Agendabundel

Bundel - Beeldvorming van 5 juni 2024 1 2 3

Opening Vaststellen agenda BESPREEKSTUKKEN De bedoeling van de bespreekstukken is dat de raadsleden een goed beeld krijgen van de voorstellen van het college. Daarvoor kennen we het volgende proces. Ambtenaar leidt het onderwerp kort in en geeft daarbij aan welke politieke keuzes voorliggen. Raadsleden kunnen vragen van feitelijk aard stellen aan de ambtenaren. Iedere fractie kan in beginsel twee vragen stellen. De wethouder kan waar nodig de beantwoording aanvullen. Vragen stellen aan insprekers. Iedere fractie kan in beginsel 2 vragen stellen aan de insprekers De wethouder kan waar nodig reageren. Aan het eind van de bespreking krijgt de inspreker een laatste gelegenheid om het woord te voeren. 3.1 Raadsvoorstel Woningbouwopgave gemeente Elburg Mw. A.C. Sneevliet - Radstaak Zaaknummer 350158 Er is veel behoefte aan woningbouw in onze gemeente. De vraag is of we dit kunnen oppakken, nu we met veel uitdagingen geconfronteerd worden. Stikstof, natuur, verkeer, en ruimte zijn vraagstukken waarop we niet altijd eenvoudig een antwoord hebben. Door een aantal locaties nu al aan te wijzen als beoogde woningbouwlocatie (en daarvoor al veel voorwerk te doen), willen we de ontwikkeling van deze locaties ter hand nemen en starten de stedenbouwkundige uitwerking (inclusief de daarvoor benodigde onderzoeken).

Hiermee brengen we een impuls aan in de voorbereiding van de woningbouw op de middellange termijn. Dossier 2677 voorblad 20240701 Raadsvoorstel woningbouwopgave 20240701 Woningbouwopgave gemeente Elburg 20240604 (MV) Presentatie raad-def Stroomschema Woningbouw Elburg 3.1.1 Voorkeursrecht 't Harde Mw. A.C. Sneevliet - Radstaak Zaaknummer 380294 Dit betreft een voorstel om de raad voor te stellen een voorkeursrecht te vestigen. Dossier 2756 voorblad 20240524 Raadsvoorstel voorkeursrecht 't Harde incl. zienswijze 20240523 Raadsbesluit voorkeursrecht 't Harde 20240521 Raad Tekening Voorkeursrecht gemeente Elburg 't Harde Lijst met eigenaren en rechthebbenden vestiging voorkeursrecht 't Harde ANONIEM 't Harde BEMOG ANONIEM 20240530 Zienswijzennota voorkeursrecht 't Harde geanonimiseerd 3.1.2 Voorkeursrecht Doornspijk Mw. A.C. Sneevliet - Radstaak Zaaknummer 380292 Dit betreft een voorstel om de raad voor te stellen een voorkeursrecht te vestigen Dossier 2755 voorblad 20240524 Raadsvoorstel voorkeursrecht Doornspijk incl zienswijzen 20240523 Raadsbesluit voorkeursrecht Doornspijk 20240521 Raad Tekening Voorkeursrecht gemeente Elburg Doornspijk Lijst met eigenaren en rechthebbenden vestiging voorkeursrecht Doornspijk ANONIEM Zienswijzen Doornspijk ANONIEM compleet 20240530 Zienswijzennota voorkeursrecht Doornspijk geanonimiseerd 3.1.3 Voorkeursrecht Elburg Mw. A.C.

Sneevliet - Radstaak Zaaknummer 380288 Dit betreft een voorstel om de raad voor te stellen een voorkeursrecht te vestigen en een verwervingskrediet beschikbaar te stellen. Dossier 2754 voorblad 20240524 Raadsvoorstel voorkeursrecht Elburg incl zienswijzen 20240523 Raadsbesluit voorkeursrecht Elburg

4

20240521 Raad Overzichtstekening voorkeursrecht gemeente Elburg Elburg 20240521 Raad Tekening Voorkeursrecht gemeente Elburg Elburg 1 20240521 Raad Tekening Voorkeursrecht gemeente Elburg Elburg 2 Lijst met eigenaren en rechthebbenden vestiging voorkeursrecht Elburg ANONIEM Zienswijze bezwaarschriften Elburg ANONIEM compleet 20240530 Zienswijzennota voorkeursrecht Elburg geanonimiseerd Sluiting

Beeldvorming Dossiernummer

2677

Extern Zaak ID

0230350158

Vertrouwelijk

Nee

Vergaderdatum

5 juni 2024

Agendapunt

3.1

Titel

Raadsvoorstel Woningbouwopgave gemeente Elburg

Organisatieonderdeel

Domein Leefomgeving

Eigenaar

Roest, Erik

Bijlagen 20240701 Raadsvoorstel woningbouwopgave 20240701 Woningbouwopgave gemeente Elburg 20240604 (MV) Presentatie raad-def Stroomschema Woningbouw Elburg Geagendeerd

Vergaderdatum

Beeldvorming

5 juni 2024

Beeldvorming

10 juni 2024

Toelichting Mw. A.C. Sneevliet - Radstaak Zaaknummer 350158 Er is veel behoefte aan woningbouw in onze gemeente. De vraag is of we dit kunnen oppakken, nu we met veel uitdagingen geconfronteerd worden. Stikstof, natuur, verkeer, en ruimte zijn vraagstukken waarop we niet altijd eenvoudig een antwoord hebben. Door een aantal locaties nu al aan te wijzen als beoogde woningbouwlocatie (en daarvoor al veel voorwerk te doen), willen we de ontwikkeling van deze locaties ter hand nemen en starten de stedenbouwkundige uitwerking (inclusief de daarvoor benodigde onderzoeken). Hiermee brengen we een impuls aan in de voorbereiding van de woningbouw op de middellange termijn. Voorgesteld besluit

Raadsvoorstel

Onderwerp

Woningbouwopgave gemeente Elburg

Behandelaar:

Projectleider

Datum Portefeuillehouder

1 juli 2024

Zaaknummer: Bijlagen:

350158 1

Mw. A.C. SneevlietRadstaak

Korte beschrijving voorstel: Er is veel behoefte aan woningbouw in onze gemeente. De vraag is of we dit kunnen oppakken, nu we met veel uitdagingen geconfronteerd worden. Stikstof, natuur, verkeer, en ruimte zijn vraagstukken waarop we niet altijd eenvoudig een antwoord hebben. Door een aantal locaties nu al aan te wijzen als beoogde woningbouwlocatie (en daarvoor al veel voorwerk te doen), willen we de ontwikkeling van deze locaties ter hand nemen en starten de stedenbouwkundige uitwerking (inclusief de daarvoor benodigde onderzoeken). Hiermee brengen we een impuls aan in de voorbereiding van de woningbouw op de middellange termijn. Te nemen besluit: 1. 2. 3.

Kennis te nemen van het rapport Woningbouwopgave gemeente Elburg, In te stemmen met het opstellen van een stedenbouwkundig plan met bijbehorende onderzoeken voor de drie locaties in Elburg, Doornspijk en ‘t Harde, De voorbereidingskosten te dekken uit de later vast te stellen grondexploitaties, hiervoor een voorbereidingskrediet ter hoogte van € 1.900.000 beschikbaar te stellen en hiertoe de 4e begrotingswijzing 2024 vast te stellen.

Inleiding Gemeente Elburg heeft ambitie om te groeien. Dat doen we samen met de gemeenten in de Kop van de Veluwe en met de regio Zwolle. Vanuit de overtuiging dat groei ons perspectief biedt. Het perspectief op brede welvaart, betaalbaarheid van onze voorzieningen en leefbaarheid van in onze kernen. Leefbaarheid opgebouwd uit wonen, werken, voorzieningen en sociale cohesie. Het coalitieakkoord verwoordt de bouwambitie door te spreken over meer woningen bouwen voor alle doelgroepen, zo mogelijk in alle kernen. Op 3 juli 2023 heeft de raad met een motie de wens voor versnelling op de woningbouw nog eens benadrukt. 11 juli 2023 is de raad geïnformeerd met een raadsbrief. Hierin heeft het college aangegeven drie locaties te onderzoeken op de mogelijkheid om de woningbouw te versnellen. Om te komen tot een versnelling is onderzoek gedaan naar drie woningbouwlocaties(zie ook raadsbrief 11 juli 2023). De realisatie van circa 1.000 woningen is hierbij het vertrekpunt geweest. Het voorliggende rapport is het resultaat van dit onderzoek en vormt de basis voor verdere uitwerking van de Woningbouwopgave gemeente Elburg. Beoogd effect Woningbouwontwikkeling is complex en vergt een lange aanlooptijd. Door nu te starten met het planproces wordt daadwerkelijk gestart met de woningbouwopgave gemeente Elburg. Argumenten 1.1. Er is voldoende vraag naar extra woningen

2

De ambitie om circa 1.000 woningen extra te realiseren is onderzocht en realistisch gebleken. Elburg blijft stevig groeien zowel in aantal huishoudens al in aantal inwoners. Met name gezinnen met kinderen komen deze kant op. Sinds 2019 zien we een toenemend vestigingssaldo van mensen uit andere gemeenten dan Elburg. Dit heeft onder andere te maken met een toenemende druk op de woningmarkt in de randstad en regio Zwolle. 1.2. Zoeklocaties bieden voldoende mogelijkheden voor ontwikkeling De zoeklocaties zijn onderzocht op laadvermogen. Dit houdt in dat gekeken is naar de gesteldheid van de bodem, ruimtelijke inpassing en welke dichtheden (aantal woningen per hectare) passend zijn op de verschillende locaties. Voor Elburg-Zuid gaat het om circa 715 woningen waarvan circa 90 appartementen. Voor Doornspijk gaat het om rond de 48 woningen en in ’t Harde circa 118 woningen. Uitwerking in een stedenbouwkundig plan geeft meer duidelijkheid over de exacte invulling. 1.3. Programma past binnen de huidige Woonvisie Elburg De woningaantallen zijn doorgerekend in een financiële verkenning (zie kopje financiën). Naast de dichtheden en aantallen is het woningtype een belangrijk onderdeel van de haalbaarheid.

Uitgangspunt is de woonsegmenten zoals deze worden gehanteerd in de Woonvisie Elburg (2020-2025): 31% in sociale huur, 32% betaalbare koop, waarvan 15% tot €265.000, 6% midden-huur 31% nieuwbouw in duurdere segment (boven €355.000). Hiermee volgt de verkenning het vigerende woonbeleid. 1.4. Een gefaseerde ontwikkeling is gewenst De stedenbouwkundige verkenning geeft een eindbeeld op hoofdlijnen. In de praktijk zal na een integrale uitwerking en de realisatie gefaseerd plaatsvinden. In een periode van tussen 5 à 10 jaar zal, na vaststelling van het omgevingsplan, de realisatie ter hand worden genomen per deelgebied. Dit is sterk afhankelijk van marktomstandigheden. Herijking van het programma is hier onlosmakelijk mee verbonden. 2.1. Stedenbouwkundige uitwerking noodzakelijk Het voorliggende rapport betreft een verkenning waarin principeverkavelingen, de dichtheden, inpasbaarheid en locatie zijn onderzocht. In de volgende fase is uitwerking noodzakelijk in een stedenbouwkundig plan. Hierin wordt de infrastructuur en de verkaveling specifiek onderzocht. Eventuele voorzieningen worden opgenomen. De beeldkwaliteit wordt vastgelegd in een Beeldkwaliteitsplan. Het plan vormt de basis voor de op te stellen grondexploitaties. 2.2.

Vroegtijdig uitvoeren (milieukundige-) onderzoeken voorkomt verrassingen

In deze fase zullen ook diverse onderzoeken in het kader van wet- en regelgeving worden verricht. Mocht dit leiden tot beperkingen dan worden deze verwerkt in de stedenbouwkundige plannen. Per locatie zal een M.E.R.-aanmeldnotitie worden opgesteld om te bepalen of de ontwikkelingen M.E.R.plichtig zijn. 2.2. Leefbaarheid en mobiliteit Naast een zorgvuldige inpassing speelt bereikbaarheid en leefbaarheid een belangrijke rol. Daarom is ervoor gekozen om na te denken over de ligging van de Zuiderzeestraatweg Oost. In de verkenning is een suggestie gedaan om deze te verleggen. Het betreft een suggestie en maakt (financieel) geen deel uit van de verkenning, maar spreekt wel de ambitie uit om hierover het gesprek te voeren de komende periode. 3.1. Uitwerking vraagt extra capaciteit en onderzoek. In de financiële verkenning is een plankostenscan opgenomen. Hierin zijn de kosten van alle onderzoeken, stedenbouwkundige plannen en ambtelijke begeleiding opgenomen. De totale voorbereidingskosten voor 2024 en 2025 worden geschat op € 1.900.000. Onder het kopje financiën van dit voorstel vindt u een globale onderbouwing van deze raming. Conform artikel 7.1 van de financiële verordening, wordt voor het budget voor deze voorbereidingskosten via dit raadsvoorstel om goedkeuring bij uw raad gevraagd.

Aangezien we streven naar een groot eigendomsdeel en dus een actieve rol in de ontwikkeling van de diverse locaties, is er sprake van gemeentelijke grondexploitaties. Hiervoor geldt dat de

3

voorbereidingskosten naar verwachting gedekt kunnen worden vanuit toekomstige grondopbrengsten en we deze kosten dus kunnen inbrengen in de nog vast te stellen grondexploitaties. De raad zal in een later stadium – en in elk geval alvorens gestart wordt met de realisatiefase (bouw- en woonrijp maken) – gevraagd worden grondexploitaties vast te stellen. De reserve bouwgrondexploitatie staat garant voor de risico’s. Dat betekent ook dat gemaakte voorbereidingskosten (gedeeltelijk) door de reserve gedekt zullen worden indien de voorbereiding niet (geheel) leidt tot vaststelling van de grondexploitaties. De weerstandsratio geeft de verhouding aan van de reserve bouwgrondexploitaties tot de totale risico’s binnen het grondbedrijf. Met een weerstandsratio van 1,32 (zie jaarrekening 2022) is de reserve vooralsnog toereikend, omdat de risico’s voldoende worden afgedekt door de reserve bouwgrondexploitaties. Naar verwachting geldt wel dat de reserve in de komende jaren verstevigd (en het plafond verhoogd) moet worden om het weerstandsratio op een gezond niveau te houden. Kanttekeningen 1.1. Stikstofdepositie is een toenemend probleem in de gebiedsontwikkeling. Stikstof is een veel gehoorde belemmering voor (woning-)bouw en dit geldt uiteraard ook voor de gemeente Elburg. Zeker voor de locatie in ’t Harde is de directe nabijheid van natura2000-gebied een belemmering voor woningbouw.

Komende jaren moet blijken hoe dit wordt opgelost. Deze oplossing is een belangrijke randvoorwaarde voor de realisatie van de plannen. Het stedenbouwkundig plan kan zonder meer worden opgesteld. 1.2. Netcongestie beperkt momenteel het aantal huisaansluitingen De toenemende netcongestie op het elektriciteitsnetwerk kan niemand ontgaan zijn. In de regio is nog maar een gering aantal nieuwe aansluitingen mogelijk op het stroomnet tot en met 2030. Door de minister is een actieplan opgesteld voor Nederland om zo snel mogelijk uitbreiding te realiseren van de aansluitmogelijkheden. Hiervoor worden verschillende wegen bewandeld. Gezien de planvorming is de verwachting dat in het meest gunstige scenario in 2028/2029 gestart kan worden met de bouw. We zijn immers sterk afhankelijk van de verwerving van de gronden. Daarnaast lopen bestaande projecten binnen en buiten Elburg vertraging op. Benutten van deze vrijkomende capaciteit of complete off-grid oplossingen zullen wellicht al eerder een oplossing bieden. Het is zaak om dit scherp in de gaten te houden gedurende de verdere uitwerking. Het betreft een fors aantal woningen in de plannen. Hoewel onderzoek laat zien dat er voldoende vraag is, zal dit gemonitord moeten worden. De vraag kan toenemen maar door conjuncturele ontwikkelingen kan de vraag ook afnemen. De plannen zijn goed te faseren zodat hier op geanticipeerd kan worden. 3.1.

De reserve bouwgrondexploitatie moet naar verwachting in de toekomst verstevigd worden om alle risico’s te kunnen blijven dragen. Zoals onder argument 3.1 aangegeven staat de reserve bouwgrondexploitatie garant voor de risico’s. Hoewel de reserve op dit moment toereikend is om alle risico’s te dragen, is het onzeker of dit het geval is als de voorbereidingen in relatie tot dit voorstel leiden tot nieuwe grondexploitaties. De verwervingswaarde van het totale plangebied wordt geschat op ca. € 20 miljoen euro. Zolang de locaties in voorbereiding zijn, geldt dat het risico conform de huidige werkwijze bepaald wordt op 10% van de boekwaarde. Indien de projecten in de realisatiefase zijn, wordt gerekend met een risico van 50% van de boekwaarde. Ondanks de verwachting dat de projecten gefaseerd opgepakt zullen worden bij akkoord op het huidige voorstel en toekomstige voorstellen, hebben de ontwikkelingen invloed op het gewenste reserveniveau. ofwel de benadering van de risico’s. Op termijn dient te worden beoordeeld in hoeverre de reserve en bijbehorende kaders herzien moeten worden. Ook de werkwijze omtrent risicoanalyse zal hierin meegenomen worden. De exacte keuzes hierin hangen o.a. samen met de besluitvorming omtrent deze drie locaties, een nadere (financiële) uitwerking van de daaraan gerelateerde grondexploitaties en de voortgang op andere grondexploitaties.

Financiën Voor de drie gebieden is een financiële verkenning uitgevoerd. Uitgangspunt is de mogelijkheid voor woningbouw conform de rapportage Woningbouwopgave gemeente Elburg en de Woonvisie (2020-2025) van de gemeente Elburg. De huidige verkenning laat voor de drie locaties gezamenlijk een licht positief

4

saldo zien omgeven door een groot aantal onzekerheden. Het opstellen van een stedenbouwkundig plan helpt bij het opstellen van de grondexploitaties. Het bij dit voorstel aangevraagde voorbereidingskrediet is als volgt opgebouwd. Het betreft een krediet voor 3 locaties samen voor een periode van anderhalf jaar. - Opstellen stedenbouwkundig plannen - Onderzoeken / Advies - Vestigen voorkeursrecht en verwerving (taxatie etc.) - communicatie en participatie - algemene verantwoording en aansturing projecten

€ 850.000,€ 400.000,€ 350.000,€ 100.000,€ 200.000,-

Dit krediet is bepaald aan de hand van de landelijke plankostenscan waarin op basis van landelijke normbedragen en ervaringscijfers in Nederland en de specifieke plankenmerken per gebied een bedrag wordt berekend. De kosten vallen naar verwachting voor 1/3 e in 2024. De overige kosten vallen in 2025. Juridisch Om tot een optimale ontwikkeling van de woningbouw te kunnen komen, waarbij groot belang wordt gehecht aan kwaliteit, woningbouwprogramma, ruimtelijke inpassing en fasering wil de gemeente de regie in handen houden. Daarom hebben wij ervoor gekozen om op 9 april 2024 een voorlopig voorkeursrecht te vestigen voordat de ruimtelijke verkenning openbaar werd. Het voorkeursrechtinstrument is een beschermingsinstrument om ongewenste transacties in de locaties te voorkomen en om gronden in de locaties te kunnen aankopen. Wij vinden het van belang om het voorkeursrecht te behouden gedurende het planproces en de realisatie. Het voorlopig voorkeursrecht geldt gedurende 3 maanden. Daarna moet uw gemeenteraad een besluit nemen om het voorkeursrecht te vestigen voor de duur van 3 jaar. In drie separate voorstellen wordt de vestiging van het voorkeursrecht aan uw raad voorgelegd.

Communicatie/inwonerparticipatie Belangrijk aspect van een zorgvuldige uitwerking van de stedenbouwkundige plannen is een participatie- en communicatietraject met de betrokken bewoners, belangengroepen en eigenaren. Door samen aan de slag te gaan kan invulling worden gegeven aan de stedenbouwkundige plannen passend in de omgeving. Er zal als onderdeel van het communicatieplan een participatieplan worden opgesteld Participatie is een onderdeel van het proces van planvorming. Voorliggende verkenning is het vertrekpunt voor de participatie. In verband met grondposities heeft deze participatie niet eerder plaats gevonden. Door het vestigen van het voorkeursrecht is de weg vrij om het participatietraject vorm te geven en aan te vangen met allel betrokkenen. Vervolg De volgende stappen worden gezet: Opstellen stedenbouwkundige plan Diverse onderzoeken Participatie Opstellen grondexploitatie Bijlage(n) Woningbouwopgave Gemeente Elburg, 2024 Elburg, 1 juli 2024 Het college van burgemeester en wethouders, de burgemeester,

de secretaris,

ir. J.N. Rozendaal

Mw. mr. A.H. van der Maat-Bosma

5

Woningbouwopgave Gemeente Elburg Stedenbouwkundige verkenning Uitgevoerd door BügelHajema Adviseurs, 2024.

Colofon Opdrachtgever: Gemeente Elburg Datum: April 2024 BügelHajema Adviseurs Adviseurs voor de leefomgeving en omgevingsrecht BNSP Utrechtseweg 7 3811 NA Amersfoort E info@bugelhajema.nl

Gemeente Elburg, z.d.

1.0

Inleiding 05

2.0

De woningbouwopgave 07

3.0

Mobiliteit 16

4.0 Zoeklocaties 18 5.0 Analyse bodem en water 20 6.0

Analyse klimaateffecten

7.0

Analyse historische groei 36

8.0

Conclusies per zoekgebied 41

9.0

Typlogie en dichtheden 49

27

10.0 Verkavelingsstudie 54 11.0 Overzicht woningbouwopgave 79 12.0 Vervolg 80

Bijlagen

Bijlage 01 Bouwprogramma Elburg - KAW

Bijlage 02 Analyse woningbouwlocatie Doornspijk - Arcadis

Van Wijnen, z.d.

1.0 Inleiding In 2021 liep het tekort aan beschikbare woningen in

Een woningmarktonderzoek uit 2019 (uitgevoerd

Een meer bewuste benadering, met het oog op

Nederland op tot 279.000, en de verwachting is dat

in de gemeente Elburg) geeft aan dat het aantal

klimaatverandering, legt echter de nadruk op

dit cijfer verder zal stijgen naar 317.000 woningen

huishoudens in deze gemeente naar verwachting

het belang van de bodem voor de inrichting van

in 2024 (bron: Nationale Woon- en Bouwagenda).

zal toenemen. Tot 2030 wordt geschat dat het

onze fysieke leefomgeving. Het feit dat water en

Dit

aantal huishoudens gemiddeld met 800 zal

bodem onze ruimtelijke ordening sturen, biedt

groeien.

mogelijkheden om het land (opnieuw) duurzaam

vormt

een

aanzienlijke

uitdaging

voor

Nederland, en het is aan de regionale overheden,

te ontwikkelen. Dit kan leiden tot een leefomgeving

zoals provincies en gemeenten, om passende huisvesting te bieden aan hun inwoners.

Woningbouwopgave gemeente Elburg

waarin we niet tegen, maar met het landschap

In een poging het hoofd te bieden aan het

samenwerken.

Provincie Gelderland heeft in 2019 de Regionale

woningtekort binnen de gemeentegrenzen en

Woonagenda vastgesteld, waarin aandacht wordt

de bredere regio, heeft de gemeente Elburg

Doel van de studie

besteed aan het oplopende woningtekort sinds

BügelHajema verzocht om een onderzoek uit te

Het doel van deze studie is om de lagenbenadering

de economische crisis, waarbij de bouwsnelheid

voeren naar drie door de gemeente aangewezen

toe te passen. Hierbij wordt de bodem geanalyseerd

aanzienlijk achterblijft bij de vraag.

locaties voor de bouw van circa 1.000 woningen.

en wordt de relatie gelegd met de bovenste laag, doorgaans de fysieke leefomgeving genoemd.

De agenda streeft naar versnelling van de

Water en bodem sturend

Deze studie benadrukt dat onze fysieke omgeving

woningbouw en benadrukt de noodzaak van

Met het aanhoudende woningtekort en de

vaak het resultaat is van processen die zich in de

betaalbare woningen voor diverse doelgroepen,

toenemende druk op beschikbare ruimte rijst de

bodem afspelen. Voor de woningbouwopgave kan

met inachtneming van duurzaamheid en een

vraag waar het verstandig is om te bouwen. In

dit aanzienlijke implicaties hebben. Door nieuwe

flexibele benadering van deze uitdaging.

Nederland hebben we in het verleden vaak de

woningen te bouwen op geschikte gronden

Daarnaast heeft Provincie Gelderland in 2020

bodem en het landschap getransformeerd om

of door ontwerponderzoek te gebruiken om

het

aan de huisvestingsbehoefte te voldoen.

uitdagingen aan te gaan die zich voordoen vanuit

Actieplan

Wonen

geïntroduceerd.

Dit

beleidsdocument stelt als doel om tegen 2030

de bodem, kunnen we in de toekomst werken met

meer dan 80.000 nieuwe woningen te realiseren

natuurlijke systemen om duurzame woningbouw

in de provincie.

te bevorderen.

5

De Stentor, z.d.

6

2.0 De woningbouwopgave Woningbouwopgave KAW heeft een rapport opgesteld over de behoefte aan woningen in de gemeente Elburg. De gemeente heeft de aanleiding en hoofdvraag voor dit rapport als volgt geformuleerd: Is een bouwopgave van 1.000 extra woningen gerechtvaardigd, gezien vanuit de vraagzijde? Om deze vraag te beantwoorden, heeft KAW de volgende onderwerpen onderzocht:

•

De demografische ontwikkeling van Elburg en naburige gemeenten

• • •

Verhuisbewegingen van en naar Elburg Verhuisbewegingen per leeftijdsgroep Het saldo van binnenlandse en buitenlandse migratie

•

De Primos-prognose van de huishoudensontwikkeling tot 2050

•

De voortgang van bouwplannen in vergelijking met de ambitie uit de Woondeal

Op de volgende pagina’s wordt een beknopte samenvatting van dit uitgebreide onderzoek gegeven. Voor meer diepgang en eventuele vragen wordt verwezen naar de aangegeven paragrafen.

7

Demografische Ontwikkeling Het aantal inwoners en huishoudens in Elburg is tussen 2013 en 2023 gestaag gegroeid. Deze groei, voornamelijk

door

huishoudensverdunning,

instroom uit andere gemeenten en immigratie, heeft geleid tot een jaarlijkse toename van +100

huishoudens,

wat

overeenkomt

met

een groeipercentage van +1,15% per jaar. Een opmerkelijke verandering is de verschuiving van bevolkingskrimp naar groei, vooral onder de leeftijdsgroepen die gezinnen stichten. Dit is gunstig voor de demografische dynamiek. Ook het aantal jongeren (15 tot 25 jaar) is de laatste jaren aanzienlijk toegenomen. Hoewel vergrijzing ook in Elburg een rol speelt, is de toename van ouderen de afgelopen vijf jaar minder sterk dan in voorgaande jaren. De verwachting is dat het percentage ouderen in de komende jaren toeneemt, maar dat hier nader onderzoek naar gedaan moet worden. Daarnaast kan de inzet op woningen voor senioren een positief effect hebben op het vrijkomen van (oudere en niet verduurzaamde) eensgezinswoningen,

die

verduurzaamd kunnen worden.

vervolgens Tijdens de

ontwikkeling is een herijking van het programma aan te bevelen.

8

Groei van Elburg Elburg heeft de afgelopen jaren een relatief snelle groei doorgemaakt, in lijn met de regio. Deze groei wordt deels gedreven door de overspannen woningmarkt, waarbij zowel vanuit het zuiden als het noorden van het land mensen naar Elburg verhuizen. Deze trend is toe te schrijven aan betaalbare woningen en de goede bereikbaarheid van de regio. Met name door de aanwezigheid van een treinstation bij ‘t Harde en de aantrekkelijkheid en nabijheid van Zwolle als onderwijs- en werkgelegenheidscentrum.

9

Verhuisbewegingen tussen Gemeenten Het merendeel van de verhuizingen naar Elburg komt

vanuit

zuidelijke

gemeenten,

terwijl

er juist een uitstroom is naar het noorden. Dit hangt samen met de betaalbaarheid van woningen. Met name ‘t Harde en Zwolle zijn aantrekkelijk vanwege onderwijsinstellingen en werkgelegenheid.

10

Verhuisbewegingen per Leeftijdsgroep Hoewel er aanvankelijk een uitstroom van alle leeftijdsgroepen was, is er vanaf 2020 een positief verhuissaldo, voornamelijk onder gezinnen. Jongeren vertrekken vaak voor studie elders, terwijl Elburg voornamelijk gezinnen aantrekt, wat de woningvraag stimuleert.

11

Migratie Zowel binnenlandse als buitenlandse migratie naar Elburg is toegenomen, wat heeft geleid tot een positief vestigingssaldo sinds 2019. In deze periode is ook ‘De Dijkjes’ gebouwd in drie fases met een totaal van 227 woningen.

12

Verwachte behoefte tot 2050 De huishoudensprognose laat een gestage groei zien tot 2050, met een verwachte behoefte van +740 huishoudens na 2030. Deze groei is voornamelijk te verwachten onder alleenstaanden en paren. Dit geeft een belangrijke indicatie voor wie er gebouwd moet worden.

13

Voortgang Bouwplannen Hoewel Elburg in 2022 meer woningen opleverde

Deze vrijkomende eensgezinswoningen kunnen

dan gepland, liep de voortgang in 2023 achter

vervolgens verduurzaamd worden, wat past

op de ambitie, net als bij buurgemeenten

binnen de klimaatdoelstellingen van de gemeente

Harderwijk, Ermelo en Nunspeet. Dit kan

Elburg.

vraagtechnisch relevant zijn, gezien de sterke verhuisrelatie tussen Elburg en deze gemeenten.

De prognose tot 2050 laat zien dat deze groeitrend zich naar verwachting zal voortzetten, met

Conclusie Uit

het

een toenemende behoefte aan woningen, met onderzoek

van

KAW

naar

de

name onder alleenstaanden en paren. Hoewel

woningbouwopgave in de gemeente Elburg

de voortgang van de bouwplannen in 2023

blijkt dat er een groeiende behoefte is aan extra

achterbleef bij de ambitie, toont Elburg over het

woningen. De demografische ontwikkeling wijst

algemeen een positieve ontwikkeling. Het blijft

op een gestage toename van het aantal inwoners

echter belangrijk om de woningbouwplannen

en huishoudens, vooral onder gezinnen en

nauwlettend te blijven volgen en waar nodig

jongeren. De verwachting is tevens dat het

samen te werken met buurgemeenten om te

aantal senioren eveneens toe zal nemen, maar

voorzien in de groeiende vraag naar woningen.

hiervoor is nader onderzoek noodzakelijk. Kortom,

14

de

bouwopgave

van

circa

1.000

De groei van voornamelijk gezinnen en jongeren,

extra woningen lijkt gerechtvaardigd gezien

wordt deels gedreven door verhuisbewegingen

de

vanuit zowel zuidelijke als noordelijke gemeenten,

ontwikkelingen in de gemeente Elburg. Dit biedt

waarbij Elburg aantrekkelijk blijkt vanwege

kansen voor verdere ontwikkeling en versterking

betaalbare woningen en goede bereikbaarheid.

van de lokale gemeenschap.

De inzet op woningen voor senioren kan

De ontwikkelperiode voor het gehele traject

mogelijkerwijs een positief effect hebben op het

betreft 10 tot 15 jaar. Gedurende dit proces zal

vrijkomen van eensgezinswoningen.

regelmatig een herijking plaats moeten vinden.

groeiende

vraag

en

de

demografische

N310, Zuiderzeestraat West - Google maps

15

3.0 Mobiliteit Mobiliteit In het kader van Brede Welvaart staan alle ruimtelijke functies voor de uitdaging om te streven naar duurzamer en minder ruimtegebruik. Dat geldt dus ook voor mobiliteit. Dat betekent ook omgekeerd dat een goede ruimtelijke ordening de mobiliteitsfunctie heeft te faciliteren om die uitdaging waar te maken. Want duurzame mobiliteit is -meer dan het aanpassen van de parkeernormen- het stimuleren van duurzame vervoersvormen als het openbaar vervoer en de (elektrische) fiets. Door woonwijken aan te leggen op loop- en fietsafstand van trein- en bushaltes met verbinding naar Zwolle. En door te zorgen voor aantrekkelijke snelle fietsroutes. Zowel binnen de nieuwe woonwijken, als richting het station en de bushaltes. Door te werken aan balans tussen functiemenging – zorg dat er gewoond en gewerkt kan worden in een gemeente – en het betrekken van bereikbaarheid als integraal onderdeel van de ruimtelijke ontwikkeling. Het is dus belangrijk om het mobiliteitsaspect mee te nemen bij de woningbouwopgave in de gemeente Elburg.

16

Aantrekkelijk openbaar vervoer

Mobiliteit breed beschouwen

Door een aantrekkelijk openbaar vervoersnet

Het is van groot belang om bij de uitwerking van de

kan het OV een goed alternatief voor de auto zijn.

3 gebieden uiterst zorgvuldig de mobiliteitsvraag

Omgekeerd zorgt voldoende vraag (woningen)

op te pakken en uit te werken. De ontwikkeling

voor een aantrekkelijk openbaar vervoer. Los

van met name Elburg biedt vol op kansen om het

de gebieden en in de regio.

daarvan kunnen kleine ingrepen van grote

vraagstuk op te pakken. Hierbij geholpen door

betekenis zijn voor de keuze die mensen maken

de omgevingsvisie en regionale ontwikkelingen

Aandacht voor balans

hoe ze willen reizen. Denk aan goed bereikbare

ligger en mogelijkheden en opgaven.

Voor alle drie de locaties geldt dat de huidige infrastructuur

naar

verwachting

voldoende

capaciteit heeft om de extra mobiliteitsvraag (lees: autoverkeer) op te vangen. Dat neemt niet weg dat er een opgave ligt bij de uitwerking van

Dit rapport gaat over de woningbouwopgave in de kernen Elburg, Doornspijk en ’t Harde. De omvang en daarmee impact is wel heel verschillend. Doornspijk en ’t Harde betreft betrekkelijk De

kleinschalige

woningaantallen

ontwikkelingen

sluiten

zijn

ontwikkelingen. beperkt.

goed

aan

Beide op

de

bestaande infrastructuur en zorgen voor een geringe toename van het verkeer. Daarnaast biedt ‘t Harde nog het voordeel van de nabijheid

bushaltes per fiets (inclusief stalling). Snelle fietspaden van voldoende breedte naar het

In

station met voorrang voor de (elektrische)fiets.

uitwerking aandacht zijn voor de noodzakelijke

Leefbaarheid Naast de kwantiteit spelen ook kwalitatieve aspecten een rol bij mobiliteit. Voor Elburg geldt dat een het doorgaand verkeer door de kern gaat en de leefbaarheid hierdoor onder druk komt te staan. Met de toename van het aantal bewoners door de woningbouwopgave zal dit

Voor Elburg geldt dat de impact groter is gezien

zal hier uitsluitsel over moeten geven gezien de

Hier is het van belang om in het kader van de Omgevingsvisie aandacht te houden voor voldoende balans tussen wonen en werken.

vervolgfase

moet

bij

de

verdere

voorzieningen die al dan niet een plek dienen te

van een treinstation.

het aantal woningen dat wordt toegevoegd.

de

alleen maar toenemen. Een regionale studie regionale betekenis van de ZuiderzeestraatwegOost. Ook de aansluiting van de gebieden behoeft nader onderzoek.

krijgen in de verschillende gebieden.

Elburg

‘t Harde

Doornspijk

SRI, z.d. Bewerking BHA.

17

4.0 Zoeklocaties Doornspijk 52.418506, 5.811941 12,7 ha

Elburg 52.440872, 5.849024 75,2 ha

In dit document worden drie locaties onderzocht. Deze locaties liggen in Elburg, Doornspijk en ’t Harde. Gemeente Elburg is voornemens om te onderzoeken hoe 1.000 woningen binnen de zoeklocaties kan landen. De 1.000 woningen hoeven hierin niet evenredig verdeeld te worden over de beschikbare vierkante meters. Het water en de bodem, zullen samen met andere factoren, de onderbouwing geven over hoe dit het beste kan landen binnen deze locaties. Hierbij wordt uitgegaan van de draagkracht van het landschap Een overzicht van de gegeven locaties is te vinden op de diagram links. Hierin worden ook de vierkante meters van elk gebied aangegeven. Verder wordt het oppervlak in het document aangeduid in hectare (ha.). Dit is een oppervlak van 1.000 x 1.000 meter (10.000 m²).

‘t Harde 52.440872, 5.849024 12,1 ha

Figuur 1

18

decisio, z.d.

19

5.0 Analyse bodem en water In dit project wordt er gebruik gemaakt van de ‘lagenbenadering’. In deze aanpak worden de ondergrond, netwerken en de occupatielaag over elkaar heen gelegd om een volledig beeld te krijgen van de werking en implicaties van het landschap. In deze analyse ligt de focus eerst op de ondergrond, in de vorm van een analyse van het bodem- en watersysteem. Dit is belangrijk, omdat het de draag- en veerkracht van het landschap in beeld brengt waar in de ontwerpfase rekening mee kan worden gehouden. In dit hoofdstuk worden de relevante kaarten weergegeven, om daar vervolgens een algemene conclusie bij te geven. Op het einde van dit document volgt een specifieke conclusie per zoekgebied (hoofdstuk 6, p.30).

20

Bodem Bron: PDOK.

Het Veluwemassief kent een overgangsgebied naar veenweidegebied dat afloopt naar het Veluwemeer. Het hoger gelegen Veluwemassief is voornamelijk bestaande uit hoger gelegen droge zandgronden. Het overgangsgebied kent een combinatie van droge en natte bodemsoorten die overgaan in het veenweidegebied. Dit wordt voornamelijk

gekenmerkt

door

nattere

en

vruchtbaardere grondsoorten.

21

Geomorfologie Bron: PDOK.

Het

gebied

wordt

gekenmerkt

door

de

denkzandruggen die in reliëf overgaan in de veenvlaktes richting het veenweidegebied dat naast het Veluwemeer ligt. De zandruggen zijn opgestuwde hoogtes bestaande uit zand. De lagere veenvlaktes zijn lager gelegen, bestaande uit een vruchtbare grond door afzetting.

22

Algemene Hoogtekaart Bron: AHN. Bewerking BHA. Dit is de hoogtekaart van gemeente Elburg. De blauwe delen zijn het hoogste, de rode delen zijn het laagste. In de kaart zijn op verschillende punten de hoogte in meters boven NAP weergegeven. 0.37

1.84

1.04

Het Veluwemassief is zichtbaar hoger gelegen. Dit komt door opgestuwd zand dat door optrekkend ijs in de voorlaatste ijstijd is ontstaan. Dekzandruggen (geografische classificatie) zijn op de hoogtekaart hoger

gelegen.

De

veenvlaktes

liggen

in

tegenstelling zichtbaar lager. De dekzandruggen

1.18

langs het Veluwemeer, ten hoogte van Doornspijk en het Veluwemassief, worden afgewisseld met laagtes die hier tussenin zijn gelegen.

3.35

4.64

1.18

6.17

1.90

3.59

23

Grondwateroverzicht Bron: TNO, gws in beeld. Bewerking BHA. Deze

kaart

behoeft

wat

uitleg

voor

de

interpretatie van de lijnen/kleuren. Deze kaart geeft isohypsen weer; dat zijn lijnen op een kaart met gelijke stijghoogte van het grondwaterpeil. Ze

laten

het

ruimtelijke

patroon

van

de

stijghoogte zien en geven daarmee een indicatie in

welke

richting

het

grondwater

stroomt.

Op de kaart zijn drie isohypsen uitgelicht. Het grondwater watert af naar het laagste punt. Het hoger gelegen Veluwemassief zorgt ervoor dat het grondwaterpeil richting het Veluwemeer hoger wordt. Ook het Veluwemeer zelf heeft invloed op de grondwaterstanden door ondergrondse kwelvorming. Meer informatie over kwel en infiltratie is te vinden op bladzijde 35 van dit document.

24

Conclusies bodem en water Grondwater + Bodem

Bodemkaart bodem1 Tuineerdgronden; lichte zavel, profielverloop 5, of 5 en 2, of 2 Haarpodzolgronden; grof zand Veldpodzolgronden; leemarm en zwak lemig fijn zand Kalkrijke poldervaaggronden; zware zavel, profielverloop 5 Kalkarme poldervaaggronden; klei, profielverloop 2 Kalkarme poldervaaggronden; klei, profielverloop 3, of 3 en 4, of 4 Kalkarme drechtvaaggronden; zware klei, profielverloop 1 Duinvaaggronden; leemarm en zwak lemig fijn zand Duinvaaggronden; grof zand Kalkhoudende vlakvaaggronden; matig fijn zand Madeveengronden op zand zonder humuspodzol, beginnend ondieper dan 120 cm Hoge bruine enkeerdgronden; leemarm en zwak lemig fijn zand Laarpodzolgronden; leemarm en zwak lemig fijn zand Laarpodzolgronden; lemig fijn zand Koopveengronden op zand, beginnend ondieper dan 120 cm Waardveengronden op zand, beginnend ondieper dan 120 cm Moerige eerdgronden met een zavel- of kleidek en een moerige tussenlaag op zand Weideveengronden op zand, beginnend ondieper dan 120 cm Beekeerdgronden; leemarm en zwak lemig fijn zand Gooreerdgronden; leemarm en zwak lemig fijn zand Gooreerdgronden; lemig fijn zand Kanteerdgronden; leemarm en zwak lemig fijn zand Moerige eerdgronden met een moerige bovengrond op zand

Bodem en opbouw

is in de hoogtekaarten het meest duidelijke

In het gebied zien we overwegend een zanderige

voorbeeld. Door het gebied zien we nog meer

ondergrond dat op lagere gedeeltes is afgedekt

hoger gelegen delen, die we dekzandruggen

met een afzetting, waaronder ook klei. De

noemen. Deze zijn te vinden op de plek waar nu

kleiafzetting komt voor op de lager gelegen

Doornspijk, Hoge Enk, ’t Harde en een deel Elburg

delen die zich uitstrijken richting het Veluwemeer

liggen (aanduiding 2, illustratie rechts).

(westelijke richting). Dit is de grens waarvan in de voorlaatste ijstijd het zand enerzijds werd

De

opgestuwd (Veluwemassief) en waar de zee

voornamelijk zanderig, wat als eigenschap heeft

(voormalige Zuiderzee) nog de kans had om

dat dit snel water doorlaat. Een zanderige bodem

vruchtbare grond af te zetten op de oevers.

is niet vruchtbaar. Om de grond te verbeteren is

Hoge zwarte enkeerdgronden; lemig fijn zand Water Bebouwing Dijk

van

de

dekzandruggen

zijn

het potstalsysteem toegepast, dat gebruik maakt

Hoge zwarte enkeerdgronden; leemarm en zwak lemig fijn zand Moerige eerdgronden met een zanddek en een moerige tussenlaag op zand

bodems

Een kleibodem, of een bodem waar dit een

van de mest van vee. De mest (gecombineerd

component van de opbouw is, heeft als eigenschap

met hooi) heeft door de tijd de grond verbeterd,

dat dit minder goed water doorlaat. Dit betekent

vruchtbaar gemaakt en de grond opgehoogd.

dat hier water langer wordt vastgehouden. Dit

Geomorfologie + AHN

resulteert vaak in een natte grond in nattere

Het reliëf kent ook laagtes. Door deze lagere

periodes.

ligging verzamelde hier organische materialen

geomorfologie

dat resulteerde in een vruchtbare bodem. Deze

landformsubgroup_description Dekzandrug Dekzandvlakte Droogdal Grondmoreneglooiing of smeltwaterglooiing met resten van grondmorene Kwelderwal Landduinen met bijbehorende vlakten en laagten Ontgonnen veenvlakte Vlakte ontstaan door afgraving en/of egalisatie Vlakte van getij-afzettingen Vlakte van mariene doorbraakafzettingen

Het opstuwende ijs heeft in de voorlaatste ijstijd

natte lager gelegen plekken worden veenvlaktes

voor een reliëf in het landschap gezorgd. Het

(Geomorfologische

Veluwemassief (aanduiding 4, rechter illustratie)

Deze plekken waren nat omdat ook water van

classificatie)

genoemd.

Vlakte van ten dele verspoelde dekzanden of löss

25

Grondwater hoger gelegen delen hier verzamelde. Door de

fungeert als een kom. Vanaf het Veluwemassief

vruchtbare eigenschappen van deze grondsoort is

wordt water afgewaterd richting de ontgonnen

dit veelal, na ontginning, gebruikt voor agrarische

veenvlakte. Verdere afwatering naar de lagere

activiteit.

gebieden

wordt

tegengehouden

door

de

dekzandrug die beide ontgonnen veenvlaktes van Laagtes (aanduidingen 6 en 7, rechts) komen ook voor op de hoger gelegen delen. Op het Veluwemassief zijn droogdallen (aanduiding 5)

7. Laagte

elkaar scheiden. Hoogte

6. Laagte (ontgonnen veen)

ontstaan door erosie van afstromend regenwater of,

zoals

in

stuwwallen,

door

afstromend

5. Droogdal

smeltwater. Oppervlaktewater zoekt een weg naar beneden. Zo stroomt regenwater ook op hoogtes,

4. Veluwemassief

naar het laagste punt op de hogergelegen delen. Afhankelijk van de bodemsamenstelling blijft water hier lang of kort op het oppervlakte staan.

Elburg 2. Hoge droge grond Doornspijk en Hoge Enk

Hetzelfde geldt voor de lagere delen op de ontgonnen

veenvlaktes

Geomorfologie

(geomorfologische

classificatie). Aan weerszijden van de dekzandrug

‘t Harde

waar Doornspijk op gebouwd is zijn ontgonnen veenvlaktes ontstaan door het landbouwkundig gebruik. Het gebied ten westen van Doornspijk

1. Lage natte grond

3. Potstalsysteem: Enk

Bodem

BügelHajema Adviseurs

26

Klimaateffectatlas, z.d.

6.0 Analyse klimaateffecten Na de bodem- en wateranalyse wordt er ook

Sommige kaarten kennen een vrij lage resolutie.

gekeken naar de gevolgen van veranderend

Dat wil zeggen dat er niet op de vierkante meter

klimaat op de woningbouw in gemeente Elburg.

nauwkeurig gezien kan worden wat de gevolgen in de toekomst zullen zijn. Door de data in de

Door klimaatverandering worden de zomers

context te plaatsen en de zoekgebieden te

heter en de winters zachter en natter. Bovendien

vergelijken kan er wel een conclusie getrokken

stijgt de zeespiegel en nemen de weersextremen

worden.

toe. Dit betekent dat piekneerslagen, hitte en droogte intenser kunnen zijn en vaker kunnen voorkomen. De klimaateffectatlas is een geschikt middel om een ‘klimaatstresstest’ uit te voeren voor elk gebied in Nederland. Aan de hand van verschillende onderwerpen wordt hier een analyse uitgevoerd om te zien wat klimaatverandering voor de drie zoekgebieden in gemeente Elburg kan betekenen. Aan de hand van de klimaateffectatlas kan er een invulling gegeven worden aan het ‘comply or explain’-uitgangspunt voor bodem en water gestuurd. Als een zoeklocatie minder geschikt lijkt door de klimaateffectatlas, dan dienen er specifieke bodem- en waterbeheermaatregelen genomen te worden die zijn afgestemd op de kenmerken van elk zoekgebied. Dit legt de basis voor de ontwerpfase van dit project.

28

Bodemdaling Bodemdaling door peilindexering Op de kaarten hiernaast valt te zien hoe de bodemdaling onder invloed van grondwater zal plaatsvinden in de jaren 2050 en 2100, ten opzichte van het jaar 2020. Daarnaast is er voor beide jaartallen sprake van twee scenario’s:

•

scenario hoog: de peilindexatie wordt voortgezet en er is sprake van sterke klimaatver-

•

andering; scenario laag: er is sprake van peilfixatie en sprake van een beperkte klimaatverandering.

Doornspijk (zoeklocatie west) behoeft wat uitleg als het gaat om bodemdaling. Op de hiernavolgende kaart valt te zien dat er in Doornspijk ook sprake is van bodemdaling door ophoging, naast een sterke bodemdaling door peilindexering.

Peilschaal, Shirley de Jong 2010

29

Bodemdaling door ophoging Doornspijk is aangewezen als zoeklocatie voor woningbouw. Met betrekking tot de inrich-

In Nederland wordt al eeuwen gedaan aan

ting van deze locatie is er nadrukkelijk gekeken

peilindexatie: door het waterpeil van sloten en

naar de gevolgen van bodemdaling deze be-

andere watergangen met de bodemdaling mee

vindingen zijn vervolgens meegenomen in de

te laten zakken, wordt vernatting van de bodem

locatiestudie op pagina 41. Volgens het ‘ruimte-

voorkomen. Maar peilindexatie zorgt er ook voor

lijk afwegingskader klimaatadaptieve gebouwde

dat de bodem blijft dalen.

omgeving’ is er op de locatie Doornspijk sprake van een grote systeemopgave, waarbij grote

Hogere bodemtemperaturen zorgen voor een

inspanning nodig is in de inrichting en bouwwij-

snellere omzetting van organische stof. Daar-

ze om levenscyclusbestendig te bouwen. Daar-

naast neemt de kans op verlaagde grondwa-

naast dient rekening gehouden te worden met

terstanden toe. Beide factoren dragen bij aan

de ‘landelijke maatlat groene klimaatadaptieve

een snellere bodemdaling. Om de invloed van

gebouwde omgeving’.

klimaatopwarming op de bodemdalingssnelheid inzichtelijk te maken, is in de klimaateffectatlas

Wat betreft de zoekgebieden Elburg en ‘t Harde

het peilindexatiebeleid gecombineerd met het

vormt bodemdaling, volgens de klimaateffectat-

klimaatscenario WH (sterke opwarming).

las, geen probleem. We spreken dan wel van de huidige situatie. Nieuwe bebouwing kan zorgen voor bodemdaling door ophoging.

Bodemdaling, Vincent Basler z.d.

30

Overstromingen Overstromingsdiepte

Door te kijken naar de kaart plaatsgebonden

Bij locatieonderzoek is het volgens de

overstromingskans krijgen we een beter beeld

klimaateffectatlas de eerste stap (als het gaat

van wat de kans is dat een er op een bepaalde

om overstromingen) om te kijken naar de

plek deze overstromingsdieptes optreden.

gevoeligheid op overstromingen van een gebied. Hierbij is het belangrijk om verschillende kansen

Voor de zoekgebieden valt op dat er in

en overstromingsdiepten in acht te nemen. Qua

zoekgebied Doornspijk onder de kaarten

kansen is de volgende verdeling aangehouden:

middelgrote kans, kleine kans en extreme kleine

•

Grote kans: de kans dat een gebied ongeveer

kans sprake is van een kans op overstromingen

1 keer in de 10 jaar overstroomt.

met een diepte kleiner dan 50 centimeter.

Middelgrote kans: de kans dat een gebied

Concreet betekent dit de kans dat zoekgebied

ongeveer 1 keer in de 100 jaar overstroomt.

Doornspijk eens in de 100, 1.000 en 100.000 jaar

Kleine kans: de kans dat een gebied ongeveer

(deels) overstroomt met < 50 centimeter water

1 keer in de 1.000 jaar overstroomt.

(afgezien van overstromingen door extreme

Extreem kleine kans: de kans dat een

neerslag).

• • •

gebied ongeveer 1 keer in de 100.000 jaar overstroomt.

Zoekgebied Elburg heeft alleen in de kaart ‘extreem kleine kans’ een aanduiding voor

Deze kaarten gaan over overstromingen

overstromingen tot 2 meter diep. Concreet

uit rivier en zee. Daarnaast kunnen er ook

betekent dit dat eens in de 100.000 jaar

overstromingen ontstaan door extreme

zoekgebied Elburg overstroomt tot 2 meter diep.

neerslag. De kenmerken van overstromingen door neerslag verschillen vaak sterk van die

Zoekgebied ‘t Harde valt buiten de

uit rivier en zee. Toch kunnen de maatregelen

overstromingskans (extreme neerslag

die overlast van extreme neerslag tegengaan

daargelaten).

vaak ook helpen tegen ondiepe overstromingen vanuit rivier, zee en ander oppervlaktewater. Deze kaarten geven een eerste beeld van de overstromingsdiepte van een gebied. In de figuur hiernaast zie je per diepteklasse wat de opgave is en welke maatregelen je daarbij kunt nemen.

Klimaateffectatlas, z.d.

31

Plaatsgebonden overstromingskans

Voor zoekgebied Doornspijk zien we op de

De plaatsgebonden overstromingskans geeft de

kaarten > 0 cm en > 20 cm dat er (over het

kans dat een locatie in één jaar te maken krijgt

algemeen, sprake is van een extreem kleine

met een bepaalde overstroming.

kans (1/30.000 per jaar) op overstromingen van desbetreffende diepte. Op de kaart > 0 cm zien

De kaarten laten zien wat de totale

we dat er in en rondom de bestaande sloten

overstromingskans is vanuit het primaire

een grotere kans (1/30 tot 1/300 per jaar) is op

en regionale systeem samen. Bij een

overstromingen.

overstromingsdiepte van > 0 cm zijn alle overstromingsscenario’s gevangen in één beeld. Op de kaarten valt voor de drie zoekgebieden te zien dat zoekgebied Elburg op drie overstromingsdieptes (> 0 cm, > 20 cm en > 50 cm) te maken heeft met een kleine kans (1/300 tot 1/3.000 per jaar) op desbetreffende overstromingsdiepte.

ANP, z.d.

32

Wateroverlast Gemiddeld hoogste grondwaterstand Op deze twee kaarten zijn de huidige gemiddeld hoogste grondwaterstand (GHG) en de relatieve stijging van deze GHG in 2050 (scenario hoog) te zien in het projectgebied. Door deze kaarten naast elkaar te leggen kan er een beeld worden geschetst van de ontwikkeling van de GHG tot 2050 voor de losse zoekgebieden. Als er in een gebied sprake is van meerdere GHG’s, wordt er uitgegaan van de hoogste GHG in een zoekgebied (ten opzichte van het maaiveld). Dit wordt hieronder weergegeven.

Als we de bovenstaande tabel bekijken zien we dat, ten opzichte van het maaiveld, het in zoekgebied ‘t Harde mogelijk is dat hier sprake gaat zijn van grondwater dat gelijk of zelfs hoger dan het maaiveld komt te liggen.

33

Ontwikkeling kans grondwateroverlast Op de kaart rechts zien we dat de locaties Elburg en Doornspijk een aanzienlijke toename hebben in de kans op grondwateroverlast in de toekomst, en dat er in zoekgebied ‘t Harde sprake is van een grote toename van kans op grondwateroverlast in de toekomst. Een kaart van de huidige situatie is niet beschikbaar, omdat deze data lastig te berekenen valt. De verandering van grondwaterstanden tot 2050 zijn daarentegen vrij accuraat te modelleren. De kaart heeft een signaalfunctie; waar moeten extra maatregelen genomen worden om grondwateroverlast in de toekomst te voorkomen?

Radar, 2020

34

Kwel & infiltratie

Op de twee kaarten rechts zien we de huidige

Uittredend grondwater heet kwel. Kwel beperkt

situatie en de situatie 2050 Hoog voor kwel en

zich doorgaans tot diepe polders en de lage

infiltratie.

randen van heuvels, duinen en plateaus. Het stroomt daar naartoe vanuit hoger gelegen

Een interpretatie per zoekgebied:

gebieden, waar het water in de grond infiltreert. Infiltratie is het indringen van water in de grond.

Elburg:

Hoogteverschillen en de bodemopbouw zorgen

Binnen dit zoekgebied is er sprake van zowel

voor een wisselwerking tussen kwel en infiltratie.

kwel als wegzijging. Door de resolutie van de

Door menselijk ingrijpen kan de ‘flux’ tussen

data is het goed om ook naar omringend gebied

kwel en infiltratie veranderen. Bijvoorbeeld door

te kijken. Hier zien we dat deze zoeklocatie ligt

grondwaterwinningen of door maatregelen

op de overgang van kwel naar wegzijging. In de

langs dijken i.v.m. zogeheten dijkskwel bij een

situatie 2050 hoog zien we dat er sprake is van

hoge rivierwaterstand. Kwel kan nadelig zijn

enige toename van kwel in dit zoekgebied.

voor de kwaliteit van oppervlakte, bijvoorbeeld door zout of nutriënten. Kwel kan ook van zeer

Doornspijk:

goede kwaliteit zijn, zoals het water dat aan

Ook voor dit zoekgebied geldt dat dit ligt op een

de rand van de Veluwe uittreedt. Deze kaart

overgangszone van kwel naar infiltratie. In de

toont waar en in welke mate kwel en infiltratie

situatie 2050 hoog lijkt er niet veel te veranderen

plaatsvinden. De kaartlaag 2050 Hoog toont aan

ten opzichte van de huidige situatie.

dat rondom de huidige kwelgebieden de grootste toename plaatsvindt. De kaart is gebaseerd op

‘t Harde:

de uitkomsten van het Nationaal Water Model.

In de huidige situatie is er sprake van wegzijging,

Specifieke lokale factoren kunnen veel invloed

net als in omringend gebied (te verklaren door

hebben op grondwaterstanden en zijn niet

de hogere ligging). In de toekomstige situatie

meegenomen in deze modellering.

(2050 hoog welteverstaan) zien we dat er sprake is van enige toename van kwel.

Gravelrides, z.d.

35

NRC

36

7.0 Analyse historische groei De ondergrond vertelt veel over de plek. De

het landschap, bodem en water.

De stadsmuren en vestingwerken dienden als de hoeksteen van Elburg’s verdediging, waardoor

karakteristieken die de ondergrond kenmerken zorgen vaak voor specifieke omstandigheden

Geschiedenis Elburg

ze in de loop der jaren kon standhouden tegen

waardoor bepaalde natuur, of een specifiek

In de vroege 13e eeuw ontstond Elburg aan de

mogelijke aanvallen.

gebruik op deze plek landt. Vaak als we de

oevers van de Zuiderzee, en haar geschiedenis

historisch gegroeide fysieke leefomgeving

begon officieel in 1233 toen graaf Otto II van

ontplooien, speelt dit een belangrijke rol bij de

Gelre de stad stadsrechten verleende. Deze

totstandkoming van bebouwde structuren in

gunstige ligging maakte al snel van Elburg

de stad, in de dorpen en in het landschap.

een welvarend handelsknooppunt, met een levendige haven die de stad verbindt met de

Vroeger werd er, misschien wel meer dan nu,

omliggende regio.

gekeken naar de bodem. De bodem is essentieel voor agrarische activiteit, maar ook het stichten

In de 14e eeuw werden stadsmuren en grachten

van dorpen en steden gebeurde vaak op

opgetrokken om de stad te beschermen tegen

hoger gelegen gebieden om wateroverlast te

mogelijke bedreigingen, waardoor Elburg zich

voorkomen. Omdat het landschap toendertijd

ontwikkelde tot een robuuste vestingstad. Haar

minder maakbaar was dan nu, zijn de keuzes

economische groei was duidelijk zichtbaar

die gemaakt zijn vanuit de bodem, nog steeds

in de drukke markten en de levendige

zichtbaar in de structuren van nu.

havenactiviteiten, die bijdroegen aan haar status als een welvarende handelsplaats.

In de historische analyse zal de groei en veranderingen van de omgeving worden

Elburg was meer dan alleen een economisch

bekeken en toegelicht door middel van

centrum; het was ook een religieus centrum.

historische kaarten. De fysieke veranderingen

Kloosters en kerken werden in de stad gesticht,

door de tijd zijn vaak het gevolg van politieke,

wat bijdroeg aan haar culturele en spirituele

maatschappelijke en technologische

betekenis gedurende de middeleeuwen.

ontwikkelingen. Dit heeft ook zijn weerslag op

Wikipedia

37

1

3

1850

1930

Topotijdreis

2

38

Topotijdreis

4

1901 Topotijdreis

1960 Topotijdreis

5

Elburg als economisch centrum, gelegen aan de

naar lager gelegen (buitendijkse) gebieden. Door

voormalige Zuiderzee, bracht ook welvaart naar

de ontginning werd het gebied voorbereid voor

de omgeving. Landgoederen als Rozenburg,

het gebruik van landbouw of veeteelt.

Schouwenburg en Zwaluwenburg werden gesticht

Op de hoger gelegen zandrug is later ook, ten

als buitenplaatsen in de omgeving van de vesting

midden van de drie dorpen Elburg, Doornspijk

Elburg. De landgoederen maakten gebruik van de

en ’t Harde, Hoge Enk ontstaan. De naam van het

hoger gelegen gronden waardoor de landhuizen

dorp geeft ook de bodemkarakteristieken van de

veilig waren tegen het water. De hogere

plek aan.

gronden zijn bestaande uit dekzandruggen, die voornamelijk uit zand bestaan. Deze

Op de hoger gelegen gronden van het

bodemsamenstelling is niet vruchtbaar en hierom

Veluwemassief zijn door de tijd heen de

niet geschikt voor landbouw.

heidevlaktes verdwenen. Op deze plek is te zien dat deze plek vanaf 1900 is bewoond, maar het

1980 Topotijdreis, z.d.

Om toch landbouw mogelijk te maken op de

dorp begint pas echt significant vorm te krijgen

veilige hoge gronden werd er gebruik gemaakt

rond 1960. Na deze periode groeien de dorpen

van het potstalsysteem. Het historisch agrarisch

allen met kleinschalige, voornamelijk planmatige

systeem maakte landbouw mogelijk door mest

verkaveling tot de huidige structuren die de

efficiënt te beheren en de bodem te verbeteren.

dorpen hedendaags hebben aangehouden. Wat

De mest van het vee in de stallen werd samen

opvalt is dat de laagstgelegen gebieden naast

met stro opgehoogd op het land waardoor

het Veluwemeer en tussen Hoge Enk en het

organisch materiaal ontstond. Hierdoor werd de

Veluwemassief grotendeels onbebouwd zijn

bodem van de zandgronden verbeterd waardoor

gebleven.

een vruchtbare bodemsamenstelling ontstond.

6

Dit was ook het geval voor de landgoederen rondom Elburg. In noordwestelijke richting werd de vesting van Elburg verbonden met andere belangrijke steden in de omgeving. Deze efficiënte route vormt een rechte as die bestaat uit de huidige Nunspeterweg en de Zuiderzeestraatweg West. Deze weg is strategisch gesitueerd op de dekzandrug, een hoger gelegen plateau dat hierdoor veilig was tegen het water. Aan deze weg vormde zich later Doornspijk. De strategische ligging op hoogte maakte dit een geschikte plek om te vestigen. Aan de westkant van de Zuiderzeestraatweg West lagen veenweidegronden. Dit is in der tijd ontgonnen. Het eerste doel van veenontginning

2020 Topotijdreis, z.d.

is ontwatering, hierdoor is er een specifiek slotenpatroon ontstaan waarmee is afgewaterd

BügelHajema Adviseurs

39

SRI, z.d. Bewerking BHA.

8.0 Conclusies per zoekgebied Tegenwoordig is het steeds belangrijker om

Als conclusie op de voorgaande hoofdstukken

de eigenschappen van de bodem en zowel

wordt hier per onderzoeksgebied een

droge als natte gebieden te begrijpen voordat

samenvatting gegeven, gebaseerd op de

ruimtelijke ingrepen worden gedaan. Dit aspect

bodem, geomorfologie, algemene hoogtekaart,

wordt vaak benadrukt onder de noemer ‘water-

grondwater, klimaateffecten en historische groei.

en bodemgestuurd’, zoals ook uiteengezet door het college van Rijksadviseurs in verschillende publicaties, waaronder “De 22e eeuw begint nu” (CRA, 2023). Een studie van de kenmerken van de bodem en de historische ontwikkeling van ons land laat zien dat water en bodem de vormgeving van Nederland hebben beïnvloed. Naast maatschappelijke en economische overwegingen zijn dorpen en steden vaak strategisch geplaatst, bijvoorbeeld op hoger gelegen grond. Landgoederen op hoge en arme gronden werden vruchtbaar gemaakt door het gebruik van het potstalsysteem. De structuren die zijn ontstaan door de eigenschappen van de ondergrond zijn vandaag de dag nog duidelijk zichtbaar. Denk hierbij aan de vesting aan de voormalige Zuiderzee, landgoederen op enken, en de opkomst van Doornspijk op een hoger gelegen belangrijke verbindingsroute tussen Elburg en Nunspeet.

BügelHajema Adviseurs

41

Elburg

Zoekgebied Elburg Bodem en water Bodem In het zoekgebied Elburg liggen vijf verschillende bodems, dit zijn: Laarpodzolgrond, gooreerdgrond, hoge bruine enkeerdgrond, beekeerdgrond en de hoge zwarte enkeerdgrond. Deze bodems zijn allemaal zandgronden. Zandgronden zijn zeer geschikt voor woningbouw vanwege het afwaterende vermogen. De gunstige eigenschappen van de zandgronden maken het zoekgebied Elburg geschikt voor woningbouw (vanuit het oogpunt van bodem<). Geomorfologie Het zoekgebied ligt op een dekzandrug, geflankeerd door dekzandvlaktes. Een deel van de rug is afgegraven. Algemene hoogtekaart Op de hoogtekaart valt het bewijs te zien voor de aanwezigheid van een dekzandrug in het zoekgebied. Tussen de dekzandrug en de vlaktes

75.2 ha.

zit grofweg een meter hoogteverschil. Hier dient in de afwatering van het gebied rekening mee gehouden te worden. Grondwater Net zoals in elk ander zoekgebied loopt het

Zoekgebied Elburg

grondwater vanaf het Veluwemassief richting het Veluwemeer. Op de kaart is een piramide-

Hier worden de conclusies voor zoekgebied

achtige structuur te zien in ten noorden van

Elburg specifiek beschreven. Hierdoor wordt

het zoekgebied; dit is een discrepantie in de

inzichtelijk wat er nodig is voor verder ontwerp

modellering van de isohypsen. Het is van belang

in dit zoekgebied.

om de bredere schaal en context van het betreffende gebied in overweging te nemen. Ondanks deze specifieke discrepantie blijft de conclusie op grotere schaal onveranderd.

42

Klimaateffecten

Conclusie/aandachtspunten

Hieronder worden de conclusies voor

Qua bodem, water en klimaateffecten in

zoekgebied Elburg uit de klimaat effect analyse

de toekomst is zoekgebied Elburg, zeker in

schematisch weergegeven. Zie het hoofdstuk

vergelijking met zoekgebied Doornspijk en

analyse klimaateffecten voor een uitgebreide

’t Harde, een geschikte locatie voor woningbouw.

conclusie. Bij de zoeklocatie Elburg dient voornamelijk rekening gehouden te worden met de cultuurhistorische waarde, zoals de open schootsvelden en landgoederen in en rondom het zoekgebied.

Historische groei Hieronder wordt puntsgewijs weergegeven waarmee in de historische analyse voor zoekgebied Elburg rekening gehouden dient te worden:

• •

Ontstaan aan de oevers van de Zuiderzee. Robuuste vestingstad met omliggende open schootsvelden.

• • •

Hoge cultuurhistorische waarde. Landgoed ‘old putten’ in zoekgebied. Landgoed ‘Schouwenburg’ ten zuiden van zoekgebied.

43

Zoekgebied Doornspijk Bodem en water

Grondwater

Bodem

Net zoals in elk ander zoekgebied loopt het

Het zoekgebied Doornspijk ligt op een

grondwater vanaf het Veluwemassief richting het

moerige eerdgrond met een zavel- of kleidek

Veluwemeer. Het zoekgebied Doornspijk heeft

en een moerige tussenlaag op zand. Enkele

van de drie zoekgebieden het grondwater het

overwegingen bij dit bodemtype:

dichtst bij het maaiveld liggen.

•

De aanwezigheid van organisch materiaal in moerige eerdgronden kan leiden tot bodemzetting, wat structurele problemen kan veroorzaken voor bouwwerken.

•

Moerige eerdgronden kunnen de neiging hebben om water vast te houden, wat kan leiden tot drainageproblemen.

Doornspijk

•

Moerige eerdgronden bevatten organisch materiaal, wat gunstig kan zijn voor de aanleg van tuinen en groenvoorzieningen rond woningen.

•

Een zavel- of kleidek kan bijdragen aan de stabiliteit van de ondergrond, wat belangrijk is voor de bouw van woningen.

Geomorfologie Zoekgebied Doornspijk ligt op een vlakte van ten dele verspoelde dekzanden. Voor woningbouw moet er in dit zoekgebied rekening gehouden 12.7 ha.

worden met stabiliteit en zetting (daling) van de bodem. Algemene hoogtekaart Op de hoogtekaart kan gezien worden dat er een aanzienlijk hoogteverschil is tussen het bestaande bebouwde deel (hoger; dekzandrug) van Doornspijk en het zoekgebied op de open gronden (lager). Dit verschil ligt tussen de 1 en 2 meter. Hier dient in de afwatering van het gebied