TB13_Onderzoek Ontplofbare Oorlogsresten

Pagina 29 van 55

Projectcode: P03856 Versie: Definitief

Vooronderzoek Ontplofbare Oorlogsresten Conflictperiode De Voord te Elburg

AIR37 Air Ministry: Allied Expeditionary Air Force, later Supreme Headquarters Allied Expeditionary Force (Air), and2nd Tactical Air Force: Registered Files and Reports Inv.nr.: Omschrijving: 718 2ND TACTICAL AIR FORCE: Daily log: Mar.- May WO171: War Office: Allied Expeditionary Force, North West Europe (British Element): War Diaries, Second World War Inv.nr. Omschrijving: 4235 R.A., 1945 Jan.-Apr. 4769 55 Regt., 1945 4820 69 Regt., 1945 4846 143 Regt., 1 january 1945 – 30 april 1945 4948 89 Regt., 1 january 1945 – 30 november 1945 Tabel 15: Overzicht van de geraadpleegde bronnen in The National Archives. Bundesarchiv-Militärarchiv te Freiburg In het Bundesarchiv-Militärarchiv is de collectie Lagerberichte van de Luftwaffenführungsstab geraadpleegd, die melden bevat over bomafwerpingen op Nederlands grondgebied in de periode 10 mei 1940 tot 10 november 1941. RL 2-II Generalstab der Lufwaffe/Luftwaffenführungsstab Inv.nr.: Omschrijving: 5.3 Lagemeldungen, Lageberichte

205 206 207 208 209 210 211 211a 212 213 214 215 216 217 218 219 220 221 222 223 224 225 226 227 228 229 230 231 232 233

Lageberichte Nr.246-Nr.258, 9. Mai 1940 - 21. Mai 1940 Lageberichte Nr.259-Nr.264, 22. Mai 1940 - 27. Mai 1940 Lageberichte Nr.265-Nr.270, 28. Mai 1940 - 1. Juni 1940 Lageberichte Nr.271-Nr.276, 3. Juni 1940 - 7. Juni 1940 Lageberichte Nr.277-Nr.282, 9. Juni 1940 - 13. Juni 1940 Lageberichte Nr.283-Nr.290, 15. Juni 1940 - 21. Juni 1940 Lageberichte Nr.292-Nr.298, 23. Juni 1940 - 29. Juni 1940 1. Juli 1940 - 5. Juli 1940 Lageberichte Nr.305-Nr.317, 7. Juli 1940 - 19. Juli 1940 Lageberichte Nr.319-Nr.330, 21. Juli 1940 - 1. Aug. 1940 Lageberichte Nr.375-Nr.382, 15. Sept. 1940 - 22. Sept. 1940 Lageberichte Nr.383-Nr.391, 23. Sept. 1940 - 1. Okt. 1940 Lageberichte Nr.393-Nr.403, 3. Okt. 1940 - 13. Okt. 1940 Lageberichte Nr.404-Nr.414, 14. Okt. 1940 - 24. Okt. 1940 Lageberichte Nr.415-Nr.425, 25. Okt. 1940 - 4. Nov. 1940 Lageberichte Nr.426-Nr.434, 5. Nov. 1940 - 13. Nov. 1940 Luftlageberichte Nr.435-Nr.440, 14. Nov. 1940 - 19. Nov. 1940 Luftlageberichte Nr.441-Nr.447, 20. Nov. 1940 - 26. Nov. 1940 Luftlageberichte Nr.448-Nr.454, 27. Nov. 1940 - 3. Dez. 1940 Luftlageberichte Nr.455-Nr.463, 4. Dez. 1940 - 12. Dez. 1940 Luftlageberichte Nr.464-Nr.471, 13. Dez. 1940 - 21. Dez. 1940 Luftlageberichte Nr.472-Nr.479, 22. Dez. 1940 - 31. Dez. 1940 Luftlageberichte Nr.480-Nr.488, 1. Jan. 1941 - 9. Jan. 1941 Luftlageberichte Nr.489-Nr.497, 10. Jan. 1941 - 18. Jan.

1941 Luftlageberichte Nr.498-Nr.510, 19. Jan. 1941 - 31. Jan. 1941 Luftlageberichte Nr.511-Nr.519, 1. Feb. 1941 - 9. Feb. 1941 Luftlageberichte Nr.520-Nr.528, 10. Feb. 1941 - 18. Feb. 1941 Luftlageberichte Nr.529-Nr.538, 19. Feb. 1941 - 28. Feb. 1941 Luftlageberichte Nr.539-Nr.546, 1. März 1941 - 8. März 1941 Luftlageberichte Nr.547-Nr.554, 9. März 1941 - 16. März 1941

Pagina 30 van 55

Projectcode: P03856 Versie: Definitief

Vooronderzoek Ontplofbare Oorlogsresten Conflictperiode De Voord te Elburg

234 235 236 237 238 239 240 241 242 243 244 245 246 247 248 249 250 251 252 253 254 255 256 257 258 259 260 261 262 263 264 265 266 267 268 269

Luftlageberichte Nr.555-Nr.559, 17. März 1941 - 21 März 1941 Luftlageberichte Nr.560-Nr.562, 22. März 1941 - 24. März 1941 Luftlageberichte Nr.563-Nr.569, 25. März 1941 - 31. März 1941 Luftlageberichte Nr.570-Nr.575, 1. Apr. 1941 - 6. Apr. 1941 Luftlageberichte Nr. 577-Nr. 583, 8. Apr 1941 - 14. Apr. 1941 Luftlageberichte Nr.584-Nr.591, 15. Apr. 1941 - 22 Apr. 1941 Luftlageberichte Nr.592 - Nr.599, 23. Apr. 1941 - 30. Apr. 1941 Luftlageberichte Nr.600 - Nr.605, 1. Mai 1941 - 6. Mai 1941 Luftlageberichte Nr.606 - Nr.613, 7. Mai 1941 - 14. Mai 1941 Luftlageberichte Nr.614 - Nr.625, 15. Mai 1941 - 26. Mai 1941 Luftlageberichte Nr.626 - Nr.637, 27. Mai 1941 - 7.Juni 1941 Luftlageberichte Nr.638 - Nr.645, 8. Juni 1941 - 15. Juni 1941 Luftlageberichte Nr.646 - Nr.655, 16. Juni 1941 - 25. Juni 1941 Luftlageberichte Nr.656 - Nr.660, 26. Juni 1941 - 30. Juni 1941 Luftlageberichte Nr.661 - Nr.666, 1. Juli 1941 - 6. Juli 1941 Luftlageberichte Nr.667 - Nr.672, 7. Juli 1941 - 12. Juli 1941 Luftlageberichte Nr.673 - Nr.678, 13. Juli 1941 - 18. Juli 1941 Luftlageberichte Nr.679 - Nr.684, 19. Juli 1941 - 24. Juli 1941 Luftlageberichte Nr.685 - Nr.691, 25. Juli 1941 - 31. Juli 1941 Luftlageberichte Nr.692 - Nr.700, 1. Aug. 1941 - 9. Aug. 1941 Luftlageberichte Nr.701 - Nr.707, 10 .Aug. 1941 - 16. Aug. 1941 Luftlageberichte Nr. 708 - Nr.713, 17. Aug. 1941 - 22. Aug.

1941 Luftlageberichte Nr.714 - Nr.719, 23. Aug. 1941 - 28. Aug. 1941 Luftlageberichte Nr.720 - Nr.725, 29. Aug. 1941 - 3.Sept. 1941 Luftlageberichte Nr.726 - Nr.730, 4. Sept. 1941 - 8.Sept. 1941 Luftlageberichte Nr.731 - Nr.736, 9. Sept. 1941 - 14. Sept. 1941 Luftlageberichte Nr.737 - Nr.742, 15. Sept. 1941 - 20. Sept. 1941 Luftlageberichte Nr. 743 - Nr.748, 21. Sept. 1941 - 26. Sept. 1941 Luftlageberichte Nr.749 - Nr.754, 27. Sept. 1941 - 2. Okt. 1941 Luftlageberichte Nr.755 - Nr.760, 3. Okt. 1941 - 9. Okt. 1941 Luftlageberichte Nr.761 - Nr.765, 10 .Okt. 1941 - 14. Okt. 1941 Luftlageberichte Nr.766 - Nr.769, 15. Okt. 1941 - 18. Okt. 1941 Luftlageberichte Nr.770 - Nr.774, 19. Okt. 1941 - 23. Okt. 1941 Luftlageberichte Nr.775 - Nr.778, 24. Okt. 1941 - 28. Okt. 1941 Luftlageberichte Nr.779 - Nr.785, 28. OKt. 1941 - 3. Nov. 1941 Luftlageberichte Nr.786 - Nr.791, 4. Nov. 1941 - 9. Nov. 1941

Tabel 16: Overzicht van de geraadpleegde bronnen in het Bundesarchiv-Militärarchiv. National Archives and Record Administration II (NARA II at College Park (VS)) Dit archief is niet geraadpleegd, omdat uit literatuur- en/of archiefonderzoek niet is gebleken dat het onderzoeksgebied is getroffen door luchtaanvallen uitgevoerd door de United States Army Air Forces (USAAF). Het onderzoek in onderstaande collecties is gericht op het vaststellen van het aantal, de hoofd- en subsoort, kaliber, het type ontsteker(s) van de vliegtuigbommen en/of raketten en inslaglocaties die tijdens de luchtaanval zijn ingezet. World War II Combat Operations Reports 1941-1946; Record Group 18 Inv.nr. Omschrijving: NIET RELEVANT Tabel 17: Overzicht van geraadpleegde bronnen in National Archives and Records Administration (NARA).

Pagina 31 van 55

Projectcode: P03856 Versie: Definitief

Vooronderzoek Ontplofbare Oorlogsresten Conflictperiode De Voord te Elburg

Library and Archives Canada (LAC), Ottawa, Canada Omdat uit het overige bronnenmateriaal is gebleken dat Canadese landmachteenheden betrokken waren bij de oorlogshandelingen in het onderzoeksgebied, zijn in LAC relevante War Diaries van de betreffende eenheden geraadpleegd. Dit onderzoek is gericht op het vergaren van informatie ten aanzien van getroffen locaties, aantallen en kalibers ingezette geschutmunitie. RG24-C-3 War Diaries Inv.nr. Omschrijving: 14531 19th Army Field Regiment, Royal Canadian Artillery, 1944/08-1945/11 Tabel 18: Overzicht van geraadpleegde bronnen in Library and Archives Canada (LAC). Websites In onderstaande online bronnen is gezocht naar indicaties en contra-indicaties. Geraadpleegde websites Verplicht: Titel: SGLO Crash Database Vergeltungswaffen.nl – V1- en V2wapens in Nederland Delpher Optioneel/aanvullend: Beeldbank

URL: https://verliesregister.studiegroepluchtoorlog.nl/ahome/lossregister/ https://vergeltungswaffen.nl/ https://www.delpher.nl/ https://beeldbankwo2.nl/nl/

Tabel 19: Overzicht van geraadpleegde websites.

Pagina 32 van 55

Projectcode: P03856 Versie: Definitief

Vooronderzoek Ontplofbare Oorlogsresten Conflictperiode De Voord te Elburg

7.3

Bijlage 3: Wet- en regelgeving

Hieronder staat een overzicht van de meest relevante wet- en regelgeving op het gebied van explosievenopsporing. De volgende documenten zijn hierbij belangrijk: • • • • • •

Arbeidsomstandighedenwet, -besluit en –regeling (met name artikel 4.10); Certificatieschema voor het Opsporen van ontplofbare oorlogsresten (CS-OOO); Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse ontplofbare oorlogsresten; Gemeentewet; Wet wapens en munitie; Rijksfinanciering.

De Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet) bevat regels voor werkgevers en werknemers om de gezondheid, de veiligheid en het welzijn van werknemers en zelfstandige ondernemers te bevorderen. Doel is om ongevallen en ziekten te voorkomen die door het werk kunnen worden veroorzaakt. Tevens is in het Arbobesluit een directe verwijzing opgenomen naar het zogenoemde Certificatieschema voor het Opsporen van ontplofbare oorlogsresten (CS-OOO). In deze CS-OOO worden proceseisen gesteld aan het daadwerkelijk opsporen van Ontplofbare Oorlogsresten op een projectlocatie. Daarnaast is in artikel 4.10 van het Arbobesluit een wettelijke verplichting geformuleerd voor initiatiefnemers van werkzaamheden om risico’s omtrent ontplofbare oorlogsresten ten minste op basis van een oriënterende studie in kaart te laten brengen. Omdat de wijze waarop een initiatiefnemer van werkzaamheden aan deze wettelijke eis zou moeten voldoen nogal breed geformuleerd is, is voor bureaustudies als deze een apart, privaat certificatieschema in het leven geroepen, te weten het Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse ontplofbare oorlogsresten (CSVROO). In dit schema is beschreven aan welke onderzoeksinspanningen ten minste voldaan moet worden om tot een gedegen onderzoeksresultaat te kunnen komen.

Op basis van artikel 160 van de Gemeentewet ligt de beslissingsbevoegdheid om al dan niet tot het opsporen en ruimen van ontplofbare oorlogsresten over te gaan bij het college van burgemeester en wethouders. De burgemeester is verantwoordelijk voor de openbare orde en veiligheid binnen de gemeente. Op basis van de artikelen 172, 175 en 176 van de Gemeentewet kan de burgemeester voor het handhaven van de openbare orde of voor het beperken van eventueel gevaar bevelen of algemeen verbindende voorschriften opstellen voor de locatie(‘s) waar naar ontplofbare oorlogsresten wordt gezocht of waar een munitieartikel is aangetroffen. Om in aanmerking te komen voor een overheidsbijdrage in opsporingskosten, dienen deze kosten voor rekening te zijn van de gemeente, met dien verstande dat voor bepaalde kostensoorten van rijkswege een bijdrage kan worden verstrekt via het gemeentefonds. Uitzondering vormen kosten van werkzaamheden die verband houden met opsporingen die het gevolg zijn van door het Rijk of door een houder van een concessie als bedoeld in artikel 6, eerste lid van de Spoorwegwet (Rijkswaterstaat en ProRail) geïnitieerde grootschalige infrastructurele projecten, zoals de aanleg en onderhoud van wegen en spoorlijnen, baggerwerken en dijkverbeteringen.

Vanaf 2015 is de Bommenregeling gewijzigd en kunnen alle gemeenten in geval van opsporing en ruiming van explosieven een bijdrage van 68% in de kosten ontvangen door een raadsbesluit in te dienen. De kosten die in aanmerking komen voor vergoeding zijn gelijk aan de kosten die onder het oude Bijdragebesluit gedeclareerd konden worden, inclusief de daaromtrent eerder gecommuniceerde beleidsregels. Met de overheveling naar het gemeentefonds werd geen verandering in het soort kosten dat voor vergoeding in aanmerking komt, beoogd.

Pagina 33 van 55

Projectcode: P03856 Versie: Definitief

Vooronderzoek Ontplofbare Oorlogsresten Conflictperiode De Voord te Elburg

7.4

Bijlage 4: Chronologisch overzicht van achterhaalde indicaties en hun relevantie

Datum:

Literatuur en online bronnen:

08-07-1940

Eversteijn ‘Bombardement door Blenheims Mk IV op schepen varend op het IJsselmeer ca. 18 km ten noordwesten van Elburg.’4 Zwanenburg ‘Bomber Command Achttien km ten NW van Elburg werden eveneens schepen beschoten met boordwapens en twee werden rokend achtergelaten.’5

02-05-1941

Gemeentelijke, provinciale en nationale archieven:

Internationale archieven:

Streekarchivariaat NoordwestVeluwe ‘Inzending processen-verbaal van ongevallen tusschen 15 Mei en 15 December 1940 voorgekomen. Naar aanleiding van Uw circulaire van 22 April 1941 No.19.1057.42 heb ik de eer U mede te deelen, dat tusschen 15 Mei 1940 en 15 December 1940 geen ongevallen, welke op enigerlei wijze met oorlogshandelingen verband houden, hebben plaats gevonden.’6 Streekarchivariaat NoordwestVeluwe ‘Inzending processen-verbaal van ongevallen tusschen 15 Mei en 15 December 1940 voorgekomen. Naar aanleiding van Uw telefonisch verzoek van vorige week,

14-05-1941

Herleidbaarheid & relevantie onderzoeksgebied: Dit bombardement heeft op het water plaatsgevonden. Bovendien is de afstand van 18 km te groot om als relevant te worden beschouwd. Idem.

Dit document verwijst naar de relatief rustige periode in Elburg in 1940 (het jaar van de Duitse inval).

Er wordt hier weliswaar een bombardement genoemd, maar er wordt geen specifieke locatie aangewezen. Het is dus niet herleidbaar naar het onderzoeksgebied.

4 T. Eversteijn, Bombardementen en verongelukte vliegtuigen in de periode 10 mei 1940 – 5 mei 1945 (z.p., z.j.) 186. 5 G.J. Zwanenburg, En nooit was het stil. Kroniek van een luchtoorlog (deel 1) (Den Haag 1993) 58. 6 Streekarchief Noordwest-Veluwe, archieftoegang: 1051 Gemeentebestuur Elburg 1940-1973, inv.nr.: 869.

Pagina 34 van 55

Projectcode: P03856 Versie: Definitief

Vooronderzoek Ontplofbare Oorlogsresten Conflictperiode De Voord te Elburg

heb ik de eer U hierbij alsnog te doen toekomen een afschrift (in duplo) van een proces-verbaal inzake het afwerpen van bommen in deze gemeente. Aangezien hierbij geen ongevallen hebben plaats gevonden, was inzending van een proces-verbaal aan Uw inspectie achterwege gebleven.’7 01/02-06-1942

30-06-1942/ 01-07-1942

23/24-07-1942

13/14-09-1942

Studiegroep Luchtoorlog ‘T1553, 00:06, Crashed into Ijsselmeer off Elburg, Hampden, I, AT191, 408 Sqdn, P/O., W.F.D., Charlton.’8 Zwanenburg ‘‘Special Duty’/vluchten naar Nederland Flt/Sqn: 138, Type: Whitley, Captain: S/Ldr. Outram, Code/naam: Lettuce 4 Leek A, Uitv.: Nee, Bijzonderheden: Vlucht via Schoorl, Enkhuizen, Elburg, Rijssen en vandaar terug naar basis.’9 Zwanenburg ‘‘Special Duty’/vluchten naar Nederland Flt/Sqn: 138, Type: Whitley, Captain: P/O. Wilkin, Code/naam: Turnip 3, Uitv.: Ja, Bijzonderheden: Vlucht via Vlieland, Stavoren, Urk, Elburg, Harderwijk, ‘doel’, basis.’10 Studiegroep Luchtoorlog

Niet herleidbaar en niet relevant voor het onderzoeksgebied.

Niet herleidbaar en niet relevant voor het onderzoeksgebied.

Niet herleidbaar en niet relevant voor het onderzoeksgebied.

Niet herleidbaar en niet relevant voor het onderzoeksgebied.

7 Streekarchief Noordwest-Veluwe, archieftoegang: 1051 Gemeentebestuur Elburg 1940-1973, inv.nr.: 869. 8 Studiegroep Luchtoorlog, Verliesregister, T1553. https://verliesregister.studiegroepluchtoorlog.nl/ahome/lossregister/results?sglo=T1553 (geraadpleegd 05-12-2022). 9 Zwanenburg, En nooit was het stil, 532. 10 Ibidem, 532.

Pagina 35 van 55

Projectcode: P03856 Versie: Definitief

Vooronderzoek Ontplofbare Oorlogsresten Conflictperiode De Voord te Elburg

14-09-1942

26-11-1942

09-04-1943

‘T1839, 05:48, Crashed into IJsselmeer 2 km w of Elburg, Wellington, Ic, X9786, 26 OTU, P/O., R.L., Hage.’11 Eversteijn Verongelukt vliegtuig: ‘T 1839 Wellington Mk X9786 WG-F van het No. 26 South African O.T.U. squadron om 05.48 uur in het IJsselmeer op “De Doornspieker Barg” ter hoogte van de tegenwoordige camping Rivièra te Doornspijk, Elburg.’12 Eversteijn Verongelukt vliegtuig: ‘T 1918 Junker Ju W34 om 14.53 uur tussen Elburg en Harderwijk.’13 Eversteijn Verongelukt vliegtuig: ‘T 2187 Lancaster Mk III ED618 SR-X van het No. 101 squadron om 22.45 uur in de lucht geëxplodeerd boven Het Goor tussen Doornspijk en Elburg.’14

03-05-1943

Niet herleidbaar en niet relevant voor het onderzoeksgebied.

De afstand/het gebied tussen Elburg en Harderwijk is te groot om uit deze indicatie een specifieke locatie te herleiden. Niet herleidbaar en niet relevant voor het onderzoeksgebied.

Streekarchivariaat NoordwestVeluwe ‘Op zaterdag 1 Mei 1943 werd aan mij K. Veninga, Hoofd Luchtbeschermingsdienst te Elburg, gerapporteerd door den Goorier (opzichter in het weiland “het Goor” onder Elburg) Lammert Lokhorst, dat hij had aangetroffen in het Goor twee voorwerpen vermoedelijk bommen, welke zonder twijfel afkomstig moesten zijn van het op

Niet herleidbaar en niet relevant voor het onderzoeksgebied.

11 Studiegroep Luchtoorlog, Verliesregister, T1839. https://verliesregister.studiegroepluchtoorlog.nl/ahome/lossregister/results?sglo=T1839 (geraadpleegd 05-12-2022). 12 Eversteijn, Bombardementen, 1246. 13 Ibidem, 1313. 14 Ibidem, 1462.

Pagina 36 van 55

Projectcode: P03856 Versie: Definitief

Vooronderzoek Ontplofbare Oorlogsresten Conflictperiode De Voord te Elburg

9 April 1943 op de grens der Gemeenten Elburg en Doornspijk neergestorte Engelsche vliegtuig. Bij onderzoek ter plaatse bleek mij dat het twee phosphorbrisantbommen waren. De vereischte meldingen aan de Feldgendarmerie bij de Ortskommandantur te Zwolle, de Polizeioffizier te Arnhem en de Inspectie Lichtbeschermingsdienst te ’s Gravenhage zijn gedaan. Mede in opdracht van den Polizeioffizier zijn bij de projectielen roode vlaggetjes geplaatst.’15 Streekarchivariaat NoordwestVeluwe ‘Op den dertiende Mei 1943 (Donderdag) werd te Elburg nabij de A.T.O. garage aan de Zwolsche Weg gevonden een plaat alluminium, groot ongeveer 1 ½ bij 1 meter, aan de eene zijde zwart, aan de andere alluminiumkleur, terwijl in het midden een vierkant gat was aangebracht van ongeveer 25 bij 25 centimeter. Het stuk metaal was kennelijk afkomstig van een vliegtuig vermoedelijk van dat, hetwelk in de nacht van 12 op 13 Mei 1943 is neergestort onder de Gemeente Doornspijk (onder Bijssel ongeveer 2 K.M. westelijk van het dorp Doornspijk. Het is gedeponeerd op het Raadhuis te Elburg. Vervolgens zijn de vereischte meldingen gedaan aan de Feldgen-

13-05-1943

Niet herleidbaar en niet relevant voor het onderzoeksgebied.

15 Streekarchief Noordwest-Veluwe, archieftoegang: 1051 Gemeentebestuur Elburg 1940-1973, inv.nr.: 869.

Pagina 37 van 55

Projectcode: P03856 Versie: Definitief

Vooronderzoek Ontplofbare Oorlogsresten Conflictperiode De Voord te Elburg

darmerie bij de Ortskommandantur te Zwolle, aan de Polizei-Offizier te Arnhem en aan de Inspectie Luchtbeschermingsdienst te Den Haag. Ingevolge de bespreking met de Feldgendarmerie te Zwolle is de vondst gemeld bij de Hoofdwacht bij het onder Doornspijk liggende vliegtuig, opdat het afgehaald kan worden.’16 Streekarchivariaat NoordwestVeluwe ‘Op Maandag 24 Mei 1943, werd des morgens te half negen uur gevonden op het z.g.n. Mheenwegje onder Elburg, een rek, waarin zich bevonden drie kisten met brandbommen. Een en ander kennelijk afkomstig van een Engelsch vliegtuig. Geen der bommen was ontbrand. Nabij dit rek bevond zich een apparaat vermoedelijk de ophanginrichting van het rek met electrisch te ontsluiten sloten. De voorwerpen zijn gesteld onder bewaking van de plaatselijke groep der Marechaussee te Elburg. De vereische meldingen […] zijn gedaan. Van de Feldgendarmerie te Zwolle werd het bericht ontvangen dat de voorwerpen zouden worden afgehaald.’17

24-05-1943

10/11-06-1943

Zwanenburg

Niet herleidbaar en niet relevant voor het onderzoeksgebied.

Niet herleidbaar en niet relevant voor het onderzoeksgebied. Het is

16 Ibidem. 17 Ibidem.

Pagina 38 van 55

Projectcode: P03856 Versie: Definitief

Vooronderzoek Ontplofbare Oorlogsresten Conflictperiode De Voord te Elburg

‘Sqn: 161, Type: Halifax, Captain: P/O. Higgins, Code: Lemontree Marrow 39, Uitv.: Nee, Bijzonderheden: Deze Halifax was om 22.48 uur opgestegen en via Southwold, de noordpunt van Texel en Elburg naar het droppingspunt gegaan, dat echter niet goed kon worden geïdentificeerd. Tijdens het zoeken werd de Halifax onder vuur genomen en later door een nachtjager. Hoewel de Halifax zwaar werd beschadigd, zag Higgins toch kans terug te vliegen naar de basis, die om 02.59 uur werd bereikt. Na daar de containers te hebben afgeworpen en rondgecirkeld tot het licht werd, kon hij om 05.30 uur zijn kist veilig aan de grond zetten.’18 09-10-1943

niet duidelijk waar de containers zijn afgeworpen.

Streekarchivariaat NoordwestVeluwe ‘In den vroege ochtend van 9 October 1943, om 2? Uur, vielen onder de Gemeente Elburg, +- 200 meter achter de A.T.O. garage, 4 phosphor-rubber brandbommen. Oorspronkelijk werd gemeend dat het 3 stuks waren, doch bij nadere beschouwing bleken het 4 te zijn. De bommen explodeerden en branden geheel uit zonder schade te doen, behoudens de gaten in het weiland veroorzaakt door de explosie. De ochtend om 7 uur werd een en ander nagegaan en werd geconstateerd dat een scherpe lysel- of

Niet herleidbaar en niet relevant voor het onderzoeksgebied. Er wordt specifiek ‘onder de Gemeente Elburg’ gezegd.

18 Zwanenburg, En nooit was het stil (bijlage Special Duty), 81.

Pagina 39 van 55

Projectcode: P03856 Versie: Definitief

Vooronderzoek Ontplofbare Oorlogsresten Conflictperiode De Voord te Elburg

carbollucht uit de gaten opsteeg. Bij navraag bij de Eldgendarmerie te Zwolle bleek dat dit een meer voorkomend verschijnsel was. De vereischte meldingen zijn gedaan.’19 Streekarchivariaat NoordwestVeluwe ‘Proces-verbaal betreffende voorval verband houdende met de oorlogshandelingen. Op 5 en 26 Juni te 21.40/11.50 mocht ik van het plv. HLBD dhr. Hamee en het HLBD. Dhr Veninga, langs telefonischen weg een melding ontvangen betreffende een voorval, dat verband hield met de oorlogshandelingen, n.l. het vinden van 3 phosphorfleschjes en het vinden van een rubberboot.’20 Streekarchivariaat NoordwestVeluwe ‘Zaterdag, 13 November 1943 ontspon zich boven Elburg en omgeving een luchtgevecht tusschen verschillende jagers. Omstreeks 12 ½ uur kwam een regen van kogels op de stad neer. Het mag een wonder heeten, dat geen persoonlijke ongelukken zijn voorgekomen. De kogels spatten over de staten tusschen de menschen door. Enkel een aantal huizen is schade berokkend. Onder meer aan de woningen van: Mr. G.A.F. Baron van Lynden (Burgemeester C.

30-10-1943

13-11-1943

Niet herleidbaar en niet relevant voor het onderzoeksgebied.

Niet herleidbaar naar het onderzoeksgebied.

19 Streekarchief Noordwest-Veluwe, archieftoegang: 1051 Gemeentebestuur Elburg 1940-1973, inv.nr.: 869. 20 Ibidem.

Pagina 40 van 55

Projectcode: P03856 Versie: Definitief

Vooronderzoek Ontplofbare Oorlogsresten Conflictperiode De Voord te Elburg

Schreurs, G. Stoffels, A. Hulleman, J. Jonker, Dr. H.J. Olthuis, F. Groot-Karzijn, G. Bosman, J. Balk, Hotel Kleykamp, benevensaan de Christelijke School. De panden bevinden zich nagenoeg alle in het Oosterkwartier der stad, en zijn in een lijn gelegen. De schade bestaat hoofdzakelijk in doorboorde daken en kapotte dakpannen. Voorts zijn enkele ruiten stuk. In enkele woningen, b.v. bij J. Jonker is een meubel getroffen; hier is het orgel doorboord, waarna de kogel door een binnenmuur is gedrongen. Verder bij G. Bosman is een projectiel door de ramen gegaan en in een bed terechtgekomen.’21 15/16-02-1944

16-02-1944

05/06-07-1944

Studiegroep Luchtoorlog ‘T3419, 22:38, Crashed into IJsselmeer nw of Elburg, Lancaster, II, DS794, 426 Sqdn, P/O., B.W., Pattle.’22 Eversteijn Verongelukt vliegtuig: ‘Lancaster Mk II DS794 OW-W van het No. 426 RCAF Thunderbird squadron om 22.35 uur in het IJsselmeer bij Elburg.’23 Zwanenburg Sqn: 161, Type: Hudson, Captain: P/O. Morris, Code: Podex 1, Uitv.: Ja, Bijzonderheden: P/O. Morris rapporteerde: ‘Pinpoint El-

Het IJsselmeer ligt ver genoeg van het onderzoeksgebied verwijderd. Niet relevant dus.

Idem.

Bevat geen melding van het droppen van explosieven. Deze indicatie kan dus als niet relevant worden beschouwd.

21 Ibidem. 22 Studiegroep Luchtoorlog, Verliesregister, T3419, https://verliesregister.studiegroepluchtoorlog.nl/ahome/lossregister/results?sglo=T3419 (geraadpleegd 05-12-2022). 23 Eversteijn, Bombardementen, 1889.

Pagina 41 van 55

Projectcode: P03856 Versie: Definitief

Vooronderzoek Ontplofbare Oorlogsresten Conflictperiode De Voord te Elburg

11-08-1944

17-08-1944

24-10-1944

burg gevonden, doel geïdentificeerd en om 01.42 uur drie agenten en een pakket gedropt. Tevens pamfletten uitgegooid’. De drie agenten waren Mulholland, De Goede en Van Duyn, alle drie van BBO, die in de buurt van Epe werden gedropt.’24 Zwanenburg ‘AEAF Tussen 12.04 en 13.55 uur patrouilleerden twee Spitfires over het gebied Westhoofd, Hoek van Holland, Emmerich, Elburg en Egmond. Er werd een aanval uitgevoerd op een goederentrein die werd beschadigd. Een van de Spitfires raakte bij de aanval bomen en stortte neer.’25 Zwanenburg ‘AEAF Tussen 16.10 en 18.21 uur vlogen vier Spitfires patrouille naar Nederland in het gebied Bergen, Elburg en West-hoofd. Er werden aanvallen uitgevoerd op een locomotief en zes vrachtwagens, die tot stoppen werden gedwongen en beschadigd. Bij Leeuwen werd een aanval uitgevoerd op een sleepboot en zes andere schepen.’26 Eversteijn ‘Bombardement op Elburg. Getroffen werden Flakstellingen.’27

Deze indicatie bevat geen specifieke locatievermelding. Bovendien worden er geen bommen vermeld die specifiek boven Elburg zijn neergekomen. Niet herleidbaar naar het onderzoeksgebied dus.

Idem.

Bevat geen specifieke locatievermelding en deze indicatie is dus niet herleidbaar naar het onderzoeksgebied. Ook is er in overige

24 Zwanenburg, En nooit was het stil (bijlage Special Duty), 89. 25 G.J. Zwanenburg, En nooit was het stil. Kroniek van een luchtoorlog (deel 2) (Den Haag 1993) 267. 26 Ibidem, 276. 27 Eversteijn, Bombardementen, 2288.

Pagina 42 van 55

Projectcode: P03856 Versie: Definitief

Vooronderzoek Ontplofbare Oorlogsresten Conflictperiode De Voord te Elburg

Zwanenburg ‘8th Air Force Rond 12.19 uur werden 465 vliegtuigen, 291 P-51's en 174 P47's uitgestuurd voor aanvallen op vliegtuigen en gronddoelen in het gebied Hannover-Kassel. 73 deden met bommen aanvallen op een fabriek bij Nienburg in Duitsland, in Nederland op flakstellingen bij Elburg en verscheidene andere gronddoelen.

..-11-1944

01-11-1944 28/29-12-1944

Wegens het slechte weer moesten vele jabo's hun bommen in een noodafworp afwerpen boven de Zuiderzee en het Kanaal. Vijf Duitse vliegtuigen werden neergeschoten, zeven, twee P-47 Thunderbolts en vijf P-51 Mustangs keerden niet terug.’28 Eversteijn ‘V-1 neergestort te Elburg. Getroffen werd het Noordeinde.’29 Vergeltungswaffen.nl ‘V1633, V.1, in de haven.’30 Zwanenburg ‘Fighter Command Intruders en Rangers. Tussen 18.12 en 19.30 uur werden Mosquito's uitgestuurd naar Leeuwarden, Steenwijk, Twen-

bronnen niets gevonden over aanwezige flakstellingen in of nabij het onderzoeksgebied. Idem.

Noordeinde ligt niet in of nabij het onderzoeksgebied. De neergestorte V-1 is dus niet herleidbaar naar het onderzoeksgebied. Idem. De haven ligt ver genoeg van het onderzoeksgebied af. De aanval op de vrachtauto’s bevat geen specifieke locatievermelding en is dus niet te herleiden naar het onderzoeksgebied.

28 Zwanenburg, En nooit was het stil (deel 2), 419-420. 29 Eversteijn, Bombardementen, 2307. 30 Vergeltungswaffen.nl, V.1 & V.2 inslagen in Nederland, https://vergeltungswaffen.nl/ (geraadpleegd 5 december 2022).

Pagina 43 van 55

Projectcode: P03856 Versie: Definitief

Vooronderzoek Ontplofbare Oorlogsresten Conflictperiode De Voord te Elburg

..-02-1945

..-02-1945

the en Duitsland ter ondersteuning van Bomber Command. Er werden aanvallen uitgevoerd op drie treinen, één bij Meppel, één bij Almelo en één bij Rheine, waarbij bij alle treffers werden waargenomen. Bij Elburg werden twee vrachtauto's aangevallen en vernield en in het Kustenkanaal een aanval gedaan op vermoedelijk een schip, maar hier werden geen resultaten waargenomen.’31 Eversteijn ‘Bombardement op Elburg. Getroffen werd een terrein aan het IJsselmeer.’32 Eversteijn ‘V-1 neergestort te Elburg. Getroffen werd te Oosterwolde een kerk en woningen.’33

01-02-1945

Vergeltungswaffen.nl ‘V0570, V.1, Kerk en woningen (aan de Velekenstraat).’34

06-02-1945

Studiegroep Luchtoorlog ‘T5203, 12:15, Crash landed along Winterswijk at Oosterwolde ne of Elburg, Spitfire, LF.IX, TA837, 349 Sqdn, F.Sgt., D., Blair.’35

Het onderzoeksgebied ligt niet direct aan het IJsselmeer. Niet herleidbaar/relevant dus. Oosterwolde ligt minstens drie kilometer van het onderzoeksgebied af. Deze indicatie kan dus als niet relevant voor het onderzoeksgebied worden beschouwd. De Velekenstraat ligt meer dan 600 meter van het onderzoeksgebied vandaan. Ook zijn er geen aanwijzingen dat het onderzoeksgebied is geraakt. Om deze reden is er geen diepgaand onderzoek verricht naar deze inslag. Oosterwolde ligt op ruim 3 km afstand van het onderzoeksgebied. Niet relevant dus.

31 Zwanenburg, En nooit was het stil (deel 2), 490. 32 Eversteijn, Bombardementen, 2466. 33 Ibidem, 2466. 34 Vergeltungswaffen.nl, V.1 & V.2 inslagen in Nederland, https://vergeltungswaffen.nl/ (geraadpleegd 5 december 2022). 35 Studiegroep Luchtoorlog, Verliesregister, T5203, https://verliesregister.studiegroepluchtoorlog.nl/ahome/lossregister/results?sglo=T5203 (geraadpleegd 05-12-2022).

Pagina 44 van 55

Projectcode: P03856 Versie: Definitief

Vooronderzoek Ontplofbare Oorlogsresten Conflictperiode De Voord te Elburg

03/04-03-1945

Eversteijn ‘Bombardement door Mosquitoes Mk op Elburg.’36 Zwanenburg ‘2nd Tactical Air Force Bommenwerpers. Tussen 18.45 en 06.25 uur werden 18 Mosquito's van bases in Engeland uitgestuurd voor aanvallen op vijandelijke troepenbewegingen in het gebied Osnabrück, Coesfeld, Minden en een groot gebied van Nederland. Door alle werd in totaal vier ton brisant afgeworpen en werden met goed gevolg aanvallen gedaan op negen vrachtauto's, een trein, 12 schepen en een fabrieksgebouw. Bombardementen resulteerden in een grote krater in een weg en een brand in een fabriek. Ook werden bommen afgeworpen op Elburg, Burgsteinfurt, Meppel en verscheidene spoorlijnen, maar hier werden geen resultaten waargenomen.’39

13-03-1945

The National Archives London Pg 2707 Mosquitos 1 x 18 Bombs dropped on ELBURG.37 In de Daily Log van de 2nd TAF is inderdaad te lezen dat het hier gaat om Mosquitos 1x 18, 136 Wing. In het bijbehoren Wingboek staat vervolgens vermeld dat het gaat om 500 lbs bommen. Bovendien wordt vermeld dat er in Elburg communicatiecentra werden gebombardeerd.38

The National Archives London Pg 2749 Spitfires 1 x 12 Rail Interdiction 11 x 500 and 18 x 250 with 4 cuts at Z.6418, 3 hits at Z.7002 and 4 hits at Z.8432. MET at Z.7128.40

Er is niet met zekerheid te zeggen dat dit bombardement de oorzaak is van de twee waargenomen kraters op de bestudeerde luchtfoto. Als dit wel het geval is, dan zijn de kraters dus ontstaan door twee 500 lbs bommen. Dit bombardement en de kraters hebben echter geen link met het onderzoeksgebied. Om die reden wordt verder onderzoek achterwege gelaten.

Deze gebeurtenis is niet herleidbaar naar het onderzoeksgebied. Het coördinaat Z.7128 ligt net onder het coördinaat waarin de kraters op de luchtfoto zijn geïdentificeerd. De kraters zouden dus van dit bombardement kunnen zijn. Er

36 Eversteijn, Bombardementen, 2532. 37 The National Archives London, AIR 37 AIR MINISTRY: ALLIED EXPEDITIONARY AIR FORCE, LATER SUPREME HEADQUARTERS ALLIED EXPE-DITIONARY FORCE (AIR), AND 2ND TACTICAL

AIR FORCE: REGISTERED FILES AND REPORTS, waarvan: 715, 2nd Tactical Airforce: 718-Daily Logs Mar-May 1945. 38 Ibidem; The National Archives London, AIR26/197. 39 G.J. Zwanenburg, En nooit was het stil. Kroniek van een luchtoorlog (deel 2) (Den Haag 1993) 573. 40 The National Archives London, AIR 37 AIR MINISTRY: ALLIED EXPEDITIONARY AIR FORCE, LATER SUPREME HEADQUARTERS ALLIED EXPE-DITIONARY FORCE (AIR), AND 2ND TACTICAL AIR FORCE: REGISTERED FILES AND REPORTS, waarvan: 715, 2nd Tactical Airforce: 718-Daily Logs Mar-May 1945. Pagina 45 van 55

Projectcode: P03856 Versie: Definitief

Vooronderzoek Ontplofbare Oorlogsresten Conflictperiode De Voord te Elburg

‘On operation DD 29 A/Recce Amersfort-Appeldoorn Area, 4 x 500 and 8 x 250 lbs dropped at Z6418 on rail line. Four direct hits at Z.7128. 3 Met dest.’41 15-03-1945

07-04-1945

12/13-04-1945

13-04-1945

19-04-1945

wordt gesteld dat er drie bewegende vijandige doelen zijn vernietigd. Het is echter niet met zekerheid te zeggen dat dit de kraters op de luchtfoto verklaard.

Luchtfoto, sortie 4-1977, foto 2036 Op deze luchtfoto zijn in (de directe omgeving) van het onderzoeksgebied geen opvallende bodemverstoringen te zien. Wat opvalt is dat het gebied in 1945 in een landelijke omgeving lag. Vandaag de dag is het gebied bebouwd en ligt er een nieuw waterreservoir. Ten zuidwesten van het onderzoeksgebied bevinden zich twee vlak bij elkaar liggende inslagkraters van afwerpmunitie. Deze kraters kunnen afkomstig zijn van een van bovengenoemde bombardementen, maar liggen minstens 700 meter van het onderzoeksgebied verwijderd. Om deze reden worden deze kraters voor dit onderzoek verder als niet relevant beschouwd. The National Archives London Niet herleidbaar naar het onderPg 2970 zoeksgebied. Spitfires 15 x 170 E side of ZUIDER ZEE. MET in area Z.71.42 The National Archives London Niet herleidbaar naar het onderPg3025 zoeksgebied. Mosquitos 2 x 2 Photo Recce. Ferries HARDERWIJK – ELBURG. Successful.43 The National Archives London Niet herleidbaar naar het onderPg3026 zoeksgebied. Typhoons 7 x 36 Area as above. MET at Z.7028, E.5806.44 Elburg in Oorlogstijd Uit deze informatie zijn de betrokBevrijding van Elburg. Op donken eenheden en regimenten bij derdag 19 april 1945 reden de de bevrijding van Elburg te herleiCanadezen en Engelsen met den. hun tanks en militaire voertuigen Elburg binnen. De geallieerde bevrijders bestonden uit militai-

41 The National Archives London, AIR27/1678/102, p. 3. 42 The National Archives London, AIR 37 AIR MINISTRY: ALLIED EXPEDITIONARY AIR FORCE, LATER SUPREME HEADQUARTERS ALLIED EXPE-DITIONARY FORCE (AIR), AND 2ND TACTICAL

AIR FORCE: REGISTERED FILES AND REPORTS, waarvan: 715, 2nd Tactical Airforce: 718-Daily Logs Mar-May 1945. 43 Ibidem. 44 Ibidem. Pagina 46 van 55

Projectcode: P03856 Versie: Definitief

Vooronderzoek Ontplofbare Oorlogsresten Conflictperiode De Voord te Elburg

ren van het Eerste Canadese Leger aangevuld met het Britse Reconnaissance Regiment, de Polar Division, van de 49th West Riding Infantery Division.45 31-05-1945

Streekarchivariaat NoordwestVeluwe Opdracht voor ‘het lichten van 3 schepen, welke tot zinken zijn gebracht in de havenmond van Elburg.’46 Streekarchivariaat NoordwestVeluwe ‘Lichten en vervoer van 3 schepen door de Duitschers tot zinken gebracht, tot stremming van het vervoer.’47 Streekarchivariaat NoordwestVeluwe Declaratie ‘betreffende het lichten van 3 schepen, welke bij de bevrijding dezer gemeente, door de Duitschers tot zinken werden gebracht, uit de havenkop dezer gemeente.’48

12-06-1945

12-02-1946

De haven van Elburg ligt te ver van het onderzoeksgebied verwijderd om als analysegebied te worden meegenomen. De hier genoemde gezonken schepen worden voor dit onderzoek daarom buiten beschouwing gelaten.

Tabel 20: Chronologisch overzicht oorlogshandelingen/indicaties met verwijzingen naar (de omgeving van) het onderzoeksgebied.

45

Elburg in Oorlogstijd, Bevrijding van Elburg, https://elburginoorlogstijd.nl/bevrijding/bevrijdingelburg/#:~:text=Bevrijding%20van%20Elburg%20Op%20donderdag%2019%20april%201945,Division%2C%20van%20de%2049th%20West%20Riding%20Infantery%20Division. (geraadpleegd 29 november 2022). 46 Streekarchief Noordwest-Veluwe, archief toegang: 1051 Gemeentebestuur Elburg 1940-1973, inv.nr.: 685. 47 Ibidem. 48 Ibidem. Pagina 47 van 55

Projectcode: P03856 Versie: Definitief

Vooronderzoek Ontplofbare Oorlogsresten Conflictperiode De Voord te Elburg

[

Pagina 48 van 55

Projectcode: P03856 Versie: Definitief

Vooronderzoek Ontplofbare Oorlogsresten Conflictperiode De Voord te Elburg

[

Pagina 49 van 55

Projectcode: P03856 Versie: Definitief

Vooronderzoek Ontplofbare Oorlogsresten Conflictperiode De Voord te Elburg

Pagina 50 van 55

Projectcode: P03856 Versie: Definitief

Vooronderzoek Ontplofbare Oorlogsresten Conflictperiode De Voord te Elburg

Pagina 51 van 55

Projectcode: P03856 Versie: Definitief

Vooronderzoek Ontplofbare Oorlogsresten Conflictperiode De Voord te Elburg

Pagina 52 van 55

Projectcode: P03856 Versie: Definitief

Vooronderzoek Ontplofbare Oorlogsresten Conflictperiode De Voord te Elburg

7.5

Bijlage 5: Protocol toevalsvondst

Pagina 53 van 55

Projectcode: P03856 Versie: Definitief

Vooronderzoek Ontplofbare Oorlogsresten Conflictperiode De Voord te Elburg

Pagina 54 van 55

Projectcode: P03856 Versie: Definitief