Rapportage Integraal Sport- en beweegbeleid Elburg

Integraal Sport- en beweegbeleid Elburg gezond in beweging

Opdrachtgever Gemeente Elburg

Datum 26 maart 2024

Referentienummer 2230088/20240326Lke01

Auteur(s) Michel de Boer Noud Hes

5.3

Inhoudsopgave 1.

Inleiding

3

1.1

Aanleiding

3

1.2

Plan van Aanpak

3

1.3

Reikwijdte

3

2.

Samenvatting

4

3.

Bestaand beleid

7

3.1

4.

5.

Rijks- en provinciaal beleid

6.

7

Doelgroepen

17

5.3.1

Sport & Onderwijs

18

5.3.2

Sport & Gezondheid

20

5.3.3

Sport, Leefbaarheid & Sociale verbinding

22

5.3.4

Sportaccommodaties

24

5.3.5

Sportverenigingen

26

5.3.6

Sport, bewegen & openbare ruimte

28

Afwegingskader nieuwe aanvragen 6.1

31

Waarom is er een afwegingskader?

31

3.1.1

Brede SPUK-regeling

7

6.1.1

Kaders en besluitvorming gemeenteraad

31

3.1.2

Sportstelsel en sportwet

7

6.1.2

Voor wie is er ondersteuning?

31

3.2

Regionaal beleid

8

6.2

Relatie met het accommodatiebeleid

31

3.3

Gemeentelijk beleid

8

6.3

Criteria voor vormen van sport, bewegen en gezondheid

31

3.4

Uitdagingen beleid

10

Lokale en landelijke ontwikkelingen

6.3.1 6.4

12

Zes uitgangspunten voor ondersteuning

32

Kaders activiteiten

33

4.1

Demografische ontwikkelingen

12

6.4.1

Welk type activiteiten komen in aanmerking voor subsidie?

33

4.2

Sport- en gezondheidsontwikkelingen

12

6.4.2

Hoe werkt een aanvraag?

33

4.3

Maatschappelijke ontwikkelingen

13

6.4.3

Criteria en uitgangspunten

33

4.4

Conclusie

14

Visie en ambities

7.

Financieel kader

35

16

5.1

Visie Elburg: iedereen beweegt!

16

5.2

Hoofdambitie: Sport & bewegen

16

De inhoud van deze uitgave is eigendom van ICS adviseurs B.V. te Zwolle. Enkel de opdrachtgever waarmee ICS adviseurs B.V. een overeenkomst is aangegaan, heeft een gebruiksrecht voor deze uitgave. De inhoud en omvang van dat gebruiksrecht zijn vastgelegd in de algemene voorwaarden van ICS adviseurs B.V., gedeponeerd bij de Rechtbank Overijssel onder nummer 9/2021, dan wel in de overeenkomst zoals hiervoor bedoeld. Elk ander gebruik van deze uitgave, door opdrachtgever en of derden is uitgesloten, inhoudende dat niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, via internet, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van ICS adviseurs B.V.

2230088/20240326Lke01 | www.icsadviseurs.nl

2/36

1. Inleiding 1.1 Aanleiding De gemeente Elburg heeft sport en bewegen hoog in het vaandel staan. Sport en bewegen is vooral leuk om te doen en heeft daarnaast veel andere maatschappelijk functies. Het draagt onder andere bij aan gezondheid, ontmoeting en zelfvertrouwen. De gemeente Elburg doet op veel beleidsterreinen iets aan het bevorderen van sport en bewegen, maar er is geen sprake van een volwaardig sport en beweegbeleid met een integrale aanpak. Ingegeven door deze aanpak, maar ook trends, ontwikkelingen en veranderingen die merkbaar zijn in de huidige samenleving, is de behoefte ontstaan voor een nieuw sport- en beweegbeleid. Nieuw beleid welke richting geeft op welke wijze sport en bewegen binnen de gemeente invulling te geven.

1.2 Plan van Aanpak Een belangrijk uitgangspunt voor dit plan is dat het een gedragen plan is vanuit sportverenigingen, scholen, maatschappelijke organisaties, inwoners en gemeente. Betrokkenheid en draagvlak vormen de basis voor dit integraal sport- en beweegbeleid. De participanten zijn actief betrokken bij het proces door middel van een aantal georganiseerde bijeenkomsten. Zo zijn er met beleidsmedewerkers vanuit diverse domeinen (zoals sport, gezondheid, ouderen, sociaal domein) binnen de gemeente Elburg bijeenkomsten georganiseerd. Tijdens deze bijeenkomsten is op basis van het huidige beleid een eerste beleidsanalyse opgesteld.

een tweetal gezamenlijke bijeenkomsten en een aantal afzonderlijke gesprekken met Stichting Wiel en de scholen inhoud gegeven. Inwoners zijn betrokken door middel van het consulteren van het inwonerspanel welke binnen de gemeente actief is. Zij hebben een vragenlijst ingevuld. De uitkomsten van dit proces zijn vervolgens verwerkt in dit plan. Vervolgens zijn op basis van de opgestelde visie en ambities kaders bepaald, welke terug zijn te vinden in een afwegingskader. Dit is een kader wat richting geeft om aanvragen die de gemeente ontvangt van inwoners en verenigingen op de juiste wijze te beoordelen. Het gaat hierbij om aanvragen voor sport- en beweegactiviteiten. Aanvragen in relatie tot uitbreiding van bestaande en nieuwe sportaccommodaties worden afgewogen in het accommodatiebeleid. De richtlijnen uit dit beleid worden daarbij meegenomen.

1.3 Reikwijdte De reikwijdte van dit integrale plan betreft zowel het georganiseerd sporten en bewegen (o.a. bij sportverenigingen en sportscholen) alsook het ongeorganiseerd sporten en bewegen in de openbare ruimte (zoals hardlopen, wandelen en fietsen), maar ook nieuwe sporten. Op welke wijze de gemeente de georganiseerde en ongeorganiseerde sporten faciliteert in de zin van accommodaties is terug te vinden in het gemeentelijk accommodatiebeleid. De kaders rondom aanvragen voor activiteiten staan in het opgestelde afwegingskader (hoofdstuk 6).

Vervolgens is de gemeente samen met ICSadviseurs met sportverenigingen, scholen en andere maatschappelijke organisaties in gesprek gegaan. Dit om op basis van de eerste analyse op het huidige beleid en uitvoering hiervan en lokale en landelijke ontwikkelingen samen een visie en ambities te bepalen op sport en bewegen. Als vervolg hierop is er een eerste stap gemaakt om te kijken op welke wijze er concreet handen en voeten kan worden gegeven aan deze ambities. Aan deze visie, ambities en concretisering is door middel van 2230088/20240326Lke01 | www.icsadviseurs.nl

3/36

2. Samenvatting

Samenvatting ───

Sporten en bewegen is leuk én goed voor je gezondheid. Daarom investeert de gemeente nu en in de toekomst in ondersteuning bij en activiteiten voor inwoners. Dit doen we om ervoor te zorgen dat straks meer mensen sporten. Daarbij geven we extra aandacht aan jongeren en ouderen en werken we meer samen met anderen, zoals sportverenigingen, het onderwijs en welzijnsorganisaties.

2230088/20240326Lke01 | www.icsadviseurs.nl

4/36

2230088/20240326Lke01 | www.icsadviseurs.nl

5/36

Bestaand beleid

2230088/20240326Lke01 | www.icsadviseurs.nl

6/36

3. Bestaand beleid 3.1 Rijks- en provinciaal beleid 3.1.1 Brede SPUK-regeling De belangrijkste landelijke regeling voor de gemeente is de Brede SPUKregeling; het GALA, Sportakkoord II en de Brede Regeling Combinatiefuncties (BRC) zijn sinds dit jaar voor gemeenten ondergebracht in één Brede Specifieke Uitkering (Brede SPUK). Deze regeling loopt van 2023 tot en met 2026 en wordt uitgevoerd door DUS-I. Hiermee zijn de belangrijkste programma’s en akkoorden met elkaar verbonden. Deze integrale verbinding is belangrijk, op deze wijze biedt dit een fundament voor een gerichte wijk-, lokale en regionale aanpak van preventie, gezondheid en sociale basis in iedere gemeente.

3.1.2 Sportstelsel en sportwet Twee jaar geleden heeft de Nederlandse Sportraad (NL sportraad) middels de notitie ‘De opstelling van het speelveld’ een advies uitgebracht met als doel te komen tot een toekomstbestendig sportstelsel. De raad, welke per 1 januari 2023 in de wet is verankerd, constateert namelijk dat er véél meer Nederlanders in de gelegenheid moeten worden gesteld om te sporten en te bewegen. Dit om in 2040 75% van de Nederlanders te laten voldoen aan de beweegrichtlijnen, wat als doel is gesteld. Juist kwetsbare groepen en daarmee ondervertegenwoordigde groepen (o.a. ouderen, mensen met een beperking en mensen met een laag inkomen) sporten en bewegen onvoldoende. Voor de volksgezondheid is dit cruciaal.

en basisvoorwaarden voor thema’s als kwaliteit, veiligheid en toegankelijkheid zijn hiervoor nodig. Actualiteit sportwet Echter op de laatste vergadering vóór het zomerreces van 2023 heeft de Tweede Kamer voorlopig de verdere stappen om toe te werken naar een sportwet voor drie jaar uitgesteld. In 2026 is te bezien in hoeverre een sportwet noodzakelijk is. Maatschappelijke ontwikkelingen Het rapport van de sportraad ‘De opstelling van het speelveld’ laat bovendien een aantal maatschappelijke ontwikkelingen zien, waarbij het goed is om als sportsector rekening mee te houden en (waar het kan) op te anticiperen. Het gaat hierbij om ontwikkelingen zoals genoemd in paragraaf 4.3. In dit licht wordt er in het genoemde document ook gesproken over een urgentie om de sport toekomstbestendig te organiseren en te financieren. Onderstaande tabel uit het document ‘De opstelling van het speelveld’ laat deze urgentie (op hoofdlijnen) zien:

Om dit doel te realiseren adviseert de raad om sport en bewegen te zien als een publieke voorziening, waarin overheden medeverantwoordelijk zijn voor de organisatie en financiering van sport en bewegen. Dit door middel van een stevig publiek-privaat sportstelsel. In de huidige situatie wordt het organiseren van sport- en beweegaanbod overgelaten aan de private markt: sportverenigingen en ondernemers. Om dit beoogde sportstelsel te verankeren acht zij een sportwet nodig om tot heldere taken en verantwoordelijkheden te komen en deze publieke voorziening vast te leggen. Een heldere verdeling van verantwoordelijkheden Figuur 1 Urgentie om de sport toekomstbestendig te organiseren

2230088/20240326Lke01 | www.icsadviseurs.nl

7/36

3.2 Regionaal beleid Afgelopen jaren hebben acht gemeenten invulling gegeven aan de regionale samenwerkingsagenda Sport en Bewegen Noord-Veluwe 2022-2023. Het doel van de regionale samenwerking is als volgt: “De acht gemeenten op de Noord-Veluwe zetten zich samen met de sportaanbieders en (maatschappelijke) partners in voor een leven lang sport en bewegen voor alle inwoners. De sportinfrastructuur en de openbare ruimte nodigen uit tot bewegen. De inwoners zijn zich ervan bewust dat voldoende sporten en bewegen in elke levensfase bijdraagt aan een gezonde leefstijl en een vitale samenleving.” In februari 2024 is tijdens een bestuurlijk overleg de samenwerkingsagenda geëvalueerd. Om de samenwerking voor de komende jaren verder vorm te geven is het advies om de komende jaren meer focus aan te brengen in onderwerpen en jaarlijks een agenda met onderwerpen vast te stellen die relevant zijn. Voor 2024 gaat het om de volgende onderwerpen: ▪ ▪ ▪ ▪

Aangepast Sporten; Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het Integraal Zorgakkoord (IZA); Sociaal-veilige sport; Actuele ontwikkelingen (het inspelen op actualiteit binnen gemeenten, bijvoorbeeld op een thema als verduurzaming).

3.3 Gemeentelijk beleid Voor het ontwikkelen van een sport- en beweegbeleid is het belangrijk in beeld te hebben welke beleidslijnen en uitgangspunten er zijn op thema’s die sport en bewegen raken in de gemeente Elburg. De planvorming moet immers niet haaks staan op andere beleidsuitgangspunten, maar deze juist versterken en complementair hieraan zijn. Dit hoofdstuk heeft als doel om een korte beleidsanalyse in beeld te brengen van de meest relevante beleidsontwikkelingen binnen de gemeente. Hierbij staan we ook stil bij de provinciale en landelijke beleidsontwikkelingen.

2230088/20240326Lke01 | www.icsadviseurs.nl

Het bestuursakkoord 2022-2026 zet onder andere in op een gezonde leefstijl voor haar inwoners. Dat kan via sport en door in te zetten op een fysieke leefomgeving die meer uitdaagt om te sporten en te bewegen. Bovendien gaat het hierbij om multifunctioneel gebruik van sportparken en schoolpleinen. Gemeente pakt deze ambities op met verenigingen en maatschappelijke partners en neemt hierin de regie. Het programma Duurzaam Elburg (2022) heeft de ambitie om Elburg klimaatneutraal en klimaatbestendig te laten zijn in 2050. Om dit te bereiken is één van de ambities al het maatschappelijk vastgoed energieneutraal te laten zijn. Het “Beleidsplan sociaal domein 2024-2031” is voor het nieuwe Elburgse integrale sport- en beweegbeleid een belangrijk overkoepelend visiedocument. Binnen sociaal domein staat de kracht van de inwoner en de samenleving centraal. De gemeente ondersteunt inwoners daarbij met het geven van informatie, de inzet van basisvoorzieningen, specialistische hulp en een vangnet. In relatie tot sport en bewegen komt de focus meer op gezondheid en gedrag te liggen dan op ziekte of de zorg. Investeren in het deelnemen aan sport en bewegen, anderen ontmoeten en het hebben van een zinvolle dagbesteding zijn daar voorbeelden van. Naast mentale veerkracht is inclusiviteit een belangrijke pijler: iedere inwoner telt mee en moet mee kunnen doen.

Dit vraagt extra aandacht, onder andere voor sporten waarbij, waar nodig, aanpassingen worden gedaan om iedere inwoner te kunnen laten sporten en bewegen. Belangrijk aspect hierbij is ook om de sociale basis van inwoners te versterken. De inzet van buurtsportcoaches maakt hier onderdeel vanuit. Het gaat hierbij om een inzet op een veilige en leefbare omgeving. Het realiseren van een leefomgeving, zowel fysiek als sociaal-veilig, zijn hierbij belangrijke aspecten. Door de omgeving te verbeteren en gezonde keuzes makkelijker bereikbaar te maken, zijn mensen in staat hun gedrag positief te veranderen. Belangrijke elementen hierin zijn: uitnodigen tot bewegen, gelegenheid tot ontmoeting, kunnen ontspannen en goede toegang tot voorzieningen. Het Lokaal sportakkoord heeft als doel iedereen met plezier te laten sporten en bewegen. Een leven lang ieder op zijn of haar eigen niveau. Activatie van inwoners gebeurt door middel van het stimuleren van sport en bewegen. Een krachtenbundeling en daarmee samenwerking van verschillende partijen uit sectoren als sport, onderwijs, zorg en welzijn staat hierbij centraal.

8/36

Doelstellingen om de ambities te realiseren zijn als volgt: 1. Sport- en bewegen faciliteren voor iedereen; 2. Functionele, goede en duurzame sportinfrastructuur (binnen- en buitensportaccommodaties en beweegvriendelijker inrichten openbare ruimte); 3. Toekomstbestendig maken van sport- en beweegaanbieders; 4. Meer kinderen voldoen aan de beweegrichtlijnen en zijn daardoor motorisch vaardiger. De coördinatie van dit akkoord is in handen van Stichting Wiel. Dit is een samenwerking tussen sport- en beweegaanbieders, welzijnsorganisaties, overheid (gemeente Elburg), GGD NOG, zorginstellingen en onderwijsinstellingen. Het ‘Integraal preventieplan voor een gezond en actiever leven in Elburg’ zet in op de zes GALA-doelstellingen: 1. Terugdringen gezondheidsachterstanden (waaronder Kansrijke Start); 2. Een gezonde fysieke leefomgeving die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten; 3. Het versterken van de (verbinding met) de sociale basis met als doel op een prettige manier in de gemeente Elburg te leven; 4. Een gezonde leefstijl; 5. Het versterken van de mentale weerbaarheid en mentale gezondheid; 6. Vitaal ouder worden. Binnen dit plan is eveneens aandacht voor sport en bewegen. Hierbij gaat het om bijvoorbeeld: ▪ Blijvend inzetten van ruim aanbod van o.a.

sportverenigingen (jeugd en volwassenen); ▪ Blijvend inzetten op de activiteit Sportvrouwen (volwassenen) om gezondheidsachterstanden terug te dringen; ▪ Het bevorderen van een gezond gewicht onder de jeugd, volwassenen en mensen in kwetsbare posities (zoals mindervaliden). Het accommodatiebeleid gemeente Elburg (2020), welke niet gaat over de sportvelden, laat zien dat zij de ambitie heeft om het bestaande aanbod van maatschappelijke accommodaties op peil te houden, zolang hiervoor behoefte en draagvlak vanuit de maatschappij aanwezig is. In relatie tot

2230088/20240326Lke01 | www.icsadviseurs.nl

binnensportaccommodaties is de ambitie om in iedere kern minimaal over één accommodatie te beschikken. Dit om sporten mogelijk te maken en gezien de zorgplicht in relatie tot het faciliteren van het bewegingsonderwijs. In relatie tot het beleid van sport/multifunctionele accommodaties is het volgende benoemd: “Afgezien van huisvesting bewegingsonderwijs, is de huisvesting van sport in de kern een aangelegenheid voor de sportverenigingen zelf. Waar mogelijk en haalbaar ondersteunt gemeente Elburg gezonde sportverenigingen bij het faciliteren door te streven naar adequate sportaccommodaties. De focus bij eventuele investeringen in sportaccommodaties van gemeentezijde is gelegen in het beter benutten van bestaande (multifunctionele) accommodaties die door meerdere partijen worden benut. Bovendien kunnen sportaccommodaties gebruikmaken van een duurzaamheidslening voor maatschappelijk vastgoed.” Het Integraal Huisvestingsplan Elburg (IHP) voor het onderwijs stelt dat de onderwijshuisvesting en haar omgeving een gezonde leefstijl dient te stimuleren. Hierbij gaat het onder andere om gezonde voeding. Dit sluit aan op het programma Jongeren op Gezond Gewicht (JOGG).

Bovendien is de ambitie om sport en bewegen breder in te zetten om onderwijsdoelen na te streven waarbij het gaat om leerlingen te kwalificeren (voorbereiden op werk of een vervolgopleiding), te socialiseren (leren omgaan met elkaar), te vormen (persoonsvorming) en het vergroten van de motorische vaardigheden. De inclusie agenda, gemeente Elburg (2022) laat zien op welke wijze toegankelijkheid specifiek voor mensen met een beperking wordt gerealiseerd. Het gaat hierbij om meedoen in de samenleving voor deze groep. Uitgangspunten binnen deze agenda zijn: gelijkwaardigheid (mensen met een beperking hebben dezelfde rechten), solidariteit (er is sprake van acceptatie en betrokkenheid zonder beperking) autonomie (mensen met een beperking maken zelfstandige besluiten of worden ondersteund als zij daartoe niet in staat zijn) en participatie (kinderen en volwassenen met een handicap doen mee. Acties vanuit deze agenda zijn om inclusie een plek te geven in het sportakkoord en een inclusie challenge uit te voeren (sport, actief in het groen, actief in de buurt).

9/36

3.4 Uitdagingen beleid Op basis van het huidige beleid wat in de voorgaande paragrafen is samengevat, is door gemeente, sportverenigingen, scholen en andere maatschappelijke instellingen een analyse gemaakt. In onderstaande tabel is deze analyse kort en bondig samengevat en zijn de voornaamste conclusies als volgt: Kansen

•

•

• •

• •

• •

Samenwerken tussen sport en andere domeinen (bijvoorbeeld sportvereniging en kinderopvang/BSO Sport en bewegen als onderdeel van het onderwijs (bijvoorbeeld tussenschoolse en naschoolse activiteiten en ‘Bewegend Leren’) Groeiend besef sport en bewegen in te zetten voor gezondheid Inzetten van flexibiliteit bij sportverenigingen (bijv. samenwerken aan een vernieuwend/passend(er) aanbod) Inzet op nieuwe sportvormen, zoals padel en pumptracks Ontwikkelen multifunctionele sportaccommodaties waarbij verschillende sporten worden aangeboden1 (clustering) Sporttechnisch kader inzetten voor pedagogische ontwikkelingen van kinderen Inzet op sporten en bewegen in openbare ruimte

Bedreigingen

• • • • •

Kostenstijgingen; exploitatie sportaccommodaties in het geding Georganiseerde sport, welke onderdruk staat Het vinden van voldoende vrijwilligers Beperkt gebruik van de sportvelden c.q. accommodaties Sportverenigingen zijn vooral naar binnen gerichten hebben minder de ambitie om samen te werken met andere organisaties of invuling te geven aan brede maatschappelijke opgaven

Sterkten

• •

Beweegprogramma’s/ projecten (Stichting Wiel) In het merendeel van de kernen zijn sportaccommodaties aanwezig

Zwakten

• •

•

•

•

•

Verenigingsondersteuning (wordt nog te weinig ingezet voor sportverenigingen Te weinig voorzieningen in de openbare ruimte die uitnodigt om in te sporten en te bewegen (n Te weinig gevarieerd/ passend sport- en beweegaanbod voor jongeren Te weinig rekening houden met mensen met een beperking (inclusie) in de openbare ruimte Gezamenlijke en betere gebruikmaking sportvelden (overdag) door bijvoorbeeld nieuwe doelgroepen en het onderwijs. Weinig budget i.r.t. andere gemeenten

1 Gezien de demografische (vergrijzing) en maatschappelijke (afname georganiseerd sporten) ontwikkelingen onderzoeken we, voor het behoud van de sportinfrastructuur in Elburg, de meerwaarde van clustering

van diverse sporten op één locatie. Dit kan mogelijk leiden tot verplaatsing van sportvelden naar een centrale locatie in Elburg.

2230088/20240326Lke01 | www.icsadviseurs.nl

10/36

Lokale en landelijke ontwikkelingen

2230088/20240326Lke01 | www.icsadviseurs.nl

11/36

4. Lokale en landelijke ontwikkelingen Om toekomstig beleid uit te stippelen is het niet alleen van belang om het huidige beleid te analyseren, maar ook inzage te hebben in de belangrijkste trends en ontwikkelingen.

aantal huishoudens blijft nog wel redelijk groeien de komende jaren maar ook daar stagneert de groei na verloop van tijd. De relatief grotere groei van huishoudens t.o.v. de bevolking heeft als reden dat huishoudens steeds kleiner worden, o.a. door toenemende vergrijzing. ELBURG

2025

2030

2035

2040

2045

2050

Bevolking

24.310

24.690

25.100

25.550

25.930

26.040

4.1 Demografische ontwikkelingen

Huishoudens

9.800

10.120

10.400

10.600

10.750

10.860

Het aantal inwoners in de gemeente Elburg is met 2.963 personen toegenomen van 21.074 in 1995 tot 24.037 in 20232 (toename van 14%). De samenstelling van leeftijdscategorieën is als volgt3:

4.2 Sport- en gezondheidsontwikkelingen

Leeftijdscategorieën in % Elburg 25 21 21

Noord- en Oost-Gelderland

29 27 31

27 29 27

Nederland

15 18 15

0 t/m 19 jaar 20 t/m 44 jaar 45 t/m 64 jaar 65 t/m 79 jaar

▪ ▪

5

6

5

80 jaar of ouder

Het aandeel ouderen (65+) in Elburg stijgt van 20% in 2022 naar 26% in 2040. Deze stijging is harder dan gemiddeld in Nederland. Er is sprake van dubbele vergrijzing: er komen meer ouderen en ouderen worden ouder (80+). Hierdoor stijgt de prevalentie van chronische aandoeningen (hart- en vaatziekten, oncologie met vooral dementie en artrose als aandachtspunten).

Bevolkingsontwikkeling Zoals hieronder in de tabel is te zien, is er de komende periode (nog) geen sprake van krimp. Eerder van een stagnering van de groei in bevolking. Het 2 Bron: Statline, RIVM, 2023. 3 Bron: GGD Noord- en Oost-Gelderland, 2022. 4 Bron: Statline, RIVM, jaar: 2022. 5 Dit zijn gemiddelde van de gemeenten Oldebroek, Nunspeet, Epe en Dronten.

2230088/20240326Lke01 | www.icsadviseurs.nl

In relatie tot de landelijke en lokale sportdeelname en gezondheid constateren we de volgende relevante zaken4: Lokaal Regionaal5 Landelijk 6 Beweegrichtlijnen Alle leeftijden 48,3% 50,4% Vanaf 18 jr. en ouder 42,2% 44,4% 47,5% 65+ 38,7% 38,6% 38,2% Niet sporters 53,4% 49,3% Sportbondleden 26,1% 24,0% Ongeorganiseerde sporten Wielrennen 2,0% 2,5% Fitness 22,0% 20,3% Sportief wandelen 2,0% 1,7% Hardlopen 10,0% 9,2% Ervaren goede gezondheid7 Alle leeftijden Vanaf 18 jr. en ouder Overgewicht Vanaf 18 jr. en ouder

82,0% 81,5%

80,9%

79,1% 78,4%

50,7%

52,8%

50,8%

6 Kinderen 4 t/m 17 jr.: 1 u p/week matig intensief bewegen en 3x p/w spier- en botversterkende activiteiten.

Volwassenen: 2 u p/week matig intensief bewegen en 2x p/w spier- en botversterkende activiteiten. 7 Ervaren gezondheid is een samenvattende gezondheidsmaat van alle relevante gezondheidsaspecten voor de persoon in kwestie. Het zegt iets over hoe een persoon zijn of haar lichamelijke, psychische en sociale functioneren ervaart.

12/36

voor de motorische vaardigheden van kinderen, wordt hier nog (te) weinig aan gedaan binnen het bewegingsonderwijs.

De belangrijkste conclusies uit deze tabel zijn: ▪

▪ ▪ ▪

Gemiddeld de helft van de inwoners (jongeren-volwassenen-senioren) voldoet niet aan de beweegrichtlijnen en beweegt daarmee onvoldoende (bovendien liggen de gemiddelden onder het landelijk gemiddelde; Het percentage niet-sporters is hoger dan het landelijk gemiddelde; Het aantal sporters actief bij een sportvereniging (en dus lid van een sportbond) is hoger dan het landelijk gemiddelde; Voldoet een relatief grote groep senioren (65+) ten opzichte van andere leeftijdsgroepen niet aan de beweegrichtlijnen.

▪

Inactiviteit is een risicofactor voor het ontstaan van onder andere overgewicht en obesitas, met bijbehorende medische, sociale en maatschappelijke gevolgen.

▪

Echter de toenemende aandacht voor een gezonde leefstijl en ieders eigen verantwoordelijkheid daarin doen sportdeelname stijgen.

▪

Georganiseerd sporten via clublidmaatschap verliest terrein; flexibel sporten is populair: mensen sporten vaker individueel of in zelfgevormde groepen en op niet-traditionele locaties. Het aanbieden van nieuwe vormen van sport met minder verplichtingen kan hierop een uitkomst bieden. Voorbeelden van deze niet-traditionele sporten zijn KWIEKbeweegroutes, pumptracks, beachsporten, boulderen en bootcamp.

▪

Steeds meer mensen willen een ‘totaalbeleving’ als ze sporten. Sportevenementen zoals color- en mud-runs, toertochten, marathons en triatlons worden belangrijker. Ook dit vraagt iets van de manier waarop sportverenigingen hun aanbod organiseren.

▪

Ook vrijwilligers vragen meer flexibiliteit. Ze binden zich minder aan één vereniging, maar doen verschillende vrijwilligersklussen. Sportclubs moeten bovendien concurreren met de stijgende vraag naar vrijwilligers op andere terreinen (mantelzorg, buurtparticipatie etc.) en bovendien is er sprake van demografische ontwikkelingen (o.a. sterke daling van vrijwilligerswerk door jongeren) en individualisering die ervoor zorgt dat het vrijwilligerswerk in de sport (licht) daalt.

▪

Schaarste in vrije tijd: steeds meer ouders combineren werk, zorg voor kinderen en hun naasten. Gemak en combineren van taken en sporten en bewegen zijn hierbij sleutelwoorden. Het halen en brengen van kinderen kan worden gecombineerd met een toegesneden beweegaanbod voor die ouders bij de betreffende vereniging. Door deze schaarste in vrije tijd (o.a. door steeds meer werkende mensen) is het minder gemakkelijk vrijwilligers te vinden (voor bijvoorbeeld trainingen).

▪

Van traditioneel bewegingsonderwijs naar eigentijds bewegingsonderwijs: het inzetten op bewegingsonderwijs waarbij (binnen én buiten) méér ruimte is voor veelzijdiger en beter leren bewegen (en dit faciliteren) en het

In welke mate er lokaal wordt voldaan aan de beweegrichtlijnen voor kinderen tussen de 4 en 12 jaar en middelbare scholieren is onbekend door het ontbreken van metingen, maar uit regionaal onderzoek blijkt het volgende: ▪

34% van de kinderen tussen 4-12 jaar (t.o.v. 38% in Noord- en OostGelderland (NOG) beweegt dagelijks minimaal 1 uur en 13% van de middelbare scholieren (t.o.v. 16% in NOG en Nederland).

4.3 Maatschappelijke ontwikkelingen Wat zijn trends en ontwikkelingen voor de toekomst? De Sport Toekomstverkenning (STV) schetst hoe onder andere de sportparticipatie, vitaliteit en sporteconomie zich ontwikkelen tot 2030 (Kenniscentrum Sport & Bewegen, 2019). De verwachting is dat mensen tot 2030 evenveel blijven sporten, maar de manier waarop zij dat doen zal veranderen. De belangrijkste trends zijn dan ook als volgt: ▪

Vergrijzing: ouderen doen de sportdeelname dalen; ouderen sporten namelijk gemiddeld minder. Toch is de toekomstige 55-plusser een stuk vitaler dan de vorige generaties. Ze wandelen, fietsen en tuinieren bijvoorbeeld meer. Keerzijde is dat zij later met pensioen gaan en dus langer een veelal zittend werkbestaan leiden.

▪

Ook bij jongeren vormt voldoende beweging een uitdaging: het populaire gamen en sociale media als tijdverdrijf maken de jeugd juist minder lichamelijk actief dan vorige generaties. Corona heeft hier eveneens aan bijgedragen. Hoewel ouders en onderwijzers erkennen dat dit nadelig is

2230088/20240326Lke01 | www.icsadviseurs.nl

13/36

aanbieden van moderne vormen van bewegingsonderwijs (denk hierbij aan slacklinen, freerunning, digitalisering, etc.).

4.4 Conclusie Uit bovenstaande is op te maken dat de gemeente Elburg te maken heeft met een stagnerende groei van de bevolking. Een bevolking waarbij sprake is van een dubbele vergrijzing in 2040, welke invloed heeft op de gezondheid van senioren en daardoor vaak minder vitaal zijn om te kunnen sporten en bewegen. Verder wordt geconcludeerd dat meer dan de helft van de inwoners niet voldoende beweegt en dat de groep jongeren van 10 - 18 jaar (middelbare scholieren) ten opzichte van andere leeftijdsgroepen minder beweegt. Bovendien deed corona daar nog een schepje bovenop: steeds meer jongeren zeggen de sport vaarwel, wat niet ten goede komt aan de gezondheid; overgewicht en obesitas nemen toe. Verder staan sportverenigingen onder druk, onder andere op het vlak van vrijwilligerswerk. Dit betekent dat er meer behoefte is aan een flexibele inzet van vrijwilligers. Dit vraagt een andere manier van werken van sportverenigingen en sportaanbieders. Kortom, er is nog een wereld te winnen. Maatschappelijke ontwikkelingen laten zien dat de manier waarop Nederlanders sporten verandert en het daarmee goed is om in te spelen op trends en ontwikkelingen. Bij de totstandkoming van de visie en ambities (volgende hoofdstuk) is er gekeken in hoeverre de gemeente Elburg kan inspelen op deze trends en ontwikkelingen.

2230088/20240326Lke01 | www.icsadviseurs.nl

14/36

Visie en ambities

2230088/20240326Lke01 | www.icsadviseurs.nl

15/36

5. Visie en ambities 5.1 Visie Elburg: iedereen beweegt! Uitgangspunt voor de sportvisie is: met plezier iedereen een leven lang laten sporten en bewegen en daarmee Elburg uit te laten groeien tot een actieve gemeente. We spelen bovendien in op trends en ontwikkelingen, bijvoorbeeld door meer inwoners te laten sporten in de openbare ruimte en meer aandacht te hebben voor een gezonde leefstijl en nieuwe sporten te introduceren. Bovendien ziet de gemeente graag meer vitale sportverenigingen en meer jeugd, jongeren en senioren die sporten en bewegen. Kortom, het faciliteren, stimuleren en regisseren van sport en bewegen met het oog op een lichamelijk, fysiek en sociaal gezonde Elburgse samenleving staat hierbij centraal. Deze visie vertaalt zich vervolgens in een hoofdambitie en onderliggende ambities voor de komende acht jaar (tot 2032) met tussentijds evaluatiemoment.

5.2 Hoofdambitie: Sport & bewegen Uit paragraaf 4.2 blijkt dat een groot deel van de inwoners uit de gemeente Elburg niet voldoet aan de beweegrichtlijnen en daarmee niet sportend actief is. De overkoepelende, primaire ambitie binnen dit sport- en beweegbeleid is om meer inwoners te laten voldoen aan deze beweegrichtlijnen en daarmee meer inwoners te laten sporten en bewegen binnen de gemeente. Dit een leven lang.

Dit willen we bereiken door meer mensen vanuit alle doelgroepen en leeftijden (meer) plezier te laten ervaren in sporten en bewegen, met als doel langer actief te blijven en een leven lang te (gaan) sporten. Dit in een inclusieve sporten beweegomgeving. Immers, sport en bewegen is niet voor iedereen vanzelfsprekend. Dit betekent dat we, ongeacht iemands leeftijd, gezondheid, etnische achtergrond, seksuele geaardheid of sociale en financiële positie, inwoners willen laten sporten en bewegen en de toegang hiertoe willen vergroten. Het gaat hierbij niet alleen om georganiseerde sporten zoals voetbal en tennis, maar juist óók om nieuwe bewegingsvormen. Bovendien is het goed om het bestaand georganiseerde sportaanbod onder de loep te nemen en om meer mensen (leden) te behouden en plezier te laten beleven aan sport, na te denken over flexibiliseren en verruimen van het aanbod om zo nieuwe groepen (niet-sporters) te werven en uitstroom van huidige sporters tegen te gaan. Om deze reden is het van belang dat het sport- en verenigingsleven in de breedste zin van het woord een beter passend aanbod organiseert (met eventuele ondersteuning vanuit Stichting Wiel) voor alle doelgroepen en vervolgens deze activiteiten vanuit de gemeente faciliteert met voldoende en kwalitatief goede accommodaties en voorzieningen.

Hierbij gaat het niet alleen om het georganiseerde sportaanbod, maar dus ook het ongeorganiseerd sporten en bewegen in de openbare ruimte beter te faciliteren. Op welke wijze nieuwbouw en vervanging van sportaccommodaties is te faciliteren, is terug te vinden in het huidige accommodatiebeleid. Voor enkele vragen, zoals investeringen in buitensportaccommodaties, heeft het huidige accommodatiebeleid momenteel geen kaders. Deze worden bij herijking van het accommodatiebeleid toegevoegd.

─── “Met plezier alle inwoners van Elburg een leven lang laten sporten en bewegen”

2230088/20240326Lke01 | www.icsadviseurs.nl

16/36

5.3 Doelgroepen Binnen onze ambitie stellen we een tweetal primaire doelgroepen (focusgroepen) centraal: Jeugd en jongeren Dit betreft de leeftijdsgroep 10 – 18 jaar die in de tienerjaren stopt met sporten. Dit is versterkt tijdens de coronajaren en deze doelgroep heeft het daarna ook niet meer structureel hervat. Uit voorgaand hoofdstuk blijkt eveneens dat deze groep ten opzichte van andere doelgroepen minder beweegt. Het is van belang om deze ontwikkeling een halt toe te roepen. Dit om uitval te voorkomen (op jongere leeftijd wordt vaak nog wel gesport) en zo te bevorderen dat jongeren een leven lang sporten en bewegen. Het is van belang om voor deze groep in de gemeente een beter passend sportaanbod te bieden door in te zetten op nieuwe sporten zoals padel en streetsporten (bijvoorbeeld 3x3 basketbal) en te flexibiliseren in lidmaatschap bij sportverenigingen, waar voldoende sociale contacten (‘het maatjesgevoel’) onderdeel van uitmaken. Senioren (65+) Dit is een steeds groter wordende groep die net als de groep jongeren minder sport ten opzichte van andere leeftijdsgroepen. Bovendien is zij minder vaak lid van een sportvereniging. Los van deze ontwikkelingen speelt ook gezondheid van deze groep een rol bij het inzetten van sport en bewegen om gezondheidsachterstanden te reduceren en vitaal oud te kunnen worden.

Onderzoek wijst uit dat het voor deze groep net als voor jongeren belangrijk is dat het sociale aspect onderdeel is van de sport- en beweegactiviteit. Verder is het van belang een passend en vooral ook gedifferentieerd aanbod (met bijvoorbeeld een flexibel lidmaatschap) te ontwikkelen. Dit bij voorkeur dicht bij de mensen (in de wijk) in bijvoorbeeld een buurthuis, wijkcentrum of multifunctionele sportaccommodatie. Daar is meer te doen, zodat mensen eenvoudiger contacten kunnen opdoen. Het is daarbij goed om juist voor de meer kwetsbare ouderen (met gezondheidsproblemen) in samenwerking met de gezondheidsinstellingen een integraal aanbod te ontwikkelen.

sterk schommelen en bij passende interventies pas op lange termijn positieve effecten laten zien. Wat doen we momenteel? ▪ ▪

▪ ▪ ▪

Inzet op project ‘Doorbewegen’ (een sportief beweeguur inclusief kop koffie); Inzetten op sport- en beweegactiviteiten voor verschillende groepen inwoners zoals jeugd, senioren en kwetsbare groepen in de wijk en centraal georganiseerd; Inzet op Programma ‘Vitaal ouder worden’; Naschools beweegaanbod: het verzorgen van naschools sportaanbod op schoolpleinen en speelveldjes in de gemeente Elburg; Extra & Tiener gym: beweegactiviteiten voor kinderen en jongeren die moeite hebben om aansluiting te vinden bij bestaand sport- en beweegaanbod in de gemeente Elburg.

Wat willen we bereiken? ▪ ▪

In 2029 voldoet minimaal 55% van de Elburgse inwoners aan de beweegrichtlijnen; In 2029 is er een breed en vernieuwend sport- en beweegaanbod ontwikkeld, welke passend(er) is voor sporters, niet sporters en bovenal voor jongeren en senioren 65+.

Het bovenstaande streefcijfer van 55% is op papier behoudend, maar landelijke cijfers van de afgelopen jaren op dit vlak laten zien dat percentages

2230088/20240326Lke01 | www.icsadviseurs.nl

17/36

Hoe willen we dit bereiken? Acties ▪ Het herijken van het sportakkoord met Stichting Wiel en maatschappelijke organisaties (zoals sport, onderwijs, welzijn) ▪

▪

Initiatiefnemer(s) Gemeente

Het werkplan en daarmee de inzet vanuit Stichting Wiel (waar nodig) passend maken op gestelde ambities en gewenste ondersteuning

Gemeente en Stichting Wiel

Het door sportaanbieders (o.a. sportverenigingen) invulling geven aan een passender en gedifferentieerder aanbod (voor in ieder geval jongeren en senioren)

Sportaanbieders

Om aan deze doelen te voldoen, is het van belang integraal invulling te geven aan de opgave. Bovendien wordt sport en bewegen steeds meer ten behoeve van andere thema’s benut. Deze thema’s zijn vervat in de volgende (sub-)ambities:

5.3.1 Sport & Onderwijs

schoolpleinen (als onderdeel van de ambitie sport, bewegen en openbare ruimte), het beter benutten van sport- en beweegvoorzieningen in de buurt (zoals het toekomstige PumpTrack in Elburg) en kritisch kijken naar de sportinventaris en inrichting die wordt gebruikt in de gymzalen; op welke trends en ontwikkelingen (zoals freerunning) kunnen we inspelen tijdens de lessen bewegingsonderwijs, welke zijn passend en hebben aansluiting op huidige interesses van kinderen? Op dit vlak is het idee opgevat om roulerende materialensets (met bijvoorbeeld BMX-fietsjes en skeelers) te gebruiken, waar scholen gedurende een bepaalde periode gebruik van kunnen maken in de les, tijdens de sportoriëntatie of op de sport- en beweegvoorzieningen in de buurt. Bovendien wordt gedacht aan het meer laten sporten en bewegen van kinderen in de pauzes (pauzesporten) en na schooltijd. Uit de sessie met de scholen is gebleken dat regelmaat en structuur hierbij belangrijk zijn; het gezamenlijk organiseren en ontwikkelen van een sport- en beweegaanbod met scholen en sportorganisaties is hierbij relevant. Nu gebeurt dat dikwijls incidenteel en worden scholen individueel door sportverenigingen en sportorganisaties benaderd.

Tijdens de startbijeenkomst en tijdens de bijeenkomst met de scholen is bijvoorbeeld geopperd om het project Move-It nieuw leven in te blazen en op deze wijze clinics te organiseren op school (bijvoorbeeld tijdens de lessen bewegingsonderwijs en/of bij de sportvereniging/organisatie met als afsluiting een toernooi. Hierbij is het goed om óók aandacht te hebben voor kinderen die het moeilijk vinden om mee te doen met sporten op school of bij de sportvereniging. Juist voor deze groep is het van belang in aanraking te komen met (verschillende) sporten en plezier te ervaren.

Kinderen bewegen steeds minder en bovendien gaan de motorische vaardigheden (zoals snelheid, kracht, coördinatie en lenigheid) sterk achteruit. Het is hierbij van belang om deze vaardigheden van jongs af aan te leren, want op latere leeftijd wordt dit vele malen moeilijker en is de kans op sportuitval groot. Sport en bewegen voor, tijdens en na schooltijd helpen juist de motorische vaardigheden te verbeteren. De school (zowel binnen als buiten) is dé plek waar je alle kinderen bereikt en op deze wijze de schooldag kunt verrijken en verlengen met sport en bewegen. Het meer uitdagen en verleiden van kinderen om te sporten en te bewegen is hierbij een belangrijk aspect. Hierbij gaat het onder andere om het inrichten van beweegvriendelijke(re) 2230088/20240326Lke01 | www.icsadviseurs.nl

18/36

Verder is het goed om bewegen in de klas te stimuleren; zittend onderwijs is nu nog (te) vaak de norm. Een schooldag dynamischer invullen door bijvoorbeeld in te zetten op de The Daily Mile8, ‘energizers’ of dynamisch meubilair (bijvoorbeeld deskbikes) is hier een mooie toevoeging. Ofwel korte activiteiten die het bewegen stimuleren in de klas of daarbuiten. Dit kan kinderen helpen om zich vervolgens fitter te voelen, zich beter te concentreren en bovendien actiever en weer meer betrokken zijn tijdens de les. Wat doen we al? ▪ ▪ ▪ ▪

Invulling geven aan bewegingslessen waarbij wordt gewerkt met MQscan welke inzicht geeft in beweegvaardigheden van leerlingen; Inzetten op sport- en beweegactiviteiten voor verschillende groepen inwoners zoals jeugd, senioren en kwetsbare groepen; Naschools beweegaanbod: het verzorgen van naschools sportaanbod op schoolpleinen en speelveldjes in de gemeente Elburg; Extra & Tiener gym: beweegactiviteiten voor kinderen en jongeren die moeite hebben om aansluiting te vinden bij bestaand sport- en beweegaanbod in de gemeente Elburg.

Hoe willen we dit bereiken? Acties ▪ Blijvend in te zetten op de MQscan om beweegvaardigheden te monitoren ▪ Inzetten op een sport- en beweegaanbod in samenwerking met sportverenigingen/ sportorganisaties en scholen (Move-It) ▪ Het opstellen van een Plan van Aanpak waarin opgenomen op welke wijze passender invulling kan worden gegeven aan de lessen bewegingsonderwijs.

Initiatiefnemer(s) Stichting Wiel

Stichting Wiel

Vakdocenten/gymleerkrachten van de scholen

Wat willen we bereiken? ▪

▪

▪

▪

In 2029 zijn de motorische beweegvaardigheden van Elburgse kinderen verbeterd door middel van leren bewegen, sport- en beweegactiviteiten op scholen met bewegend leren; In 2029 zijn alle Elburgse scholen (PO en VO) gestimuleerd na te denken over een meer passende invulling te geven aan de lessen bewegingsonderwijs; In 2029 is ten minste driekwart van de Elburgse scholen (PO en VO) in samenwerking met sportverenigingen en andere sportorganisaties actief in het vormgeven van een sport- en beweegaanbod voor, tijdens en/of na schooltijd; In 2029 zijn er méér scholen die de schooldag dynamischer invulling geven.

8 Dagelijks onderbreken kinderen de dag of les om 15 minuten in hun eigen tempo een rondje te rennen of

joggen. De impact kan enorm zijn – niet alleen de conditie van de kinderen, maar ook hun concentratieniveau, stemming, gedrag en algehele welzijn kan vooruitgaan.

2230088/20240326Lke01 | www.icsadviseurs.nl

19/36

5.3.2 Sport & Gezondheid Inwoners van de gemeente ervaren de eigen gezondheid als goed of zeer goed. Dit blijkt ook uit de getoonde cijfers in paragraaf 4.2. Maar in de gemeente Elburg moet het mogelijk zijn om in een veilige en kansrijke omgeving te worden geboren, op te groeien en ouder te worden. Gezondheid en welzijn zijn hierin belangrijke aspecten. Sport en bewegen kan hieraan bijdragen. Er is namelijk een groeiend besef dat sport en bewegen een positieve bijdrage geeft aan gezondheid van mensen. Sport en bewegen is een uitstekend middel om de gezondheid te bevorderen en problemen als overgewicht te voorkomen. Als gemeente zetten we ons in om gezonde keuzes te stimuleren. Verminderen gezondheidsachterstanden De ambitie is om een gezonde leefstijl te creëren voor jeugd en senioren (de focusgroepen). Om dit te realiseren is er extra inzet nodig om inwoners met gezondheidsachterstanden te bereiken en vervolgens deze achterstanden te verminderen. Het gaat hierbij om in te zetten op thema’s die terug zijn te vinden in het BRAVO leefstijlmodel. Dit model is een leidraad voor het realiseren van een gezonde leefstijl, waarbij een inzet wordt gedaan op: Roken, Alcohol, Voeding en Ontspanning.

Wat doen we al? ▪ ▪

▪ ▪

Het versterken van interventies ten behoeve van preventie; Het doorontwikkelen van de lokale domeinoverstijgende aanpak voor het terugdringen van gezondheidsverschillen met onder meer sport, de GGD, welzijn en zorg; Het blijvend inzetten op de activiteit Sportvrouwen (volwassenen) om gezondheidsachterstanden terug te dringen; Het bevorderen van een gezond gewicht onder de jeugd, volwassenen en mensen in kwetsbare posities (zoals mindervaliden).

Wat willen we bereiken? ▪ ▪ ▪

In 2029 is de ervaren gezondheid gestegen van 82% naar 90% In 2029 zijn alle sportaccommodaties rookvrij; In 2029 hebben alle scholen (BO en VO) aandacht voor gezonde voeding en waar het kan geïmplementeerd.

Stimuleren van een gezonde omgeving Eén van de belangrijkste ambities op dit vlak is om een gezonde(re) sportomgeving in bijvoorbeeld een kantine of op een sportpark te creëren. Het gaat hierbij om een gezonder voedingsaanbod, een verantwoord alcoholbeleid (door middel van het huidig alcoholconvenant voor sportverenigingen met een eigen kantine) en rookvrije sportaccommodaties en sportterreinen te realiseren. De sportverenigingen hebben op dit vlak kenbaar gemaakt dat zij prioriteit willen stellen een gezonder voedingsaanbod aan producten samen te stellen in de kantine. Dit met de nodige ondersteuning. Gezonder leven, gezond gedrag is niet alleen voor de sportsector van belang, maar ook het onderwijs speelt hierin een rol. Dit betekent dat we de gezonde leefstijl voor schoolgaande kinderen willen vergroten. Hierbij gaat het om gezonde voeding en gezond eten centraal te stellen en het belang van bijvoorbeeld gezonde lunches en tussendoortjes te agenderen en waar het kan dit door scholen te laten implementeren.

2230088/20240326Lke01 | www.icsadviseurs.nl

20/36

Hoe willen we dit bereiken? Wat ▪ Het werkplan en daarmee de inzet vanuit Stichting Wiel (waar nodig) passend maken op gestelde ambities en gewenste ondersteuning

Initiatiefnemer(s) Stichting Wiel

▪

Het aansluiten op en doorontwikkelen van bestaande projecten binnen het integraal preventieplan

Gemeente

▪

Het doorontwikkelen van een lokaal domeinoverstijgende aanpak met onder meer Sport, GGD, Stichting Wiel en het onderwijs

Gemeente

▪

Het verder versterken van de samenwerking tussen partners zoals gemeente, onderwijs, verenigingen, wijkteams en zorg- en welzijnsorganisaties

Partners gezamenlijk

2230088/20240326Lke01 | www.icsadviseurs.nl

21/36

5.3.3 Sport, Leefbaarheid & Sociale verbinding In alle geledingen van de samenleving zien we de verbindende kracht van sport. Bewegen en sporten gaat ook, of misschien wel juist, om verbinding en elkaar ontmoeten. Familie, vrienden, de buurt: het sociale aspect van sporten is essentieel voor de maatschappelijke samenhang in Elburg en het individuele welzijn van mensen. Sport en bewegen zorgt niet alleen voor ontmoeting, maar ook voor sociale verbinding (o.a. het tegengaan van eenzaamheid) en kan ervoor zorgen dat juist kwetsbare mensen (weer) participeren in de samenleving. Het is hierbij van belang in de keten goed samen te werken en samen na te denken over een passend aanbod en op deze wijze wijkbewoners (bijvoorbeeld senioren) ‘achter de voordeur’ weten te bereiken en juist een aanbod te realiseren voor mensen die niet zelfredzaam zijn. Sociale verbinding kan ontstaan door bijvoorbeeld sportparken meer open te stellen voor groepen als jonge wijkbewoners (niet sporters), mindervaliden (Gsporters) in de leeftijd van 10 – 18 jaar en kwetsbare senioren en vervolgens kenbaar te maken welke mogelijkheden er zijn voor deze groepen. Bovendien is er vaak onwetendheid bij deze groepen welke sporten er in de gemeente Elburg kunnen worden beoefend.

Sportverenigingen zijn daardoor van grote maatschappelijke betekenis, want het is namelijk niet voor iedereen vanzelfsprekend om bijvoorbeeld de stap naar de sportvereniging te zetten. Integraal preventieplan Bovenstaande ambities vallen samen met het thema ‘sociale basis’ zoals in het integrale preventieplan benoemd. Het gaat er hierbij onder meer om dat inwoners op een veilige en positieve wijze zichzelf kunnen ontwikkelen. Ontwikkelen van mogelijkheden en talenten onder andere in sport, bewegen, gezond gedrag en vrijwilligerswerk.

Wat doen we al? ▪

▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Ontwikkelen visie om te komen tot versterkte sociale basis met sterke sociale samenhang en laagdrempelig toegankelijke voorzieningen (o.a. sport); Versterking samenwerking tussen gemeente, wijkteams, zorg- en welzijnsorganisaties, onderwijs etc.; Blijvend inzetten op ruim aanbod (cultuur, sport, vrijwilligerswerk); Inzet op project ‘Doorbewegen’ (een sportief beweeg uur inclusief kop koffie); Inzetten op sport- en beweegactiviteiten voor verschillende groepen inwoners zoals jeugd, senioren en kwetsbare groepen; Extra & Tiener gym: beweegactiviteiten voor kinderen en jongeren die moeite hebben om aansluiting te vinden bij bestaand sport- en beweegaanbod in de gemeente Elburg.

Wat willen we bereiken? ▪

▪

Het bij sportaanbieders vergroten van de bewustwording van de sociaal-maatschappelijke functie en de mogelijkheden die zij op dit vlak (kunnen) vervullen; Het vergroten van de bekendheid van de sport- en beweegactiviteiten (mogelijkheden) in de gemeente Elburg.

Social return on investment Sporten levert ook letterlijk winst op. Als iemand een leven lang sport, wordt duidelijk dat het algemene maatschappelijke resultaat positief is en per persoon kan oplopen van ongeveer € 25.000 tot € 100.000. Het gaat hierbij om vermindering van ziekteverzuim, preventie (voorkomen van dementie) een hogere kwaliteit van leven en hogere levensverwachting. Dit noemen we social return on investment (SROI).

2230088/20240326Lke01 | www.icsadviseurs.nl

22/36

Hoe willen dit bereiken? Wat ▪ Het in samenhang met de hoofdambitie ‘Sport en Bewegen (par 5.2) en de ambitie ‘Sportverenigingen’ (par. 5.3.5) komen tot een verbreding van het aanbod (sport én maatschappelijk) voor de focusgroepen jeugd en senioren ▪ Het herijken van het sportakkoord met Stichting Wiel en maatschappelijke organisaties (zoals sport, onderwijs, welzijn)

Initiatiefnemer(s) Sportverenigingen

Gemeente

▪

Het werkplan en daarmee de inzet vanuit Stichting Wiel (waar nodig) passend maken op gestelde ambities en gewenste ondersteuning

Gemeente en Stichting Wiel

▪

Het aansluiten op en doorontwikkelen van bestaande projecten binnen het integraal preventieplan

Gemeente

▪

2230088/20240326Lke01 | www.icsadviseurs.nl

23/36

5.3.4 Sportaccommodaties In algehele zin staan de sportaccommodaties er goed voor en heeft de gemeente mooie accommodaties, zoals het zwembad de Hokseberg en het MFC Aperloo. Verspreid over de gemeente zijn er mogelijkheden om te sporten in binnen- en buitensportaccommodaties. Bovendien willen we zorgdragen voor voldoende en kwalitatief goede accommodaties. Tijdens de competitie en trainingsavonden is de bezetting hoog. Er zijn signalen dat gebruikers (o.a. sportverenigingen) capaciteitstekorten ervaren als het gaat om de sporthallen en sport- en gymzalen (o.a. zaalruimten en kleedkamers). Een probleem wat nu door gebruikers wordt ervaren.

verantwoordelijkheden als het gaat om beheer, onderhoud, materialen en inrichting). Hierbij gaat het om samen de handschoen op te pakken, waarbij een inzet wordt gevraagd van sportverenigingen, maar ook van inwoners, onderwijsinstellingen, maatschappelijke partners uit zorg en welzijn, commerciële sportaanbieders, bedrijven etc. Bovendien sluiten we binnen deze ambitie aan op het programma ‘Duurzaamheid Elburg’ waarin als ambitie is gesteld om in 2030 al het maatschappelijk vastgoed energieneutraal te laten zijn.

Maar we kunnen meer uit onze accommodaties halen. Zo worden op incourante uren veel sportvelden niet gebruikt. Dat is zonde. We werken daarom toe naar het breder inzetten van sportaccommodaties door middel van gedeeld gebruik en meer gebruikersgroepen aan de sport(verenigingen) te verbinden. Zo is tijdens de bijeenkomsten benoemd dat sport en onderwijs elkaar nog beter kunnen vinden als het gaat om gebruikmaking van de accommodaties (bijvoorbeeld de sportvelden) en op deze manier bijvoorbeeld samen (outdoor-)programma’s (met een toernooi als onderdeel) kunnen organiseren.

Wat doen we al?

Pragmatisch op zoek naar multiunctioneel gebruik Sportaccommodaties en voorzieningen worden op deze wijze multifunctioneel en intensiever gebruikt. Dit om eveneens de exploitatie te verbeteren; zowel de gemeente Elburg als sportverenigingen constateren dat de kosten van de accommodaties alsmaar hoger worden. Het is hierbij van belang kritisch te kijken naar nieuw te bouwen accommodaties; wat is hier de te verwachten bezettingsgraad en in hoeverre is multifunctioneel gebruik mogelijk? Dit multifunctioneel gebruik uit zich enerzijds in het door meerdere en verschillende (doel)groepen gebruik laten maken van de accommodaties of zich vestigen en/of hiervan (regelmatig) gebruikmaken. Het idee om te komen tot één locatie in Elburg waar verschillende sporten in één accommodatie worden geclusterd, is hier een mooi voorbeeld van. Bovendien is één van de suggesties om sport en kinderopvang/buitenschoolse opvang aan elkaar te koppelen; in hoeverre is het mogelijk om opvangmogelijkheden en gezamenlijke sport-/ spelactiviteiten in en op bestaande sportaccommodaties te faciliteren? Het is van belang om hier goede afspraken te maken over rol, taken en

Wat willen we bereiken?

2230088/20240326Lke01 | www.icsadviseurs.nl

▪ ▪

▪ ▪ ▪ ▪

Het accommoderen van bewegingsonderwijs, binnensport en buitensport (door gemeente en sportverenigingen); Het (deels) multifunctioneel inzetten van sportaccommodaties.

Blijvend zorg te dragen voor voldoende en kwalitatief goede gemeentelijke sportaccommodaties; In 2029 worden Elburgse sportaccommodaties multifunctioneel en intensiever gebruikt door verschillende gebruikersgroepen; Bij nieuw te bouwen sportaccommodaties is multifunctionaliteit een voorwaarde; Het (verder) verduurzamen en terugdringen van het energieverbruik bij binnen- en buitensportaccommodaties.

24/36

Hoe willen we dit bereiken? Wat ▪ Het invulling geven aan een capaciteitsonderzoek met als doel de behoefte aan binnensportaccommodaties gemeentebreed nu en in de toekomst vast te stellen ▪ Het huidige accommodatiebeleid van de gemeente Elburg (waar nodig) herijken op basis van gestelde ambities en kader binnen deze nota ▪ Het werkplan en daarmee de inzet vanuit Stichting Wiel (waar nodig) passend maken op gestelde ambities en gewenste ondersteuning ▪ Het opstellen van een implementatieplan door geïnteresseerde sportverenigingen met (eventuele) ondersteuning van Stichting Wiel en/of gemeente ten behoeve van multifunctionele inzet van accommodaties (opstallen en velden) ▪ Het aansluiting vinden bij het opstellen van een implementatieplan voor het verduurzamen van sportaccommodaties en het programma Duurzaam Elburg (2022), waarbij eveneens kan worden aangesloten op eventuele landelijke initiatieven (zoals Sport NL Groen)

2230088/20240326Lke01 | www.icsadviseurs.nl

Initiatiefnemer(s) Gemeente

Gemeente

Stichting Wiel

Sportverenigingen

Gemeente

25/36

5.3.5 Sportverenigingen Sportverenigingen zijn essentieel binnen de Elburgse samenleving. Het is niet voor niets dat iets meer dan een kwart van de sportende Elburgse bevolking lid is van een sportvereniging. Sportverenigingen bieden een omgeving waar mensen in georganiseerd verband met plezier en op een veilige manier kunnen sporten. Ze bieden tegelijkertijd een ‘thuis’ waarin sociale interactie, ontmoeting en vriendschap belangrijke elementen zijn. Sportverenigingen staan echter onder druk door veranderende wensen en behoeften van sporters en vrijwilligers. Verenigingen hebben onder meer te maken met een uitstroom van leden in de tienerleeftijd en hebben moeite om vrijwilligers (o.a. leiding en trainers) te vinden om de club draaiend te houden, welke juist van grote waarde zijn. Commerciële sport- en beweegaanbieders weten hierop in te springen en zijn beter in staat te voldoen aan de behoeften en wensen van de hedendaagse sportconsument. Om ook in de toekomt succesvol te kunnen zijn, past de sportvereniging zich aan bij de behoeften van de moderne sporter en zet zich in op een verbreding en vernieuwing van een aanbod om zo beter te voldoen aan de veranderende wensen en behoeften van inwoners.

Sportverenigingen geven aan dat het van belang is om deze wensen en behoeften (beter) inzichtelijk te krijgen en mensen te bereiken waarbij het niet gebruikelijk is om te sporten (de groep niet-sporters). Bovendien kan de vereniging een centralere rol vervullen in de wijk en haar accommodaties (vaker) multifunctioneel inzetten. Dit gezamenlijk, maar wel zien sportverenigingen graag dat zij hun eigen identiteit en cultuur blijven behouden. Naast deze wijkfunctie is door zowel de gemeente als verenigingen benoemd dat zij kansen zien in samenwerking onderling (op een sportpark bijvoorbeeld) maar ook met andere sportaanbieders en onderwijsinstellingen en maatschappelijke partners. Kansen die zijn benoemd met betrekking tot onderlinge samenwerking liggen op het vlak van: ▪ ▪

Uitwisselen van kennis (op thema’s als behoud en werving van vrijwilligers en leden); Het oprichten van een overkoepelend orgaan waarin toezicht, beheer en onderhoud wordt gecoördineerd;

2230088/20240326Lke01 | www.icsadviseurs.nl

▪

Inzet op parkmanagement (inzet van een parkmanager die als coördinator als verbinder dient voor ondersteuning van sportverenigingen op verschillende thema’s).

Verenigingen zien het delen van kennis, samen optrekken en elkaar helpen met dezelfde problemen als een grote kans. Een voorbeeld is het delen van kennis op informele themabijeenkomsten. Onderwerpen waar we bijvoorbeeld aan denken zijn werving en behoud van vrijwilligers/beheer van accommodaties/verduurzaming/verbetering van de roostering. Verbinden en versterken met verenigingsondersteuning Om op deze wijze toe te werken naar (meer) toekomstbestendige en vitale sportverenigingen (open clubs) en vitale sportparken is het belangrijk om verenigingsondersteuning uit te breiden. Deze vormt een verbindende en adviserende rol in organisatie en professionalisering van sportverenigingen. Momenteel biedt Stichting Wiel enige mate van professionele ondersteuning. Stichting Wiel heeft uitgesproken meer proactief te werk willen gaan en in te spelen op ontwikkelingen die spelen bij sportverenigingen, echter is daarvoor de huidige capaciteit te beperkt. Daarnaast ervaren verenigingen en sportaanbieders bij de gemeente een gebrek aan slagkracht en uitvoeringskracht voor de bestaande en toekomstige doelstellingen. De behoefte aan meer capaciteit, ondersteuning en een betere (uitvoerende) accountmanagersfunctie voor formele zaken kennen een zekere mate van overlap.

Echter, in alle gevallen wordt geconstateerd dat voor de uitvoering van de ambities en doelstelling zowel prioritering als aanvullende capaciteit benodigd is. De allereerste stap hierbij is om het fundament, de basisinfrastructuur, (verder) op orde te brengen. Hierbij gaat het vooral om, het versterken van het bestaande aanbod (als prioriteit door sportverenigingen benoemd), voldoende organisatiekracht (inzet kader en vrijwilligers) en financiële gezondheid van verenigingen. Bij de sportverenigingen ligt momenteel de prioriteit op het ontwikkelen van een verenigingsplan, maar ook inzet die hen helpt om bijvoorbeeld te komen tot aanvragen voor subsidies, fondsen en andersoortige (externe) financiering voor activiteiten en accommodaties.

26/36

Wat doen we al? ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Ondersteunen van breed toegankelijke activiteiten van sportverenigingen; Vraaggerichte en thematische ondersteuning sportverenigingen; Versterken relatie en samenbrengen vraag en aanbod onderwijs en sport; Sportverenigingen helpen met vragen over sport en bewegen; Verenigingsondersteuning (in relatie tot bijvoorbeeld beleidsvragen).

Hoe willen we dit bereiken? Wat ▪ Het werkplan en daarmee de inzet vanuit Stichting Wiel (waar nodig) passend maken op gestelde ambities en gewenste ondersteuning ▪

Wat willen we bereiken? ▪

▪

▪

In 2029 zijn alle sportverenigingen (die dit wenselijk achten) professioneel ondersteund, met als doel sportverenigingen ‘in de basis’ te versterken op onderdelen als (bestuurlijke) organisatie, vrijwilligers, financiën en ledenbehoud en werving; In 2029 zijn alle sportverenigingen (die hiervoor openstaan) professioneel ondersteund om een breder maatschappelijk (sport- en beweeg)aanbod te ontwikkelen; Het (verder) uitbouwen van een onderlinge samenwerking tussen sportverenigingen.

2230088/20240326Lke01 | www.icsadviseurs.nl

▪

▪

Het invulling geven van intakegesprekken (door Stichting Wiel) bij sportverenigingen en op basis hiervan individuele hulpvraag en verdere aanpak vaststellen Het invulling geven aan een overleg met sportverenigingen om een implementatieplan op te stellen ten behoeve van het bevorderen van de samenwerking onderling (op aspecten zoals hierboven benoemd) Aanvullende ambtelijke en uitvoeringscapaciteit voor het uitvoeren van de slag- en uitvoeringskracht (0,6 FTE)

Initiatiefnemer(s) Stichting Wiel

Stichting Wiel

Stichting Wiel

Stichting Wiel/gemeente

27/36

5.3.6 Sport, bewegen & openbare ruimte

Wat doen we al?

De openbare ruimte wordt steeds belangrijker als plek om te sporten en te bewegen. We willen dat het voor onze inwoners aantrekkelijk is om te sporten en te bewegen zodra ze hun voordeur uitstappen.

▪ ▪

Daarnaast heeft de gemeente Elburg een prachtige bos- en waterrijke omgeving, welke nog beter benut kan gaan worden voor sport en bewegen. Zo is er de mogelijkheid om de bestaande infrastructuur fietsvriendelijker te maken en is er vanuit verenigingen de wens voor meer ruimte voor watersport (bijvoorbeeld het Drontermeer te benutten als ‘accommodatie’ voor watersport). De komende jaren werken we aan het verder geschikt maken van de openbare ruimte voor sport en bewegen. Het gaat hierbij om het beweegvriendelijker inrichten van de openbare ruimte. Een bestaand voorbeeld daarvan is de gerealiseerde KWIEK-beweegroute binnen de gemeente Elburg. Kleine ingrepen met veel impact In veel gevallen zijn grote ingrepen of aanpassingen niet nodig om de fysieke omgeving aantrekkelijker te maken voor sport en bewegen. Een schone, (sociaal-)veilige buitenruimte die goed bereikbaar en toegankelijk is, is vaak al voldoende. Zo’n omgeving stimuleert sporten en beweging, bijvoorbeeld door minder snel met een auto te reizen.