Document · PDF

2022.02.24 Rapport Rekenkamercommissie gemeente Elburg - evaluatie gemeentelijk woonbeleid.pdf

Oordeelsvorming 23 mei 2022, gemeente elburgBij agendapunt: Rapport Woonbeleid Rekenkamercommissie21.436 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 3

Rapport Evaluatie woonbeleid 53

Over wonen en zorg Roland Goetgeluk & Wilma Bakker Op 9 september 2021 promoveert sociaal geograaf Petra de Jong op het proefschrift ‘No Place Like Home; verhuismobiliteit en woonvoorkeuren van ouderen in Nederland’. Zij stelt dat beleidsmakers af moeten van generieke oplossingen voor ouderen. Woning en zorg zouden beleidsmatig vervlecht moeten worden. Daarnaast zou participatieve besluitvorming, bij het ontwerp, bouw en exploitatie van woon(zorg)alternatieven, moeten worden toegepast op concrete locaties. Daarmee worden ouderen gelukkiger en maatschappelijke kosten bespaard. Haar wetenschappelijke stelling wordt ook onderbouwd door de opkomst en invloed van kennisorganisaties zoals Zorgsaamwonen, de Taskforce Wonen en Zorg, zorgaanbieders, ontwikkelaars, banken en bovenal burgerorganisaties zoals het Knarrenhof. Wonen en zorg onlosmakelijk verbonden vanuit de bewoner De Utrechtse Hoogleraar Pieter Hooimeijer stelt in ‘Dynamiek in derde leeftijd’ (2007) dat een woning drie onlosmakelijk met elkaar verbonden kenmerken heeft voor bewoners:  De woning als activiteitencentrum. De woning moet geschikt zijn voor dagelijkse activiteiten zoals verzorging (persoonlijke verzorging, eten, slapen, hygiëne, beschutting, veiligheid), scholing, werken, ontspanning, winkelen, sociale contacten en ga zo maar door.

 De woning als uitvalsbasis voor zorgactiviteiten. De locatie speelt daarbij een belangrijke rol. Vanuit de woning kunnen bovenstaande dagelijkse activiteiten buitenhuis worden bereikt. Uitdrukkelijk hoort hier het sociale netwerk – de buurt – ook bij.  De woning als duur, duurzaam en sociaal gewaardeerd consumptie- en investeringsgoed. Zorg bestaat in de ruimste zin van het woord uit alle sociale en commerciële dienstverlening die nodig is om een gelukkig bestaan te verwerven. Een prima woning op een prima plek voor een prima prijs is zowel een instrument als een doel voor geluk. Geluk is geen leeg begrip zoals duizenden jaren menselijk observeren en filosofie tonen, maar betreft het menselijk streven naar genot (hedonisme) en (sociale) zelfverwezenlijking ( eudaimonisch, een waardig leven). De Nederlandse emeritus hoogleraar Veenhoven en natuurlijk de bekende Maslov tonen het belang van geluk. Het is daarom terecht dat een organisatie zoals Zorgsaamwonen sinds kort ook geluk gebruikt in de communicatie en geluk ook koppelt aan de positieve gezondheid van Machteld Huber. Urgente opgave zit aan de kant van aanbieders en overheid als marktmeester Langer zelfstandig wonen wordt gepropageerd door zowel bewoners als de wetgever. Vanuit de definitie van Hooimeijer zijn er dan drie opgaven rond de prima woning op de prima plek voor de prima prijs.

Rapport Evaluatie woonbeleid 54

De eerste is om woningen stapsgewijs levensloopbestendig te maken. In veel gevallen is dit bouwtechnisch goed mogelijk en renderend als het woonobject courant zal blijven. Die technische opgave is ook redelijk in beeld gebracht door TNO met o.a. de sterrenkwalificatie. Het probleem zit eerder in hoe courant woningen nu en in de toekomst zijn. En daarmee komen we op de werkelijk opgave. De tweede opgave is de groeiende mismatch tussen de stijgende vraag naar en het dalende aanbod van dienstverleners, waaronder (in)formele handjes aan het bed. De beschikbaarheid van personeel vanuit de Wmo (Wet maatschappelijk ondersteuning)), Zvw (Zorgverzekeringswet) en Wlz (Wet langdurige zorg) is nu al een enorm probleem. Idem dito geldt dit voor dienstverlening zoals scholen, ontspanning, winkels en ga zo maar door. De omvang van het aantal personeelsleden is niet opl osbaar op de korte termijn. Het huidige bestand aan zorgpersoneel is afkomstig uit de lange trechter van mensen die minimaal twintig jaar geleden zijn geboren en via het onderwijs het zorgberoepsveld hebben betreden. De enige oplossing is het slim organiseren van de (zorg)diensten via bijvoorbeeld eHealth of het minimaliseren van onrendabele reistijden. De derde opgave is om het wonen betaalbaar te houden.

De wettelijke, bestuurlijke en bedrijfsmatige ontvlechting van geldstromen in het wonen en de zorg – lees Wmo, Zvw en Wlz – levert vanuit een bewoners- en maatschappelijke kosten-batenperspectief vele nadelen op. Vervlechten is wat organisaties zoals Zorgsaamwonen en het Knarrenhof propageren binnen het huidige stelsel.

Marketingperspectief centraal stellen in beleid Petra de Jong stelt dat de lage verhuisbereidheid van ouderen wordt bepaald door een doelbewuste keuze in plaats van door beperkingen in het aanbod. Ze stelt echter ook dat die keuze sterk wordt bepaald door de angst van wat er verloren kan ga an in plaats van wat er gewonnen kan worden bij een verhuizing. Die laatste constatering levert ook de oplossing: slimme organisaties verlokken ouderen wel om te verhuizen zoals het Knarrenhof en een groeiende groep wooncoöperaties bewijzen. Een organisatie zoals Zorgsaamwonen toont deze cases. Waarom lukt het die organisaties? Marketing. Maar marketing is toch knollen voor citroenen verkopen? Welnee. Marketeers beheersen de processen voor het maken, communiceren en distribueren van waarde voor burgers – die ook vaak klanten zijn – en het beheren van de klantenrelaties op manieren die gunstig zijn voor die klanten en de organisatie. Er zit geen wezenlijk verschil tussen een commerciële organisatie en een overheidsorganisatie rond waardecreatie voor klanten of burgers. Het afrekenmechanisme bij goed en slecht presteren wel. De waarde van overheidsinterventies is de uitkomst van het product van de doeltreffendheid, de doelmatigheid en de legitimatie van overheidsoptreden.

Als de burger centraal staat rond wonen en zorg dan moet Elsschots regel getackeld worden: “tussen droom en daad staan wetten in de weg en praktische bezwaren”.

Rapport Evaluatie woonbeleid 55

Bijlage 4: Tabel met vergelijking Gemeente Nunspeet

1. Totstandkoming woonbeleid

Gemeente Putten

Gemeente Oldebroek

Gemeente Elburg

De Woonvisie 2014 van de ge-

Bij de totstandkoming van de Woon-

De Woonvisie 2016-2020 van de ge-

Bij het opstellen van de Woonvisie

meente Nunspeet is tot stand geko-

visie 2015-2020 heeft intensieve sa-

meente Oldebroek is tot stand ge-

2015-2019 heeft de gemeente sa-

men in samenwerking met part-

menwerking met de lokale corpora-

komen na een intensief participatie-

mengewerkt met lokale corpora-

ners, door ze te betrekken in pro-

tie en andere partijen - via een

traject met verschillende betrokke-

ties, in een projectgroep.

jectgroepen en bij een marktconsul-

Woonconferentie - plaatsgevonden.

nen.

Daarnaast zijn andere (woon) part-

tatie.

De gemeenteraad heeft in een

Zo is er een Woonplatform georga-

ners via Woonplatforms betrokken

Ter voorbereiding op het opstellen

vroegtijdig stadium meegedacht

niseerd, een raadsgesprek, een

bij de beleidsvorming. Opgaven en

van de Woonvisie heeft de ge-

over beleidskaders.

overleg met dorpsgroepen en in-

knelpunten zijn besproken, net als

meente eerst, als aanvulling op de

Bestaande kaders gaven de ruimte

terne project overleggen.

verwachtingen, tips en aanbevelin-

regionale onderzoeknotitie, een ei-

aan waarbinnen het woonbeleid

Bestaande kaders gaven de ruimte

gen.

gen onderzoeknotitie over de wo-

moest passen: de Regionale Woon-

aan waarbinnen het woonbeleid

De gemeenteraad heeft in een

ningmarkt laten opstellen.

visie, de Structuurvisie en de be-

moest passen: de Regionale Woon-

vroeg stadium meegedacht over de

Deze notitie is besproken met ver-

stuursovereenkomst. Het woonbe-

visie, de Structuurvisie/Omgevings-

beleidskaders. Bestaande kaders ga-

schillende partners, zoals corpora-

leid is gebaseerd op actueel wo-

visie en de bestuursovereenkomst.

ven de ruimte aan waarbinnen het

ties en zorginstellingen. Ook in de

ningmarktonderzoek.

Het woonbeleid is gebaseerd op ac-

woonbeleid moest passen: Regio-

tueel woningmarktonderzoek.

nale Woonvisie, de Structuurvi-

raadscommissie is de notitie besproken.

sie/Omgevingsvisie en coalitieak-

Bestaande kaders gaven de ruimte

koorden. Het woonbeleid is geba-

aan waarbinnen het woonbeleid

seerd op actueel woningmarkton-

moest passen: de Regionale Woon-

derzoek.

visie, de Omgevingsvisie en de coalitieakkoorden.

Rapport Evaluatie woonbeleid 1

Het woonbeleid van de gemeente

Nunspeet is in de periode 2014-

Putten is in de periode 2014-2020

Oldebroek is in zekere mate adap-

Elburg is een grote mate adaptief

2020 in zekere mate adaptief ge-

in grote mate adaptief geweest.

tief geweest.

geweest in de onderzoeksperiode

weest. Er heeft een beleidsaanpas-

Er heeft twee keer een wijziging

Er hebben geen wijzigingen van de

2014-2020.

sing plaatsgevonden in de Woonvi-

van de Woonvisie plaatsgevonden,

Woonvisie plaatsgevonden, wel is

Er zijn verschillende Woonplatforms

sie, naar aanleiding van een onder-

waardoor ingespeeld is op de actu-

de uitvoeringsagenda één keer ge-

georganiseerd, waarmee de koers

zoek. De Woonvisie bevat een uit-

ele situatie op de woningmarkt.

actualiseerd met een update op de

van de Woonvisie 2015-2019 bijge-

Er worden jaarlijks prestatieafspra-

stand van zaken.

houden is. Daarnaast vindt er een

ken gemaakt met de woningcorpo-

Gemeente en corporaties maken

tweejaarlijkse evaluatiesessie

Met woningcorporatie Omnia Wo-

ratie en die worden ook jaarlijks ge-

jaarlijks prestatieafspraken (jaar-

plaats met de Commissie RO, waar-

nen en de huurdersorganisatie

evalueerd.

schijven), gebaseerd op een raam-

bij het verslag van het Woonplat-

SHOW is in 2016 een raamovereen-

Ook is er in de onderzoeksperiode

overeenkomst. De prestatieafspra-

form als input dient.

komst voor het maken van presta-

voeringshoofdstuk, maar deze is niet geactualiseerd in de looptijd.

2. Adaptief?

een hoop aanvullend en aanpalend

ken (de jaarschijven behorende bij

Het Uitvoeringsprogramma bij de

tieafspraken gesloten voor de peri-

beleid opgesteld, waarmee het

de raamovereenkomst) worden

Woonvisie is éénmaal geactuali-

ode 2017-2021. Deze raamovereen-

woonbeleid verder is uitgediept.

jaarlijks geëvalueerd. Ook wordt er

seerd. In 2016 is een raamovereen-

een stand van zaken lijst bijgehou-

komst getekend met de woningcor-

den om aan te geven hoe het ervoor

poraties, de Woonvisie 2015-2019

staat met afspraken en zodat er

diende hiervoor als kader. De af-

eventueel bijgestuurd kan worden.

spraken uit de jaarschijven worden

komst wordt jaarlijks uitgewerkt in jaarschijven. Deze afspraken worden jaarlijks op ambtelijk en bestuurlijk niveau geëvalueerd.

Ook is er een bestuurlijk visie op het wonen opgesteld, in de bestuursovereenkomsten. Een verbeterpunt zit in de actualisering van

Er is een hoop aanpalen en aanvul-

de uitvoeringsafspraken, dat is niet

Er is in de onderzoeksperiode een

jaarlijks geëvalueerd op ambtelijk

lend beleid opgesteld in de ge-

gebeurd.

hoop aanvullend en aanpalend be-

en bestuurlijk niveau.

meente, wat in sommige gevallen

leid opgesteld dat soms een verdie-

Er is in de onderzoeksperiode een

verdieping geeft op het woonbeleid.

ping geeft op het beleid in de

hoop aanvullend en aanpalend be-

Ook is er een bestuurlijk visie op

Woonvisie.

leid opgesteld, wat in sommige ge-

het wonen opgesteld, in de coalitie-

Ook is er een bestuurlijke visie op

akkoorden.

het wonen, in de bestuursovereen-

vallen verdieping geeft op het woonbeleid.

komsten. Een verbeterpunt zit in

Rapport Evaluatie woonbeleid 2

3. Beleidsdoelen

het organiseren van de Woonplat-

Ook is er een bestuurlijk visie op

forms, deze heeft één keer i.p.v.

het wonen opgesteld, in de coalitie-

jaarlijks plaatsgevonden.

akkoorden.

In de Woonvisie 2014 zijn een vier-

In de Woonvisie 2015-2020 zijn een

In de Woonvisie 2016-2020 zijn een

Van de zes beleidsdoelen in de

tal inhoudelijke pijlers uitgewerkt.

aantal inhoudelijke thema’s uitge-

viertal inhoudelijke pijlers uitge-

Woonvisie 2015-2019 hebben er

De pijlers relevant voor dit onder-

werkt.

drie betrekking op de voldoende be-

zoek bespreken we: (1) Bestaande

Drie thema’s zijn relevant voor dit

De pijlers relevant voor dit onder-

schikbaarheid van woningen voor

woningvoorraad (2) Wonen, zorg en

onderzoek: (1) De bestaande voor-

zoek bespreken we: (1) Beschikbaar-

de doelgroepen: betaalbaarheid

welzijn (3) Nieuwbouw met toe-

raad, (2) Woningbouwprogramme-

heid en betaalbaarheid, (2) Wonen

voor alle groepen, een woning-

komstwaarde: strategisch program-

ring en (3) Wonen, Welzijn en Zorg.

met welzijn en zorg (4) Vitale ker-

bouwprogramma dat past bij de re-

meren.

Er is een uitvoeringshoofdstuk in

nen met actieve, betrokken bewo-

gionale kaders en een bouwpro-

Er is een uitvoeringshoofdstuk in

de Woonvisie met concrete acties.

ners.

gramma per kern dat zorgt dat in

de Woonvisie met concrete acties.

In de Uitvoeringsagenda zijn deze

alle kernen voldoende aanbod is.

pijlers vertaald naar concrete af-

In het Uitvoeringsprogramma zijn

spraken.

deze pijlers vertaald naar concrete afspraken.

4. Regionale afspraken

Regionale afspraken zijn vastgelegd in de Regionale Woonvisie (deze fungeert als dunne schil voor het lokale woonbeleid).

5. Realisatie van doelen Woonvisie

Het blijkt dat een groot deel van de geplande acties inderdaad is uitgevoerd. Tegelijkertijd is de monitoring van de gestelde doelen niet altijd even helder

6. Samenwerking en (contractuele) afspraken

Met de corporatie worden jaarlijks

De gemeente maakt jaarlijks presta-

De samenwerking met woningcor-

prestatieafspraken gemaakt, die

tieafspraken met de woningcorpo-

poraties en huurdersverenigingen is

poraties en de huurdersverenigin-

en zijn afspraken niet altijd SMART opgesteld.

ratie en huurdersvereniging. Daarbij

gen is vastgelegd in de raamovereenkomst en de prestatieafspraken

Rapport Evaluatie woonbeleid 3

7. Ingezette instrumenten

ook ingaan op de bouw van wonin-

wordt dezelfde indeling aangehou-

verankerd in een raamovereen-

per jaar. Er vindt jaarlijks in het eer-

gen voor de verschillende doelgroe-

den als in de Woonvisie. De presta-

komst en prestatieafspraken per

ste kwartaal een evaluatie van de

pen.

tieafspraken worden door ge-

jaar.

afspraken plaats, op ambtelijk en

Er is in 2016 een raamovereen-

meente, corporatie en huurdervere-

Op verschillende momenten zijn er

bestuurlijk niveau.

komst ondertekend tussen de ge-

niging gezien als een goede leidraad

conflicten geweest met de corpora-

Er wordt regionaal samengewerkt in

meente, de corporatie en de huur-

en een vast moment om thema’s

ties over het toe te voegen aantal

een woonruimteverdeelsysteem. Er

dersbelangenvereniging (die wette-

die spelen bij elkaar op te halen. Te-

sociale huurwoningen in Oldebroek

wordt gewerkt met een huisves-

lijk gezien betrokken hoort te wor-

vens worden de prestatieafspraken

(deze zijn inmiddels beslecht).

tingsverordening.

den bij de prestatieafspraken).

jaarlijks geëvalueerd.

Er wordt regionaal samengewerkt in

een woonruimteverdeelsysteem. Er

wordt gewerkt met een huisves-

tingsverordening.

De gemeente Nunspeet zet verschillende instrumenten in t.b.v. het lokale woonbeleid.

De gemeente Putten zet verschil-

De gemeente Oldebroek zet ver-

De gemeente Elburg zet verschil-

lende instrumenten in t.b.v. het lo-

schillende instrumenten in t.b.v. het

lende instrumenten in t.b.v. het lo-

kale woonbeleid. Op het gebied van

lokale woonbeleid. Op het gebied

kale woonbeleid. Op het gebied van

Op het gebied van geld wordt de

geld wordt de Starterslening inge-

van geld worden de Starterslening

geld wordt de Starterslening en de

Starterslening ingezet en de subsi-

zet, er is een paragraaf Grondbeleid

en de Toekomst Bestendig Wonen

Toekomst Bestendig Wonen lening

dieregeling GewoonGemak en sinds

in de programmabegroting, en via

lening en de subsidieregeling Ge-

ingezet. Ook kunnen inwoners ge-

2020 de Toekomst Bestendig Wo-

de WMO worden voorzieningen ge-

woonGemak ingezet, er is een Nota

bruik maken van de subsidieregeling

nen lening. Ook is er een nota

regeld.

Grondbeleid en Grondprijsbeleid,

GewoonGemak. Ook is er een Nota

grondbeleid en via de WMO worden

De gemeente maakt gebruik van

en via de WMO worden voorzienin-

Grondbeleid, en via de WMO wor-

voorzieningen geregeld.

verschillende regels: Landelijke re-

gen geregeld.

den voorzieningen geregeld.

De gemeente maakt gebruik van

gels en afspraken (ladder voor duur-

De gemeente maakt gebruik van

verschillende regels: Landelijke re-

zame verstedelijking, Bouwbesluit,

verschillende regels: Landelijke re-

gels en afspraken (ladder voor duur-

zame verstedelijking, Bouwbesluit,

Er wordt regionaal samengewerkt in

Rapport Evaluatie woonbeleid 4

Leegstandswet) en regionale afspra-

ken (ook regionale woonruimtever-

deling).

deling). Een belangrijke lokale be-

Een belangrijke lokale regel is de

Samenwerking vindt plaats met an-

leidsregel is de Verordening Sociale

beleidsregel Woningbouw op Maat.

dere domeinen binnen de ge-

Woningbouw.

Samenwerking met partners en in-

meente, met WSP en de huurders-

meente, de woningcorporaties, met

De gemeente werkt op verschil-

woners vindt op verschillende ma-

vereniging, met andere gemeenten

andere gemeenten in SNV en sa-

lende manieren met partners sa-

nieren plaats. Zo biedt de gemeente

in SNV en samenwerking met inwo-

menwerking met inwoners en ont-

men, bijvoorbeeld in de Woonplat-

mogelijkheden tot CPO (collectief

ners en ontwikkelaars. De gemeente

wikkelaars.

forms.

particulier opdrachtgeverschap)

communiceert op verschillende ma-

voor inwoners.

Ook communiceert de gemeente op

nieren met partners en inwoners,

verschillende manieren met part-

De gemeente communiceert op ver-

door participatietrajecten,

ners en inwoners, bijvoorbeeld via

schillende manieren met partners

www.woongemakputten.nl en

www.elburgwijzer.nl

en inwoners, door participatietra-

www.vraagloketputten.nl.

jecten en een website als www.socialekaartnunspeet.nl

8. Knelpunten

In het onderzoek signaleren we ver-

schillende knelpunten bij de uitvoe-

ring van woonbeleid in de periode

2014-2020, zoals ruimtelijke aspec-

2014-2020 zoals de verhouding met

2014-2020 zoals rondom de Doel-

ten, kans op planschade, rol van de

ten, de rol van de provincie, de

de woningcorporaties, de rol van

groepennotitie, de rol van de pro-

provincie en de grondposities van

grondposities van de gemeente en

de provincie en de grondposities

vincie en de grondposities van de

de gemeente.

rondom urgente en bijzondere

van de gemeente.

gemeente.

In Nunspeet wordt specifiek ge-

doelgroepen.

In Oldebroek wordt specifiek ge-

In Elburg wordt specifiek ge-

noemd: kans op planschade

In Putten wordt specifiek ge-

noemd: verhouding met corpora-

noemd: de doelgroepennotitie

noemd: urgenten en bijzondere

ties.

doelgroepen.

Rapport Evaluatie woonbeleid 5

9. Rol van de gemeenteraad

De gemeenteraad wordt in alle drie

de fases (bij de vaststelling, de uit-

voering en de beoordeling van het

resultaat) met regelmaat geïnfor-

meerd in de onderzoeksperiode.

Of de raad zelf ook eisen heeft ge-

Of de raad inhoudelijke kaders

Of raad zelf eisen geeft gesteld aan

steld aan de informatievoorziening,

heeft meegegeven bij het woonbe-

informatievoorziening wordt niet

wordt uit de stukken niet duidelijk.

leid wordt niet duidelijk. Betrok-

duidelijk. De raad heeft op verschil-

De raad is betrokken geweest bij

De raad is vooral betrokken bij con-

kenheid van de raad zit ook bij con-

lende momenten een kaderstel-

bijvoorbeeld de vaststelling van de

crete woningbouwplannen. Maar

crete woningbouwprojecten, be-

lende rol zoals bij de huisvesting

Woonvisie en natuurlijk bij bestem-

stelt ook kaders, bijvoorbeeld bij

stemmingsplannen en grondexploi-

van statushouders en het doelgroe-

mingsplannen en andere (woning-

twee wijzigingen van de Woonvisie.

taties.

penbeleid. Of raad ook eigen ambi-

bouw)projecten.

De betrokkenheid van de raad lijkt

De betrokkenheid van de gemeente-

ties en visie heeft meegegeven bij

Een voorbeeld van de meer kader-

versterkt door huidige woning-

raad op het thema wonen lijkt ver-

de Woonvisie 2015-2020 is niet dui-

stellende rol van de raad is bij het

markt, de raad is op de hoogte van

sterkt door de huidige woning-

delijk.

wijzigen van de Woonvisie in 2015.

actuele ontwikkelingen en stelt vra-

markt, de raad is op de hoogte van

De betrokkenheid van de gemeente-

De raad is op de hoogte van actuele

gen over flexwonen, urgenties, de

actuele ontwikkelingen, en stelt

raad lijkt versterkt door huidige wo-

ontwikkelingen en stelt vragen over

kosten van woonproblematiek en

met name vragen over mogelijkhe-

ningmarkt, de raad is op de hoogte

huisvesting voor starters en jonge-

betaalbaarheid.

den tot bouwen en de betrokken-

van actuele ontwikkelingen.

ren en betaalbaarheid

heid van de woningcorporaties.

Rapport Evaluatie woonbeleid 6

← Vorig deel

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=elburg&id=d896bf25-6d75-497b-8965-f0164aae8e2b