Bijlage 1: Bijdrage AREA aan strategische doelstellingen van de gemeente Emmen (RIS.9585)

Een trendbreuk is dus qewenst.?' Ook wordt in de kwartaalrapportages die Emmen vanuit AREAontvangt vermeld dat het huidige beleid niet voldoende is. In de eerste kwartaalrapportage van 2019 staat bijvoorbeeld vermeld dat bij gelijkblijvend beleid de VANG-doelstellingen niet zullen worden Behaald en dat aanvullende maatregelen nodig zijn.

3S AREA Reiniging Strategisch Bedrijfsplan 2016-202.

Bijdrage AREA aan strategische doelstellingen van de gemeente Emmen 127 augustus 20191 Pagina 22/41

o

TwynstraGudde

Daarnaast blijkt uit documenten waarin wordt gerapporteerd over de huidige voortgang van Emmen met betrekking tot de VANG-doelstellingen, dat Emmen ver afligt van de gestelde doelen. Dit geeft een duidelijk signaal dat verdere acties en maatregelen nodig zijn, wil Emmen de gestelde doelen behalen (zie ook hoofdstuk 4, waarin de doelrealisatie uiteen wordt gezet). 4.2.2 WerkgeLegenheid In de Uitwerking Strategisch Actieplan onderdeel Samenwerken AREA 2019-2021 staat werkgelegenheid voor het eigen personeel als een randvoorwaarde vermeld rondom de oprichting van AREA Reiniging. "AREAReiniging is als verzelfstandigd overheidsgedomineerd inzamel- en reinigingsbedrijf in 2005 opgericht door de gemeenten Coevorden, Emmen en Hoogeveen. Destijds was de aanleiding primair het verbeteren van de efficiëntie van de inzameling en reiniging door het benutten van schaalgroottevoordelen. Op een wijze waarbij werkgelegenheid voor het eigen personeel meerjarig geborgd bleef en de 'couleur locale' behouden.'?' Ten tijde van de fusieverkenningen met ROVA (2013-2015) is gebleken dat de lokale werkgelegenheid die AREAbiedt in Emmen,erg belangrijk wordt gevonden door zowel college als raad." Dit is ook een belangrijke reden geweest waarom Emmen niet achter een fusie met ROVA stond.

Ook is in de verschillende interviews en het groepsgesprek met de raad bevestigd dat aan het in stand houden van de werkgelegenheid voor het eigen personeel nog steeds veel waarde wordt gehecht en men AREAgraag in Emmen wil houden." Een aantal raadsleden geeft in de sessie aan dat dit ook het geval is wanneer hier wat hogere kosten verbonden zijn," 4.2.3 Arbeidsparticipatie In het Bestuursakkoord 2018-2022 van de gemeente Emmen wordt AREAalleen, in paragraaf 5 (Wij investeren in een sociale gemeente), als een van de partners genoemd rondom beschut werken en arbeidsparticipatie. "Beschut werken of vormen van dagbestedingzijn belangrijke instrumenten bij de ambitie om iedereen te laten participeren. Daarom blijven we investeren in voldoende werkplekken voor de doelgroep. Natuurlijk in samenwerking met het reguliere bedrijfsleven en in verbinding met overige vormen van ondersteuning en dicht bij huis. We willen, samen met belangrijke partners zoals Mensa,EMCO,Buurtsupport en AREA, verder werken aan een bij onze ambities passendeinfrastructuur.Hierbij staat centraal dat zoveel mogelijk middelen rechtstreeksten goede van de doelgroep en de maatschappelijke doelen moeten komen.'.0

36 AREAReiniging Uitwerking Strategisch Actieplan onderdeel "Samenwerken" AREA2019-2021.

In diverse interviews bekrachtigd, zoals in de interviews met de wethouder Arbeidsparticipatie/werkgelegenheid, bestuur van AREAen de sessie met de raad. 38 Interview Concernmanager,wethouder Arbeidsparticipatie/werkgelegenheid, wethouder Deelnemingen 39 Groepsgesprek met de gemeenteraad 40 Bestuursakkoord 2018-2022 Gemeente Emmen, "Samen investeren!" 37

de raad van

Bijdrage AREAaan strategische doelstellingen van de gemeente Emmen I 27 augustus 2019 I Pagina 23/41

'-'

TwynstraGudde

In het Bestuursakkoord staat echter niet geëxpliciteerd welke verwachtingen de gemeente (bijvoorbeeld hoeveel werkplekken) ten aanzien van AREA heeft als het gaat om beschut werken en arbeidsparticipatie, noch zijn er SMART-doelstellingen geformuleerd in het Bestuursakkoord rondom deze thema's. Ook in andere onderzochte documenten is dit niet naar voren gekomen. In de interviews is verklaard dat Emmen richting AREAgeen specifieke eisen heeft gesteld of opdracht heeft gegeven met betrekking tot arbeidsparticipatie. De wethouder geeft daarbij aan dat AREAdit met partners als Emco en Menso zelf reqelt." In de bestudeerde documenten en de interviews is ook geen SMART-geformuleerde doelstelling vanuit Emmen ten aanzien van AREAaangetroffen wanneer het gaat om arbeidsparticipatie. In de interviews met personen van de gemeente Emmen kon eveneens geen indicatie worden gegeven in de vorm van cijfers of percentages omtrent de huidige of de gewenste arbeidsparticipatie. In de interviews is het beeld naar voren gekomen dat de gemeente Emmen ervan uitgaat dat AREA hier zelf op inzet met samenwerkingspartners en dat de EMCO(als gemeenschappelijke regeling tussen de gemeenten Coevorden, Borger-Odoorn en Emmen die actief op het terrein van social return) hierin een rol speelt.

In het Strategisch Bedrijfsplan 2016-2021 van AREAgeeft AREAaan dat "waar gemeenten dit wensen, kan AREAzich meer inzetten om werk te scheppen voor de doelgroep met een afstand tot de arbeidsmarkt.'?" In de interviews is niet gebleken dat de gemeente Emmen een concrete opdracht naar AREA heeft geformuleerd om zich meer in te zetten om arbeidsplaatsen te creëren voor personen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Aangegeven is dat dit waarschijnlijk te maken heeft met de problematiek die destijds speelde, waarbij er geen eenduidigheid was over de toekomst van AREAtussen de gemeenten (zie hoofdstuk 2). In het strategisch plan staat verder dat het de doelstelling is om invulling te geven aan de 5% garantiebanen namens gemeenten (conform sociaal akkoord en wettelijke verplichtingen waar AREAvanuit kabinetsbeleid uitvoering aan moet geven). Dit is echter geen doelstelling die vanuit de gemeente Emmen aan AREAis aangereikt, maar iets dat AREA (vanuit wettelijke verplichting) zelfstandig oppakt.

4.3 Samenwerking met de gemeenten Coevorden en Hoogeveen Bij toetsing van de norm "de samenwerking met de gemeenten Coevorden en Hoogeveen is zodanig dat de strategie en de doelstellingen van de drie gemeenten ten aanzien van AREA op elkaar zijn afgestemd" van het normenkader, kan worden geconcludeerd dat dit momenteel niet het geval is. Vanuit Emmen is er op dit moment geen eenduidige, vastgestelde strategie waarin alle benoemde doelstellingen met betrekking tot AREA uiteen worden gezet en waarin beschreven wordt hoe deze doelen zich tot elkaar verhouden. Doordat deze strategie er voor Emmen momenteel niet is, kan deze ook niet afgestemd zijn met de gemeenten Coevorden en Hoogeveen.

4! Interview wethouder Arbeidsparticipatie/werkgelegenheid 42 AREA Reiniging

Strategisch bedrijfsplan 2016-2021.

Bijdrage AREAaan strategische doelstellingen van de gemeente Emmen 127 augustus 20191 Pagina 24/41

41) TwynstraGudde

Daarnaast is in hoofdstuk 2 aangegeven dat er vanaf 2013 tot 2017/2018 een periode was waarin er tussen de gemeenten verschil van inzicht was over de toekomst van AREA. Doordat dit conflict de boventoon voerde, is er minder gezamenlijk uitvoering gegeven aan de inhoud en hebben de gemeenten meer zelfstandig geopereerd. In deze periode is er geen uitvoering gegeven aan nieuwe overkoepelende strategische documenten, zoals een nieuw kaderplan. Verder is het voor een dergelijke afstemming over strategie en doelen belangrijk dat elke gemeente duidelijk weet welke doelen zij precies nastreeft en wat het gewenste resultaat is. Voor Emmen is dit, zoals in dit hoofdstuk beschreven, niet altijd duidelijk. Dit geldt bijvoorbeeld rondom arbeidsparticipatie, waarbij AREAwel genoemd wordt in het Bestuursakkoord 2018-2022 rondom arbeidsparticipatie, maar het onduidelijk is hoe dit doel zich concreet vertaalt in een opdracht naar AREA met bijvoorbeeld concrete aantallen of percentages. Hierdoor is het op dit moment niet duidelijk waar Emmen als opdrachtgever precies voor staat richting AREA. Dit maakt het vervolgens moeilijker om hierover afstemming te krijgen met andere gemeenten.

4.4 Koers en strategie De laatste norm met betrekking tot de ambities en doelstellingen luidt: "de invulling van de governance van AREAis zodanig dat AREAeen duidelijke strategie heeft vastgesteld die gedragen wordt door de aandeelhouders." In hoofdstuk 2 wordt beschreven dat er voor een deel van de onderzoeksperiode, na 2013 tot en met 2017, geen unanieme visie was voor de toekomst vanwege onenigheid tussen de aandeelhouders over de koers van AREA. Hoewel er in deze periode op strategisch niveau nog een geldend kaderdocument was (Kaderplan Afvalstoffen 2010-2015 en de daaruit voortvloeiende Visienotitie Afvalbeheer uit 2013), zijn deze documenten inmiddels verouderd." Doordat er geen gedragen visie was, is het strategisch actieplan lange tijd niet vastgesteld in de AvA waardoor er op dat moment geen gedragen strategische koers is qevaren." Dit vormde vervolgens een risico om doelgericht inhoud geven aan businessplannen die zijn gericht op groei en de verdere inzet op realisatie van het VANG-programma. 4S

Met de vaststelling van de nadere Uitwerking Strategisch Actieplan onderdeel Samenwerken AREA 2019-2021 in 2018, dat richtinggevend is voor bestuur en management van AREA. is er weer sprake van een nieuwe gedragen koers door de aandeelhouders van AREA. In de strategie worden de doelen benoemd en worden acties beschreven die AREA wil ondernemen. Daar waar de gemeente Emmen zelf geen expliciete en vastgestelde strategie heeft, is dus te zien dat AREAzelf wel sinds kort weer aan strategieontwikkeling doet. Dit brengt het risico met zich mee dat de aansluiting van de strategie van AREAop de doelstellingen van de gemeente Emmen onvoldoende is geborgd.

Zo wordt bijvoorbeeld nog uitgegaan van verouderde nationale doelstellingen uit het LAP2, terwijl nu vooral de nadruk is gelegd op de VANG-doelstellingen en het LAP3, de opvolger van LAP2, dat momenteel loopt. 44 Dit is in meerdere interviews naar voren gekomen en staat in de risicoparagraaf van het jaarverslag 2015 van AREA. 45 FinancieelJaarverslag 2018 NV AREAReiniging Emmen. 43

Bijdrage AREA aan strategische doelstellingen van de gemeente Emmen 127 augustus 20191 Pagina 25/41

"

TwynstraGudde

4.5 Evaluatie ambities en doelstellingen Er zijn weinig expliciete ambities en doelstellingen vanuit de gemeente Emmen richting AREA geformuleerd ten aanzien van duurzaamheid en milieu, werkgelegenheid en arbeidsparticipatie. Wanneer het gaat over de ambities en de doelstellingen van de gemeente Emmen met betrekking tot deze thema's, zijn eigenlijk alleen de nationale (VANG-)doelstellingen met betrekking tot de vermindering van restafval en het scheidingspercentage SMARTgeformuleerd. De overige doelstellingen zijn dit niet: Hoewel AREA in het Bestuursakkoord als een van de partners benoemd wordt rondom beschut werken en arbeidsparticipatie met wie de gemeente verder wil werken aan een bij de ambities passende infrastructuur, is in het onderzoek geen explicitering of nadere uitwerking hiervan in een concrete, meetbare doelstelling aangetroffen. Ook is geen opdracht vanuit Emmen aan AREAaangetroffen, waarin expliciet opdracht gegeven wordt rondom het versterken van een dergelijke infrastructuur of waarin aantallen of percentages met betrekking tot participatiebanen worden genoemd. Werkgelegenheid is niet expliciet als doelstelling van Emmen voor AREA beschreven in recente kader- of visiedocumenten. Wel is ten tijde van de fusie met ROVA gebleken dat behoud van lokale werkgelegenheid bij AREA belangrijk is voor Emmen.

Ook nu wordt in de raad ervaren dat behoud van werkgelegenheid een speerpunt is.46 Er zijn geen doelen of opdrachten aan AREA vanuit de gemeente Emmen geformuleerd waarin aantallen rondom werkgelegenheid worden genoemd. Hoe de verschillende doelstellingen zich tot elkaar verhouden, en welke doelstellingen prioriteit hebben, is echter niet duidelijk bij de raad, het college of bij de ambtelijke organisatie." Er is momenteel geen strategie vanuit de gemeente Emmen waarin dit uiteen is gezet en waarin de verschillende doelen kenbaar en meetbaar worden gemaakt. Doordat niet duidelijk is wat Emmen precies verwacht met betrekking tot bijvoorbeeld arbeidsparticipatie en het niet duidelijk is waar de prioriteiten liggen, wordt het moeilijker om als opdrachtgever concrete sturing te geven aan AREA. Daarnaastzorgt het niet hebben van duidelijke, meetbare doelen en prioriteiten ervoor dat ook gedeelde doelen en prioriteiten met de gemeenten Coevorden en Hoogeveen niet goed te definiëren zijn. Door de discussie over de toekomst van AREA tussen de drie gemeenten is er jarenlang geen gedragen strategische koers geweest. AREA heeft dit meerdere malen als risico aangekaart. AREA is immers opdrachtnemer van de gemeente en kan suggesties doen of risico's aankaarten, zoals het heeft gedaan, maar geen eigen opdrachten formuleren en uitvoeren.

Het heeft echter jaren geduurd, tot 2018 met de vaststelling Uitwerking Strategisch Actieplan onderdeel Samenwerken totdat er weer een volledig gedragen koers kwam. Als er geen duidelijke koers is uitgestippeld en er geen concrete opdrachten worden gegeven, heeft dit als gevolg dat er niets tot weinig - naast de standaard reinigings- en bestrijdingswerkzaamheden wordt uitgevoerd.

46 47

Sessieraadsleden Interview wethouder deelnemingen, interview vakwethouders, sessie raadsleden, beleidsadviseur team Concern Strategie en Advies

Bijdrage AREAaan strategische doelstellingen van de gemeente Emmen 127 augustus 20191 Pagina 26/41

"

TwynstraGudde

In meerdere interviews is bevestigd dat er in deze periode veel is blijven liggen: er is geen nieuw beleid geformuleerd vanuit Emmen, er zijn weinig opdrachten aan AREAverstrekt en er is vanuit Emmen in beperkte mate actie ondernomen om aan afvalscheiding en vermindering van restafval te doen, terwijl de cijfers en gestelde doelen hier wel aanleiding toe gaven.

Bijdrage AREAaan strategische doelstellingen van de gemeente Emmen 127 augustus 2019 1 Pagina 27/41

'-'

TwynstraGudde

5. Doelrealisatie

In dit hoofdstuk wordt de doelrealisatie van AREA geëvalueerd. Daarvoor wordt het tweede deel van het vastgestelde normenkader gebruikt. Aspect

Normen

Doelrealisatie

De doelstellingen van de gemeente Emmen worden gerealiseerd. Inzichtelijk is tegen welke kosten deze doelstellingen worden gerealiseerd. Deze kosten zijn niet hoger dan begroot. Inzichtelijk is wat de financiële resultaten zijn van AREA.

In het eerste deel van dit hoofdstuk worden de gedefinieerde doelstellingen van Emmen richting AREA, zoals uiteengezet in hoofdstuk 3, geanalyseerd. Hierbij wordt bekeken of de geformuleerde doelstellingen van de gemeente Emmen worden gerealiseerd door AREA. Er wordt gekeken naar resultaten maar ook naar de genomen maatregelen en de effecten hiervan. In hoofdstuk 3 is naar voren gekomen dat niet alle doelstellingen die Emmen met betrekking tot AREA heeft, SMARTgeformuleerd zijn of zijn vertaald in concrete opdrachten naar AREA. Voor deze doelstellingen kan de doelrealisatie niet of slechts beperkt worden beschreven. Daarnaastwordt in dit hoofdstuk aandacht besteed aan de financiële componenten, waarbij gekeken wordt naar de kosten voor de realisatie van de doelstellingen en naar de financiële resultaten van AREA.

5.1 Realisatie doelstellingen 5.1.1 Duurzaamheid en milieu Zoals in hoofdstuk 3.1 uiteen is gezet, conformeren de ambities en de doelen van de gemeente Emmen met betrekking tot duurzaamheid zich aan de nationale programma's en doelstellingen, waarin momenteel het behalen van de VANG-doelstellingen prominent zijn. In deze paragraaf wordt gekeken naar de acties die Emmen heeft ondernomen om deze doelstellingen te behalen en tot welke resultaten dit heeft geleid. Realisatie VANG-doelstellingen

in 2019

In de eerste kwartaalrapportage van 2019 staat vermeld dat Emmen in 2018 209 kilogram restafval per inwoner had. Dit is meer dan 100% meer dan het gestelde doel van 100 kilogram restafval per inwoner voor 2020. Ook zit Emmen nog ruim onder het scheidingspercentagedoei van 75% met 58,6%." Dit toont aan dat Emmen nog ver verwijderd is van de gestelde doelen. 48 Eerste kwartaalrapportage 2019

gemeente Emmen, ref. nr. 19040.

Bijdrage AREA aan strategische doelstellingen van de gemeente Emmen 127 augustus 20191 Pagina 28/41

"

TwynstraGudde

Daarnaast laten de extrapolaties op basis van de eerste cijfers van 2019 ook geen positieve ontwikkeling zien: Zo is er in de extrapolatie van 2019 op basis van het eerste kwartaal van 2019 3,9% meer huishoudelijk restafval ingezameld dan in 2018, wat neerkomt op een stijging van 222 ton. Volgens AREAis deze stijging grotendeels te wijten aan een grote afkeur van het PMD van 159 ton. AREAconcludeert dat, bij voortzetting van het huidige beleid, Emmen beslist niet zal voldoen aan het doel van 100 kilogram restafval per inwoner." Ook het scheidingspercentage is in de extrapolatie van 2019 op basis van het eerste kwartaal gedaald naar 52,4% (ten aanzien van 58,6% in 2018). Hoewel de gescheiden textiel-inzameling in deze extrapolatie nog niet is meegenomen en het scheidingspercentage dus naar boven bijgesteld zal worden, zal volgens AREA- bij voortzetting van dit beleid niet worden voldaan aan het gestreefde scheidingspercentage van 75%.50 Uit deze recente cijfers blijkt dat de gemeente Emmen ver afligt van de gestreefde aantallen en percentages en dat met voortzetting van het huidige beleid niet zal worden voldaan aan de VANG-doelstellingen in 2020. Om deze doelstellingen nog te kunnen behalen of in de richting van deze normen te komen, is dus een drastische trendbreuk noodzakelijk.

Uit de gesprekken en de interviews is niet gebleken dat hier momenteel bij de gemeente Emmen dergelijke, concrete plannen voor zijn. De betrokken wethouder geeft hierover aan dat de doelstelling van 100 kilogram restafval voor Emmen nooit goed te behalen was omdat Emmen al begon met veel restafval ten aanzien andere gemeenten." In de onderzochte documenten is niet aangetroffen dat er een politieke keuze geëxpliciteerd is om de VANGdoelstellingen in mindere mate of vertraagd te realiseren. Daarnaast lijken niet alle acties de gewenste effecten te hebben. Uit de sorteeranalyse van het eerste kwartaal van 2019 komt bijvoorbeeld naar voren dat restafval is gestegen en dat het scheidingspercentage is afgenomen. Uit analyse van de documenten blijkt dat lang niet altijd is gespecialiseerd hoeveel een maatregel zou moeten opleveren en hoe de werkzaamheid van een maatregel is onderbouwd. Emmen in verhouding tot andere Drentse gemeenten

Wanneer de resultaten van Emmen vergeleken worden met die van andere Drentse gemeenten en in Markerein-verband, dan is te zien dat Emmen relatief slecht scoort op de VANGdoelstellingen. De volgende, linker grafiek toont dat Emmen - na Coevorden - het meeste restafval heeft van de weergegeven gemeenten. De rechtergrafiek laat zien dat Emmen het slechtst scoort van de weergegeven gemeenten op het gebied van afvalscheidinq."

49 SO

51 52

Eerste kwartaalrapportage 2019 gemeente Emmen, ref. nr. 19040 Eerstekwartaalrapportage 2019 gemeente Emmen, ref. nr. 19040 Interview Wethouder Milieu en Duurzaamheid Financieel jaarverslag 2018 van N.V. AREA Reiniging Emmen

Bijdrage AREAaan strategische doelstellingen van de gemeente Emmen I 27 augustus 2019 I Pagina 29/41

"

TwynstraGudde

I(JO%

%

300 ,

I

175%

73%

75%

I

213

6<1%

204

:ijL. -i-~..111111 -~._ Î II ï-

77% -68%-

75% -69%

67%

50%

25%

o

0%

Inzet van maatregelen in de afgelopen jaren

Wanneer de ingezette maatregelen van de afgelopen jaren geanalyseerd worden, is te zien dat er verschillende stappen ondernomen zijn om restafval te verminderen en afvalscheiding te stimuleren. Hierna wordt een aantal acties beknopt beschreven. 2017-2019: Inzet op vermindering GFT, papier en PMD in restafval Om de VANG-doelstellingen te realiseren heeft Emmen de afgelopen jaren ingezet op vermindering van GFT, papier en PMD in het restafval." Zo optimaliseerde AREAin 2017 samen met de gemeente Emmen de inzameling van PMD. In de eerste fase van de optimalisatie hadden bijna 40.000 huishoudens in de laagbouween nieuwe restafvalcontainer ontvangen. De oude grijze container werd met behulp van een sticker omgedoopt tot PMD-container. Dit gebeurde op vrijwillige basis. Per eind december 2016 heeft 3% van de huishoudens te kennen gegeven deze PMD-container niet te willen gebruiken. Uit de inzameling van december 2016 bleek bovendien dat de hoeveelheid ingezameld PMD was verdubbeld. Daarnaast realiseerde AREAin 2017 in opdracht van de gemeente Emmen negen sorteerstraten nabij winkelcentra. De toename van de inzameling van grondstoffen in de gemeente Emmen was fors: in 2017 werd drie keer zoveel PMD ingezameld als in 2016.54 In 2018 heeft AREAhet aantal sorteerstraten voor Emmen uitgebreid tot zestien. In totaal heeft AREA 349 ondergrondse inzamelsystemen in Emmen qeplaatst."

Uit de resultaten van een sorteeranalyse in het eerste kwartaal van 2019 is echter te zien de tot op heden ingezette maatregelen onvoldoende zijn om de VANG-doelstellingen te behalen: de gemeente Emmen komt met afvalscheiding niet in de buurt van de gewenste scheidingspercentages. AREAconcludeert hierover in het eerste kwartaalverslag 2019 dat zelfs bij 100% scheiding GFT, papier en PMD de VANG-doelstellingen niet behaald worden, waardoor aanvullende acties opgezet moeten worden om deze te kunnen behalen. Afvalscheiding en restafval in Emmen door de jaren heen

Het ver afwijken van de gestelde VANG-doelstellingen is mede te verklaren doordat Emmen van ver moet komen als het gaat om afvalscheiding en vermindering van restafval. Historisch gezien heeft Emmen een laag scheidingspercentage van afval en een hoge hoeveelheid restafval per inwoner. Zo had Emmen in 2006 nog een scheidingspercentage van 52% en 278 kilogram restafval per inwoner." 53 Eerste kwartaalrapportage 2019 gemeente

Emmen, ref. nr. 19040. jaarverslag 2017 van NV AREAReiniging Emmen. 55 Financieel jaarverslag 2018 van NV AREAReiniging Emmen. 56 Uitvoeringsdocument Kaderplan Afvalstoffen 2010-2015. 54 Financieel

Bijdrage AREAaan strategische doelstellingen van de gemeente Emmen I 27 augustus 2019 I Pagina 30/41

78% 66%

"

TwynstraGudde

Onderstaande figuur uit het Strategisch Bedrijfsplan 2016-2021 van AREA, laat zien dat het scheidingspercentage in de periode 2009-2014 licht toeneemt, maar zich blijft bewegen tussen 50% tot 60%. In de grafiek is aangegeven dat er een trendbreuk zou moeten komen om de VANG-doelstelling te behalen. Uit de huidige cijfers blijkt echter dat er geen trendbreuk heeft plaatsgevonden en dat de cijfers zelfs iets onder de geraamde trendmatige ontwikkeling van deze grafiek liggen. DIll 1100

AfVALSCIIEIDINGSPERCENTAGE 100% 90% 80%

--- ----

----

65"

70%

llIIIIBIM

60% 50%

TlIIJIII.IT16(orrwuu..

40% 30% ZO% 10%

~----~-----------

O:Y.

Bron: Strategisch Bedrijfsplan 2016-2021 van AREA

Wanneer gekeken wordt naar de hoeveelheid huishoudelijk afval, is te zien dat Emmen al grote stappen heeft gemaakt in de vermindering van huishoudelijk restafval sinds 2016. Onderstaande tabel toont aan dat er tussen 2016 en 2017 sprake is van een afname van ruim 10% en tussen 2017 en 2018 van een daling van 9%. Ondanks de gemaakte stappen komt Emmen echter nog niet in de buurt van het streefgetal. De VANG-doelstellingen worden daardoor waarschijnlijk niet behaald. Met voortzetting van het huidige beleid, zullen deze zeker niet worden behaald. HOEVEELHEID HUISHOUDELIJK RESTAFVAL PER INWONER EN TOTAAL (IN KG)

Gemeente

Norm 2020

Realisatie 2018

2017

2016

2015

2014

Realisatie totaal2018

Coevorden

100

214

222

254

259

255

7.556.000

Emmen

100

210

231

257

255

254

22.509.000

Hoogeveen

100

145

180

194

202

209

8.065.000

Bron: Financieeljaarverslag 2018 van NV AREA Reiniging Emmen

Het voorgaande toont aan dat Emmen vergaande maatregelen zal moeten nemen om grotere stappen te kunnen te zetten in de doelrealisatie van de VANG-doelstellingen om meer in de buurt van de gestreefde hoeveelheid restafval en scheidingspercentages te kunnen komen. Om hierin een grote verandering teweeg te brengen, zijn er maatregelen nodig die op andere vlakken, zoals op het financiële vlak, hard zullen snijden. Maatregelen om de benodigde inhaalslag te maken zijn tot op heden nog niet aangekondigd. Hierdoor is het vrijwel zeker dat Emmen de VANG-doelstellingen niet zal behalen. Bijdrage AREAaan strategische doelstellingen van de gemeente Emmen 127 augustus 2019 I Pagina 31/41

"

TwynstraGudde

5.1.2 Werkgelegenheid Uit hoofdstuk 3 is gebleken dat zowel werkgelegenheid als arbeidsparticipatie speerpunten zijn als het gaat om doelen vanuit Emmen richting AREA. Voor werkgelegenheid geldt dat dit niet expliciet als doelstelling wordt vermeld maar dat werkgelegenheid wel een grote rol speelt in het krachtenveld van afwegingen waarmee rekening moet worden gehouden als het gaat om keuzes voor AREA (zie paragraaf 3.2.2).57

Gemiddeld aantal werknemers per jaar en werkgelegenheid in fte Area 160 140

137,5 135 131,5 127 124,4 121,7 118,8

120 100 80 60 40 20

o 2010

2011

2012

2013

2014

• gemiddeldaantal werknemers

2015

2016

2017

2018

• aantal FTE

Bron: TwynstraGudde op basis van financieel verslag 2014 NV AREAReiniging, Jaarverslag2015 NV AREAReiniging, Jaarverslag 2016 NV AREAReiniging en Financieel jaarverslag 2018 van NV AREAReiniging

Bovenstaande grafiek toont het gemiddeld aantal werknemers dat per jaar bij AREA in dienst was (weergegeven in de donkerdere staven) en het aantal voltijdsequivalenten (lichtere staven) dat per jaar in dienst is. Te zien is dat het gemiddelde aantal werknemers en het aantal fte's dat in dienst is bij AREA na 2010 steeds verder afneemt tot en met 2016. Uit analyse van de stukken blijkt niet dat Emmen hierop heeft bijgestuurd. In 2018 heeft er een stijging plaatsgevonden van tien medewerkers/tien fte's, waarna het gemiddelde aantal medewerkers en fte's weer rond het niveau van 2013/2014 zit, maar nog niet op het niveau van 2010.

5.1.3 Arbeidsparticipatie Voor arbeidsparticipatie geldt dat dit genoemd wordt als speerpunt in het Coalitieakkoord maar dat uit de stukken en de interviews niet gebleken is dat er vanuit Emmen een concrete opdrachtformulering of concreet doel richting AREA is gesteld inzake arbeidsparticipatie." Met betrekking tot arbeidsparticipatie is te zien dat AREA zichzelf tot doel heeft gesteld om aan de wettelijke normen rondom arbeidsparticipatie te voldoen. In het Strategisch Bedrijfsplan 2016-2021 wordt vermeld dat AREA aan deze norm voldoet." Dit is echter het wettelijk verplichte en dus het minimum. 57 Dit kwam naar voren in onder andere de sessie met de gemeenteraad. 58 Onder andere gebleken uit het interview met AREAen verschillende interviews met ambtenaren uit de gemeente Emmen 59 Strategisch Bedrijfsplan 2016-2021 van AREA

Bijdrage AREAaan strategische doelstellingen van de gemeente Emmen 127 augustus 2019 I Pagina 32/41

o

TwynstraGudde

Omdat in het Coalitieakkoord staat dat Emmen inzet op arbeidsparticipatie en AREAeen van de partners hierin is, zou op basis daarvan verwacht kunnen worden dat er meer aan participatie gedaan zou worden dan wordt gedaan. Doordat er echter geen concrete/SMARTdoelstelling van Emmen is geformuleerd en omdat er geen opdracht aan AREA hierover is gegeven, kan niet gemeten worden of dit is behaald.

5.2 Financieel Wat betreft de financiële aspecten maken wij onderscheid tussen de kosten die samenhangen met de doelrealisatie oftewel de kosten die samenhangen met de opdrachtgeversrol enerzijds en de bedrijfsresultaten van AREA, zich vertalend in dividend dat de gemeente Emmen ontvangt als eigenaar van AREA. 5.2.1 Kosten doe/realisatie Onderstaande tabel toont de kosten per aansluiting voor de aandeelhoudende gemeenten. Te zien is dat in 2018 de kosten per aansluiting voor de aandeelhoudende gemeenten zijn gestegen. AREAgeeft in haar jaarverslag 2018 aan dat dit, naast de jaarlijkse indexering van de tarieven, wordt veroorzaakt door de stijgende kosten van de inzameling van PMD. ................. ): 2006

200,7

2008

2009

2010

2011

201'2

198 210

208

215

201

207

Emmen

212 209

209

206

191

199

209 200

Hooqevsen

206

211

212

203

198

202

203

Coevorden

20U

2014.

2015

2016

2017

2018

205 198

212

218

201

175

203 206

184 186

160

203

201 206

188 178

168

175

.

Bron: Financieeljaarverslag 2018 van NV AREA Reiniging Emmen

Met betrekking tot de stijging van de kosten door indexering is door het college in oktober 2017 expliciet besloten bij de behandeling van de afspraken voor 2018.60 Op 1 juni heeft AREA haarjaarplan 2018 van de productbegroting naar Emmen verzonden met het verzoek om akkoord te gaan met deze offerte voor 2018. De offerte liet een toename van kosten zien van afgerond € 516.000 ten opzichte van 2017. In het directievoeringsoverleg tussen Emmen en AREAis deze lastenstijging ten opzichte van 2017 aan de orde geweest. Op basis hiervan heeft AREAopnieuw gekeken naar de indexeringssystematiek en is de offerte door AREAvan een uitgebreidere toelichting voorzien op de afwijkingen. Het nadeel ten opzichte van 2017 is hiermee teruggebracht tot afgerond € 386.000. Hiervan wordt € 50.000 veroorzaakt doordat er een extra opdracht (vegen) is toegevoegd. Voor deze € 50.000 is vanuit de kadernota 2018 reeds dekking beschikbaar. De indexering die AREA hanteerde, was in overeenstemming met de besluitvorming door de AvA en door het college over de raamovereenkomst. Hogere kosten door indexatie zijn bij de (bijgestelde) begroting 2019 vertaald in een hoger tarief afvalstoffenheffing.

60 BW-advies Vaststellingjaarplan 2018 productovereenkomst AREA, Corsa - registratienummer: BW17·083, 17 oktober 2017.

Bijdrage AREAaan strategische doelstellingen van de gemeente Emmen I 27 augustus 2019 I Pagina 33/41

o

TwynstraGudde

Bij de productovereenkomst 2019 wordt inzichtelijk dat er extra meerkosten zijn die samenhangen met de uitvoering van de Emmense opdracht door AREA.61 Door het Rijk is de zogenaamde verbrandingsbelasting ingesteld.

61 Zie ook Vooruitblik resultaat 2018 volgens Berap 2018-11 en structurele effecten, 1 november 2018.

Bijdrage AREA aan strategische doelstellingen van de gemeente Emmen 127 augustus 20191 Pagina 34/41

"

TwynstraGudde

De doelstelling van deze maatregel is dat, door het verbranden en storten van afval zwaarder te belasten, het relatief aantrekkelijker wordt om afval te recyclen. Dit past binnen de ambitie van het kabinet om de transitie naar een circulaire economie te versnellen. Voor de gemeente Emmen gaat het om een stijging van de lasten van ongeveer € 470.000, zo informeert het college de raad. Dit op basis van de aantallen kilogrammen die nu ingezameld worden. In de eerder aangenomen begroting 2019 en het tarief van de afvalstoffenheffing is geen rekening gehouden met deze stijging. Indien deze extra kosten meegenomen worden in het tarief, zal dit met ongeveer € 10 per huishouden stijgen. Dit komt bovenop de in de begroting 2019 besloten € 4,50 per huishouden per jaar vanwege de indexering. De raad heeft hierop besloten om AREAeen financiële taakstelling op te leggen (op de afvalgerelateerde producten) voor 2019 en de jaren daarna om daarmee de stijging van de afvalstoffenheffing nog enigszins te beperken. Deze taakstelling ziet op € 256.000 in 2019 oplopend tot € 406.000 in 2022. In de eerste bestuursrapportage 2019 (mei 2019) informeert het college de raad dat AREAeen aantal mogelijkheden heeft aangeboden om de opgelegde financiële taakstelling ad € 256.000 te realiseren.

Afhankelijk van de keuze van de gemeente en het moment van effectuering, zal de opgenomen taakstelling geheel of nagenoeg geheel gerealiseerd kunnen worden, zo geeft het college aan. Eerderwas te zien dat de gemeente Emmen een achterstand heeft met betrekking tot afval en afvalscheiding. Door de financiële ontwikkelingen ontstaat er nu ook een financiële druk om snel meer te scheiden waardoor minder afval verbrand hoeft te worden. Anders gezegd: hoe langer Emmen achterloopt bij de realisatie van de afvaldoelstellingen, hoe langer de inwoners daardoor relatief meer moeten betalen via de afvalstoffenheffing. Hierbij valt het overigens op dat Emmen wat betreft afvalstoffenheffing hoog scoort ten opzichte van vergelijkbare gemeenten. Dezelfde stedelijkheidsklasse

Afvalstoffen-

€ 290

€ 228

€ 271

€ 271

€ 229

€ 263

€ 284

heffing meerpersoonshuishouden 2019 (COELO)

5.2.2 Dividend Uit de jaarverslagen van AREAzijn de bedrijfsopbrengsten, de bedrijfslasten en het bedrijfsresultaat over de jaren 2015 tot en met 2018 als volgt.

Bijdrage AREAaan strategische doelstellingen van de gemeente Emmen 127 augustus 2019 I Pagina 35/41

€ 248

'-'

TwynstraGudde

Jaar

2015

2016

2017

2018

Bedrijfsopbrengsten

€ 26.320.266

€ 25.686.411

€ 25.746.082

€ 26.550.220

Bedrijfslasten

€ 25.440.146

€ 24.798.042

€ 24.807.252

€ 25.973.010

Bedrijfsresultaat

€ 880.120

€ 888.369

€ 938.830

€ 577.210

Resultaat na belastingen

€ 714.963

€ 703.479

€ 729.829

€ 353.298

Bron: TwynstraGudde op basis van jaarverslagen AREA2016, 2017 en 2018

Een vergelijking met een ander, gelijksoortig bedrijf loopt mank omdat de structuren, de kostenopbouwen de takenpakketten verschillen. Om het resultaat wel enigszins in perspectief te kunnen plaatsen, hebben we gekeken naar het resultaat na belastingen van ROVA per medewerker. 'Per medewerker' omdat daarmee tot op zekere hoogte rekening wordt gehouden met de omvang van de organisatie. Voor 2018 is het resultaat na bestemming van AREA per medewerker en uitgaande van 126 medewerkers € 2.804. Bij ROVA is, op basis van het op de website gepubliceerde jaarverslag (396 medewerkers en resultaat na belastingen € 5.784.000), is het resultaat na belastingen € 14.606 per medewerker (met een gemiddelde afvalstoffenheffing van € 174,52). In de begroting 2019 wordt rekening gehouden met een dividend van € 405.000. In de afgelopen begrotingen wordt echter ook steeds aangegeven: "Op dit moment zijn de marktontwikkelingen voor AREA Reiniging NV dusdanig dat de dividendverwachting onder druk staat." Dit blijkt te kloppen omdat het gerealiseerde dividend de afgelopen paar jaar lager uitvalt dan waar in de begroting op werd gerekend.

..

Begroot (o.b.v. de initiële begroting)

Gerealiseerd

2015

€ 393.000

€ 393.000 (jaarstukken 2016, p. 133)

2016

€ 405.000

€ 193.000 (jaarstukken 2017, p. 131)

2017

€ 205.000

€ 201.000 (jaarstukken 2018, p. 127)

2018

€ 375.000

€ 194.000 (bestuursrapportage 2019-1, p. 18; gesproken wordt over een verwachte uitkering op basis van het besluit in de AvA)

€ 405.000

2019

Nog te realiseren

Het beoogde dividend wordt in de afgelopen jaren in 2015 en (bijna) in 2017 gerealiseerd. In 2017 vooralook omdat het begrote dividend toen omlaag is bijgesteld. In de documenten wordt geen financieel perspectief geëxpliciteerd waarbij wordt onderbouwd dat het dividend de komende jaren op € 405.000 uitkomt.

5.3 Evaluatie doelrealisatie Gezien er weinig SMART-doelen zijn geformuleerd met betrekking tot deze thema's, is het logischerwijs niet goed te evalueren in hoeverre de doelen behaald zijn.

Bijdrage AREAaan strategische doelstellingen van de gemeente Emmen 127 augustus 2019 I Pagina 36/41

o

TwynstraGudde

De enige meetbare doelstellingen vanuit de gemeente Emmen,wanneer het gaat om thema's duurzaamheid, milieu, werkgelegenheid en arbeidsparticipatie, zijn de VANGdoelstellingen: 75% afvalscheiding en 100 kilogram restafval in 2020. Hoewel er verschillende maatregelen getroffen zijn voor Emmen in de afgelopen jaren om afvalscheiding te bevorderen en restafval te verminderen, zijn deze maatregelen bij lange na niet effectief genoeg om in de buurt te komen van de VANG-doelstellingen. Het is daarom bij gelijkblijvend beleid zeker dat Emmen haar doelstellingen op het vlak van duurzaamheid en milieu niet zal behalen. Gezien er vanuit Emmen nog geen besluit is genomen om in een korte tijd voor een grote trendbreuk te zorgen, zal Emmen de VANG-doelstellingen vrijwel zeker niet behalen. Voor de thema's werkgelegenheid en arbeidsparticipatie zijn geen concrete doelen geformuleerd. Werkgelegenheid is, met betrekking tot AREA, geen geëxpliciteerd doel in recente kader- en beleidsdocumenten. Wel is gedurende de jaren duidelijk geworden dat Emmen hier waarde aan hecht en in de sessie met de raad is bevestigd dat raadsleden dit nog steeds belangrijk vinden. De werkgelegenheid die AREA momenteel biedt is zowel qua gemiddeld aantal personen als qua fte's redelijk gelijk aan ongeveer vijf jaar geleden.

In de jaren daartussen heeft een daling plaatsgevonden van ongeveer 15% in aantal werkzame fte's tussen 2012 en 2016, en een daling van circa 18% tussen 2010 en 2016. Uit stukken is niet gebleken dat de gemeente op deze daling heeft geacteerd. Arbeidsparticipatie wordt benoemd als speerpunt in het Collegeprogramma 2018-2022 maar is niet uitgewerkt tot een concrete opdracht aan AREA, noch is er een percentage of aantal met betrekking tot arbeidsparticipatie geëxpliciteerd waaraan AREA moet voldoen. Uit bestudeerde stukken blijkt dat AREA voldoet aan de wettelijke normen, maar zich als opdrachtnemer niet richt om hier ver boven te zitten, omdat hier vanuit de opdrachtgever geen opdracht voor gegeven is. Het bovenstaande laat zien dat Emmen zich als opdrachtgever weinig heeft ingezet om doelen te vertalen in concrete opdrachten aan AREA. Hierdoor wordt geen daadkracht gevoegd bij speerpunten rondom arbeidsparticipatie in relatie tot AREA en worden gedefinieerde doelstellingen rondom duurzaamheid bij lange na niet behaald, zonder dat het roer is omgegooid in een poging deze alsnog te behalen. Naast dat weinig doelen zijn geformuleerd en geformuleerde doelen niet gespecificeerd en meetbaar zijn gemaakt (zie hoofdstuk 3), is ook de sturing op doelrealisatie niet voldoende geweest om doelen (grotendeels) te kunnen behalen.

De consequenties van de slechte score op de VANG-doelstellingen worden financieel steeds meer zichtbaar, door de hogere kosten aan afvalstoffenheffing die betaald moeten worden door de inwoners van Emmen. Het beoogde dividend wordt in de afgelopen jaren in 2015 en (bijna) in 2017 gerealiseerd. In het actueel financieel perspectief wordt niet onderbouwd dat het dividend de komende jaren op € 405.000 uitkomt.

Bijdrage AREAaan strategische doelstellingen van de gemeente Emmen 127 augustus 2019 I Pagina 37/41

"

TwynstraGudde

6. Positie van de raad

In dit hoofdstuk wordt de positie van de raad met betrekking tot AREA geëvalueerd. Dit wordt gedaan met behulp van het derde deel van het vastgestelde normenkader. A5 eet Positie raad

Ten aanzien van AREAis tijdens de aanloopfase en de uitvoeringsfase" is conform de door de raad vastgestelde kaders voor verbonden partijen gehandeld. De raad is conform de vastgestelde kaders voor verbonden partijen en de specifieke kaders ten aanzien van AREA betrokken bij en geïnformeerd over de aanloopfase en de uitvoeringsfase. De raad is betrokken bij het bepalen van de strategie en de doelstellingen van de gemeente Emmen ten aanzien van AREAen is geïnformeerd over de strategie en de doelstellingen van AREA. De raad is geïnformeerd over de (omvang van de) bedrijfsrisico's van AREA, de samenwerking tussen de drie gemeenten en de eventuele mitigerende maatregelen die de emeente Emmen in deze heeft enomen.

6.1 Conformering aan Kadernota Verbonden Partijen In hoofdstuk 2 wordt beschreven dat AREA een verbonden partij is van de gemeente Emmen en dat de kaders voor de omgang met verbonden partijen worden weergegeven in de Kadernota Verbonden Partijen. Het is volgens de Kadernota Verbonden Partijen primair de taak van het college om zicht te houden op de taakuitvoering (doelbereiking, prestaties, kosten, risicobeheersing) bij de verbonden partijen en hier zo nodig op bij te sturen. De raad kan niet rechtstreeks ingrijpen bij de verbonden partij." Het college vertegenwoordigt de gemeente, en dan nog zijn de mogelijkheden sterk afhankelijk van de vorm van de verbonden partij, het aantal deelnemers, en van de afspraken die in de statuten van de verbonden partij (bij een vennootschap of stichting) of in de regeling (bij een gemeenschappelijke regeling) zijn vastgelegd. De raad controleert het college en controleert of de verbonden partij de gemeentelijke taak conform de gestelde kaders uitvoert en of het college dit bewaakt en, zo nodig, bijstuurt. De gemeentelijke begroting en hetjaarverslag vormen de natuurlijke aangrijpingspunten voor deze contraie. Dit wordt in de Nota Verbonden Partijen beschreven als de eerste informatielijn.

Een tweede informatielijn is de informatie middels de aanbieding van (ontwerp)begratingen en vastgestelde jaarrekeningen van de verbonden partijen aan de raad. Een derde lijn is de ad-hocinformatievoorziening, rechtstreeks door de verbonden partij of door de verantwoordelijke portefeuillehouder.

62 De Nota Verbonden Partijen gebruikt deze aanduiding van fasen. 63 Nota Verbonden Partijen gemeente Emmen - Het beleid van de gemeente Emmen ten aanzien van verbonden partijen,

20 februari 2008

Bijdrage AREAaan strategische doelstellingen van de gemeente Emmen 127 augustus 20191 Pagina 38/41

"

TwynstraGudde

Op basis van de bestudeerde stukken en de interviews kan worden geconcludeerd dat er conform deze kaders is gehandeld ten aanzien van de aanloopfase en de uitvoeringsfase. Er zijn geen stukken gevonden waaruit anders blijkt, noch is dit in de interviews verklaard. Zo is met betrekking tot de eerste lijn te zien dat in de uitgebreide versie van de jaarstukken wordt gerapporteerd over de deelname in coöperaties en vennootschappen, waarbij AREAals een van de verbonden partijen wordt benoemd. Hierbij wordt informatie gegeven over het eigen vermogen, het vreemd vermogen, het resultaat en de dividendverwachting. De beschrijving van de ontwikkelingen rondom deze cijfers is echter erg summier. Zo staat in het jaarverslag 2017 bijvoorbeeld dat "de marktontwikkelingen voor AREA Reiniging NV dusdanig zijn dat de dividendverwachting onder druk staat.?' Er wordt hier bijvoorbeeld niet toegelicht om welke ontwikkelingen dit gaat en hoe groot het mogelijke effect op de dividendverwachting kan zijn. Uit de sessie met de raadsleden komt naar voren dat zij ervaren over het algemeen voldoende geïnformeerd te zijn met de informatie die in de jaarstukken gegeven wordt," Daarnaastwordt in de jaarstukken beknopt uitgeweid over belangrijke ontwikkelingen rondom AREA.

Zo wordt bijvoorbeeld in de jaarstukken van 2018 omtrent AREAde verandering naar een beeldgestuurd reinigingsbestek beschreven." In de jaarstukken van 2017 wordt bijvoorbeeld informatie gegeven over de intensivering in afvalscheiding dat jaar, het zwerfafvalplan en de quick scan die door de aandeelhouders van AREA is verricht naar de samenwerking en verbetermogelijkheden bij AREA.67 Met betrekking tot de tweede lijn is vastgesteld dat de raad ook stukken, zoals financiële jaarverslagen van AREA heeft ontvangen. Op basis van de aangeleverde stukken kan in ieder geval worden gesteld dat dit het geval is voor de jaren 2013, 2014, 2015, 2016 en 2017. Hierbij moet worden opgemerkt dat hetjaarverslag van 2017 op 19 februari 2019 naar de raad is gestuurd. Met betrekking tot de derde lijn is er ad-hocinformatie gedeeld met de raad, wanneer dit belangrijke ontwikkelingen betrof. Zo is de raad bijvoorbeeld geïnformeerd de ontwikkelingen rondom de mogelijke samenwerking met ROVA, evaluaties van proeven als Afval Anders en over het Strategisch Bedrijfsplan AREA 2016-2021:8

6.2 Betrokkenheid bij de strategie en de doelstellingen Doordat er geen duidelijke strategie is richting AREA, zijn veel raadsleden niet op de hoogte van alle doelstellingen die de gemeente Emmen heeft voor AREA. Van de doelstelling op het gebied van arbeidsparticipatie is bijvoorbeeld niet veel bekend bij de raad. De raad geeft aan de volgende doelen voor AREA belangrijk te vinden: - Werkgelegenheid: een groot deel van de aanwezige raadsleden geeft aan extra kosten over te hebben om afvalverwerking bij AREA te laten blijven. Hierbij wordt tevens gesteld dat het niet zeker is dat, wanneer dit uit kostenoverwegingen bij een andere partij belegd wordt, de kosten op de lange termijn ook lager blijven. 64 Jaarrekening en Jaarverslaggemeente Emmen 2017. 6S Sessie met raadsleden. 66 Jaarrekening en Jaarverslaggemeente Emmen 2018.

67 Jaarrekening en Jaarverslaggemeente Emmen 2017. 68 De desbetreffende

stukken waarmee de raad wordt geïnformeerd staan op de website van de gemeenteraad van Emmen. Zie https:Uwww.gemeenteraademmen.nl/themas/folder/afval-en-reinigingAREA/parent-folder/bouwen-wonen-en-milieu.html

Bijdrage AREAaan strategische doelstellingen van de gemeente Emmen 127 augustus 20191 Pagina 39/41

"

TwynstraGudde

- De raadsleden steunen tevens de VANG-doelstellingen en geven aan dat hier nog ruimte voor verbetering zit. Zij zijn op de hoogte van de huidige prestaties van Emmen. Vanuit de raad wordt gesteld dat er innovatie getoond moet worden om te zorgen voor meer afvalscheiding en minder restafval. - Verder komt naar voren dat een goede kwalitatieve dienstverlening voor de burger hoog in het vaandel staat bij de raad. Een aantal raadsleden geeft aan hierover ook veel geluiden uit de samenleving te horen en dat zij zich sterk willen maken voor tevredenheid over de dienstverlening aan de burger. Zo zijn bijvoorbeeld de openingstijden van de milieustraat door middel van een aangenomen motie in de raad aangepast. Hoewel de raad een duidelijk beeld heeft van wat hij belangrijk vindt aangaande AREA, is er een minder goed beeld van hoe deze speerpunten zich tot elkaar verhouden en hoe mogelijke keuzeafwegingen gemaakt dienen te worden. Dit omdat niet aan alle speerpunten kan worden voldaan. Zo kunnen er grote stappen gemaakt worden in het behalen van de VANGdoestellingen, maar aan deze maatregelen kleeft vervolgens een prijs. Dit gaat vervolgens bijvoorbeeld ten koste van kwalitatief hoge dienstverlening of resulteert in een hogere prijs voor de dienstverlening.

Doordat de raad niet goed op de hoogte is van waar de gemeente op inzet bij AREAen niet weet welke prioriteiten er zijn gesteld, kan hij zijn kaderstellende rol niet goed invullen. Ook is de raad nog niet betrokken bij de vorming van het nieuwe kaderplan. Daarnaast wordt de controlerende rol beperkt omdat veel doelen niet kenbaar zijn gemaakt of niet meetbaar zijn geformuleerd en dus niet goed te monitoren zijn.

6.3lnformatievoorziening over de bedrijfsrisico's van AREA en samenwerking gemeenten Zoals in paragraaf 5.1 beschreven,wordt de raad conform de gestelde kaders geïnformeerd. De raad is tevreden over de hoeveelheid informatie die hij ontvangt rondom de (omvang van de) bedrijfsrisico's van AREA, de samenwerking tussen de drie gemeenten en de eventuele mitigerende maatregelen die de gemeente Emmen in deze heeft genomen door middel van de P&C-stukken, jaarrapportages en ad-hocberichtgeving bij grote ontwikkelingen over bijvoorbeeld de samenwerking. Zo wordt bijvoorbeeld aangeven door raadsleden dat zij goed betrokken werden rondom de mogelijke fusie van AREA met ROVA. Raadsledengeven in de sessie aan dat zij graag op hoofdlijnen hierover geïnformeerd willen worden en zelf aanvullende informatie kunnen vragen, wanneer daar behoefte aan is. De raad geeft verder aan dat hij bij grote wijzigingen, wensen en bedenkingen mag geven of sturing kan geven. De raad heeft zich ook uitgesproken met betrekking tot de kosten van AREA door het besluit om AREA voor 2019 een financiële taakstelling op te leggen (op de afvalgerelateerde producten) en voor de jaren daarna om daarmee de stijging van de afvalstoffenheffing nog enigszins te beperken. Deze taakstelling ziet op € 256.000 in 2019, oplopend tot € 406.000 in 2022.

Bijdrage AREAaan strategische doelstellingen van de gemeente Emmen 127 augustus 2019 I Pagina 40/41

'-'

TwynstraGudde

Door raadsleden is aangegeven dat de tijdigheid van de informatievoorziening verbeterd kan worden. Zo ontving de raad hetjaarverslag 2017 van AREA begin 2019.69 Tevens is een reactie op de vraag in de commissie Wonen en Ruimte van 15 januari 2018 over de afvalkalender uitgebleven tot november 2018. De betrokken wethouder biedt, in een brief, in november zijn excusesaan voor de late reactie." Daarnaastis aangegeven dat antwoord op initiatieven rondom afval vanuit de raad soms lang op zich laat wachten of uitblijft. Zo heeft een raadslid in september 2018 de gemeente een brief gestuurd omtrent het terugdringen van het huisvuil. Het raadslid ontving hier in december 2018 een reactie op van de teamleider BaR, waarin gesteld is dat er voor eind januari 2019 antwoord gegeven zou worden." Tijdens de sessie met de raadsleden in mei 2019 verklaart het desbetreffende raadslid dat hier nog geen antwoord op is gekomen. Door de raadsleden in de sessiewordt aangegeven dat dit beter kan en moet.

6.4 Evaluatie positie van de raad De raad wordt conform de gestelde kaders geïnformeerd. Hierdoor krijgt de raad voornamelijk informatie die vanuit de eigenaarsrol interessant is, bijvoorbeeld informatie over de financiële positie van AREA en de bedrijfsrisico's. De raad beschouwt de hoeveelheid van deze informatie als voldoende. Wel wordt de tijdigheid van de aanlevering van de informatie bekritiseerd; de raad zou stukken of antwoorden graag sneller ontvangen. De raad heeft zich kritisch opgesteld naar aanleiding van deze informatie, door bijvoorbeeld vragen te stellen, door aan te geven meer informatie te willen en door AREAditjaar een financiële taakstelling op te leggen. Met betrekking tot de strategie en de doelstellingen is de raad niet goed op de hoogte van de strategie die de gemeente heeft ten aanzien van AREA. Niet alle doelstellingen die vanuit Emmen zijn geformuleerd naar AREAworden herkend. Ook is er geen goed beeld van welke prioritering Emmen met betrekking tot deze doelstellingen hanteert. Dit maakt het moeilijk voor de raad om in control te zijn en zijn kaderstellende en controlerende taak te kunnen invullen.

69 Sessiemet raadsleden in

het kader van dit onderzoek, 29 mei 2019. de (digitale) afvalkalender, 1 november 2018. 71 Mail teamleider BOR aan raadslid omtrent brief terugdringen huisvuil (reactie 93228-2018:925180), 11 december 2018. JO Brief aan de raad inzake

Bijdrage AREA aan strategische doelstellingen van de gemeente Emmen 127 augustus 20191 Pagina 41/41

"

TwynstraGudde

Bijlagen

"

TwynstraGudde

Overzicht geïnterviewden en deelnemers raadssessie Interviews J. Otter R. Wanders R. van der Weide

Wethouder Deelnemingen Wethouder Arbeidsparticipatie/werkgelegenheid Wethouder Milieu en Duurzaamheid

H. Klootwijk M. Middendorp K. Niewold R. Struijk M. Visser R. Voss

Accountmanager AREA bij de gemeente Emmen Concernmanager Teamleider BOR(g) Teamleider Beleidsadviseur team Concern Strategie en Advies Adviseur bedrijfsvoering

A. Groenewold

Directeur AREA Accountmanager RvC AREA

A. Marissen B. Middel

bij AREA

Deelnemende raadsleden aan sessie op 29 mei 2019 B. van der Woude Groenlinks A. louwes PvdA H. Sulmann PvdA J. Greten 50+ J. Fonhof 50+ A. van der Ham WakkerEmmen H. Bos WakkerEmmen T. Kuilder VEVH R. Wittendorp CDA A. Oldebeuving CDA C. Hoogeveen D66 J. Scheltens VVD H. Huttinga CU

Bijlage 1

Raadhuisplein 1 7811 AP Emmen

t. 140591 f. 0591 685599

.-@.1i... Gemeente

Postbus 30001 7800 RA Emmen e. gemeente@emmen.nl i. gemeente.emmen.nl

~

~"t'~ Emmen ~

team

Aan de Rekenkamercommissie Emmen t.a.v. de heer M.M. Timmerman

ons kenmerk

uw kenmerk

Concern Strategie en Advies

bijlage

BSN

behandeld door

M.J. Visser datum

telefoon

22 januari 2020

140591

fax

e-mail

gemeente~emmen.nl

onderwerp

RKE onderzoek AREA

Geachte heer Timmerman, Naar aanleiding van het door u toegezonden concept-onderzoeksrapport met als onderwerp "Bijdrage AREAaan strategische doelstellingen van de gemeente Emmen" geven wij hierbij onze bestuurlijke reactie op dit rapport. Onderzoeksvragen In uw rapport worden de volgende onderzoeksvragen beantwoord: 1. Op welke wijze draagt AREAbij aan de maatschappelijke doelstellingen van de deelnemende gemeenten en in het bijzonder de gemeente Emmen ten aanzien van duurzaamheid, milieu en werkgelegenheid en arbeidsparticipatie en staan de resultaten daarvan in verhouding tot de middelen? 2. Is er sprake van een door de drie gemeenten gedragen strategische koers voor AREA? Reactie aanbevelingen Wij hebben met waardering kennis genomen van uw concept-rapport en onderschrijven de aanbevelingen. Bij onderzoeksvraag 1 geeft u als aanbeveling het op papier zetten van een integrale strategie en een sterkere rolinvulling richting AREA. Zoals u in het concept-rapport ook aangeeft wordt er op dit moment druk gewerkt aan een nieuw afvalkaderplan. In dit afvalkaderplan worden de doelen en prioritering aangegeven voor de periode 2020-2025. Voorbereidend hierop was 11december 2019 een raadsinformatiebijeenkomst gepland. In het eerste kwartaal van 2020 gaan wij de inwoners bevragen over de wensen met betrekking tot het afvalbeleid.

In het tweede kwartaal van 2020 zal deze informatie gebundeld worden in een nieuw afvalkaderplan en ter beoordeling worden aangeboden aan de raad. Wij nemen hier uw aanbeveling met betrekking tot arbeidsparticipatie ook in mee. Voor wat betreft uw aanbeveling om sterkere rolinvulling richting AREAte krijgen, zal een gedragen beleidsvisie in de vorm van een afvalkaderplan hieraan een goede bijdrage leveren.

1111111111111111111111111111111111111111111111111111111

*

19_

a

1

2 9 83*

Gemeente Emmen, 19·012983 blad 2-3

In de beantwoording van onderzoekvraag 2 geeft u de aanbeveling om de schakels binnen de gemeente rondom AREA,tussen de gemeente en AREA,en met de gemeenten Coevorden en Hoogeveen verder te versterken. De afgelopen periode hebben wij hier al invulling aangegeven door structureeloverleg te hebben zowel intern, als met AREAen met de gemeente Hoogeveen en Coevorden. De nieuwe produktovereenkomst, tot stand gekomen met de 3 gemeenten, draagt bij aan een betere afstemming binnen opdrachtgevers- en afnemersrol. Vanaf 2021 zal deze nieuwe overeenkomst in werking treden.

De komende periode zullen wij de aanbevelingen uit het concept-rapport verder implementeren. Dit zal niet alleen de nodige inzet vergen van onze organisatie, maar vormt tevens een uitdaging voor AREA. Wij zenden u in de bijlage nog een aantal inhoudelijke opmerkingen over het concept-rapport. Wij hopen dat wij hiermee onze reactie op het concept-onderzoeksrapport voldoende hebben toegelicht. De latere toezending van de reactie is afgestemd met het secretariaat. Onze excuses voor de vertraging.

Gemeente Emmen, 19·012983 blad 3-3

Bijlage: Reactie rapportage Hoofdstuk 1 Bij de beantwoording van onderzoeksvraag worden in dit hoofdstuk niet benoemd.

2 wordt verwezen naar hoofdstuk 3.4, maar de verbeteracties

Hoofdstuk 2 In hoofdstuk 2 wordt aangegeven dat het concept-rapport voor ambtelijk wederhoor is aangeboden aan de ambtelijke organisatie en dat vervolgens het eindrapport is opgeleverd waarna bestuurlijk wederhoor heeft plaatsgevonden. Er is echter voor gekozen om de ambtelijke en bestuurlijke reactie gelijktijdig plaats te laten vinden. Hoofdstuk g 3.1. Ten aanzien van de governance wordt bij de inhoud (opdrachtgever) vermeld dat de agenda's van de AVA ambtelijk in een vooroverleg tussen de teams BOR en eSA worden besproken, maar dit geschiedt tevens bestuurlijk met de betrokken portefeuillehouders. Bij de directievoering van de productovereenkomst moet wij opmerken dat deze niet is belegd bij de teamleider SOR maar bij de accountmanager AREA. 3.3. Hier wordt bij de discussie over de toekomst van AREA aangegeven dat in 2014 door alle aandeelhouders is ingestemd met een verkenning van een samenwerking met ROVA, waarbij fusie niet mag worden uitgesloten. Dit is echter geenjuiste weergave van de besluitvorming die destijds heeft plaatsgevonden en sluit ook niet aan bij de hetgeen hierover in de in de voetnoot aangehaald rapportage van de werkgroep AREA. De aan AREA verstrekt opdracht was veel breder en bestond uit meerdere aspecten. Hoofdstuk a Bij dit hoofdstuk willen wij opmerken dat in dit concept-rapport de adviesrol van AREA zelf onderbelicht is.

Ook het hoge verloop binnen AREA heeft een negatief effect op de continuïteit. Hoofdstuk g In paragraaf 5.2.2. wordt een vergelijking gemaakt tussen de resultaten van AREA en ROVA per medewerker. In het ene geval wordt uitgegaan van het resultaat na bestemming en in het ander geval van resultaat na belastingen. In het rapport wordt al aangegeven dat een vergelijking mank loopt omdat de structuren, kostenopbouwen de takenpakketten verschillen en wij kunnen dit derhalve ook niet duiden.

Bijlage Nawoord Rekenkamercommissie

Emmen inzake het onderzoek "Bijdrage AREA aan strategische

doelstellingen

Emmen".

van de gemeente

Inleiding

De RekenkamercommissieEmmen (RKE) heeft onderzoek gedaan naar de bijdrage van AREAaan de strategische doelstellingen van de gemeente Emmen. AREAlevert diensten aan (o.a.) de drie eigenaren, de gemeente Emmen, Coevorden en Hoogeveen op het gebied van afvalinzameling, reinigen van wegen en gladheidsbestrijding e.d. De drie gemeenten zijn eigenaar, opdrachtgever en afnemer van AREA. De RKE heeft zich afgevraagd in hoeverre AREAeen bijdrage levert aan gemeentelijke doelstellingen op de terreinen duurzaamheid, milieu, werkgelegenheid en arbeidsparticipatie. Het onderzoek heeft plaatsgevonden vanuit het perspectief van de gemeente Emmen. Het onderzoek toont aan dat er vanuit de gemeente nauwelijks concrete doelstellingen t.a.v. bovenstaande beleidsterreinen richting AREAzijn geformuleerd. Dit verzwakt de positie van de gemeente Emmen als opdrachtgever, als (mede)eigenaar en als afnemer. Het leidt er o.a. toe dat de kosten voor de burger relatief hoog zijn en nog verder dreigen te stijgen. Onderzoeksproces Het onderzoek heeft plaatsgevonden met medewerking van de ambtelijke organisatie. De RKE is zeer erkentelijk voor de medewerking van AREAaan het onderzoek. Het ambtelijk en bestuurlijk wederhoor is helaas niet binnen de afgesproken termijn afgerond. Het onderzoek is in opdracht van de RKE uitgevoerd door Twijnstra Gudde in nauwe samenwerking met de RKE.

We hebben de samenwerking met het onderzoeksbureau als zeer prettig ervaren. Bestuurlijke reactie De RKE dankt het college voor zijn reactie op het onderzoek. Het college onderschrijft de aanbevelingen en zegt toe deze te implementeren. In zijn reactie geeft het college aan welke concrete stappen door de gemeente worden genomen. Er wordt door de gemeente momenteel gewerkt aan een nieuw afvalkaderplan; het vorige had een looptijd tot 2015. Het is de RKE uit de reactie van het college niet duidelijk geworden wat de inhoud van het afvalkaderplan zal zijn. Weliswaar wordt de aanbeveling van de RKE met betrekking tot arbeidsparticipatie overgenomen, maar de RKE vraagt zich af of het nieuwe afvalkaderplan een overkoepelende strategie zal bevatten richting AREA. hetgeen werkelijk recht zou doen aan de aanbeveling. Het is aan de raad om daar op toe te zien. De RKE acht het een goede zaak dat bij de totstandkoming van het nieuwe afvalkaderplan de raad en de inwoners van Emmen worden betrokken. De RKE doet de suggestie om ook de expertise van AREA hierbij in zetten.

Drs. Marcel M. Timmerman MGM voorzitter Rekenkamercommissie Emmen