneer de overstap naar aardgasvrij wordt gemaakt. 6 Wijkuitvoeringsplan Emmerhout | juni 2026 Aanleiding S Samenvatting Wijkuitvoeringsplan Emmerhout | juni 2026 7 2 Samenvatting Samenvatting wijkuitvoeringsplan In Emmerhout werken bewoners, gemeente en partners samen aan een route naar een aardgasvrije wijk. Dit wijkuitvoeringsplan laat zien hoe we deze transitie op een haalbare, betaalbare en gedragen manier vormgeven. Daarbij staat één uitgangspunt centraal: de energietransitie moet bij de wijk én bij de bewoners passen. Een wijk met verschillen vraagt om maatwerk Emmerhout is een diverse wijk met verschillende woningtypen, eigendomssituaties en bewoners.
Uit gesprekken met bewoners blijkt dat er bereidheid is om te verduurzamen, maar onder duidelijke voorwaarden: • het moet betaalbaar zijn; • bewoners willen keuzevrijheid houden; • comfort moet minimaal gelijk blijven; • en er is behoefte aan duidelijkheid en ondersteuning. Deze uitgangspunten, samen met organiseerbaarheid, ruimtelijke impact en milieu, vormen de basis voor de keuzes in dit plan. Een gebiedsgerichte aanpak Uit onderzoek blijkt dat er geen één oplossing is die past bij de hele wijk. Individuele oplossingen bieden flexibiliteit, maar zijn niet voor iedereen haalbaar. Collectieve oplossingen zijn kansrijk, maar vragen draagvlak en organisatie. Daarom kiezen we voor een gebiedsgerichte aanpak: • collectieve oplossingen waar dat kan; • individuele oplossingen waar dat beter past; • en ruimte voor maatwerk per deelgebied en per woning. Drie samenhangende principes De gekozen aanpak is gebaseerd op drie samenhangende principes: • Eerst isoleren en ventileren: We starten met het verbeteren van woningen. Dit verlaagt de energievraag en maakt vervolgstappen haalbaarder en betaalbaarder. • 45 graden waar kan, 70 graden waar moet: We sturen op lage temperatuur, maar houden ruimte voor situaties waar een hogere temperatuur eerst nodig is. • Collectief waar kan, individueel waar moet: We benutten kansen voor collectieve systemen, maar houden ruimte voor individuele keuzes.
Deze principes zorgen voor een flexibele route richting aardgasvrij, die aansluit bij de kenmerken van de wijk. 8 Wijkuitvoeringsplan Emmerhout | juni 2026 Samenvatting Stapsgewijze uitvoering met focus op activeren De uitvoering start met een brede basis in de wijk: • bewoners worden waar nodig ondersteund met advies, energiecoaches en subsidies; • de focus ligt op isolatie en ventilatie als eerste stap; • en bewoners krijgen duidelijk handelingsperspectief: wat kun je nú doen? Vervolgens werken we gebiedsgericht: • in kansrijke gebieden verkennen en ontwikkelen we collectieve oplossingen; • succesvolle aanpakken schalen we op naar andere delen van de wijk; • en we sluiten aan bij natuurlijke momenten zoals renovatie of vervanging van installaties. Het doel is dat Emmerhout in 2035 aardgasvrij-klaar is: woningen zijn voorbereid en er is per deelgebied duidelijkheid over de vervolgstap. Samen werken aan een haalbare transitie De energietransitie in Emmerhout is geen vast eindbeeld, maar een gezamenlijk proces. We werken stap voor stap, leren onderweg en sturen bij waar nodig. Daarbij blijven de vijf ambities leidend: betaalbaarheid, organiseerbaarheid, ruimtelijke kwaliteit, milieu en keuzevrijheid. Met deze aanpak bouwen we aan een toekomstbestendig Emmerhout: een wijk waarin verduurzaming haalbaar is voor iedereen en waarin bewoners actief kunnen meedoen.
Samenvatting Wijkuitvoeringsplan Emmerhout | juni 2026 9 Visuele samenvatting wijkuitvoeringsplan 10 Wijkuitvoeringsplan Emmerhout | juni 2026 Samenvatting Samenvatting Wijkuitvoeringsplan Emmerhout | juni 2026 11 12 Wijkuitvoeringsplan Emmerhout | juni 2026 Inwoners aan het woord I 3 Inwoners aan het woord Het wijkuitvoeringsplan voor Emmerhout is stap voor stap samen met bewoners opgebouwd. In de afgelopen jaren zijn we op verschillende momenten de wijk in gegaan: op het winkelplein, tijdens bewonersavonden, bij de energiemarkt en tijdens de wijkactie. Daarnaast zijn Wijkbelangen Emmerhout en Expeditieteam Emmerhout Energie Neutraal vanaf het begin onderdeel geweest van de projectgroep. Bewoners denken mee, stellen vragen en brengen hun eigen ervaringen in. Tegelijkertijd verschilt de positie van bewoners sterk. Sommige bewoners zijn al actief bezig met verduurzamen. Zij hebben bijvoorbeeld hun woning geïsoleerd, zonnepanelen geplaatst of zich verdiept in alternatieve warmteoplossingen. Anderen staan nog aan het begin en zoeken vooral duidelijkheid: wat betekent deze transitie voor mij en waar begin ik? Deze diversiteit laat zien dat de energietransitie geen uniforme opgave is, maar maatwerk vraagt. Dat zien we ook terug in de manier waarop bewoners naar het proces kijken. Een aantal thema’s komt in vrijwel alle gesprekken terug.
Keuzevrijheid Keuzevrijheid is daarbij het meest genoemd. Iedereen gaat van het aardgas af, maar bewoners willen zelf bepalen wanneer en hoe zij hun woning verduurzamen en welke leverancier zij kiezen. Ze staan open voor verandering, maar willen regie houden over hun eigen situatie. Betaalbaarheid Daarnaast speelt betaalbaarheid een grote rol. Veel bewoners geven aan dat iedereen moet kunnen meedoen. De wens is dat de energietransitie geen verslechtering mag betekenen voor hun maandlasten. Milieu Ook het milieu wordt genoemd als belangrijke motivatie, al is dit niet voor iedereen de belangrijkste drijfveer. Voor veel bewoners geldt dat comfort en kosten uiteindelijk zwaarder wegen in hun afwegingen. Woningaanpassingen Tot slot leven er vragen over de praktische kant van de transitie. Past een nieuwe installatie wel in mijn woning? Is het de investering nog waard op mijn leeftijd? En wat moet ik eigenlijk doen? Deze vragen laten zien dat er behoefte is aan duidelijke informatie en concrete handelingsperspectieven.
Inwoners aan het woord Wijkuitvoeringsplan Emmerhout | juni 2026 13 Inwoners aan het woord “Ik wil best iets doen, maar het moet wel betaalbaar blijven.” Tijdens de gesprekken hebben bewoners dit zelf treffend verwoord: Het wijkuitvoeringsplan is de volgende stap We bevinden ons in een fase waarin bewoners niet alleen meedenken, maar ook, waar mogelijk, aan de slag gaan met hun eigen woning en de ontwikkeling van de wijk. De energietransitie in Emmerhout is daarmee een gezamenlijk proces. Een proces waarin ruimte is voor verschillen, waarin bewoners hun eigen tempo kunnen bepalen en waarin we samen zoeken naar oplossingen die passen bij de wijk. “Als het comfort goed blijft, wil ik best veranderen.” “Het moet wel duidelijk zijn wat er van mij verwacht wordt.” “Zolang ik zelf kan kiezen, sta ik er voor open.” 14 Wijkuitvoeringsplan Emmerhout | juni 2026 Inwoners aan het woord Wijkanalyse Wijkuitvoeringsplan Emmerhout | juni 2026 15 W 4 Wijkanalyse Wijkanalyse In dit hoofdstuk brengen we Emmerhout | Emmerhout is een ruim opgezette, groene | De wijk kent duidelijke interne verschillen: op hoofdlijnen in beeld.
Dit beeld omvat | naoorlogse woonwijk met een overwegend | • | tussen huur- en koopgebieden een analyse van de woningvoorraad, | homogene woningvoorraad uit de jaren ’60 en ’70, | • | tussen oudere en nieuwere delen gecombineerd met duidelijke verschillen tussen | • | en in energiegebruik en woningkwaliteit de bewoners en het energiegebruik, | buurtdelen. en laat zien hoe de wijk ruimtelijk is | Energetisch heeft de wijk een redelijke De wijk bestaat uit circa 3.800 woningen, met | uitgangspositie: opgebouwd. De analyse is gebaseerd op | een vrijwel gelijke verdeling tussen koop (48%) en | • | groot aandeel woningen met label A–C data over sociaaleconomische kenmerken, | (corporatie)huur (52%). Het woningbestand wordt | • | maar ook een substantiële groep met lagere labels gedomineerd door rijwoningen, aangevuld met | • | en nog sterke afhankelijkheid van aardgas (83% woningtypen en energieverbruik (op | appartementen en enkele grotere woningen aan de | cv- installaties) adres- en postcodeniveau), aangevuld | randen. De meeste woningen zijn gebouwd eind jaren zestig en begin jaren zeventig van de vorige | Energiearmoede is relatief beperkt (4,6%), maar met informatie over de aanwezige | eeuw. | komt infrastructuur.
Hiervoor maken we gebruik | duidelijk vaker voor bij huurders Sociaal gezien is Emmerhout een gemiddelde wijk van gemeentelijke en corporatiegegevens, | met een relatief oudere bevolking: 28% is 65 jaar | We hebben ook kaarten toegevoegd over mensen aangevuld met openbare bronnen. | of ouder en huishoudens zijn klein (gemiddeld 1,9 | met een niet-westerse afkomst. Ervaring leert dat persoon). Het aandeel eenpersoonshuishoudens is | deze doelgroep soms lastiger te bereiken is. Het is Daarnaast schetsen we de opbouw en | hoog (47%), wat invloed heeft op woonbehoeften | daarom van belang om te weten waar ze wonen. ontwikkeling van de wijk. | en betaalbaarheid. Voor de uitgebreide analyse zie Bijlage A.
16 | Wijkuitvoeringsplan Emmerhout | juni 2026 | Wijkanalyse Bouwjaar Elektraverbruik Woningtype Energielabel WOZ-waarde Bewoners met niet-westerse afkomst Eigendom Inkomen Wijkanalyse Wijkuitvoeringsplan Emmerhout | juni 2026 17 B 5 Belangenhebbenden- analyse 18 Wijkuitvoeringsplan Emmerhout | juni 2026 Belanghebbendenanalyse Belanghebbenden De belanghebbenden die intensief betrokken zijn in Emmerhout zijn: • Bewoners van Emmerhout: staan centraal in het plan als samenwerkingspartner om tot een gedragen plan te komen; • Gemeente Emmen: centrale rol over verschillende lagen, van projectgroep tot stuurgroep, en in de besluitvorming; • Wijkbelangen Emmerhout en Expeditieteam Emmerhout Energie Neutraal: centrale rol in zowel projectgroep als klankbordgroep en een belangrijke schakel tussen systeemwereld en leefwereld; Woningcorporaties: de corporaties Lefier, Domesta, Woonservice, Woonzorg Nederland zijn allen naar eigen behoefte betrokken met het zwaartepunt bij Lefier en Domesta als samenwerkingspartners in de projectgroep; • Maatschappelijke organisaties (o.a.
Sedna, scholen, zorg- en welzijnspartijen): gedurende het • proces in wisselende intensiteit betrokken, met het zwaartepunt bij Sedna als partner in de projectgroep’; Netbeheerder (Enexis) (inzicht in energie- infrastructuur) Gedurende de eerste fase van het project is ruime tijd genomen om belanghebbenden in kaart te brengen, met elkaar kennis te maken en tot een organisatiestructuur te komen. Er is diverse overlegmomenten geweest om ieders rol en positie duidelijk te maken. Gedurende het proces veranderden rollen afhankelijk van de fase waarin we zaten. De beslisstructuur op de volgende pagina is daar een uitwerking van. Belangenhebbenden en organisatiestructuur Het wijkuitvoeringsplan voor Emmerhout is ontwikkeld in samenwerking met een brede groep belanghebbenden, die ieder vanuit hun eigen rol en belang bijdragen aan het plan. Belanghebbendenanalyse Wijkuitvoeringsplan Emmerhout | juni 2026 19 Om te komen tot een gedragen plan hebben we een organisatiestructuur opgezet. We hebben daarin te maken met een projectgroep, klankbordgroep, stuurgroep en een bestuurlijk overleg. Zij worden na elke fase geïnformeerd én om advies gevraagd. Bij goedkeuring kan doorgegaan worden met het project. Projectgroep Emmerhout De projectgroep bestond uit vertegenwoordigers van de gemeente Emmen, Wijkbelangen Emmerhout, Expeditieteam Emmerhout Energie Neutraal, Sedna, Lefier en Domesta.
Deze groep bereidde stukken voor, vroeg hierover advies van de klankbordgroep en rapporteerde aan de stuurgroep Klankbordgroep De klankbordgroep bestond uit enkele wijkbewoners uit de wijk die zich hier zelf voor hebben aangemeld. Ze adviseren de projectgroep op onderdelen van het proces en geven feedback op stukken voordat ze naar de stuurgroep gaan. Stuurgroep De stuurgroep bestaat uit de wethouders en programmamanager Duurzaamheid, Energie en Klimaat (DEK), van de gemeente Emmen. Zij geven richting aan het project, stellen kaders en nemen, waar nodig, besluiten binnen die gestelde kaders. Besluiten die buiten gestelde kaders vallen worden voorgelegd aan het college van B&W. De stuurgroep beslist uiteindelijk samen met de woningcorporaties, die hun eigen verantwoordelijkheid hebben, of de fase is afgerond en de projectgroep verder kan met uitwerken en de volgende fase kan starten. Is dit niet het geval, dan begint het proces van die fase opnieuw. Dit gebeurt in het bestuurlijk overleg. Expertgroep De expertgroep is een groep die, (on)gevraagd, meedenkt binnen het project op inhoud en proces. Ze denken zowel aan de voorkant als aan de achterkant mee over de inhoud. Dit is dus geen formeel onderdeel van de route voor besluit en is daarom niet opgenomen in naastgelegen afbeelding.
Projectgroep Corporaties Klankbordgroep Stuurgroep Bestuurlijk overleg 20 Wijkuitvoeringsplan Emmerhout | juni 2026 Belanghebbendenanalyse Proces Wijkuitvoeringsplan Emmerhout | juni 2026 21 P 6 Proces 22 Wijkuitvoeringsplan Emmerhout | juni 2026 Proces Het plan van aanpak om te komen tot een wijkuitvoeringsplan kent vijf stappen. Het opstellen van een wijkuitvoeringsplan is geen rechte weg. Gaandeweg hebben we afslagen verkend, namen we soms een omweg en hebben we soms een stap terug genomen als dat beter paste voor het eindresultaat of als dat beter aansloot bij de behoeften van Emmerhout. Het is dus een leidraad geweest voor het proces. Stap 1 Waar sta je als samenwerkingspartners, gemeente en Wijkbelangen/ Expeditieteam? We starten met het gezamenlijk bepalen van het vertrekpunt: wat gebeurt er al in Emmerhout, welke doelen en ambities zijn er, en hoe organiseren we de samenwerking. Dit doen we via bureauonderzoek en één of meerdere groepssessies met gemeente en wijkvertegenwoordiging (zoals Wijkbelangen/ wijkexpeditieteam). In deze fase maken we afspraken over wie welke rol, verantwoordelijkheid en beslissingsruimte heeft. Ook brengen we in beeld welke andere partners (bijv. woningcorporatie, netbeheerder, bewonerscollectieven, maatschappelijke organisaties) relevant zijn en hoe en wanneer de politiek wordt betrokken.
Deze afspraken leggen we vast in bijvoorbeeld een voorlopige samenwerkingsovereenkomst. Daarnaast zorgen we voor goede afstemming en samenwerking met gemeentelijke disciplines zoals communicatie (Emmen geeft energie!), openbare ruimte, leefomgeving, infrastructuur en sociaal domein. Tot slot bepalen we de besluitmomenten in het proces en formuleren we de opdracht van het onderzoek naar alternatieve warmtebronnen en de (ondergrondse) energie- infrastructuur. Plan van aanpak Stap 2 Verkenning in de wijk In de tweede stap brengen we de wijk in beeld met een wijkanalyse. We analyseren onder andere sociaaleconomische kenmerken, woningvoorraad en energetische uitgangssituatie (bij voorkeur op adres- of postcodeniveau), en de aanwezige boven- en ondergrondse infrastructuur. Waar mogelijk gebruiken we bestaande bronnen van gemeente en woningcorporaties en vullen die aan waar nodig. Daarnaast inventariseren we welke plannen voor de wijk er al liggen bij corporaties en netbeheerders, en welke bewonersinitiatieven er zijn, zodat koppelkansen vroegtijdig zichtbaar worden. Tegelijk laten we onderzoeken welke alternatieve warmtebronnen (haalbaarheid, kosten, risico’s) er zijn, en wat de samenhang is met de (ondergrondse) infrastructuur.
Omdat het plan uiteindelijk besproken wordt met bewoners, bereiden we in deze stap samen met een wijkvertegen- woordiging de aanpak voor de gesprekken met de wijk voor: wat weten we al, wie moeten we spreken, en welke onderwerpen leven er? Proces Wijkuitvoeringsplan Emmerhout | juni 2026 23 Stap 3 Met de wijk in gesprek Emmerhout heeft al betrokken bewoners en een actieve vertegenwoordiging. In deze stap verbreden we dat: hoe wil de rest van de wijk betrokken worden, en welke aanpak past bij de bewoners van Emmerhout? Door zichtbaar te zijn in de wijk en actief het gesprek te voeren, bepalen we welke vorm van communicatie en participatie werkt. In sommige wijken is er behoefte aan een concreet voorstel “op tafel”, in andere wijken willen bewoners juist vanaf het begin meedenken. Op basis van de eerste gesprekken stellen we een participatie- en communicatiestrategie op maat op. Daarbij gebruiken we passende middelen (bijvoorbeeld inloopmomenten, straatgesprekken, themasessies, koffiemomenten en/of digitale vormen). Via deze gesprekken halen we ook wijkambities, zorgen, voorwaarden en gewenste koppelkansen op. Deze leggen we, samen met de wijk, vast in een wijkconvenant.
In de participatie hanteren we drie centrale doelen: • Betrokkenheid bij beleid versterken onder wijkbewoners; • Wederzijds vertrouwen tussen overheid en bewoners versterken; • Sociale cohesie in de wijk versterken. Dit vraagt om transparantie, duidelijke samenwerkingsafspraken, heldere rolverdeling en tijdige, regelmatige communicatie. Stap 4 De balans opmaken Als de feiten (stap 2) en de wijkambities (stap 3) scherp zijn, brengen we de mogelijke routes in beeld richting een aardgasvrije wijk. We werken scenario’s uit waarin kosten, haalbaarheid, risico’s en randvoorwaarden duidelijk worden gemaakt, inclusief een overzicht van mogelijke warmtebronnen en, waar mogelijk, een onderbouwde voorkeursrichting op basis van onderzoek. We kijken nadrukkelijk verder dan alleen techniek: juist koppelkansen kunnen het plan sterker en aantrekkelijker maken, zoals vergroening van straten, sociale initiatieven, energiecoöperaties, werkgelegenheidskansen, of aansluiting bij geplande ingrepen in openbare ruimte en infrastructuur. Dat werken we uit in een overzichtskaart en in een samenhangende kansenagenda. Daarnaast verkennen we of we een pakket aan maatregelen kunnen aanbieden. Bijvoorbeeld isolatiemaatregelen, die ongeacht welke keuze er uiteindelijk wordt gemaakt, uitgevoerd kunnen worden zonder dat men daar spijt van krijgt.
Dit helpt om het wijkuitvoeringsplan concreter te maken en kan energie in de wijk vasthouden. Stap 5 Het plan opstellen en aan de wijk presenteren In de laatste stap vertalen we alle opbrengsten naar een concreet, uitvoerbaar wijkuitvoeringsplan. Samen met gemeente, wijkvertegenwoordiging en andere betrokken partijen werken we de route, maatregelen, fasering, organisatie, communicatie, financiën en besluitmomenten uit. Daarbij ligt de nadruk op uitvoerbaarheid: oplossingen moeten technisch kloppen, financieel en organisatorisch te realiseren zijn én begrijpelijk en haalbaar zijn voor bewoners. Het conceptplan leggen we tijdens de inzagelegging voor aan de wijk en betrokken partners en we verwerken reacties in de definitieve versie. 24 Wijkuitvoeringsplan Emmerhout | juni 2026 Proces Inleiding Het participatieproces in Emmerhout is stapsgewijs opgebouwd en volgt de verschillende fasen in het opstellen van het wijkuitvoeringsplan. In elke stap stond een ander type gesprek centraal: van het ophalen van wat belangrijk is in de wijk, naar verdiepen en activeren, tot het gezamenlijk afwegen van scenario’s en het voorleggen van een voorkeursrichting. We hanteren drie centrale doelen: • Betrokkenheid bij beleid versterken onder wijkbewoners; • Wederzijds vertrouwen tussen overheid en bewoners versterken; • Sociale cohesie in de wijk versterken.
In dit hoofdstuk gaan we verder in op de uitgevoerde participatie en de belangrijkste resultaten voor het proces. Het ADKAR-model We hebben gewerkt met het ADKAR-model. Het ADKAR- model helpt om gedragsverandering bij bewoners stap voor stap te begrijpen en te begeleiden. Het laat zien dat verduurzaming niet alleen een technische opgave is, maar vooral een proces waarbij mensen eerst bewust moeten worden, vervolgens gemotiveerd raken en voldoende kennis en mogelijkheden nodig hebben om in actie te komen. Door per stap te kijken wat bewoners nodig hebben, kunnen communicatie, ondersteuning en maatregelen beter worden afgestemd en wordt de kans op daadwerkelijke verandering vergroot. ADKAR staat voor: Awareness (bewustzijn), Desire (verlangen), Knowledge (besef), Ability (Vermogen), Reinforcement (bekrachtigen). Participatieproces Bewustzijn Openstaan voor de aankomende transitie Verlangen Begrijpen wat de verandering gaat inhouden Besef Kunnen: bewoners zien dat de transitie realistisch is. Vermogen Doen: bewoners gaan hun huis verduurzamen Bekrachtigen Doen: bewoners werken mee aan het WUP Proces Wijkuitvoeringsplan Emmerhout | juni 2026 25 Bewustzijn verhogen en ophalen in de wijk In de beginfase lag de nadruk op het bewustzijn vergroten en ophalen van wat bewoners belangrijk vinden. Dit is gedaan door een wijkactie van 25 tot en met 29 september 2023.
Vanuit een tent in de buurt en daarna bij de Wijkwijzer is actief het gesprek gevoerd met bewoners. Het doel was om bewoners te informeren over het Wijkuitvoeringsplan, ideeën op te halen en betrokkenheid te vergroten. De belangrijkste uitkomsten voor het proces: • Bekendheid met het Wijkuitvoeringsplan is vergroot onder bewoners • Eerste aanmeldingen voor bewoners die willen deelnemen in de klankbordgroep • Gesprekken lieten zien dat behoeften sterk verschillen tussen koop/huur, kennisniveau en financiële mogelijkheden • Bewoners vragen om heldere communicatie met duidelijke informatie, praktische uitleg en overzicht van mogelijkheden. 26 Wijkuitvoeringsplan Emmerhout | juni 2026 Proces Verlangen en verdiepen | van de thema’s en het maken van keuzes welke men | De belangrijkste uitkomsten voor In de volgende fase is het gesprek met bewoners | het belangrijkste vind. De sessie werd samen met | het proces: verdiept en concreter gemaakt. Hierbij lag de focus | Wijkbelangen georganiseerd en er is veel tijd gestoken | • | Bewoners zijn gestimuleerd om na te denken over op wat bewoners zelf kunnen doen en welke stappen | in het organiseren van een diverse groep bewoners. Er | verduurzaming en om eerste stappen te zetten, logisch zijn richting een aardgasvrije toekomst.
| waren zowel huurders als woningeigenaren en jong en | bijvoorbeeld via advies of energiebesparende Tijdens de energiemarkt op 24 september 2024 is het | oud was vertegenwoordigd. Het was een succesvolle | maatregelen. gesprek gevoerd aan de hand van het scenariospel. | avond met wederzijds begrip. | • | Bewoners willen regie houden over keuzes en niet Aan de hand van verschillende thema’s zijn we met | afhankelijk zijn van één oplossing. Tegelijkertijd is bewoners in gesprek gegaan over wat zij belangrijk | comfort een belangrijke randvoorwaarde. vinden. Het belangrijkste doel hierbij is criteria en | • | Er is scepsis over alternatieven voor aardgas. uitgangspunten bepalen waaraan een aardgasvrij | Bewoners willen zekerheid dat nieuwe oplossingen Emmerhout moet voldoen volgens de bewoners. | betrouwbaar en vergelijkbaar zijn in comfort. Daarnaast zijn bewoners geïnformeerd over | • | Kosten zijn lastig te overzien en vormen een verduurzamingsmaatregelen voor hun woning, | belangrijke onzekerheid. Er is behoefte aan eerlijke energiebesparing en subsidies. | verdeling van kosten en voldoende ondersteuning. • | Een deel van de bewoners wil tempo maken om Op 22 januari 2025 is het scenariospel | overlast te beperken, terwijl anderen benadrukken nog een keer gespeeld. In de middag in | dat zorgvuldigheid voorop moet staan.
de Wijkwijzer en in de avond bij een | • | Bewoners staan open voor gezamenlijke bijeenkomst in De Wilker. Dit gesprek | oplossingen, mits er ruimte blijft voor eigen keuzes stond in het teken van het verdiepen | en situaties. • | Aanpassingen aan woning en wijk zijn mogelijk, maar er zijn zorgen over impact op uitstraling, groen en praktische uitvoerbaarheid. • | Voor sommige bewoners is duurzaamheid een belangrijke drijfveer, maar vaker wegen comfort en kosten zwaarder. Proces | Wijkuitvoeringsplan Emmerhout | juni 2026 | 27 Bespreken scenario’s | De belangrijkste uitkomsten voor | Overzicht participatiemomenten In de laatste fase van het participatieproces | het proces: | • | Ambitiebijeenkomst 14 juni 2023 stond het delen van kennis, het versterken van | • | Bewoners hebben behoefte aan duidelijkheid over | • | Wijkactie 25 t/m 29 september 2023 het handelingsperspectief en het toetsen van de | planning en verplichting: wanneer moeten zij iets | Emmerhout voorkeursrichting centraal.
Deze fase vond plaats | doen en wat wordt er van hen verwacht? | • | Bijeenkomst met belanghebbenden over kaders tijdens de energiemarkt op 27 januari 2026, | • | Het uitgangspunt dat er tot 2050 van aardgas | en randvoorwaarden 23 mei 2024 georganiseerd in de middag (De Wijkwijzer) en in de | gebruik gemaakt kan worden, wordt als belangrijk | • | Energiemarkt 24 september 2024 avond (De Wilker). Over de hele dag spraken we 64 | ervaren, maar bewoners staan wel open voor | • | Bijeenkomst met belanghebbenden over bewoners. | stappen als deze haalbaar en betaalbaar zijn. | warmtescenario’s 6 november 2024 • | Financiën en subsidies blijven een doorslaggevende | • | Enquête in de wijk najaar 2024 Tijdens deze bijeenkomsten zijn bewoners | factor; bewoners zoeken zekerheid over kosten, | • | Bewonersbijeenkomst 22 januari 2025 geïnformeerd over de uitkomsten van de eerdere fases | terugverdientijd en ondersteuning. | • | Energiemarkt 27 januari 2026 en de mogelijke richting voor de wijk. Tegelijkertijd | • | Er is blijvende behoefte aan praktische was er ruimte om vragen te stellen, zorgen te delen en | ondersteuning, zoals energiecoaches, het fixteam en | Voor een uitgebreid verslag zie Bijlage B. te toetsen of de voorgestelde richting aansluit bij de | onafhankelijk advies. verwachtingen en behoeften in de wijk.
| • | Bewoners tonen interesse in gezamenlijke oplossingen, maar willen ruimte houden voor De bijeenkomsten hadden een dubbel doel: | individuele keuzes. • | het vergroten van kennis en inzicht bij bewoners | • | VvE’s en groepen bewoners zoeken naar manieren over mogelijke oplossingen en vervolgstappen; | om collectief stappen te zetten, mits dit goed • | het toetsen en aanscherpen van de voorkeursrichting | georganiseerd en ondersteund wordt. op basis van reacties uit de wijk. De energiemarkt bood bewoners de mogelijkheid om laagdrempelig in gesprek te gaan met verschillende partijen, zoals energiecoaches en adviseurs, en om concreet advies te krijgen over hun eigen woning. Daarmee werd ook het handelingsperspectief verder versterkt: wat kun je nu al doen en welke stappen volgen later? 28 | Wijkuitvoeringsplan Emmerhout | juni 2026 | Proces 29Gezamenlijke ambities Wijkuitvoeringsplan Emmerhout | juni 2026 29 P 7 Gezamenlijke ambities Om tot een gedragen en onderbouwde keuze voor een warmtescenario te komen, zijn gezamenlijke ambities opgesteld die richting geven aan de afweging. De centrale ambities zijn het resultaat van een dynamisch proces, waarin we samen met betrokken partijen hebben verkend wat belangrijk is voor een aardgasvrij Emmerhout.
In de eerste fase lag de nadruk op het ophalen van inzichten, belangen en opvattingen: waar gaat het eigenlijk over, en wat vinden belanghebbenden en bewoners belangrijk? Vervolgens zijn deze uiteenlopende perspectieven stap voor stap getrechterd en samengebracht tot de kern: vijf centrale ambities die richting geven aan de afweging tussen verschillende warmtescenario’s. De ambities zijn opgebouwd op basis van werksessies met belanghebbenden (gemeente, corporaties, experts, etc.) en participatiemomenten met bewoners, en zijn gedurende het proces telkens getoetst en aangescherpt. Daarmee vormen ze een gedragen en herkenbaar kader voor de scenario- analyse en de uiteindelijke keuze voor een voorkeursrichting. Betaalbaarheid Betaalbaar voor alle bewoners, met extra bescherming voor kwetsbare groepen • De wens is niet duurder dan de huidige situatie en financieel haalbaar op korte én lange termijn. Organiseerbaarheid Uitvoerbare en schaalbare oplossingen, met ruimte voor fasering en samenwerking. • Aansluiten bij de wijkpraktijk: collectief waar kan, individueel waar nodig. Ruimtelijke impact Behoud en versterking van de ruimtelijke en ecologische kwaliteit van de wijk. • Minimale overlast en slim benutten van koppelkansen in de openbare ruimte. Milieu Maximale bijdrage aan een aardgasvrij en energieneutraal Emmerhout.
• Eerst energie besparen, daarna duurzame warmtebronnen inzetten. Keuzevrijheid voor bewoners Ruimte voor bewoners om keuzes te maken, passend bij hun situatie. • Binnen duidelijke kaders van betaalbaarheid en uitvoerbaarheid. 30 Wijkuitvoeringsplan Emmerhout | juni 2026 Gezamenlijke ambities 5 centrale ambities – richtinggevend en kaderstellend De 5 centrale ambities dienen als kader en kernwaarden binnen het plan. Hieronder lichten we de centrale ambities wat uitgebreider toe. Betaalbaarheid Betaalbaarheid vormt een harde randvoorwaarde binnen het WUP . In het gekozen scenario houden we rekening met het zo laag mogelijk houden van de maandlasten voor bewoners. Het plan moet bescherming bieden aan huishoudens met een kleinere portemonnee. Daarbij wordt niet alleen gekeken naar de maandelijkse energielasten, maar ook naar investeringen en financierbaarheid op zowel woning- als maatschappelijk niveau. In de afweging weegt betaalbaarheid zwaarder dan andere ambities, zoals keuzevrijheid. Organiseerbaarheid De gekozen oplossing moet uitvoerbaar zijn in de praktijk: technisch, juridisch, financieel en organisatorisch. Dit vraagt om een aanpak die aansluit bij lopende initiatieven in de wijk, ruimte biedt voor gefaseerde uitvoering en schaalbaar is naar de rest van de wijk of andere gebieden.
Heldere samenwerking en rolverdeling zijn daarbij essentieel, net als een goede afweging tussen collectieve oplossingen en individuele mogelijkheden. Ruimtelijke impact De energietransitie mag geen afbreuk doen aan de kwaliteit van de wijk. Ingrepen moeten zorgvuldig omgaan met de bestaande stedenbouwkundige en ecologische waarden, zoals groen en openbare ruimte. Tegelijkertijd biedt de transitie kansen om de wijk te verbeteren, bijvoorbeeld door werk met werk te maken. Overlast is niet te vermijden, maar vraagt om goede begeleiding en communicatie. Milieu De transitie in Emmerhout draagt bij aan de klimaatdoelen door in te zetten op CO2-reductie en een aardgasvrije toekomst. Daarbij geldt dat het verminderen van de energievraag de eerste stap is, bijvoorbeeld door isolatie, waarna duurzame warmteoplossingen volgen. De uiteindelijke keuze wordt bepaald door de mate waarin systemen efficiënt zijn en bijdragen aan een lagere milieubelasting, met aandacht voor effecten op natuur, omgeving en gezondheid. Keuzevrijheid voor bewoners Bewoners houden ruimte om keuzes te maken die passen bij hun situatie, met oog voor verschillen tussen huurders en eigenaren. Daarbij is aardgasvrij in 2050 wel een harde grens. Voor die tijd moeten bewoners een keus gemaakt hebben.
Het spanningsveld tussen collectieve oplossingen en individuele voorkeuren wordt erkend, waarbij bewoners voldoende tijd en ruimte krijgen om een keuze te maken tussen collectief of individueel. Gezamenlijke ambities Wijkuitvoeringsplan Emmerhout | juni 2026 31 32 Wijkuitvoeringsplan Emmerhout | juni 2026 Afwegingsproces alternatieve warmtebron A 8 Afwegingsproces alternatieve warmtebron Inleiding Onderdeel van dit wijkuitvoeringsplan is het verkennen van alternatieve, aardgasvrije warmtebronnen en -systemen die passen bij de wijk. Adviesbureau Ekwadraat heeft hiervoor een technisch en financieel haalbaarheidsonderzoek uitgevoerd. In dit onderzoek zijn verschillende warmtesystemen beoordeeld op hun toepasbaarheid in Emmerhout, waarbij onder andere is gekeken naar betaalbaarheid, technische haalbaarheid, organiseerbaarheid, ruimtelijke impact en milieueffecten. Op basis van een eerste verkenning zijn drie kansrijke warmtesystemen geselecteerd voor nadere analyse: • Individuele lucht-water-warmtepompen (45°C) • Collectief warmtenet met lucht-water-warmtepomp (70°C) • Collectief warmtenet met geothermie (70°C) • De drie scenario’s zijn uitgebreider uitgewerkt in Bijlage C. Deze systemen zijn vervolgens met elkaar vergeleken in een technisch-financiële analyse, aangevuld met een multicriteria-analyse (MCA).
Daarbij is vooral gekeken naar thema’s zoals betaalbaarheid, organiseerbaarheid, ruimtelijke impact en milieu. De uitkomsten van dit onderzoek vormen een belangrijke basis voor de verdere afweging in dit wijkuitvoeringsplan. Afwegingsproces alternatieve warmtebron Wijkuitvoeringsplan Emmerhout | juni 2026 33 34 Wijkuitvoeringsplan Emmerhout | juni 2026 Afwegingsproces alternatieve warmtebron Belangrijkste inzichten uit de scenarioanalyse De analyse laat zien dat er meerdere routes mogelijk zijn richting een aardgasvrij Emmerhout. Tegelijkertijd wordt duidelijk dat geen van de scenario’s op zichzelf volledig aansluit bij de opgave en de kenmerken van de wijk. Individuele lucht-water-warmtepompen (45°C) Dit scenario biedt bewoners veel keuzevrijheid en flexibiliteit. Daar staat tegenover dat het hoge investeringen per woning vraagt en ingrijpende aanpassingen nodig zijn, zoals isolatie en aanpassing van het afgiftesysteem. Deze aanpak vraagt ook extra ruimte in en rondom de woning. Voor veel bewoners vormt dit een financiële en praktische drempel. Als wijkbrede oplossing is dit scenario daarom beperkt geschikt, maar het kan wel een belangrijke rol spelen in individuele situaties of als alternatief waar collectieve oplossingen minder passend zijn.
Collectief warmtenet met lucht-water- warmtepomp (70°C) Dit scenario scoort relatief goed op lagere investeringen per woning en beperkte aanpassingen in huis. Tegelijkertijd vraagt het om grote investeringen in infrastructuur, een hoog aansluitpercentage en voldoende draagvlak in de wijk. De keuzevrijheid voor bewoners is beperkt en een systeem op 70°C sluit minder goed aan bij de lange termijn ambitie richting lage-temperatuuroplossingen. Als wijkbrede oplossing is dit scenario daarom minder passend, maar op specifieke plekken kan een collectieve aanpak kansrijk zijn. Collectief warmtenet met geothermie (70°C) Geothermie biedt voordelen op het gebied van duurzaamheid, met een lage energievraag en CO2- uitstoot. Tegelijkertijd kent dit scenario grote onzekerheden en investeringsrisico’s, omdat de opbrengst van de bron pas na boringen duidelijk wordt. Ook hier is sprake van een collectieve aanpak met beperkte keuzevrijheid voor bewoners. In de huidige fase is dit scenario daarom minder kansrijk voor Emmerhout. Samenvattend De scenarioanalyse laat zien dat er geen eenduidige oplossing is voor Emmerhout. Er bestaat een spanningsveld tussen betaalbaarheid, keuzevrijheid, technische haalbaarheid en draagvlak in de wijk. Dit vraagt om een aanpak die recht doet aan de diversiteit van de wijk en ruimte biedt voor maatwerk.
De uitkomsten van deze analyse vormen de basis voor de verdere afweging in dit wijkuitvoeringsplan, waarin wordt toegewerkt naar een passende en haalbare route richting een aardgasvrij Emmerhout. Afwegingsproces alternatieve warmtebron Wijkuitvoeringsplan Emmerhout | juni 2026 35 36 Wijkuitvoeringsplan Emmerhout | juni 2026 Keuze voorkeur alternatieve warmtebron K 9 Keuze voorkeur alternatieve warmtebron Het plan: gebiedsgerichte en hybride aanpak Het plan gaat uit van een gebiedsgerichte en hybride aanpak. In plaats van één uniforme oplossing voor de hele wijk, wordt Emmerhout opgedeeld in deelgebieden (zones) op basis van kenmerken zoals bouwjaar, woningtypologie, eigendomsverhoudingen en de mate van versnipperd bezit. Per deelgebied wordt bepaald welke warmteoplossing het meest kansrijk en passend is. In gebieden met een hoge dichtheid, vergelijkbare woningtypen of veel corporatiebezit is een collectieve oplossing beter te organiseren en betaalbaarder, terwijl in meer diverse of versnipperde gebieden een individuele oplossing logischer is. Daarbij wordt nadrukkelijk gekeken naar het draagvlak onder bewoners. Per deelgebied wordt verkend in hoeverre bewoners openstaan voor een collectief systeem en onder welke voorwaarden, waarbij naast technische en financiële ook sociale en organisatorische aspecten worden meegewogen.
Inleiding Op basis van het technisch en financieel haalbaarheidsonderzoek en gesprekken met belang- hebbenden en bewoners is geconcludeerd dat geen van de drie onderzochte scenario’s op zichzelf volledig aansluit bij de opgave in Emmerhout. Tegelijkertijd bevatten de scenario’s waardevolle elementen die richting geven aan een passende aanpak voor de wijk. Daarom is een nieuw plan opgesteld die in dit hoofdstuk verder wordt toegelicht. Keuze voorkeur alternatieve warmtebron Wijkuitvoeringsplan Emmerhout | juni 2026 37 1 Focussen op isoleren en ventileren Het verbeteren van de schil van woningen staat centraal. Door woningen beter te isoleren neemt de warmtevraag af. Daarmee worden duurzame warmteoplossingen beter betaalbaar en ontstaat meer keuzevrijheid voor bewoners. 2 45 graden waar kan, 70 graden waar moet Niet alle woningen in Emmerhout zijn hetzelfde. In goed geïsoleerde woningen kan vaak met een lage temperatuur worden verwarmd. In andere situaties is een hogere temperatuur nodig. Het systeem moet daarom ruimte bieden voor maatwerk. We sluiten aan bij de landelijke referentie van circa 50°C voor lage temperatuurverwarming. Tegelijk sturen we op een zo laag mogelijke aanvoertemperatuur, omdat dit duurzame warmtebronnen efficiënter maakt. Waar woningen voldoende geschikt zijn of aanvullend worden aangepast, kan een lagere temperatuur, zoals 45°C, worden nagestreefd.
De exacte aanvoertemperatuur wordt per deelgebied, complex of woning bepaald op basis van isolatieniveau, afgiftesysteem, comfort, betaalbaarheid en uitvoerbaarheid. 3 Collectief waar kan, individueel waar moet In sommige delen van de wijk kan een collectieve oplossing kansrijk zijn. In andere situaties past een individuele oplossing beter bij de woning of de wensen van bewoners. We gaan de komende periode verkennen waar bewoners een collectief systeem zien zitten en gaan dit verkennen met de corporaties. Kleine collectieve warmtesystemen Kleinschalige collectieve warmtesystemen zijn systemen waarbij een beperkt aantal woningen, bijvoorbeeld in een straat, bouwblok of buurt, gezamenlijk gebruikmaakt van een lokale warmtebron. De schaal van deze systemen ligt meestal tussen enkele woningen en circa 1.500 woningen. De warmte wordt lokaal opgewekt, bijvoorbeeld met bodemenergie, aquathermie of zonthermie, en via een klein warmtenet verdeeld over de aangesloten woningen. Vaak gebeurt dit in combinatie met collectieve of individuele warmtepompen. Door hun beperkte schaal zijn kleine collectieve systemen flexibeler en beter af te stemmen op de kenmerken van een deelgebied, zoals woningtypen, eigendomssituaties en beschikbare ruimte.
Tegelijkertijd vragen ook deze systemen om samenwerking tussen bewoners, gebouweigenaren en andere partijen, én om voldoende draagvlak binnen het gebied. Kleine collectieve warmtesystemen bieden daarmee ruimte voor maatwerk binnen een gebiedsgerichte aanpak. Bron: Handreiking mini- en kleinschalige warmtenetten, NPLW December 2024 3 Samenhangende principes 38 Wijkuitvoeringsplan Emmerhout | juni 2026 Keuze voorkeur alternatieve warmtebron Inleiding Om tot een passende en uitvoerbare aanpak te komen, wordt Emmerhout opgedeeld in deelgebieden. Deze deelgebieden vormen de basis voor het bepalen van de meest geschikte warmteoplossing per deelgebied. De indeling in deelgebieden gebeurt op basis van een combinatie van fysieke, technische en sociale kenmerken van de wijk. Daarbij wordt onder andere gekeken naar: Bouwjaar en energetische kwaliteit van woningen Woningbouwperiodes geven vaak inzicht in isolatieniveau, constructie en geschiktheid voor lage- of hoge- temperatuuroplossingen. Woningtypologie en dichtheid Rijtjeswoningen, appartementen en vrijstaande woningen vragen om verschillende oplossingen. Ook de dichtheid van bebouwing speelt een rol in de haalbaarheid van collectieve systemen. Eigendomsverhoudingen In gebieden met veel corporatiebezit of met VvE’s zijn vaak beter collectieve oplossingen te organiseren.
In gebieden met versnipperd bezit is dit complexer en ligt een individuele aanpak vaker voor de hand. Ruimtelijke mogelijkheden De beschikbare openbare ruimte en de ruimte in de woningen bepaalt in hoeverre installaties ingepast kunnen worden. Bestaande plannen en ontwikkelingen Lopende verduurzamings-, renovatie- of onderhoudsplannen van corporaties en gemeente bieden kansen om de warmtetransitie te koppelen aan andere ingrepen. Draagvlak in de deelgebieden Naast deze fysieke en organisatorische kenmerken wordt ook nadrukkelijk gekeken naar het draagvlak in de wijk. Per deelgebied wordt verkend in hoeverre bewoners openstaan voor collectieve oplossingen en onder welke voorwaarden. Dit maakt het mogelijk om niet alleen technisch haalbare, maar ook maatschappelijk gedragen keuzes te maken. Door deze combinatie van factoren ontstaat een indeling in logische deelgebieden, waarin per gebied een passende strategie kan worden bepaald. Dit vormt de basis voor de verdere uitwerking van het plan, waarin maatwerk centraal staat. Daarnaast worden de corporaties actief betrokken om te onderzoeken waar collectieven mogelijk zijn binnen hun bezit.
Deelgebieden bepalen Keuze voorkeur alternatieve warmtebron Wijkuitvoeringsplan Emmerhout | juni 2026 39 Nul-op-de-meter renovaties (Lefier) In Emmerhout zijn in opdracht van woningcorporatie Lefier 95 sociale huurwoningen uit de jaren zestig verduurzaamd richting nul-op-de-meter. De woningen aan de Laan van Kinholt en de Laan van de Marel kregen onder meer nieuwe gevels, extra dak- en vloerisolatie, triple glas, zonnepanelen, warmtepompen en een ventilatiesysteem met warmteterugwinning. Door deze ingrepen is het energieverbruik sterk teruggebracht en zijn de woningen voorbereid op een aardgasvrije toekomst. Het project vormt een belangrijk praktijkvoorbeeld voor de energietransitie in de wijk. Modelwoning Emmerhout In Emmerhout is aan de Laan van de Marel een modelwoning ingericht als praktische voorbeeldwoning voor bewoners. In de woning kunnen inwoners zien welke maatregelen mogelijk zijn om hun huis energiezuiniger en toekomstbestendig te maken, zoals isolatie, ventilatie en duurzame installaties. Daarnaast biedt de modelwoning informatie over langer zelfstandig thuis wonen. De woning is gerealiseerd vanuit de Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe en vormt een ontmoetings- en informatieplek voor bewoners, energiecoaches en het Expeditieteam Emmerhout Energie Neutraal. Helaas is de modelwoning door het stoppen van de Regio Deal momenteel niet meer in gebruik.
Aanpak Emmerhout-Zuid In Emmerhout-Zuid is via de Regio Deal Zuid- en Oost- Drenthe onderzocht hoe woningeigenaren met een lager inkomen kunnen worden geholpen bij het verduurzamen van hun woning. De aanpak startte kleinschalig met een pilot bij een rij woningen en werd daarna verbreed naar particuliere woningeigenaren in Emmerhout-Zuid. Bewoners konden gebruikmaken van energieadvies, begeleiding door energie- en subsidiecoaches en ondersteuning bij het aanvragen van subsidies en offertes. Het oorspronkelijke doel was om circa 200 woningeigenaren te adviseren en hun woning te isoleren. Uiteindelijk hebben is iets meer dan 3 miljoen euro aan isolatiemaatregelen gebruikt in Emmerhout-Zuid Goede voorbeelden In Emmerhout zijn de afgelopen jaren al meerdere goede voorbeelden van verduurzaming en de transitie uitgevoerd. Drie van deze voorbeelden zijn op deze pagina weergegeven ter inspiratie. 40 Wijkuitvoeringsplan Emmerhout | juni 2026 Keuze voorkeur alternatieve warmtebron Van plan naar uitvoering Wijkuitvoeringsplan Emmerhout | juni 2026 41 V 10 Van plan naar uitvoering Inleiding Dit wijkuitvoeringsplan geeft richting aan de warmtetransitie in Emmerhout. In dit hoofdstuk beschrijven we hoe deze richting zich vertaalt naar de uitvoering in de wijk.
Het plan is geen blauwdruk per straat of woning, maar een ontwikkelpad: hoe we stap voor stap toewerken naar een aardgasvrij Emmerhout, en hoe we daarbij aansluiten bij wat er al gebeurt in de wijk. De energietransitie vraagt om een aanpak die richting geeft, maar ook ruimte laat. Ruimte voor verschillen tussen buurten, voor initiatieven van bewoners en voor nieuwe inzichten in de tijd. Daarom werken we met een aanpak die meegroeit met de wijk: van een brede basis naar meer gerichte inzet waar dat kan. Voor Emmerhout is aardgasvrij-klaar in 2035 een realistisch en richtinggevend tussendoel. Dat betekent dat woningen en bewoners voorbereid zijn op een volgende stap richting aardgasvrij wonen, zonder dat overal al een definitieve warmteoplossing gerealiseerd hoeft te zijn. In het gele kader staande ambities die het kader vormen voor de keuzes die we maken in de uitvoering van het wijkuitvoeringsplan. Inleiding & ambities 42 Wijkuitvoeringsplan Emmerhout | juni 2026 Van plan naar uitvoering
Van plan naar uitvoering Wijkuitvoeringsplan Emmerhout | juni 2026 43 Betaalbaarheid Betaalbaar voor alle bewoners, met extra bescherming voor kwetsbare groepen • De wens is niet duurder dan de huidige situatie en financieel haalbaar op korte én lange termijn. Organiseerbaarheid Uitvoerbare en schaalbare oplossingen, met ruimte voor fasering en samenwerking. • Aansluiten bij de wijkpraktijk: collectief waar kan, individueel waar nodig. Ruimtelijke impact Behoud en versterking van de ruimtelijke en ecologische kwaliteit van de wijk. • Minimale overlast en slim benutten van koppelkansen in de openbare ruimte. Milieu Maximale bijdrage aan een aardgasvrij en energieneutraal Emmerhout. • Eerst energie besparen, daarna duurzame warmtebronnen inzetten. Keuzevrijheid voor bewoners Ruimte voor bewoners om keuzes te maken, passend bij hun situatie. • Binnen duidelijke kaders van betaalbaarheid en uitvoerbaarheid. 5 centrale ambities – richtinggevend en kaderstellend Fase 1 (2026–2030): Voorbereiden en activeren We leggen de basis met een wijkbrede aanpak voor isolatie en ventilatie en richten de ondersteuning voor bewoners in. Tegelijk brengen we kansrijke gebieden in beeld en maken we afspraken met partners zoals corporaties en netbeheerder. Ook sluiten we aan bij geplande werkzaamheden in de wijk. We starten met twee pilots voor collectieven.
Fase 2 (2031–2035): aardgasvrij-klaar en eerste gebiedsaanpakken We versnellen de woningaanpak om te komen tot aardgasvrij-klaar. Vanuit de pilots breiden we de collectieve aanpakken uit. We voeren de geleerde lessen door. Fase 3 (2036–2050): opschalen en versnellen Succesvolle aanpakken worden uitgebreid naar andere delen van de wijk. Collectieve oplossingen worden gerealiseerd waar mogelijk, terwijl we bewoners blijven ondersteunen bij individuele keuzes. Gedurende deze fase blijven we de koers herijken op basis van nieuwe inzichten. Uitgangspunt is dat Emmerhout stapsgewijs aardgasvrij wordt.
Handelingsperspectief bewoners • Verken wat mogelijk is voor jouw woning (advies/ energiescan) • Start met isolatie en ventilatie (no-regret) • Maak gebruik van subsidies en ondersteuning • Sluit aan bij wijkactiviteiten of collectieve acties Kern: inzicht krijgen en eerste stappen zetten Handelingsperspectief bewoners • Werk je woning toe naar aardgasvrij-klaar • Verken samen met buren de mogelijkheden en sluit aan bij gezamenlijke collectieven • Maak een stappenplan richting vervanging van je installatie Kern: voorbereiden en samen stappen zetten Handelingsperspectief bewoners • Stap over op een passende warmteoplossing • Sluit aan bij collectieve systemen waar mogelijk • Gebruik natuurlijke momenten (zoals vervanging cv- ketel) • Maak gebruik van ondersteuning bij uitvoering Kern: daadwerkelijk overstappen Hieronder staat een fasering met per fase de handelingsperspectieven voor bewoners. In de praktijk lopen deze fases deels door elkaar. Op sommige plekken in de wijk zijn bewoners al verder en willen zij aan de slag met collectieve oplossingen. Dit vraagt om maatwerk en goede ondersteuning van de gemeente.
Fasering 44 Wijkuitvoeringsplan Emmerhout | juni 2026 Keuze voorkeur alternatieve warmtebron Van plan naar uitvoering Wijkuitvoeringsplan Emmerhout | juni 2026 45 Opbouw van fase 1: voorbereiden en activeren Na de vaststelling van het wijkuitvoeringsplan start de uitvoering ervan. Deze uitvoering bouwt echter voort op inzet die al meerdere jaren gaande is. Zo werkt het Expeditieteam al acht jaar aan het verminderen van energieverbruik en gaat daarmee door. Bewoners nemen zelf al stappen in het verbeteren van hun woning. De gemeente en het Expeditieteam willen ook samen verder werken aan de volgende stappen. Voor een visuele weergave, zie bijlage D. Basis We zetten de bestaande basis voort: er is een Wijk Energieloket waar bewoners terecht kunnen met hun vragen. Ook kunnen bewoners zich daar aanmelden voor een afspraak met een fixer, energiecoach of subsidieadviseur (Emmen geeft Energie). De gemeente zorgt voor meer informatie via de website Emmen geeft Energie. In afstemming met het Expeditieteam worden folders, brochures, video’s etc. gemaakt, indien nodig. A & B– voortzetten en leren De Regio Deal in Emmerhout Zuid is eind 2025 afgelopen. De gemeente heeft nu zelf een subsidieadviseur beschikbaar die kan helpen om een plan op maat te maken en subsidies aan te vragen Fase 1 om bewoners te helpen met het regelen van het isoleren van hun woning.
Dit wordt dus voortgezet in Emmerhout Zuid (A), maar ook uitgebreid naar de rest van Emmerhout (B). C – samen versnellen De keuze is gemaakt dat we in Emmerhout van het gas af willen bij voorkeur via kleine collectieven en alleen individueel als het niet anders kan. Voor bewoners betekent dit dat we samen aan de slag gaan. We gaan twee pilots van kleine collectieven organiseren: 1. Collectief met bewoners: We zoeken bewoners die interesse hebben om mee te doen aan een klein collectief. De gemeente faciliteert en financiert een expert die de bewoners helpt om te komen tot een klein collectief. 2. Collectief met corporatie: we starten een pilot met een complex van de corporatie. De gemeente organiseert dit samen met de corporatie. Via deze pilots leren we wat werkt en niet werkt. Op basis van deze pilots passen we de aanpak waar nodig aan. Geleerde lessen nemen we mee in vervolgprojecten. De niveaus volgen elkaar niet strak op. In de praktijk zullen ze door elkaar heen lopen, afhankelijk van de dynamiek in de wijk. Waar gaan we nu mee bezig? Om de uitvoering op gang te brengen, zetten we de volgende stappen: 1. Vaststellen van deelgebieden voor de uitvoeringsfase; 2. Starten van een wijkbreed isolatie- en ventilatieprogramma; 3. Inrichten van bewonersondersteuning in de wijk; 4.
We starten twee pilots voor collectieven, dit wordt gedaan in nauwe afstemming met de corporaties en/of actieve bewonersgroepen die samen een collectief willen starten; 5. Afspraken maken met corporaties en VvE’s over hun aanpak; 6. Afstemming met netbeheerder en ondergrond organiseren. Op dit moment functioneert het elektriciteitsnet goed in Emmerhout. De verwachting is dat het pas over 11 jaar verzwaard wordt. Overleg met Enexis met insteek om dit naar voren te halen; 7. Uitwerken van financiële arrangementen voor bewoners; 8. Inrichten van monitoring en jaarlijkse herijking Betaalbaar en haalbaar voor bewoners De overstap naar aardgasvrij wonen moet voor bewoners haalbaar en betaalbaar zijn. Daarbij kijken we niet alleen naar de investering in de woning, maar ook naar woonlasten, comfort en gebruiksgemak. De financiële situatie verschilt sterk per huishouden. Daarom is maatwerk nodig. In Emmerhout onderscheiden we verschillende groepen bewoners: • huurders; • eigenaar-bewoners met voldoende investeringsruimte; • eigenaar-bewoners met beperkte financiële mogelijkheden; • VvE’s en bewoners van gestapelde bouw; • ouderen en kwetsbare huishoudens. Voor huurders spelen woningcorporaties een belangrijke rol in de verduurzaming van woningen.
Voor eigenaar- bewoners is het belangrijk dat er voldoende mogelijkheden zijn om investeringen te financieren en begeleiding beschikbaar is bij het maken van keuzes. Financieel Ondersteuning en financiering Om bewoners te ondersteunen zetten we in op een combinatie van: • landelijke, provinciale en gemeentelijke subsidies; • duurzaamheidsleningen; • collectieve inkoopacties; • energieadvies en bewonersbegeleiding; • ontzorgingsarrangementen voor bewoners die extra ondersteuning nodig hebben. Niet iedere oplossing is voor iedereen even betaalbaar of praktisch uitvoerbaar. Daarom kijken we per deelgebied en per doelgroep welke aanpak het beste past. Wat gaan we komende periode doen? We richten ons op de uitvoering en ondersteuning van bewoners. Daarbij zetten we in op: • verdere isolatie en ventilatie van woningen; • begeleiding van bewoners bij het maken van keuzes; • inzet van subsidies, leningen en collectieve regelingen; • ondersteuning van bewoners die extra hulp nodig hebben; • het organiseren van collectieve oplossingen waar dat al passend en haalbaar is. Per deelgebied bekijken we welke aanpak het beste aansluit bij de woningen, bewoners en mogelijkheden in de wijk. Daarbij houden we ruimte voor maatwerk en keuzevrijheid.