Bijlage 1 - Bestemmingsplan Klazienaveen, Kruiwerk (woningbouw) - Toelichting
Tekst van het document
Klazienaveen, Kruiwerk (woningbouw)
Gemeente Emmen, bestemmingsplan Klazienaveen, Kruiwerk (woningbouw) (ontwerp)
Inhoudsopgave Toelichting
Toelichting
5
Hoofdstuk 1 Inleiding
6
Hoofdstuk 2 Beleid
9
Hoofdstuk 3 Planbeschrijving en Stedenbouwkundige structuur
16
Hoofdstuk 4 Onderzoeken
29
Hoofdstuk 5 Toelichting op de planregels en verbeelding
57
Hoofdstuk 6 Maatschappelijke betrokkenheid
64
Hoofdstuk 7 Economische uitvoerbaarheid
66
Bijlagen bij de toelichting Bijlage 1
Beeldkwaliteitsplan Kruiwerk
Bijlage 2
Archeologsich Bureau-onderzoek - Oostelijk deel
Bijlage 3
Archeologisch Bureau-onderzoek - Westelijk deel
Bijlage 4
Archeologie - Waarderend onderzoeksrapport
Bijlage 5
Quickscan Flora en Fauna
Bijlage 6
Veldonderzoek Vleermuizen
Bijlage 7
Stikstofdepositieberekening
Bijlage 8
Aanmeldnotitie
Bijlage 9
M.e.r. - besluit
Bijlage 10
Bodemonderzoek 2020
Bijlage 11
Bodemonderzoek 2022
Bijlage 12
Akoestisch onderzoek wegverkeerslawaai
Bijlage 13
Ladderonderbouwing Kruiwerk
Bijlage 14
Publicatie Gemeenteblad Ontwerp BP
Bijlage 15
Publicatie Emmercourant Ontwerp BP
Bijlage 16
Zienswijze 1
Bijlage 17
Zienswijze 2
Bijlage 18
Zienswijze 3
Bijlage 19
Nota van Beantwoording zienswijzen
Bijlage 20
Reactie Provincie
2
Gemeente Emmen, bestemmingsplan Klazienaveen, Kruiwerk (woningbouw) (ontwerp)
3
Gemeente Emmen, bestemmingsplan Klazienaveen, Kruiwerk (woningbouw) (ontwerp)
4
Gemeente Emmen, bestemmingsplan Klazienaveen, Kruiwerk (woningbouw) (ontwerp)
Toelichting
5
Gemeente Emmen, bestemmingsplan Klazienaveen, Kruiwerk (woningbouw) (ontwerp)
Hoofdstuk 1 1.1
Inleiding
Aanleiding tot nieuw bestemmingsplan
De reden voor het opstellen van het bestemmingsplan Klazienaveen, Kruiwerk (woningbouw) is de grote vraag naar vrije bouwkavels binnen het dorp Klazienaveen. Klazienaveen is een groot en levendig dorp met veel voorzieningen en een diversiteit aan inwoners. Dit willen we graag behouden en waar mogelijk versterken. In Klazienaveen zijn geen vrije bouwkavels voor particulieren meer beschikbaar, terwijl er wel veel vraag naar is. Om te kunnen voorzien in deze behoefte, zodat de Klazienavener de volgende stap in zijn/haar wooncarrière in zijn/haar eigen dorp kan zetten, is onderzocht waar in Klazienaveen ruimte beschikbaar is om op kortere termijn te ontwikkelen voor woningbouw. Dit is uitgevoerd aan de hand van een aantal uitgangspunten uit onze woonvisie. De locatie Kruiwerk voldoet aan de uitgangspunten. Tevens is uit nader onderzoek gebleken dat de locatie daartoe ook geschikt gemaakt kan worden. Het idee is om zestien vrijstaande woningen te realiseren, waaronder vier bungalows. Na verwachting zal deze ontwikkeling vooral inspelen op de lokale behoefte; diverse huishoudens met een binding met Klazienaveen. De nieuwbouwplannen passen niet in het geldende bestemmingsplan voor deze locatie. Middels dit bestemmingsplan Klazienaveen, Kruiwerk (woningbouw) wordt in de eerste plaats de gewenste nieuwe planologische situatie goed vastgelegd.
Ten tweede voorziet het bestemmingsplan daarmee in een adequaat en actueel ruimtelijk- en juridisch kader. Een derde doelstelling van het bestemmingsplan is dat het een heldere vertaling is van het stedenbouwkundig plan en daarmee duidelijkheid biedt naar omwonenden en de (nieuwe) eigenaren. 1.2
Ligging plangebied
Het plangebied ligt aan de zuidkant van Klazienaveen. Het wordt globaal begrensd door grasland/tuin, behorende bij het perceel Dordsedijk 51 in Klazienaveen, in het westen, volkstuinencomplex in het noorden, woonbuurt Plecht in het oosten en bosgebied in het zuiden. Het gaat om grond in eigendom van de gemeente dat in gebruik is als groenstrook/speelveld. Het voornemen is om 16 vrijstaande woningen te ontwikkelen, waarvan 4 plat afgedekt (bungalows). Op circa 700 meter afstand van het plangebied is het centrum van Klazienaveen gelegen met haar voorzieningen. Hier bevindt zich onder andere een bank, supermarkten en verschillende andere winkels. In de directe nabijheid van het plangebied zijn eveneens een basisschool en een scholengemeenschap voor het voortgezetonderwijs gelegen. Daarmee is de locatie gunstig gelegen.
6
Gemeente Emmen, bestemmingsplan Klazienaveen, Kruiwerk (woningbouw) (ontwerp)
Indicatie ligging en begrenzing van het plangebied Klazienaveen, Kruiwerk (woningbouw) in Klazienaveen.
1.3
Huidige planologische regelingen
Het voorliggende bestemmingsplan Klazienaveen, Kruiwerk (woningbouw) vervangt een klein deel van het bestemmingsplan voor de kern Klazienaveen (vastgesteld 19-12-2013). Het gebied heeft een groenbestemming met de dubbelbestemming Waarde - Archeologie 4. Voorts zijn er twee paraplubestemmingsplannen van kracht. Het zijn de volgende: - 'Parapluplan Standplaatsen' (vastgesteld op 31 mei 2018); - 'Parapluplan Parkeernormen gemeente Emmen' (vastgesteld op 26 april 2018); - 'Facetbestemmingsplan Emmen, Archeologie' (vastgesteld op 28-04-2022)
7
Gemeente Emmen, bestemmingsplan Klazienaveen, Kruiwerk (woningbouw) (ontwerp)
Uitsnede bestemmingsplan Klazienaveen
Daarnaast zijn in het verleden diverse (bouw)initiatieven met (een) afwijkingsprocedure(s) mogelijk gemaakt. Bij het van kracht worden van het bestemmingsplan Klazienaveen, Kruiwerk (woningbouw) verliezen de genoemde bestemmingsplannen en de afwijkingen van het bestemmingsplan, voor zover zij vallen binnen het plangebied, rechtskracht het bestemmingsplan Klazienaveen, Kruiwerk (woningbouw) vervangt de genoemde plannen. 1.4
Opzet bestemmingsplan
Het bestemmingsplan bestaat uit een verbeelding, regels en een toelichting. Op de verbeelding worden de percelen in het gebied aangegeven met bestemming dan wel een aanduiding. In de regels worden de bouw- en gebruiksmogelijkheden van het plangebied geregeld. Tot slot wordt in de toelichting een verantwoording gegeven van de in het plan gemaakte keuzes. 1.5
Overzicht verricht onderzoek
Ter voorbereiding van het bestemmingsplan Klazienaveen, Kruiwerk (woningbouw) zijn diverse onderzoeken verricht en adviezen gegeven. De conclusies uit de onderzoeken en adviezen zijn verwerkt in Hoofdstuk 4.
8
Gemeente Emmen, bestemmingsplan Klazienaveen, Kruiwerk (woningbouw) (ontwerp)
Hoofdstuk 2
Beleid
2.1
Gemeentelijk beleid
2.1.1
Structuurvisie gemeente Emmen 2020, veelzijdigheid troef
Structuurvisie Emmen 2020, Veelzijdigheid Troef, is 24 september 2009 vastgesteld door de raad. Het document is opgesteld als ruimtelijke vertaling van de ambities gesteld in de Strategienota Emmen 2020, vastgesteld in de raadsvergadering van september 2001. De structuurvisie geeft de hoofdlijnen van de ruimtelijke ontwikkeling van de gemeente Emmen weer. In de structuurvisie wordt de ruimtelijke structuur van 2020 geschetst aan de hand van een aantal thema's, te weten landschap, duurzaamheid, verkeer, werken, wonen, voorzieningen en veiligheid. Voor ieder thema is een hoofdkoers bepaald. Voor het bestemmingsplan Klazienaveen, Kruiwerk (woningbouw) is vooral het thema Wonen van belang. Dit thema is nader uitgewerkt in de Woonvisie, die hieronder is beschreven. 2.1.2
Woonbeleid
De gemeente Emmen heeft in 2022 haar nieuwe woonvisie 2022-2030 “BuitengeWoon Thuis in Emmen" vastgesteld. In deze woonvisie worden de belangrijkste opgaven voor de komende jaren benoemd. Met het woonbeleid wil de gemeente een bijdrage leveren aan de leefbaarheid in dorpen en wijken. Om dit te doen blijft de gemeente inzetten op sterke kernen en een vitaal platteland. De stad Emmen blijft haar regionale functie en positie versterken. De grotere kernen Klazienaveen, NieuwAmsterdam/Veenoord en Emmer-Compascuum hebben een bovenlokale functie. De gemeente ziet in de periode tot 2030 de volgende veranderopgaven: • De mismatch tussen vraag en aanbod in de woningvoorraad terugbrengen. • Kwaliteitsverbetering van de bestaande woningvoorraad en woonomgeving in de wijken en dorpen. • Meer diverse woningen binnen wijken of dorpen realiseren. • Realistische groei van de woningvoorraad en het inwonertal realiseren. • Energiezuinig maken van de bestaande woningvoorraad. Richting 2030 wil de gemeente ten minste 4.000 woningen aan de woningvoorraad toevoegen. Deze ambitie bestaat uit het faciliteren van de beoogde huishoudensontwikkeling tot 2030 en de ambitie om de woningvoorraad met 5% uit te breiden. Voor het gebied De Blokken, waar Klazienaveen onderdeel van uitmaakt, is de beoogde groei van het aantal huishoudens geraamd op 290.
Samen met de ambitie van 480 woningen komt de totale opgave op 770 woningen. Hiervan zijn 400-550 woningen gereserveerd voor Klazienaveen. Deze genoemde aantallen zijn geen harde grens, maar worden gezien als een richtlijn. Ook van belang is dat nieuwe initiatieven en nieuw te ontwikkelen locaties/gebieden in samenhang worden bekeken en dat de behoefte aan de desbetreffende woningen is aangetoond. Dit komt in hoofdstuk 4 (ladder voor duurzame verstedelijking) nader aan de orde.
9
Gemeente Emmen, bestemmingsplan Klazienaveen, Kruiwerk (woningbouw) (ontwerp)
2.1.3
Verkeersbeleid
Het Gemeentelijk Verkeer en Vervoer Plan (GVVP) ( december 2013) gaat uit van de inrichting van wegen volgens de Duurzaam veilig-principes. De wegen in de gemeente Emmen zijn gecategoriseerd conform Duurzaam Veilig met als doel een optimale afstemming te bereiken tussen de functie van de weg, de vormgeving en het gebruik ervan door de weggebruiker. Hiermee wordt beoogd onbedoeld gebruik van de weg, conflicten met hoge snelheids- en richtingsverschillen, alsmede onzeker gedrag te voorkomen. De wegen zijn verdeeld in drie categorieën, stroomwegen, gebiedsontsluitingsweg en erftoegangswegen. Verder zet het GVVP in op een multimodale benadering van verkeer. Dit houdt in dat niet enkel naar de bereikbaarheid per auto wordt gekeken maar nadrukkelijk ook naar andere vervoersmodaliteiten, zoals het openbaar vervoer of de fiets. 2.1.4
Integrale parkeervisie
In oktober 2017 heeft de gemeenteraad van Emmen de "Integrale parkeervisie gemeente Emmen" vastgesteld. Deze visie vervangt de parkeernota van 2010. De visie is het kader voor het bepalen van de parkeeropgave bij fysieke ontwikkelingen op alle niveaus. Het is een leidraad voor het beoordelen van de parkeeropgave van stedenbouwkundige visies & plannen voor (her-)ontwikkeling van de fysieke leefomgeving en is ook het kader dat invulling geeft aan het begrip “voldoende parkeer- of stallingsruimte dan wel voldoende laad- of losruimte in bestaande en op ontwikkeling gerichte nieuwe bestemmingsplannen. De visie bevat ten aanzien van de hoeveelheid parkvoorzieningen en het aantal los- en laadplaatsen het beoordelingskader voor het verlenen van een omgevingsvergunning voor het bouwen en- of wijzigen gebruik. Voor toekomstige (nieuwbouw)ontwikkelingen is in de parkeervisie de landelijke richtlijnen van het CROW leidraad. Uitgangspunt blijft in beginsel voldoende parkeerruimte op eigen terrein. Als dit niet kan, kan eventueel teruggevallen worden op parkeren in de openbare ruimte, waarvoor aan de gemeente een afkoopsom wordt betaald. 2.1.5
Welstandsbeleid
De welstandsnota 2016, gemeente Emmen is opgesteld uitgaande van het motto: “Loslaten van kan, regelen wat ertoe doet”. De gemeente hecht waarde aan de omgevingskwaliteit, en ziet daarbij onderscheid tussen de verschillende gebieden die de gemeente rijk is. Niet ieder gebied vraagt om dezelfde benadering. De welstandsnota 2016 kent drie welstandsniveaus: welstandsvrij, welstandsluw en welstandsniveau hoog. Voor een aantal gebieden is de ambitie naar beneden bijgesteld ,waardoor welstandsvrije gebieden zijn toegenomen. Het niveau welstandsluw is geïntroduceerd. In de luwe gebieden wordt op een aantal basale aspecten van welstand gestuurd en wordt afstand genomen van gedetailleerde beoordelingen. Daarnaast moeten gebieden die van meer waarde zijn - niveau hoog – goed beschermd blijven. Deze gebieden leveren een belangrijke bijdrage aan de identiteit van Emmen. Voornamelijk zijn dit de centra van dorpen, wijken en de beschermde dorpsgezichten. Voor deze gebieden geldt een hoog ambitieniveau. Het gemeentebestuur beoogt met deze nota een dynamische welstand in Emmen, waarbinnen ruimte is voor dialoog en “kwalitatief herstel” met de samenleving. Het bestemmingsplan en de welstandsnota zorgen samen voor het behoud van de ruimtelijke kwaliteit. Het bestemmingsplan geeft aan wat, hoeveel, in welke vorm en waar er gebouwd mag worden.
Het welstandsbeleid geeft aan hoe het gebouw er uit mag komen te zien. Dit wil zeggen dat het welstandsbeleid moet voorkomen dat er gebouwen gebouwd
10
Gemeente Emmen, bestemmingsplan Klazienaveen, Kruiwerk (woningbouw) (ontwerp)
worden die afbreuk doen aan de omgeving. Er is geen beeldkwaliteitplan voor Kruiwerk opgenomen in de Welstandsnota. Het wooncluster met de 16 woningen is onderdeel van de naastgelegen bestaande woonbuurten, aan de zuidrand van Klazienaveen. In de Welstandsnota is voor deze buurten ‘Welstand-Luw’ aangegeven. Dit betekent dat de woningen qua beeldkwaliteit sowieso aan moeten sluiten bij de woningen in de aangrenzende buurten.
Welstandsniveau in het plangebied (brond: Welstandsnota Gemeente Emmen, d.d. 30 juni 2016)
In het voorliggende bestemmingplan is het “Beeldkwaliteitplan Kruiwerk” als bijlage van de toelichting opgenomen. Het “Beeldkwaliteitplan Kruiwerk” dient als inspiratie-document en geeft referentiebeelden. Het document is bedoeld voor iedereen die bij het verdere ontwerpen ontwikkelingsproces betrokken is om een woongebied een maximaal toekomstperspectief te bieden. Tevens dient het document als handvat voor de welstandscommissie bij de beoordeling van de bouwplannen. 2.2
Provinciaal beleid
2.2.1
Omgevingsvisie Drenthe 2018
De Omgevingsvisie is hét strategische kader voor de ruimtelijk-economische ontwikkeling van Drenthe. De visie formuleert de belangen, ambities, rollen, verantwoordelijkheden en sturing van de provincie in het ruimtelijke domein. De Omgevingsvisie beschrijft de ruimtelijk-economische ontwikkeling van Drenthe in de periode tot 2030, met in sommige gevallen een doorkijk naar de periode daarna. Als in de tekst wordt gesproken over ‘lange termijn’, betreft het de periode na 2030. De Omgevingsvisie heeft voor de provincie vooral een interne binding. Dit betekent dat de provincie bij de uitoefening van haar taken aan de Omgevingsvisie gebonden is. Missie De missie van de provincie is het waarderen van de Drentse kernkwaliteiten en het ontwikkelen van een bruisend Drenthe, passend bij de kernkwaliteiten. Deze missie is ingegeven door wat inwoners, medeoverheden en maatschappelijke partners belangrijk vinden voor de toekomst van Drenthe. De kernkwaliteiten zijn samen met partners en de
11
Gemeente Emmen, bestemmingsplan Klazienaveen, Kruiwerk (woningbouw) (ontwerp)
inwoners van Drenthe benoemd, te weten landschap, cultuurhistorie, aardkundige waarden, archeologie, rust en natuur. Kernkwaliteiten De kernkwaliteiten zijn de kwaliteiten die bijdragen aan de identiteit en aantrekkelijkheid van Drenthe. Samen met vertegenwoordigers van overheden, belangengroepen, marktpartijen en inwoners heeft de provincie de volgende kernkwaliteiten van Drenthe benoemd : rust, ruimte, natuur en landschap; oorspronkelijkheid (authenticiteit, Drents eigen); noaberschap; kleinschaligheid (Drentse schaal); menselijke maat; veiligheid. Ruimtelijke ontwikkelingen De provincie wil ontwikkelingen stimuleren die een bijdrage leveren aan de ruimtelijke kwaliteit. Deze kwaliteit zit voor de provincie in het zorgvuldig gebruikmaken van de ruimte, het behouden en waar mogelijk versterken van de kernkwaliteiten en het waarborgen van de kwaliteit van het milieu en de leefomgeving. Hieronder volgen de delen uit de Omgevingsvisie die relevant zijn voor het voorliggende ruimtelijk initiatief Zorgvuldig Ruimtegebruik In Drenthe kunnen mensen nog ruimte beleven. Dat wil de provincie bewaken, ook wanneer er nieuwe ontwikkelingen zijn. Zorgvuldig ruimtegebruik is van provinciaal belang.
Ladder voor duurzame verstedelijking De Ladder voor duurzame verstedelijking is een instrument dat zorgvuldig en duurzaam ruimtegebruik bevordert, met oog voor de toekomstige ruimtebehoefte en ontwikkelingen in de omgeving. De Ladder geeft daarmee invulling aan het nationaal ruimtelijk belang, gericht op een zorgvuldige afweging en transparante besluitvorming bij ruimtelijke besluiten. De Ladder is opgenomen in art. 3.1.6 Besluit ruimtelijke ordening. De Ladder-methode helpt een goede afweging te maken bij het inpassen van ruimtebehoefte voor wonen, bedrijvigheid en infrastructuur. De toelichting op de ladder is opgenomen in paragraaf 4.7. Wonen Omgevingsbeleid De verschillen in bevolkingsontwikkeling tussen de stedelijke gebieden en ook in het landelijk gebied worden groter. Op de woningmarkt worden de verschillen tussen stad en platteland, zand en veen en gebieden met wel of geen krimp groter. Vraag en aanbod passen niet altijd goed meer bij elkaar, wat leidt tot een vraag naar nieuwe woningen. Dit terwijl een deel van de bestaande woningvoorraad leeg blijft staan of in kwaliteit afneemt en huishoudens niet kunnen doorstromen naar passende woningen. De woningbouwopgave in Drenthe krijgt tot 2030 te maken met een daling van circa 1.100 huishoudens. Daarnaast bestaat er onder de huidige huishoudens, ongeveer 2500, een vraag naar nieuwe woningen.
Hoewel het aantal huishoudens afneemt, blijven mensen in nieuwe woningen willen wonen (vervangingsvraag). Op lange termijn (2040) verwachten we een geschatte daling van 5.000 huishoudens. De geschatte vervangingsvraag in 2040 bedraagt ook ongeveer 5.000 woningen. Geografisch gezien speelt deze opgave met name in Zuidoost-Drenthe en in gebieden waar
12
Gemeente Emmen, bestemmingsplan Klazienaveen, Kruiwerk (woningbouw) (ontwerp)
bevolkingsdaling speelt. Daarnaast daalt de woningvoorraad naar verwachting licht in kleine kernen, met name in de veenkoloniale lintdorpen, vergrijzende zanddorpen en in de oudere buitenwijken, doordat de vervangingsvraag wordt gerealiseerd in de grotere kernen en rondom de bestaande voorzieningen. Deze gebieden worden daarmee intensiever bebouwd, met herbestemming van bedrijfs- en winkelpanden en/of gestapelde woningbouw. In de ruimtelijk-economische structuur van Drenthe zijn de functies wonen, werken en voorzieningen geconcentreerd in steden en dorpen, dit noemt de provincie stedelijke gebieden. Ambitie Het anticiperen op een veranderende bevolkingssamenstelling en de effecten hiervan op de leefomgeving en de woningmarkt is van provinciaal belang. De demografische ontwikkelingen maken het nodig dat er geanticipeerd wordt op een ouder wordende bevolking, toenemende vraag naar levensloopbestendig wonen en zorgwonen en een daling van het aantal huishoudens, in met name de buitengebieden. Deze ontwikkeling speelt nu al in Oost-Drenthe. Dit brengt met zich mee dat in kleine kernen en oudere stadswijken de leefbaarheid soms meer onder druk komt te staan, waardoor maatwerk noodzakelijk blijft. Onderscheid wordt gemaakt tussen bestaand stedelijk gebied en buitengebied.
Deze noodzaak komt voort uit het provinciaal belang bij een goede ruimtelijke ordening om, mede conform Rijksbeleid, nieuwe initiatieven bij voorkeur te faciliteren binnen de reeds bebouwde omgeving. Onderhavig plangebied is gelegen binnen bestaand stedelijk gebied.
Milieu- en leefomgevingskwaliteit De provincie streeft naar een gezonde en veilige leefomgeving voor mens, plant en dier. Het 13
Gemeente Emmen, bestemmingsplan Klazienaveen, Kruiwerk (woningbouw) (ontwerp)
beschermen van de kwaliteit van milieu en leefomgeving is veelal op Europees en nationaal niveau geregeld. Daarbij zijn diverse taken en verantwoordelijkheden bij de provincies neergelegd. Deze taken, gericht op het beschermen van de kwaliteit van lucht, water en bodem en het verbeteren van de verkeersveiligheid, waterveiligheid en externe veiligheid, zijn daarmee van provinciaal belang. Kaarten en doelstellingen Op kaarten behorende bij de Omgevingsvisie Drenthe zijn de kernkwaliteiten nader weergegeven. Op een aantal kaarten (wanneer relevant) is het plangebied als volgt aangeduid: Landschap Het plangebied is gelegen binnen het landschap van de veenkoloniën. Van provinciaal belang is de orthogonale samenhang tussen het systematische ontginningspatroon van grootschalige openheid met kenmerkende wijkenstructuur en de bebouwingslinten met daaruit opgaande percelen. Cultuurhistorie Het beleid van de provincie Drenthe ten aanzien van cultuurhistorie is beschreven in de beleidsnota Cultuurhistorisch Kompas Drenthe. Het plangebied is gelegen binnen het gebied Emmen en haar venen. Het generieke beleid 'respecteren' is van toepassing. Het is bedoeld om de cultuurhistorische samenhang, zoals die is vastgelegd in de hoofdstructuur, te borgen.
Archeologie De inhoudelijke kaart Archeologie geeft een overzicht van de archeologische waarden en verwachtingen die de provincie van provinciaal belang achten. In gebieden of terreinen met een archeologische verwachting op de archeologiekaarten, wordt gestuurd op een goede uitvoering van archeologisch onderzoek. Niet voor alle bodemingrepen is archeologisch onderzoek vereist. Dit hangt af van de omvang en aard van de ingreep, de waarde/verwachting van de locatie en het vrijstellingenbeleid zoals dat is uitgewerkt in de gemeentelijke archeologiekaarten. Aardkundige waarden Aardkundige waarden die bijdragen aan het specifieke Drentse karakter wil de provincie behouden en, waar mogelijk, herstellen. Het provinciaal belang ligt in het behouden en, waar mogelijk, ontwikkelen van de kernkwaliteit aardkundige waarden. De provincie wil inhoud geven aan ruimtelijke kwaliteit, om de identiteit en aantrekkelijkheid van Drenthe te behouden en te versterken. Het doel is de archiefwaarde van de bodem te behouden en de landvormen, die karakteristiek zijn voor het Drentse landschap, te behouden en te versterken, als onderdeel van de kernkwaliteit oorspronkelijkheid. Het plangebied is gelegen binnen een gebied met een generiek beschermingsniveau voor aardkundige waarden. In deze gebieden wil de provincie de lokale, aardkundige kenmerken voor de toekomst bewaren. 2.2.2
Provinciale omgevingsverordening
Provinciale Staten van Drenthe hebben de Provinciale omgevingsverordening Drenthe vastgesteld. In de omgevingsverordening is het perceel gelegen binnen een gebied aangeduid als 'Bestaand Stedelijk Gebied'. Binnen Bestaand Stedelijk Gebied ligt de verantwoordelijkheid ten aanzien van woningbouw primair bij de gemeente. De verordening geeft verder geen specifieke bepalingen voor percelen met deze aanduiding.
14
Gemeente Emmen, bestemmingsplan Klazienaveen, Kruiwerk (woningbouw) (ontwerp)
2.3
Rijksbeleid
2.3.1
Ruimtelijk beleid
De Nationale Omgevingsvisie (NOVI) biedt een duurzaam perspectief voor de Nederlandse leefomgeving. Hiermee kunnen we inspelen op de grote uitdagingen die voor ons liggen. De NOVI biedt een kader, geeft richting en maakt keuzes waar dat kan. Tegelijkertijd is er ruimte voor regionaal maatwerk en gebiedsgerichte uitwerking. Omdat de verantwoordelijkheid voor het omgevingsbeleid voor een groot deel bij provincies, gemeenten en waterschappen ligt, kunnen inhoudelijke keuzes in veel gevallen het beste regionaal worden gemaakt. Met de NOVI zet de Rijksoverheid een proces in gang waarmee keuzes voor onze leefomgeving sneller en beter gemaakt kunnen worden. Aan de hand van een toekomstperspectief op 2050 brengt de NOVI de langetermijnvisie in beeld. Op nationale belangen wil het Rijk sturen en richting geven. Die komen samen in vier prioriteiten: • Ruimte voor klimaatadaptatie en energietransitie; • Duurzaam economisch groeipotentieel; • Sterke en gezonde steden en regio's; • Toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk gebied. Wonen is één van de basisbehoeften van mensen. In de Nationale Omgevingsvisie wordt aangegeven dat iedereen in Nederland prettig moet kunnen wonen voor een redelijke prijs. Een woningvoorraad die aansluit op de huidige en toekomstige woonbehoefte van mensen is daarom van nationaal belang.
Het huidige woningtekort en de toename van het aantal inwoners en huishoudens vraagt een groei van de woningvoorraad (vooral in en bij de stedelijke regio’s) in een fijne, leefbare omgeving. Tussen 2019 en 2035 moet de woningvoorraad in Nederland met circa 1,1 miljoen woningen worden vergroot. De primaire verantwoordelijkheid voor de gebouwde omgeving, de woningvoorraad en de leefbaarheid ligt bij gemeenten en provincies. Het Rijk is systeemverantwoordelijk. Het is de rol van het Rijk om de kaders te stellen, te stimuleren, eventueel te sanctioneren, waar nodig middelen ter beschikking te stellen – bijvoorbeeld via de huurtoeslag, hypotheekrenteaftrek of de regeling woningbouwimpuls voor gemeenten – en met gemeenten en provincies samen te werken om (bovenlokale, inclusief grensoverschrijdende) knelpunten op te lossen en realisatie van de nationale belangen te waarborgen. De voorgenomen ontwikkeling voorziet in de toevoeging van 16 nieuwe woningen. In de regio Emmen is een grote vraag naar nieuwe woningen. Zoals is beschreven ligt de primaire verantwoordelijkheid voor de gebouwde omgeving en de woningvoorraad bij de gemeenten en provincies. De nieuwe woningen voorzien in een actuele behoefte. Daarmee past het plan binnen de prioriteiten van de NOVI en kan geconcludeerd worden dat er geen sprake is van strijd met het rijksbeleid. 2.4
Conclusie
De conclusie van de in dit bestemmingsplan Klazienaveen, Kruiwerk (woningbouw) beschreven beleidsuitgangspunten is dat het rijksbeleid niet direct door werkt in het plangebied. Hierdoor is het bestemmingsplan niet in strijd met het rijksbeleid. Het rijksbeleid werkt indirect door via het provinciaal beleid. Het provinciaal beleid vormt op zijn beurt weer de input voor het gemeentelijk beleid. Voor het voorliggende bestemmingsplan kan eveneens geconcludeerd worden dat het plan passend is in het provinciale beleid. Wat betreft het gemeentelijk beleid kan gesteld worden dat het plan passend is in het gemeentelijk beleid.
15
Gemeente Emmen, bestemmingsplan Klazienaveen, Kruiwerk (woningbouw) (ontwerp)
Hoofdstuk 3 structuur
Planbeschrijving en Stedenbouwkundige
3.1
Ontstaansgeschiedenis
3.1.1
Kanalen en linten
Klazienaveen is een jong veendorp. Haar naam dankt ze aan Klaziena, de vrouw van W.A. Scholten. De familie Scholten was eigenaar van de venen ten oosten van Emmen.
Toen rond 1900 de Verlengde Hoogeveense Vaart – nu het Van Echtenskanaal- werd doorgetrokken tot aan de Duitse grens kwam de vervening in dit gebied op volle toeren. En kreeg Klazienaveen de karakteristieke veenkoloniale ruimtelijke hoofdstructuur met de hoofdkanalen en de dwarsloten, ook wel wijken genoemd. Een deel van de arbeidersbevolking volgde de vervening door de regio, anderen vestigden zich langs de gegraven kanalen en wijken en probeerden een bestaan op te bouwen in de turfwinning, turftransport, turf verwerkende industrie of in de landbouw. Ter plekke van de dwarsverbindingen op het Van Echtenskanaal, tussen de Dordsebrug en de Trambrug/ Scholtenskanaal verdichtte de lintbebouwing en concentreerde zich de detailhandel en zo ontstond het centrum van Klazienaveen. 3.1.2
Woonbuurten
Tot begin jaren 60 van de vorige eeuw kon binnen de veenkoloniale ruimtelijk opzet met de lange lintbebouwing de uitbreiding van het dorp gerealiseerd worden. Door de groei van de bevolking en de bedrijvigheid in de jaren daarna was de behoefte aan nieuwe woningen groot en werden er planmatige woonbuurten achter de historische veenkoloniale linten aangelegd. Grofweg is het huidige Klazienaveen op te delen in vier kwadranten; Sterrenbuurt, Molenbuurt, Noordwest (Kruidenveld) en Zuidwest. De veenkoloniale ontwikkelingsassen het Van Echtenskanaal en de Dordsedijk/ Brugstraat maken de verdeling.
16
Gemeente Emmen, bestemmingsplan Klazienaveen, Kruiwerk (woningbouw) (ontwerp)
De ligging van het plangebied Klazienaveen, Kruiwerk (woningbouw) in Klazienaveen
3.1.3
Locatie plangebied
Het plangebied is gesitueerd in het kwadrant Molenbuurt.
3.1.4
Huidige situatie plangebied
Het plangebied is in de huidige situatie een open ruimte die in het oosten aansluit aan de bestaande bebouwing van woonbuurt Plecht.
17
Gemeente Emmen, bestemmingsplan Klazienaveen, Kruiwerk (woningbouw) (ontwerp)
Westrand: Overzichtsfoto met zicht van west naar oost.
De woningen in woonbuurt Plecht zijn met de achterkant en de achtertuinen naar de open ruimte georiënteerd. Een bestaande sloot en een rij bomen vormen de overgang.
Oostrand met zicht van zuid naar noord: erfgrens achtertuinen met sloot en bomenrij
In het zuiden wordt het gebied begrensd door een langgerekt boselement dat in west – oost richting doorloopt van de Dordsedijk tot aan Molenwijk o.z. Het bos vormt de zuidrand van dit deel van Klazienaveen en is zodoende de overgang van de bebouwing naar het open landschap.
18
Gemeente Emmen, bestemmingsplan Klazienaveen, Kruiwerk (woningbouw) (ontwerp)
Zuidrand met zicht van oost naar west vanaf bospad; links de bosrand aan zuidzijde plangebied, rechts de achtertuin bestaande woning met sloot
Een gevarieerde inrichting van het bos en een uitgebreid padensysteem dat aansluit op de wegenstructuur van de woonbuurt nodigt uit tot het maken van kleine ommetjes. Het gebied ten noorden van het plangebied ligt iets hoger. Dit is nog een hoogveenrestant. Hier liggen een volkstuinencomplex en een klein driehoekig berkenbosje.
19
Gemeente Emmen, bestemmingsplan Klazienaveen, Kruiwerk (woningbouw) (ontwerp)
Noordrand met zicht van oost naar west: rechts driehoekig berkenbosje en volkstuinencomplex, links plangebied
Ook aan de westzijde van het plangebied bevindt zich een verhoging met bomen en plaatselijk een dichte onderbegroeiing van bramen. Hoogstwaarschijnlijk is ook dit een oud veenrestant.
Noordwesten met zich van zuid naar noord: de verhoging met bomen.
Het plangebied zelf is een open ruimte met een trapveld tussen lage aarden wallen. Op de wallen groeien kastanjes die voor een groot deel van minder goede kwaliteit zijn. Tussen het trapveld en de toegang naar het Kruiwerk ligt een veldje met speeltoestellen.
20
Gemeente Emmen, bestemmingsplan Klazienaveen, Kruiwerk (woningbouw) (ontwerp)
3.2
Algemene planbeschrijving
Het plan voorziet in een nieuwbouwlocatie waarin het mogelijk is om in totaal 16 vrijstaande woningen te realiseren. Het plan bestaat uit 12 woningen van 1 bouwlaag met kap. En 4 woningen die als 1 laag plat en ook als 1 laag plat met een dakopbouw uitgevoerd mogen worden. De nieuwe woningen worden met de voorzijde gesitueerd aan een rondlopende woonstraat, een soort lus. Deze lus sluit aan de noord-oostzijde aan op de weg het Kruiwerk. 3.3
Stedenbouwkundige hoofdstructuur
Een algemeen Emmens en ook Klazienaveens kenmerk qua verkavelingsrichting is een hoofdzakelijk circa oost-west of noord-zuid situering/oriëntatie van de woningen (een orthogonale structuur). Terwijl wegen en groenzones soms een andere richting kunnen hebben. Ook de woningen in de ruime en directe omgeving van het plangebied. Zo hebben de ten oosten gelegen buurt Plecht en buurt Kiel eveneens deze oost-west en noord-zuid oriëntatie en verkaveling. De nieuwe woonbuurt Kruiwerk heeft een vergelijkbare verkaveling en oriëntatie van de woningen. Bovendien zijn de woningen in zowel Plecht, Kiel als het stedenbouwkundig ontwerp van het plangebied met de voorzijde op de woonstraat gericht en op de hoek soms met zijkant. Zie voor deze orthogonale structuur en ligging de 2 volgende kaarten: de luchtfoto woonbuurten Plecht en Kiel met aan de westzijde het plangebied, en het stedenbouwkundig plan Kruiwerk gesitueerd in de directe omgeving.
21
Gemeente Emmen, bestemmingsplan Klazienaveen, Kruiwerk (woningbouw) (ontwerp)
Situering buurt Kruiwerk in omgeving De 16 nieuwe woningen vormen een nieuwe woonbuurt, die als 1 geheel in de openbare groene omgeving is ingepast. Deze buurt Kruiwerk heeft een vergelijkbare opzet als de naastgelegen buurten Plecht en Kiel. Echter door de inpassing in een afwijkende ruime groene omgeving (volkstuinen, bosrand, landelijke kavel, de verhoging/bomen en brede groenstrook/speelveld) is deze ook als een zelfstandig buurtje met een eigen karakter en variatie in woonsituaties te beschouwen. Het volkstuinencomplex ligt tussen de straat het Kruiwerk en het plangebied Kruiwerk. Hierdoor grenst de nieuw te realiseren buurt Kruiwerk niet direct aan de straat Kruiwerk en ligt de buurt daarmee in een rustige omgeving. In de noordwest hoek wordt een groot deel van de verhoging met bomen bewaard. Tussen
22
Gemeente Emmen, bestemmingsplan Klazienaveen, Kruiwerk (woningbouw) (ontwerp)
buurt Kruiwerk en buurt Plecht ligt een brede groenzone met een trapveld en een speelplek. Aan de zuidkant grenst de buurt Kruiwerk aan de bosrand, het bos dat ook de zuidrand van Klazienaveen betreft. Variatie in percelen en te realiseren woningen buurt Kruiwerk De woningen in de aangrenzende buurt Plecht bestaan uit hoge tweekappers en langs de randen vrijstaande woningen van 1 bouwlaag met kap. In de buurt Kruiwerk komen alleen vrijstaande woningen. Alle woningen grenzen met de voorkanten en voortuinen aan de woonstraat. Verder heeft de buurt verschillende woonsituaties met variatie in ligging, grootte en vorm van de kavels. Eveneens is er variatie in een platte woning of woning met kap. Mede om de 'groene' situering aan de rand van Klazienaveen en de aansluiting bij de omgeving (Plecht) zijn de in totaal 12 woningen aan de westrand, de zuidrand en het middengebied ook 1 bouwlaag met een kap. De hoogtes die hierbij horen zijn vergelijkbaar met 'lint woningen'; goothoogte maximaal 3.5 m en nokhoogte maximaal 9 m. De kapvorm en -richting is vrij. De verschillende delen in de buurt Kruiwerk: In het middengedeelte grenzen de 10 woningen met de achtertuinen aan elkaar. De 5 noordelijke woningen liggen aan de woonstraat met aan beide zijden woningen, de 5 zuidelijke woningen liggen aan de straat met eenzijdige bebouwing.
Deze woningen kijken uit over de groenstrook met sloot en het bos. De 10 woningen hebben 1 bouwlaag met kap. De 4 hoekwoningen grenzen ook met de zijtuin aan de straat. Aan de oostzijde ligt de brede groenzone met het trapveld en de verplaatste speelplek. Aan de westzijde liggen de voorkanten van de 2 grote kavels en de hoekwoning grenst deels aan de grotendeels bewaarde verhoging met bomen. Aan de westzijde grenzen de 2 woningen met de achtertuinen aan een groot open perceel. Aan de voorzijde, tussen de straat en de voortuin ligt een ca 2 m brede groenstrook voor nutsvoorzieningen. De zuidelijke woning grenst met de zijtuin aan de groenstrook/sloot/bos, de andere woning grenst met de zijtuin aan de verhoging met bomen. De 2 woningen hebben hele diepe kavels, hierom ligt de voorgevel van de woningen op 7 m uit de voorerfgrens in plaats van de 5 m bij de andere 14 woningen. De woningen bestaan uit 1 bouwlaag met kap. In het noordelijke deel grenzen de 4 woningen met de achtertuinen aan een groenzone. Deze zone is een groene buffer tussen achtertuinen en het volkstuinencomplex en bestaat uit hogere beplanting met ertussen een graspad. Aan de voorzijde ligt ook een ca 2 m brede groenstrook voor onder andere nutsvoorzieningen. De westelijke hoekwoning grenst met de zijtuin aan de verhoging met bomen. De oostelijke hoekwoning grenst aan de groenzone met wadi.
De 4 woningen hebben brede, meer vierkante kavels. Voor meer variatie en flexibiliteit in de buurt worden deze 4 woningen uitgevoerd in 1 bouwlaag plat of 1 bouwlaag met een max 50% dakopbouw.
23
Gemeente Emmen, bestemmingsplan Klazienaveen, Kruiwerk (woningbouw) (ontwerp)
Qua materiaal en kleuren is het uitgangspunt om aan te sluiten bij de woningen in de omgeving. Dit betekent als hoofdmateriaal gevels van baksteen, in gedekte, natuurlijke basiskleuren: donker roodbruin of aarde tinten. De baksteen wordt eventueel gecombineerd met hout. De kap bestaat uit antracietkleurige dakpannen (mede om zonnepanelen goed te kunnen integreren). De woningen van 1 bouwlaag met kap hebben een traditionele en/of landelijke uitstraling. Een landelijk, modernere uitstraling is ook toegestaan, evenals een landelijke (eigentijdse) schuurwoning, wel passend bij de woningen in de directe omgeving. De woningen met plat dak of dakopbouw hebben een traditionele of eigentijdse stijl. Hoeksituaties in buurt Kruiwerk Het wooncluster bestaat uit 16 woningen. Hiervan hebben 8 woningen een hoeksituatie. Deze hoekwoningen grenzen met zowel de voortuin als de zijtuin aan het openbaar gebied. Bovendien grenzen 4 van deze zijtuinen direct aan de woonstraat. Hoekwoningen liggen vanuit de omgeving het meest in het zicht. Een stedenbouwkundig uitgangspunt is dat op hoeken, grenzend aan het openbare gebied, geen aanbouwen (carports, overkappingen etc) gebouwd mogen worden en geen inrit (met auto's) liggen. Een hoekwoning met tuin heeft hierdoor aan de openbare zijde altijd een tweezijdige oriëntatie, dus geen 'blinde' gevels, maar gevels met oa ramen etc.
Hierdoor heeft de bewoner meer contact met/uitzicht op de omgeving en geeft een zichtbare hoek een beter beeld vanuit de omgeving. De garage/carport met inrit/auto's wordt aan de 'binnenzijde', dus grenzend aan de kavel van een andere woning gesitueerd (zie stedenbouwkundig plan). Groene karakter van buurt Kruiwerk Om het groene karakter van de buurt in de groene omgeving te versterken is het 24
Gemeente Emmen, bestemmingsplan Klazienaveen, Kruiwerk (woningbouw) (ontwerp)
uitgangspunt dat er naar of in het openbare gebied groene overgangen zijn.
De verschillende delen in de buurt (zie ook het stedenbouwkundig plan): In het middengedeelte met de 10 woningen grenzen de voorerven en bij de hoekwoningen ook de zijerven direct aan de woonstraat. Om deze reden worden op de erfgrens (binnenzijde erfgrens) hagen voorgeschreven. Aan de voorzijde en deel zijtuin tot halverwege de zijgevel een lage haag van maximaal 70 cm hoog. Rest van de zijtuin een hoge haag van maximaal 180 cm hoog. In het noordelijke deel met de 4 woningen komt naast de voorerf-, zijerf- en de achtererfgrens in het openbaar gebied een beplantingsstrook. Er wordt geen haag op eigen erf voorgeschreven. In het westelijke deel met de 2 woningen komt naast de voorerf- en zijerfgrens in het openbaar gebied ook een beplantingsstrook. Er wordt geen haag op eigen erf voorgeschreven. Door de hagen en de beplantingsstroken ontstaat een groene overgang van de tuinen naar de omgeving. Door deze groene invulling wordt de eenheid en samenhang in de buurt versterkt en worden schuttingen en dergelijke voorkomen. Het ontwerp is nader geconcretiseerd in het beeldkwaliteitplan, dat als bijlage 1 is opgenomen. Het “Beeldkwaliteitplan Kruiwerk” betreft een inspiratie-document en geeft referentiebeelden, welke voor de welstandscommissie als handvat dient bij de beoordeling van de bouwplannen. 3.4
Verkeersstructuur
Voor de nieuwe woonbuurt Kruiwerk zijn verschillende opties voor de ontsluiting bekeken en beoordeeld. Onder andere een ontsluiting richting noorden langs de volkstuintjes is bekeken. Gebleken is dat deze niet haalbaar is door hoogteverschillen en het zicht. Daarnaast zou hierdoor een kruispunt van vier wegen ontstaan, wat onveiliger is dan een kruispunt van drie wegen. Andere bezwaren zijn dat het bosje ten noordoosten van het plan waardevol is en de ruimte rondom de volkstuintjes te beperkt is. Uit beoordeling is naar voren gekomen dat een ontsluiting richting het noordoosten wel haalbaar is, wanneer de weg aansluit in de huidige bocht van Kruiwerk. Rondom deze locatie is voldoende overzicht op de verschillende wegen en de snelheid op deze locatie is lager door de bocht. Binnen de wijk past deze locatie en wijze van aansluiten goed binnen de wegenstructuur.
25
Gemeente Emmen, bestemmingsplan Klazienaveen, Kruiwerk (woningbouw) (ontwerp)
De ontsluiting loopt met een aantal 45 ° bochten naar het plan, om zo de snelheid laag te houden en een zo direct mogelijke route te creëren. Daarbij wordt een lichte verlaging in de route gelegd om de afwatering te regelen, waarbij een accent wordt aangebracht. Het wegprofiel is overeenkomstig met het profiel van de naastgelegen straat Plecht, waarbij de rijbaan wordt uitgevoerd in grijs met goten in antraciet. In het plan kan men rondrijden en worden de woningen vanaf de voorzijde ontsloten. In het gebied kunnen fietsers en voetgangers gebruikmaken van de rijbaan.
26
Gemeente Emmen, bestemmingsplan Klazienaveen, Kruiwerk (woningbouw) (ontwerp)
Voor wat betreft het parkeren geldt dat dit moet plaatsvinden op eigen terrein. Bij iedere woning dient ruimte aanwezig te zijn voor het parkeren van minimaal twee auto's. Hiermee is in het stedenbouwkundig plan rekening gehouden, door de situering van gebouwen op zo'n wijze toe te staan, zodat er een oprit kan worden aangelegd waarop in ieder geval twee auots geparkeerd kunnen worden. Overige auto's mogen op de rijbaan in het plan parkeren. 3.5
Groenstructuur
Voor de nieuwe woonbuurt Kruiwerk is met betrekking tot de groenstructuur aansluiting gezocht bij de bestaande structuur van de naastgelegen woonbuurten en het aanwezige bos. Daar waar mogelijk wordt de bestaande structuur behouden. Brede groenzone met speelvoorziening Tussen de bestaande woningen in woonbuurt Plecht en de nieuw te realiseren kavels wordt een brede groenzone aangelegd. Hierdoor past de nieuwe uitbreiding in het stramien van de aangrenzende Molenbuurt en wordt afstand richting de nieuwe woningen gecreëerd. De bestaande sloot wordt gehandhaafd en de doorgaande bomenrij wordt weer aangevuld met nieuwe bomen. Het bestaande trapveld wordt - met iets kleinere afmetingen - naar de nieuwe groenzone verplaatst. Ook het bestaande speelveldje wordt in de nieuwe groenzone opnieuw aangelegd. Deze plek heeft meer ruimte en ligt ook op grotere afstand van de weg en de entree van het buurtje. Het gehele speelgedeelte wordt met een strook lage beplanting omzoomd. Ter hoogte van de toegang naar de buurt zorgen stroken bloeiende bloembollen tijdelijk voor een extra accent. Aan weerszijden van de toegangsweg worden laagtes in het terrein (kleine wadi's) aangebracht om regenwater dat op de rijbaan verzameld wordt op te vangen en in de bodem te infiltreren. In dit gebied worden ook meerdere nieuwe bomen geplant.
Enkele bestaande bomen van goede kwaliteit die niet op de plek van de toekomstige kavels staan worden gehandhaafd. Bosje Het bestaande graspad ten zuiden van de volkstuinen blijft gehandhaafd en wordt hersteld. Naast de functie van een klein wandelrondje zorgt het ook voor afstand tussen de volkstuinen en de nieuwe kavels. Het pad loopt ook in de huidige situatie door het bestaande, hoger gelegen bosje aan de westzijde. Het bosje blijft gehandhaafd. Het wordt wel ter hoogte van de nieuwe kavels, ontgraven en de beplanting in dit deel wordt verwijderd. Het resterende deel van het bosje wordt ter plekke op kwaliteit beoordeeld en als nodig worden struiken en een enkele zieke boom verwijderd. Nieuwe struiken of enkele bomen worden teruggeplant. Open delen worden met een kruidenrijk bloemenmengsel ingezaaid om variatie en biodiversiteit te vergroten. Beplanting langs kavels Rondom de zijkanten en achterkanten van de kavels aan de 'buitenring' van de rijbaan, die aan openbaar gebied grenzen, worden stroken met hogere beplanting aangebracht om voor een rustig, uniform beeld te zorgen. 27
Gemeente Emmen, bestemmingsplan Klazienaveen, Kruiwerk (woningbouw) (ontwerp)
Aan de voorkanten van deze kavels liggen de kabels en leidingen. Deze strook wordt met een lage sierbeplanting beplant. De kavels aan de 'binnenring' grenzen direct aan de rijbaan. Hier ontbreekt dus een groenstrook. Wel is er sprake van voortuinen van circa 5 meter diep. Sloot Het slootje dat tussen woonbuurt Plecht en het bos ligt wordt ook in dit gebied doorgetrokken. Het dient als waterberging en is gelijktijdig een soort 'lijst' rondom het bestaande boselement aan de zuidrand. Een éénvoudig bruggetje zorgt voor de aansluiting van de buurt op de paden van het boselement.
Inrichtingsschets van de nieuwe woonbuurt Kruiwerk
28
Gemeente Emmen, bestemmingsplan Klazienaveen, Kruiwerk (woningbouw) (ontwerp)
Hoofdstuk 4
Onderzoeken
4.1
Cultuurhistorie
4.1.1
Algemeen
In het Besluit ruimtelijke ordening (Bro) is de verplichting vastgelegd om bij ruimtelijke plannen rekening te houden met aanwezige cultuurhistorische waarden. Onder de term cultuurhistorie wordt verstaan: - Archeologie: alle sporen en vondsten uit het verleden. Dit is in paragraaf 4.2 uitgewerkt. - Historische stedenbouw en bouwkunst: gebouwen met een historische of architectonische betekenis, bezien in de context van dorp- en wijkstructuren. - Historische geografie: het landschap dat door de eeuwen heen door de mens in cultuur is gebracht en naar zijn hand is gezet. - Historische archieven en museale collecties als bron voor het doen van onderzoek naar de geschiedenis van Emmen en haar bewoners. Dit is het materiele erfgoed. Daarnaast vertegenwoordigen "Tradities en plekken met verhalen" het immateriële erfgoed. De Cultuurhistorische Waardenkaart Emmen betreft een inventarisatie en waardering van de cultuurhistorische waarden en bestaat uit een beleidskaart, bronnenkaart en een toelichtende rapportage. Aansluitend is een beleidsnota geschreven: Erfgoednota Emmen 2017-2022. De Cultuurhistorische Waardenkaart en Erfgoednota 2017-2022 zijn op 28 september 2017 door de gemeenteraad vastgesteld. De Cultuurhistorische Waardenkaart en Erfgoednota hebben de volgende systematiek gebaseerd op beleidskeuzes.
Er is op basis van analyse gekozen voor een drietal beleidskeuzen met bijbehorend maatregelenpakket, welke afloopt naar zwaarte: - Beschermen; - Herkenbaar houden; - Respecteren en rekening mee houden. De maatregel 'Beschermen' heeft betrekking op erfgoed met een zeer hoge cultuurhistorische waarde, zoals monumenten (Rijk, provincie, gemeente), monumentale en waardevolle bomen en beschermde dorpsgezichten (Rijk). 'Herkenbaar houden' heeft betrekking op gebieden en structuren van hoge cultuurhistorische waarde, te weten: Landschappelijke gebieden en structuren van hoge cultuurhistorische waarde Stedenbouwkundige gebieden en structuren van hoge cultuurhistorische waarde Groenstructuren van hoge cultuurhistorische waarde Infrastructuur en waterwegen van hoge cultuurhistorische waarde Ten slotte is de maatregel 'Respecteren en rekening mee houden' geformuleerd. Deze maatregel heeft betrekking op beeldbepalende bouwwerken, Canon van Emmen, inventarisatie ErfgoedNetwerk, tradities en de top vijf bewonersavonden. De beleidskeuze voor het onderhavige wordt hieronder nader toegelicht.
29
Gemeente Emmen, bestemmingsplan Klazienaveen, Kruiwerk (woningbouw) (ontwerp)
4.1.2
Cultuurhistorie in Emmen
Hunebedden, die de nationale Canon van de Nederlandse Geschiedenis aanvoeren, grafheuvels, celtic fields, veenwegen en veenlijken behoren tot de oudste getuigen van menselijke aanwezigheid in Emmen. Gehuld in raadselen en vaak omgeven door mythische verhalen, behoort deze vroegste historie van Emmen tot de meest tot de verbeelding sprekende tijdvakken. Maar er zijn meer, veel meer zeer aansprekende getuigen(issen) van de bijzondere geschiedenis waaraan Emmen zijn identiteit, trots en waardigheid ontleent. Het plangebied is gelegen in de plaats Klazienaveen. Op de Cultuurhistorische Waardenkaart is het plangebied aangeduid als gelegen binnen het Veenkoloniaallandschap – hoogveen in de marke van Noord- en Zuidbarge van het deelgebied het Barger-Oosterveen.
Planmatige ontwikkeling van de veenkoloniën (1851-1940) De grootschalige ontginningen in Zuidoost-Drenthe zijn rond het midden van de 19e eeuw de laatste van hun soort in Nederland. Net als bij het esdorpenlandschap staan bij het veenkoloniale landschap ook afgebakende gebieden aan de basis. Dertien verschillende deelgebieden zijn te onderscheiden, waaronder het Weerdingerveen in de marke van Weerdinge, het Emmer-Compascuum in de marke van Emmen en het Amsterdamseveld en het Barger-Oosterveen in de marke van Noord- en Zuidbarge. Met de ontginningen komen er nieuwe dorpen, waaronder Nieuw-Amsterdam, Nieuw-Dordrecht, Erica, Barger-Compascuum, Zwartemeer, Nieuw-Weerdinge, Emmer-Compascuum en Klazienaveen. Deze koloniën zijn, afhankelijk van de tijdsperiode en de aardkundige ondergrond, volgens verschillende systemen ontgonnen. De volgende ontginningssystemen zijn te onderscheiden: dubbel kanaalsysteem, enkel kanaalsysteem, enkele kanaal met kruisdiepen, bloksysteem met wijken en deels c.q. anders ontgonnen. Ieder ontginningssysteem heeft zijn eigen karakteristieken. De volgende gebieden zijn door middel van het bloksysteem met wijken ontgonnen; Barger-Compascuum, Klazienaveen, Nieuw-Amsterdam, Oranjedorp, Weerdinge en Zwartemeer. Er bestaan twee hoofdtypen van het bloksysteem met wijken.
Het eerste type is te vinden bij de Verlengde Hoogeveensche Vaart van Veenoord tot Klazienaveen, het voormalige Barger-Westerveen, met uitzondering van die gebieden die door hun hogere ligging zonder wijken zijn verveend (bij Erica en Barger-Oosterveen). Het tweede type is te vinden bij Klazienaveen, Oranjedorp, Zwartemeer en in het Amsterdamscheveld. Het gebied tussen Oranjedorp en Erica neemt een bijzondere positie in. Door de hoogteverschillen in de ondergrond liggen hier de hoofdwijken niet loodrecht op het kanaal.
30
Gemeente Emmen, bestemmingsplan Klazienaveen, Kruiwerk (woningbouw) (ontwerp)
De verveningen die vanaf circa 1850 hun intrede in het gebied doen, worden gekenmerkt door een systematische, industriële aanpak, gericht op een hoge productie. Om de afwatering te bevorderen en de gewonnen turf af te voeren, wordt een stelsel van kanalen gegraven. De planmatige, grootschalige hoogveenontginningen kwamen na 1850, maar vooral na 1870 op gang. Naast de aanleg van kanalen en verharde wegen, leidde de vervening ook tot de aanleg van een netwerk van andere infrastructuur. Rond 1900 werden spoorverbindingen van Emmen naar Groningen en Zwolle aangelegd. In dezelfde tijd werden tramverbindingen tussen de verschillende dorpen opgericht. Behalve personenvervoer hadden deze vervoersmiddelen tot taak om producten en grondstoffen uit het veen te vervoeren. Met de opkomst van het vrachtvervoer over de weg nam het trein- en tramverkeer af.
Gebiedswaardering Veenkoloniën De veenkoloniale ontginningen hadden kanalen, wijken en grote ontginningsblokken met een rationele verkaveling. De nog bestaande kanalen en wijken zijn de hoofdstructuur geweest van de veenkoloniale ontginning. Door hun 'zeer hoge' ensemblewaarde, kenmerkendheid en gaafheid hebben ze ook een 'zeer hoge' eindwaardering. Dat geldt in mindere mate voor het slotenpatroon dat tussen de wijken ligt, omdat deze minder kenmerkend zijn en meestal niet meer zo gaaf als de hoofdstructuur. Deze hebben daarom een 'gemiddelde' historisch-geografische waarde. De wegen die vanaf 1850 in het hoogveengebied werden aangelegd hebben door hun rechtlijnigheid een 'zeer hoge' kenmerkendheid. Daarnaast is vaak de ensemblewaarde met het kanaal en de dorpslinten nog goed aanwezig. Ze hebben een 'hoge' historischgeografische waardering.
Klazienaveen Langgerekt kanaaldorp, gesticht in 1889 toen het Van Echtenskanaal werd gegraven, door een zandopduiking naar het Barger-Oosterveen. Langs het kanaal ontstonden bij de zandopduiking twee dorpen (Dordsche Brug en Kanaallinie) die aanvankelijk samen Nieuw-Echten genoemd werden. Historischgeografisch zijn er op een heel logische wijze deelgebieden te onderscheiden, die allemaal een eigen historische begrenzing en gebiedsnaam meekregen. Elk van de 35 deelgebieden had daarbij zijn eigen karakteristieken. In de verstedelijkte driehoek 'Emmen-Klazienaveen-Nieuw-Amsterdam' zijn de meeste lage tot gemiddelde waarderingen terug te vinden. Reden hiervoor is dat de meeste deelgebieden door de verstedelijking een gemiddelde gaafheid en ensemblewaarde hebben. In de driehoek 'Emmen-Klazienaveen-Nieuw-Amsterdam' zijn door de verstedelijking geen nieuwe naoorlogse historisch-geografische deelgebieden terug te vinden.
4.1.3
Toetsing
In het plangebied is geen sprake van hoge architectuurhistorische of stedenbouwkundige waarden.
31
Gemeente Emmen, bestemmingsplan Klazienaveen, Kruiwerk (woningbouw) (ontwerp)
Een algemeen Emmens en ook Klazienaveens kenmerk qua verkavelingsrichting is een hoofdzakelijk circa oost-west of noord-zuid situering/oriëntatie van de woningen (een orthogonale structuur). Terwijl wegen en groenzones soms een andere richting kunnen hebben. Zo hebben de ten oosten gelegen buurt Plecht en buurt Kiel eveneens deze oost-west en noord-zuid oriëntatie en verkaveling. De nieuwe woonbuurt Kruiwerk heeft een vergelijkbare verkaveling en oriëntatie van de woningen. Hiermee wordt met de situering van de nieuwe woningen in het plangebied aangesloten op de bestaande woonbuurten. Bovendien zijn de woningen in zowel Plecht, Kiel als het stedenbouwkundig ontwerp van het plangebied met de voorzijde op de woonstraat gericht en op de hoek soms met zijkant. In Hoofdstuk 3 “Planbeschrijving” wordt nader ingegaan op de stedenbouwkundige en landschappelijke inpassing van het plan.
4.2
Archeologie en monumenten
4.2.1
Algemeen
De gemeente Emmen heeft archeologie beleid vastgesteld, d.d. 30 mei 2013. Hiervoor is een archeologische beleidsadvieskaart gemaakt met daarbij een rapport, dit rapport dient als toelichting op de kaart. Het doel van deze documenten is om aan te geven wat de kern vormt van het archeologie beleid en waar de beleidskeuzen zijn gemaakt. De verschillende archeologische waarden en verwachtingen en de maatregelen die daaraan zijn gekoppeld zijn in gemeentelijk archeologische beleidsadvieskaart vertaald naar diverse categorieën "Waarde - Archeologie" in het bestemmingsplan. Met de vertaling is op eenvoudige wijze voor het gehele gebied van de gemeente Emmen in beeld gebracht of archeologische waarden in het geding zijn of kunnen zijn en zo ja, op welke manier daarmee dient te worden omgegaan, tabel 1 geeft de onderverdeling van de vier gemaakte categorieën weer. Categorie
Archeologische waarden Oppervlakte
Diepte
Drainage
Rijksmonument
Beschermd
-
-
Verbod
Waarde Archeologie 1
Zeer hoge archeologische waarde
0 m2
30 cm + 10 c m
Verbod
Waarde Archeologie 2
(zeer) (hoge) archeologische waarde
100 m2
30 cm + 10 c m
Verbod
Waarde Archeologie 3
Middelhoge of hoge verwachting
1000 m2
30 cm + 10 c m
Verbod
Waarde Archeologie 4
Middelhoge of hoge verwachting
1000 m2
30 cm + 10 cm
Toegestaan
Tabel 1: Onderverdeling van archeologische waarden.
Deze beleidskeuzen zijn vertaald in een dubbelbestemmingen. Per archeologische kwaliteit zijn planregels opgenomen voor de te bebouwen oppervlakte en
32
Gemeente Emmen, bestemmingsplan Klazienaveen, Kruiwerk (woningbouw) (ontwerp)
een omgevingsvergunningsstelsel voor het uitvoeren van werken, geen bouwwerk zijnde, of van werkzaamheden. De maatvoering voor afwijking is afhankelijk van de te verwachten waarden of verwachtingen en de uitkomsten van archeologisch onderzoek. 4.2.2
Archeologische waarden in het plangebied
Het plangebied Klazienaveen, Kruiwerk (woningbouw) is volgens de beleidskaart gelegen in een gebied met archeologische waarde 4, hieronder uitsnede uit de beleidskaart.
Uitsnede archeologische beleidskaart; plangebied gelegen in waarde - archeologie 4: Gebieden met (middel)hoge verwachtin gop het aantreffen van archeologische waarden.
Voor gebieden aangeduid met Waarde - archeologie 4 is algemeen aanvaard dat een minimumoppervlak voor bodemverstoringen geldt van 1000 m2 en een bouwvoordiepte van 30 cm (30 cm +10 cm principe). De Waarde - Archeologie 4 is apart opgenomen omdat dit terreinen zijn waar naast bovenstaande bepalingen geen drainageverbod geldt. Bureauonderzoek en Verkennend archeologisch veldonderzoek Oostelijk deel plangebied Kruiwerk In opdracht van de gemeente Emmen heeft De Steekproef een archeologisch onderzoek uitgevoerd voor het oostelijk deel van het plangebied Kruiwerk. Het onderzoek bestond uit een bureauonderzoek (protocol 4002) en een veldonderzoek, verkennende en karterende fase (IVO-O; protocol 4003). Het betreffende rapport is als bijlage 2 bijgevoegd. Het onderzoek is uitgevoerd in verband met het voornemen om woningen te bouwen. Het rapport dateert van 3 juli 2020. Het eerste deel dat onderzocht is van het plangebied Kruiwerk heeft een omvang van circa 1,6 ha en is momenteel in gebruik als openbaar groen met trapveldje.
33
Gemeente Emmen, bestemmingsplan Klazienaveen, Kruiwerk (woningbouw) (ontwerp)
Aan de hand van het archeologisch bureauonderzoek is de verwachting dat er zich archeologische resten uit de steentijd in het onderzochte gebied kunnen bevinden. Daarna zijn de omstandigheden te nat geweest en is de locatie bedekt geraakt met veen. In eerste instantie zijn verkennende boringen gezet om de archeologische verwachting te toetsen. Daar waar de bodem intact bleek zijn op een later moment karterende boringen gezet. Onderzoeksresultaten & Aanbevelingen Uit de resultaten van het verkennend booronderzoek is gebleken dat in plangebied Kruiwerk de bodem door diepploegen verstoord is. Alleen het beboste deel in het noorden bleek een intact bodem te hebben met daarop zelfs nog een meter restveen. Dit beboste deel is vervolgens door middel van karterend booronderzoek verder onderzocht. Tijdens het karterend booronderzoek zijn archeologische indicatoren niet aangetroffen. Op grond van de onderzoeksresultaten en het ontbreken van archeologische indicatoren wordt geen vervolgonderzoek aanbevolen. Nu er geen archeologische waarden aangetroffen zijn in het oostelijk deel van het plangebied, behoeft dat deel van het plangebied niet meer aangeduid te worden met Waarde - archeologie 4. Westelijk deel plangebied Kruiwerk Het plangebied Kruiwerk is, nadat het eerste onderzoek reeds verricht was, aan de westkant uitgebreid. Hiertoe is eveneens onderzoek door De Steekproef verricht.
De kaart hieronder toont een aan te leggen weg met daaraan zestien te bouwen woningen. Dit betreft het totaal te ontwikkelen plangebied Kruiwerk. Het oostelijk deel van het gebied is in 2020 reeds onderzocht (Bongers 2020). Het westelijke zwart omlijnde deel is het onderzoeksgebied dat een aanvulling vormt op het eerdere onderzoek. Het noordwestelijke deel krijgt een groene bestemming. Het vormt binnen het plangebied een 34
Gemeente Emmen, bestemmingsplan Klazienaveen, Kruiwerk (woningbouw) (ontwerp)
hoger deel waarvan de gestreepte rode lijn de voet weergeeft.
Het onderzoek bestond wederom uit een bureauonderzoek (protocol 4002) en een veldonderzoek, verkennende en karterende fase (IVO-O; protocol 4003). Het rapport van het aanvullende onderzoek dateert van 15 augustus 2022 en is als bijlage 3 bijgevoegd. Onderzoeksresultaten & Aanbevelingen Het plangebied en de dekzandkop, in het noorden in het bijzonder, lijkt een geschikte vestigingsplek te zijn geweest voor mensen tijdens de steentijd. Eventueel aanwezige archeologische resten kunnen met uitzondering van de noordwestelijke hoek in goede staat verkeren. De vondsten vormen mogelijke aanwijzingen voor de aanwezigheid van een archeologische vindplaats. Daarom blijft de archeologische verwachting van kracht. Aangezien het onderzoek aanwijzingen heeft opgeleverd voor de aanwezigheid van een archeologische vindplaats in het noorden van het plangebied, is het advies daar geen graafwerk te ondernemen zonder nader archeologisch onderzoek. In onderstaande figuur is dit weer gegeven als rood gearceerd terrein dat doorloopt tot aan boring 9 van het voorgaande onderzoek waar een diep verstoorde bodem werd vastgesteld.
35
Gemeente Emmen, bestemmingsplan Klazienaveen, Kruiwerk (woningbouw) (ontwerp)
Niet gearceerd is de noordwestelijke hoek waar de bodem bij drie boringen diep verstoord werd aangetroffen. Omdat binnen het rood gearceerde deel woningbouw gepland is, is nader archeologisch onderzoek noodzakelijk, uit te voeren in twee stappen: waarderende boringen en proefsleuven. Vervolgonderzoek: Veldonderzoek waarderende fase Voor de nieuwbouw is graafwerk nodig zoals voor de aanleg van funderingen die doorgaans tot een diepte van ongeveer 0,8 meter beneden maaiveld reiken. Het doel van het onderzoek is om vast te stellen wat de kans is op de aanwezigheid van archeologische resten. Het onderzoek bestaat uit een veldonderzoek waarderende fase door middel van boringen (IVO-O). Het belangrijkste doel van het huidige onderzoek is om nader te bepalen tot hoever diepe bodemverstoringen rondom de vermoedelijke vindplaats reiken.