Bijlage 7 - Ontwerp bijlagenrapport Water en Klimaatadaptatie Aanpak 2023 2026
Tekst van het document
Bijlagenrapport Water- en Klimaatadaptatie Aanpak (WKA) Gemeente Eindhoven 2023 – 2026 Water als waarde voor een leefbare en gezonde stad
Bijlagenrapport Gemeentelijk Rioleringsplan | 2
Inhoud Bijlage 1: kaartenatlas
3
Bijlage 2: Evaluatie planperiode 2019 - 2022 2.1 Zorgplichten en klimaatadaptatie 2.2 Wat moet beter of anders? 2.3 Wat ging goed?
4 4 6 9
Bijlage 3:Visie en strategische doelen 2050 3.3 Strategische doelen 2050
17 23
Bijlage 4: Operationele doelen en opgaven planperiode 2023 – 2026
30
Bijlage 5: Commissie notitie
43
Bijlage 6: Afvalwater 6.1 Wat hebben we? 6.2 Wat willen we? 6.3 Wat gaan we doen Subbijlage 6A: Beheer vrijverval riolering, drainage en bijzondere voorzieningen
53 53 55 57 60
Bijlage 7: hemelwater 7.1 Wat hebben we? 7.2 Wat willen we? 7.3 Wat gaan we doen?
74 74 75 75
Bijlage 8: Grondwater 8.1 Wat hebben we? 8.2 Wat willen we? 8.3 Wat gaan we doen? 9.1 Wat hebben we?
81 81 83 87 90
Bijlage 9: oppervlaktewater 9.2 Wat willen we? 9.3 Wat gaan we doen?
90 92 95
Bijlage 10: klimaatadaptie 10.1 Wat hebben we? 10.2 Wat willen we? 10.3 Wat gaan we doen?
98 98 101 104
Bijlage 11: samenwerking met waterpartners 11.1 Wat hebben we? 11.2 Wat willen we? 11.3 Wat gaan we doen?
112 112 114 114
Bijlage 12: Communicatie naar en bewustwording van inwoners, bedrijven, etc. 12.1 Wat hebben we? 12.2 Wat willen we? 12.3 Wat gaan we doen?
117 117 119 120
Bijlage 13: systeemoverzicht stedelijk water (ssw)
122
Bijlage 14: Klimaatimpactanalyse
125
Bijlage 15: Kostendekkingsplan 15.1 Algemeen 15.2 Kosten 15.3 Inkomsten rioolheffing 15.4 Kostendekking
196 196 196 198 199
Subbijlage 15A: Uitgangspunten kostendekkingsberekeningen, Regelgeving BBV Subbijlage 15B: Overzicht exploitatieposten GRP Subbijlage 15C: Overzicht investeringen GRP
200 202 204
Bijlagenrapport Gemeentelijk Rioleringsplan | 3
Bijlage 1: kaartenatlas
In de Klimaatatlas van Eindhoven staan de resultaten van de klimaatstresstest. Een klimaatstresstest is een serie onderzoeken naar kwetsbaarheden die in een gebied ontstaan door klimaatverandering. Onder het tabblad Kaartenatlas zijn interactieve kaarten te vinden. Naast de resultaten van de klimaatstresstest zijn hier verschillende kaarten te vinden die betrekking hebben op het GRP 2023-2026: Rioolstelseltypen en speciale constructies; Leeftijdsopbouw van het rioolstelsel; KRW watergangen; A-, B- en C-watergangen; Waterstructuur en geplande waterstructuren; Prognose van rioolvervangingen en reliningen tot en met 2026; SSW huidige situatie bij bui 08 SSW huidige situatie bij bui 09 SSW huidige situatie bij bui 60 mm SSW huidige situatie bij bui T=2 SSW scenario 1 bij bui 09: ontharden van openbare ruimte SSW scenario 2 bij bui 09: vergroenen van platte daken SSW scenario 3 bij bui 09: effect van lange, droge periode SSW scenario 4 bij bui 09: combinatie van scenario 1 + 2 + 3 Onder het tabblad ‘Watervisiekaarten’ zijn de watervisiekaarten te vinden. De watervisiekaarten zullen komende planperiode worden bijgewerkt. De meest recente versie zal beschikbaar zijn op de Klimaatatlas.
Bijlagenrapport Gemeentelijk Rioleringsplan | 4
Bijlage 2: Evaluatie planperiode 2019 - 2022
2.1 Zorgplichten en klimaatadaptatie In ons GRP 2019 - 2022 hebben we de visie, het beleid, het uitvoeringsprogramma (zowel exploitatie als investeringen) en de benodigde personele capaciteit uitgewerkt voor de drie wettelijke zorgplichten die onder de rioolheffing vallen: Zorgplicht afvalwater; Zorgplicht hemelwater; Zorgplicht grondwater. Nieuw in ons GRP 2019 - 2022 is de uitwerking van de visie, het beleid, het uitvoeringsprogramma en personele capaciteit voor het thema klimaatadaptatie, welke onderdeel is van alle drie de zorgplichten. De onderstaande tabel geeft een korte evaluatie van het GRP 2019 – 2022. In bijlagen 6 tot en met 12 gaan we dieper in op het thema ‘Water in Eindhoven’ en hebben we per zorgplicht uitgewerkt wat we afgelopen periode hebben gedaan, wat we op dit moment willen en wat we gaan doen in de toekomst.
BIJLAGE 2
Bijlagenrapport Gemeentelijk Rioleringsplan | 5
Thema
Korte evaluatie GRP 2019 - 2022
Zorgplicht Afvalwater
In Eindhoven zijn geen ongerioleerde panden meer aanwezig. We ontvangen en transporteren al het afvalwater. Het afvalwater dragen we over aan Waterschap De Dommel, zodat zij dit afvalwater kunnen zuiveren in de rioolwaterzuivering (RWZI) alvorens dit schoon (genoeg) te lozen op De Dommel. In de gemeente zijn nog circa 10 ongerioleerde woonboten aanwezig. Op dit moment lopen er rechtszaken over het bestemmingsplan voor deze woonboten, waar de opties woonbestemming, uitsterfregeling en overgangsrecht worden overwogen.
Zorgplicht Hemelwater
Het (schone) hemelwater proberen we zo veel mogelijk lokaal te verwerken (infiltreren in de bodem om verdroging tegen te gaan) of schoon te houden en apart van het afvalwater te transporteren naar een locatie waar dit schone hemelwater nuttig gebruikt kan worden. In veel gevallen is dit het lokale oppervlaktewater, waarin dit schone hemelwater zorgt voor verversing, doorstroming, etc. en daarmee de oppervlaktewaterkwaliteit verbetert (en een prettige en gezonde leefomgeving ontstaat). Daarmee is het lokale oppervlaktewater ook gedeeltelijk onderdeel van de zorgplicht hemelwater. De uitwerking van het beleid, beheer en onderhoud voor het lokale oppervlaktewatersysteem staat in ons huidige GRP 2019 - 2022 nog in de kinderschoenen.
Zorgplicht Grondwater
Voor grondwater over- en onderlast (grondwaterkwantiteit) hebben we in het GRP 2019 t/m 2022 een sterke visie, beleid, uitvoeringsprogramma en personele capaciteit uitgewerkt. Echter, de druk op de ondergrond neemt enorm toe (denk bijvoorbeeld aan de enorme woningbouwopgave, de energietransitie, waaronder warmtenetten, Warmte Koude opslag (WKO’s) en de impact daarvan op het grondwater). Daarnaast wordt/is door het waterschap beleid gemaakt om meer hemelwater te infiltreren en vast te houden, waardoor de (grond)waterhuishouding verandert. Daarnaast heeft het waterschap in zijn Waterbeheerprogramma 2022-2027 aangegeven kleinere grondwateronttrekkingen te willen beperken. Dit vraagt om een aanpassing van het gemeentelijke grondwaterbeleid.
Klimaatadaptatie
Het beleid voor een water- en klimaatrobuuste stad van de gemeente Eindhoven, zoals uitgewerkt in het GRP 2019 - 2022, is vergelijkbaar met dat van andere gemeenten. Met dit beleid voldoet de gemeente Eindhoven aan het beleid en de opgaven die het Rijk heeft geformuleerd voor klimaatadaptatie in het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) en de Nationale Adaptatie Strategie (NAS). Deze opgave heeft betrekking op het voorkomen van wateroverlast, het verminderen van droogteschade en het tegengaan van hittestress (waarvan de laatste niet/zeer beperkt betaald wordt uit het GRP, aangezien dit maar deels is toe te schrijven aan de zorgplichten afvalwater, hemelwater en grondwater). Vooral het voorkomen van wateroverlast door het aanleggen van waterbergingen is technisch en financieel een forse opgave. In de planperiode hebben we zowel bij herinrichtingen van de openbare ruimte als t.a.v. eisen aan private projectontwikkelingen uitvoering gegeven aan dit beleid. Omdat het klimaat nog steeds verandert, is de verwachting dat de opgave bij gelijkblijvende ambitie de komende jaren zal toenemen: bij de herijking van de landelijke klimaatscenario’s is te verwachten dat het klimaat sneller verandert dan eerder is voorspeld en de negatieve effecten (bijvoorbeeld in piekbuien) groter zijn.
BIJLAGE 2
Bijlagenrapport Gemeentelijk Rioleringsplan | 6
2.2 Wat moet beter of anders? Gedurende de afgelopen planperiode hebben we ook gemerkt dat we een aantal zaken beter en / of anders moeten doen in de toekomst. De onderstaande tabel geeft hiervoor een toelichting en vormt daarmee een van de uitgangspunten voor onze visie en strategische doelen in hoofdstuk 2 van het hoofdrapport.
Thema
Toelichting
Klimaatadaptatie We zien dat de kosten om de openbare ruimte bij een (her)inrichting water- en klimaatrobuust in te richten (veel) hoger zijn dan de maximaal 20% extra die we bij de uitwerking van het gemeentelijke rioleringsplan 2019 - 2022 in 2018 hebben aangegeven (op basis van de toen beschikbare informatie en inschattingen). Dit betekent dat de rioolheffing bij een gelijkblijvende ambitie voor een water- en klimaatrobuuste stad sterker moet stijgen dan we in 2018 hebben aangegeven. De oorzaken hiervoor liggen deels buiten de invloedsfeer van het gemeentelijke rioleringsplan: Hogere grondverwerkingskosten, veroorzaakt doordat de grond civieltechnisch of milieutechnisch van onvoldoende kwaliteit is om hergebruikt te worden; Hogere kosten voor personele inzet. Alle (her)inrichtingen van de openbare ruimte in Eindhoven worden integraal opgepakt. Dit betekent dat er geen ‘simpele’ projecten meer zijn. Bovendien speelt niet enkel de water- en klimaatrobuuste (her)inrichting een rol bij deze integrale projecten, maar komen op deze projecten ook een groot aantal andere transities af (energietransitie, woningbouwopgave, mobiliteitstransitie, etc.) en een participatietraject. Dit zorgt er allemaal voor dat de ontwerpopgave steeds ingewikkelder wordt. Hierdoor worden meer uren op projecten geboekt dan in 2018 werd verwacht. Ook de komende jaren zal dit het geval zijn.
Dus zullen we hier rekening mee moeten houden bij de financiële uitwerking van het gemeentelijke rioleringsplan 2023 t/m 2026. De introductie van de Omgevingswet kan tot een versterking van deze trend leiden; De enorme druk op de openbare ruimte en ondergrond. Veel ruimtelijke functies leggen een claim op dezelfde openbare ruimte, waardoor klimaatadaptatie voorzieningen, zoals bijvoorbeeld hemelwaterberging, regelmatig via een kostbare ondergrondse voorziening gerealiseerd moeten worden i.p.v. een veel goedkopere variant op maaiveld (bijvoorbeeld een wadi). In 2018 was de inschatting dat vaker gebruik gemaakt kon worden van goedkopere voorzieningen op maaiveld. Dit betreft een integrale afweging van de gemeente Eindhoven over welke functies en kwaliteiten ze in de stad aan maaiveld zichtbaar willen maken; Extreem hoge kosten bij een aantal ingewikkelde projecten, vooral in de Binnenstad, bijvoorbeeld: Vestdijk, Mathildelaan en binnenkort de Stationsweg. Gezien de ingewikkelde opgaven die nog op ons afkomen rond de herinrichting van de binnenstad, Knoop XL, omgeving Eindhovens Kanaal, etc. zullen dit soort projecten zich ook de komende jaren blijven voordoen.
BIJLAGE 2
Bijlagenrapport Gemeentelijk Rioleringsplan | 7
Thema
Toelichting
Oppervlaktewater algemeen
De afgelopen jaren heeft de focus van de gemeente Eindhoven voor het beheer en onderhoud van het oppervlaktewatersysteem gelegen op een aantal watergangen die zijn overgedragen aan waterschap De Dommel. Om de overdracht van het beheer en onderhoud van deze watergangen te kunnen regelen, moesten deze watergangen namelijk ‘op orde zijn’. Voor de overige gemeentelijke watergangen was het beheer en onderhoud vooral gericht op het uitvoeren van maaiwerkzaamheden in en langs watergangen en het oplossen van problemen die zich ad hoc voordeden. De consequentie hiervan is dat de gemeente Eindhoven geen uitgewerkt beleid heeft over oppervlaktewateren, een behoorlijke achterstand heeft in het beheer en onderhoud van het oppervlaktewater binnen de gemeente, geen goed beeld heeft van de actuele onderhoudstoestand van watergangen en daarin gelegen kunstwerken (gemalen, stuwen, etc.) en geen meerjarig beheer en- onderhoudsprogramma heeft. In 2020 is daarom de beheervisie oppervlaktewatersysteem Eindhoven opgesteld, waarin een aantal projecten is gedefinieerd waarmee het beleid, beheer en onderhoud van de watergangen in Eindhoven in de toekomst beter wordt gestructureerd.
Deze projecten zullen een beeld geven van de beheer- en onderhoudssituatie en de noodzakelijke exploitatie- en investeringskosten voor de planperioden 2023 – 2026 en 2027 - 2030 als onderdeel van de zorgplichten voor hemelwater en grondwater. Opgemerkt wordt dat een deel van exploitatie- en investeringskosten vanuit rechtmatigheid lastig is toe te schrijven aan de zorgplicht voor hemelwater (en grondwater) en daarmee mogelijk niet zijn onder te brengen in het GRP (bijvoorbeeld als het gaat om aanzienlijke kosten die in de toekomst te verwachten zijn voor het vervangen van damwanden en beschoeiingen of investeringen die nodig zijn om het recreatief gebruik van oppervlaktewater te ondersteunen). Waar wenselijk zal de beschoeiing door natuurvriendelijke oevers worden vervangen. Op dit moment bereiken ons verschillende klachten over bijvoorbeeld de kwaliteit van oeverbeschermingen, blauwalgenproblematiek, botulisme, droogval en vissterfte. Deze klachtenstroom kan de komende jaren toenemen als we geen start maken met gestructureerd beheer en onderhoud en het wegwerken van het achterstallig onderhoud. Ook het anders inrichten van oevers, flauwe taluds in plaats van beschoeiing ter vergroting van natuurwaard valt hieronder. Bovendien zijn de kosten voor het herstellen van oppervlaktewateren vele malen hoger dan het op orde houden van deze oppervlaktewateren.
Ook krijgen we vragen en verzoeken over gewenst gebruik van oppervlaktewateren zoals vissen, zeilen, roeien en zwemmen die we vanwege onvoldoende uitgewerkt visie en beleid onvoldoende kunnen faciliteren. Onze ambitie is, naast gestructureerd onderhoud en beheer, primair het oppervlaktewatersysteem te laten voldoen aan het gemeentelijke beleid dat is verwoord voor afvoer van hemelwater (waterkwantiteit) en de Europese Kaderrichtlijn Water (chemische en ecologische oppervlaktewaterkwaliteit). Tegelijkertijd hebben de watergangen als doel bij te dragen aan een gezonde en leefbare stad waar het fijn wonen, werken, verblijven, recreëren en ontmoeten is. In de uitwerking van de ambitie in de planperiode van dit GRP zetten we daarom in op een integrale visie en beleid voor het oppervlaktewater. Dit heeft zowel betrekking op de aan het GRP verbonden zorgplicht voor hemelwater en grondwater als de gewenste (neven)functies zoals zwemmen, varen, schaatsen, belevingswaarde/kijkwater, hengelsport en ecologie in onderlinge samenhang.
BIJLAGE 2
Bijlagenrapport Gemeentelijk Rioleringsplan | 8
Thema
Toelichting
Oppervlaktewater, specifiek Eindhovens kanaal
Rond het Eindhovens Kanaal spelen allerlei initiatieven (bijvoorbeeld een initiatief om energie uit het oppervlaktewater te halen rond het voormalig Campinacomplex) en mogelijke stedelijke (her)ontwikkelingen (inbreidingslocaties) in de nabije toekomst. Tevens wordt het Eindhovens Kanaal gezien als een recreatieve groen – blauwe waarde en sportaccommodatie voor de roeisport. Het Eindhovens Kanaal wordt nu niet specifiek onderhouden t.b.v. de roeisport (dit is vanuit de rioolheffing ook niet rechtmatig). Recreatief roeien wordt hier als gebruik toegestaan. De roeiverenigingen hebben nadrukkelijk de wens dat de kwaliteit en het onderhoud voldoet aan het gebruik als sport -en wedstrijdlocatie. Ook heeft het Eindhovens Kanaal een aantal problemen: afname waterkwaliteit (vanwege stopzetten lozing schoon water vanuit Campina), afname ecologische waarde door verdwijnende waterplanten (waaronder Krabbescheer), toename exotische waterplanten (watercrassula) en een grote baggerachterstand. Bovendien zijn een aantal zaken nog onduidelijk, zoals de kwaliteit van oevers en damwanden en toestand van het kanaal in relatie tot de waterkerende functie. Het bovenstaande heeft ertoe geleid dat de gemeente Eindhoven gedurende de planperiode van het afgelopen GRP een onderzoek heeft laten uitvoeren naar de ontwikkeling van de waterkwaliteit in het Eindhovens Kanaal.
Uit dit onderzoek kwam naar voren dat het Eindhovens Kanaal zich op een zogenaamd ecologisch omslagpunt / kantelpunt bevindt. Dit betekent dat als de kwaliteit van het Eindhovens Kanaal verder achteruitgaat, dit omslagpunt mogelijk wordt bereikt. Bij het omslagpunt zal de waterkwaliteit en ecologie in korte tijd sterk achteruitgaan en is herstel naar een betere kwaliteit veel ingrijpender dan proactief in te grijpen. Wanneer dit omslagpunt wordt bereikt, is niet goed te voorspellen. Naast ecologische achteruitgang heeft dat ook grote gevolgen voor beleefbaarheid (stank, algenbloei) en gebruik van het water voor de roeisport. Een van de belangrijkste aanbevelingen uit het onderzoek is het Eindhovens Kanaal zo snel mogelijk te baggeren, zodat de voedselrijke baggerspecie uit het watersysteem wordt verwijderd. Momenteel werken we, samen met stakeholders uit de stad, aan een visie voor het Eindhovens kanaal. Uit deze visie volgen een aantal projecten voor de planperioden 2023 – 2026 en 2027 – 2030.
Ondergrond
Het is druk in de Eindhovense ondergrond, en het wordt er snel nog drukker. Al jaren wordt alles boven de grond goed ontworpen en is de ondergrond volgend. Alles wat men niet wil zien of waar boven de grond geen ruimte voor is, zoals leidingen en parkeergarages, zijn onder de grond weggestopt. Daarbij komt dat actuele ontwikkelingen en vraagstukken ook ondergrondse ruimteclaims met zich meebrengen. Denk aan energietransitie, klimaatadaptatie, duurzame mobiliteit, schone drinkwatervoorziening en de lokaal toenemende verstedelijkingsdruk. Langzamerhand raakt de ondergrond overvol en ontstaat er chaos op sommige plaatsen in Eindhoven. Zo is in delen van het centrum van Eindhoven geen plaats meer om kwalitatief waardevolle bomen te planten. De beperkte ruimte betekent dat niet alle functies overal meer een plek kunnen krijgen en ontwikkelopgaven voor de stad niet allemaal behaald kunnen worden. Dit is een probleem bij de realisatie van de ambitie zoals geformuleerd in de Omgevingsvisie van de gemeente Eindhoven. Er bestaat daardoor de noodzaak om structuur en ordening in de Eindhovense ondergrond aan te brengen om de beperkte ruimte in de ondergrond zo optimaal mogelijk te benutten voor de bestaande voorzieningen én voor de toekomstige ontwikkelingen. De optimale benutting van de ruimte is alleen mogelijk als we de bovengrondse en ondergrondse ontwerpopgave integraal beschouwen.
De ondergrondse ruimte dient zo efficiënt en duurzaam mogelijk gebruikt, bestemd en/ of gereserveerd te worden. Dit vraagt om regie en een afwegingskader, zodat we zo veel mogelijk ambities van de stad kunnen realiseren. De volgende stelling over de ondergrond is het vertrekpunt voor de gemeente Eindhoven: “De ondergrond vormt het fundament van de stad, de basis waarop de bovengrond rust. De ondergrondse infrastructuur vormt het zenuwstelsel van de stad en is essentieel voor het functioneren van alle voorzieningen.” Om deze knelpunten zoveel als mogelijk te voorkomen, dragen wij vanuit programmalijn Water bij aan de uitwerking van de Eindhovense bouwstenen voor de ondergrond.
BIJLAGE 2
Bijlagenrapport Gemeentelijk Rioleringsplan | 9
2.3 Wat ging goed? Natuurlijk ging er ook heel veel goed tijdens de afgelopen planperiode. De onderstaande tabel geeft een overzicht van de successen uit de planperiode 2019 – 2022. Deze successen gaan we in de komende planperiode continueren en verder uitbouwen en vormen daarmee eveneens input voor onze visie en strategische doelen in Hoofdstuk 2 van het hoofdrapport.
Samenwerking met waterpartners
Communicatie en bewustwording
Klimaatadaptatie
Oppervlaktewater
Grondwater zorgplicht
Beheer afvalwater-, hemel- en grondwatervoorzieningen Het beheer van afvalwater- en hemelwatervoorzieningen is verder geoptimaliseerd. De opgelopen achterstanden in relatie tot kleinschalige reparaties van riolen is nagenoeg ingehaald. De achterstand bij kleinschalige reparaties aan kolken gaat de komende planperiode door. Een groot aantal vervangingsprojecten (in combinatie met klimaatadaptatie) en reliningprojecten zijn uitgevoerd. De gegevens van alle voorzieningen zijn bijgewerkt ten behoeve van de landelijke database BRO (BasisRegistratie Ondergrond).
Hemelwater zorgplicht
Draagt bij aan: Afvalwater zorgplicht
Successen planperiode 2019 - 2022
X
X
X
Watervisiekaarten Gedurende de afgelopen planperiode hebben we voor elke straat, buurt en wijk een watervisiekaart uitgewerkt, zie de klimaatatlas. De watervisiekaart is het ontwerp van het watersysteem van de toekomst. Hiermee hebben we inzichtelijk gemaakt welke ruimteclaim en structuren nodig zijn om de stad klimaatrobuust te maken. Daardoor weten we vanuit programmalijn Water en Klimaatadaptatie nu altijd welke inzet we willen plegen bij ruimtelijke ontwikkelingen. De kaart is dynamisch en groeit dus mee met nieuwe inzichten en uitgevoerde projecten. De kaart is, samen met het vervangings- en verbeteringsprogramma vanuit water, een belangrijk hulpmiddel bij het onderzoek naar mogelijkheden om werk met werk te maken in het kader van het jaarlijkse integrale onderhoudsprogramma. Dit heeft geleid tot een groot aantal bijdragen vanuit water aan projecten van andere programma’s.
X
X
X
X
X
X
Minder verharding meer groen Bij alle herinrichtingsprojecten in de openbare ruimte streven we naar minimaal 10% minder verharding en het realiseren van meer groen. Bij de meeste herinrichtingsprojecten van de bestaande openbare ruimte lukt het ons om minimaal 10% te ontharden. Hiermee dragen we bij aan een betere kwaliteit van bomen door meer open groeiplaatsen, het groen en de bodem, waardoor de sponswerking (het vasthouden, bufferen en infiltreren van hemelwater) van de stad steeds beter wordt. Daarnaast zorgt dit ervoor dat de stad minder opwarmt op hete dagen, de stad mooier wordt en het grondwater in droge perioden beter op peil blijft (minder verdroging). We stimuleren het actief op zoek gaan naar kleinschalige onthardingsprojecten met bewoners in de buurt samen met de gebiedsbeheerders en gebiedscoördinatoren en faciliteren deze projecten. In totaal hebben we gedurende de eerste drie jaar van de planperiode 2019 - 2022 476.757 stoeptegels verwijderd uit de bestaande openbare ruimte.
X
X
X
X
X
X
X
BIJLAGE 2
Successen planperiode 2019 - 2022
Bijlagenrapport Gemeentelijk Rioleringsplan | 10
Draagt bij aan:
X
X
Beheervisie oppervlaktewater X Door de klimaatverandering groeit de bewustwording dat overtollig regenwater niet meer in een rioolbuis past en dus een plek moet krijgen in ons oppervlaktewatersysteem. De beheervisie oppervlaktewater geeft een overzicht op hoofdlijnen van welke acties we moeten uitvoeren om het beleid en beheer van oppervlaktewater om te vormen van ad-hoc en incident gestuurd naar een heldere aanpak en planmatig beheer en onderhoud voor de toekomst. We hebben een start gemaakt met een grootschalige inventarisatie van het areaal en de eerste stappen gezet voor een heldere taakverdeling tussen gemeente en waterschap.
X
X
X
Exotenbestrijding De Programmalijnen Groen en Water hebben samen een Plan van Aanpak exotenbestrijding opgesteld voor zowel aan land (terrestrische) als aan water (aquatische) exoten.
X
X
Maairegimes- en methoden In het Eindhovens Kanaal hebben we verschillende maairegimes en –methoden uitgeprobeerd om beter invulling te geven aan de Wet Natuurbescherming, het voorkomen van verspreiding van exoten (m.n. watercrassula), zoveel mogelijk rekening houdend met andere functies van het water, zoals gebruik voor de roeisport.
X
X
X
Communicatie en bewustwording
Grondwatermeetnet Eindhoven heeft een grootschalig grondwatermeetnet. Hiermee hebben we actueel inzicht in grondwaterstanden. De meetgegevens zijn openbaar toegankelijk; bijvoorbeeld ten behoeve van ruimtelijke ontwikkelingen. Daarnaast worden de gegevens gebruikt voor advisering met betrekking tot grondwater gerelateerde vragen, zoals bij grondwateroverlast.
X
Samenwerking met waterpartners
X
Klimaatadaptatie
Grondwater zorgplicht
X
Oppervlaktewater
Hemelwater zorgplicht
Afvalwater zorgplicht Blauwe sportparken Samen met waterschap en de programmalijn Sport is een proef gestart om meer regenwater op sportvelden vast te houden en te laten infiltreren. Hiervoor zijn in de Sportparken Woensel en Meerhoven speciale putten geplaatst. Monitoring moet de komende jaren aantonen hoe dit werkt en welke optimalisaties hierin mogelijk zijn.
X
X
X
X
X
X
X
X
X
BIJLAGE 2
Successen planperiode 2019 - 2022
Bijlagenrapport Gemeentelijk Rioleringsplan | 11
Draagt bij aan: Samenwerking met waterpartners
Communicatie en bewustwording
Klimaatadaptatie
Grondwater zorgplicht
Oppervlaktewater
Hemelwater zorgplicht
Afvalwater zorgplicht Rekentool klimaatopgave We hebben de rekentool klimaatopgave ontwikkeld om bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen op privaat terrein te zorgen dat wordt voldaan aan de waterberging- en vergroeningseisen op het terrein. Deze opgave hebben we geborgd in een paraplubestemmingsplan waterberging. Om hieraan te voldoen dienen, waar nodig, maatregelen te worden genomen. De keuze en omvang van de te nemen maatregelen hangen af van de locatie, inrichting plangebied en van de bijdrage van de te nemen maatregelen aan onze gemeentelijke doelen. Hierbij geldt: hoe groener de gekozen maatregelen zijn, hoe lager de wateropgave wordt.
X
X
X
X
X
X
Voor gemeentelijke projecten in de openbare ruimte is een beslissingsondersteunend stappenplan ontwikkeld waarmee de klimaatopgave kan worden bepaald in relatie tot de mate waarin bij extreme regenbuien wateroverlast kan optreden. Klimaatatlas We hebben een klimaatstresstest uitgevoerd op het gebied van wateroverlast, droogte en hitte waarmee we zicht hebben gekregen op de klimaat-gerelateerde kwetsbaarheden van onze stad. Deze informatie gebruiken we in projecten om de kwetsbaarheid ten aanzien van klimaatverandering te verkleinen. De stresstest resultaten zijn aan de Raad gepresenteerd en hebben we openbaar gemaakt via onze klimaatatlas.
X
X
X
X
X
X
X
Uitvoeringsagenda klimaatadaptatie gemeente Eindhoven en werkregio Klimaatportaal Zuidoost-Brabant De klimaatadaptieve onderdelen van het GRP vormen tevens de uitvoeringsagenda klimaatadaptatie van de gemeente Eindhoven, aangevuld met onderdelen vanuit andere Programma’s, met name het Groenplan van het Programma Groen. Gemeente Eindhoven kiest vanwege de manier waarop de organisatie is georganiseerd – inhoudelijk en financieel – om geen zelfstandig uitvoeringsagenda klimaatadaptatie vast te stellen maar de benodigde maatregelen en activiteiten te laten landen in de bestaande Programma’s.
X
X
X
X
X
X
X
Werkregio Klimaatportaal Zuid-oost Brabant stelt jaarprogramma’s vast voor de gezamenlijke klimaatadaptaie projecten en voert deze uit, hetgeen tevens de uitvoeringsagenda van de werkregio is. Dit bevat dus nadrukkelijk niet de uitvoeringsmaatregelen van de afzonderlijke partners in de werkregio maar alleen de gezamenlijke projecten.
BIJLAGE 2
Bijlagenrapport Gemeentelijk Rioleringsplan | 12
Afvalwater zorgplicht
Hemelwater zorgplicht
Grondwater zorgplicht
Samenwerking met waterpartners
Communicatie en bewustwording
Klimaat impactanalyse In navolging van de klimaatstresstest hebben we een klimaat impactanalyse uitgevoerd dat inzicht geeft in de effecten van de stresstesten op de stad, zoals indicaties van schadebedragen van klimaateffecten, zie bijlage 14.
X
X
X
X
X
X
X
Klimaatdialogen We hebben de uitkomsten van de klimaatstresstest met de verschillende belanghebbenden binnen de gemeente besproken. Het blijkt dat zij na deze gesprekken actiever met klimaatadaptatie aan de slag gaan én eerder in projecten aandacht hebben voor klimaatadaptatie. Er is gesproken met nagenoeg alle partijen in het ruimtelijk domein en verschillende partijen daarbuiten, zoals sociaal domein, hulpdiensten en de GGD. Er zijn vervolgafspraken gepland en er is afgesproken dat indien ondersteuning gewenst is, dit wordt aangekaart door betreffende partij.
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
Klimaatadaptatie
Draagt bij aan: Oppervlaktewater
Successen planperiode 2019 - 2022
Verder is samen met de partners van het Klimaatportaal Zuidoost-Brabant een opzet gemaakt voor de communicatie naar de inwoners. Deze opzet wordt in de praktijk getoetst en bijgesteld en kan dan door alle partners worden gebruikt. Samen met waterpartners zoeken naar een kostenefficiënte aanpak van de verdrogingsproblematiek Het waterschap heeft in haar beleid opgenomen om meer water te infiltreren en minder af te voeren naar de zuivering. Samen met het waterschap is gezocht naar de effectiviteit van een regenton voor dit doel. Daarmee kunnen de kosten van een “reguliere” oplossing flink worden teruggebracht zonder daarmee overlast te veroorzaken. De afgelopen planperiode heeft de samenwerking in de werkregio Waterportaal Zuidoost-Brabant zich verbreed van riolering naar klimaatadaptatie, onder de naam Klimaatportaal Zuidoost-Brabant. Deze samenwerkingsregio is voor het Rijk en provincie het aanspreekpunt geworden voor klimaatadaptatie, zowel t.a.v. het bewaken van de (landelijke) voortgang als het inzetten van subsidies voor Klimaatadaptatie via de Impulsregeling Klimaatadaptatie en de Bijdrageregeling van de provincie. In de regio wordt bijvoorbeeld kennis gedeeld over de aanpak van stresstesten en risicodialogen. Maar ook over de aanpak van het veranderende klimaat.
BIJLAGE 2
Successen planperiode 2019 - 2022
Bijlagenrapport Gemeentelijk Rioleringsplan | 13
Draagt bij aan:
Clausplein klimaatadaptief Het Clausplein is gelegen op een ondergrondse parkeergarage. Het vergroenen van dit plein is een project met financiering vanuit de gemeente, het Rijk, Europa en een ontwikkelaar/bouweigenaar. Het vergroenen heeft gezorgd voor een klimaatbestendige omgeving: het plein geeft verkoeling, dempt geluidshinder, vermindert luchtvervuiling, stimuleert biodiversiteit en beschikt over een waterretentiesysteem. Daarnaast, niet in de laatste plaats, is het plein een aangename verblijfplek geworden.
X
Embassy of Water X Samen met partners en designers zijn verschillende designtrajecten doorlopen met betrekking tot waterbewustzijn en is het thema Water steeds beter zichtbaar op de Dutch Design Week, waarbij veel focus heeft gelegen op het aangaan van dialoog met bezoekers. In juli 2021 is de samenwerking met provincie, Brabant Water, Waterschap en de gemeente getekend voor 3 jaar. Daarin hebben we afgesproken de focus te leggen op hoe de bouwopgave kan bijdragen aan het herstellen van het watersysteem (regeneratief bouwen). Doel is om samen met andere partijen, zoals ontwikkelaars daadwerkelijk (normoverstijgende) ambities werkelijkheid te laten worden. De Embassy of Water is een vrijplaats waar geëxperimenteerd kan worden om nog niet bestaande producten of processen mogelijk te maken.
X
X
X
Communicatie en bewustwording
X
Samenwerking met waterpartners
Klimaatadaptatie
Oppervlaktewater
Grondwater zorgplicht
Hemelwater zorgplicht
Afvalwater zorgplicht Omkeer Gender Om de stad klimaatrobuust te maken, moeten nieuwe mogelijkheden worden verkend. Er is onderzoek verricht om de stroomrichting van de Gender bij extreme neerslag om te keren waarbij een deel van het water geloosd wordt op het Beatrixkanaal. Hiermee kunnen we de waterveiligheid van de stad vergroten. Het waterschap heeft aangegeven akkoord gaat met deze oplossing. Hierdoor wordt het hemelwaterstelsel van de stad ontlast en wordt het water via het Afwateringskanaal afgevoerd.
X
X
X
X
X
X
X
BIJLAGE 2
Successen planperiode 2019 - 2022
Bijlagenrapport Gemeentelijk Rioleringsplan | 14
Draagt bij aan: Samenwerking met waterpartners
Communicatie en bewustwording
X
X
X
X
X
Natuurlijke Stad in Duurzaamheidspact In het najaar van 2021 is tijdens een inspiratiesessie het belang van de klimaatadaptieve stad gepresenteerd. Dit heeft ertoe geleid dat er een werkgroep Natuurlijke Stad is opgericht waarbij gemeente en de 4 betrokken corporaties zijn vertegenwoordigd. De Natuurlijke Stad is klimaatadaptatief en natuurinclusief. De werkgroep heeft een plan van aanpak gepresenteerd met wat we in gezamenlijkheid de komende jaren willen oppakken. Dit is enerzijds het maken van beleid en procesafspraken (hoe klimaatadaptatie en natuurinclusief inbedden bij nieuwbouw, renovaties, mutaties en bestaand gebied) en anderzijds het gezamenlijk oppakken van projecten.
X
X
X
X
X
X
X
X
X
Groenblauwe schoolpleinen Het aanleggen van groenblauwe schoolpleinen biedt mogelijkheden om water vast te houden en lokaal te verwerken. Als scholen aangeven dat ze het schoolplein willen vergroenen, pakken we dit op vanuit Operatie Steenbreek en de beschikbare subsidies. Vanuit programma Water geven we tips om ideeën van de scholen verder te brengen, bijvoorbeeld door mee te denken hoe naast vergroenen van het plein ook dakoppervlakken kunnen worden afgekoppeld. Daarnaast verwerkt het team Water de subsidieaanvragen. We merken dat er nu steeds meer informatie wordt gevraagd, maar dit leidt niet altijd tot subsidieaanvragen. De verwachting is dat nu de provinciale subsidie Schoolplein van de Toekomst weer actief is, het aantal subsidieaanvragen zal stijgen.
X
Systeemoverzicht stedelijk water X Een eerste versie van het structuurplan stedelijk water is uitgewerkt, zie bijlage 13. Hierin wordt het functioneren van de afval-, hemel-, grond-, en oppervlaktewatervoorzieningen beschreven, verbeteringsmaatregelen en optimalisatiemogelijkheden zijn beschreven.
X
X
X
Klimaatadaptatie
Grondwater zorgplicht
X
X
Oppervlaktewater
Hemelwater zorgplicht
Afvalwater zorgplicht OntwerpLab X In het Ontwerplab werken beleidsmakers, experts, onderzoekers en studenten samen. Het doel is door te ontwerpen en te onderzoeken hoe het klimaatrobuuster maken van de stand kan bijdragen aan het vergroten van de ruimtelijke kwaliteit en er slimmer gebruik kan worden gemaakt van openbare ruimte en netwerken. In de periode 2018-2021 is ieder jaar 1 casus opgepakt waarin meerdere casestudies zijn uitgewerkt. In 2018/2019 was dit Brainport Industries Campus (BIC), in 2019/2020 Woonwijk ’t Ven, in 2020/2021 De Internationale Knoop XL en tenslotte in 2021/2022 Limbeek. Concrete resultaten zijn te vinden in de verschillende ontwerpen die door de studenten zijn gemaakt. Dit kunnen bijvoorbeeld verschillende perspectieven op ingewikkelde gebiedsprocessen zijn, of concrete tools en handvatten om hier in vervolgprocessen mee aan de slag te gaan. Een voorbeeld hiervan is het onderzoek naar de mogelijkheden om het woningbezit van en met corporaties klimaatrobuuster te maken.
X
BIJLAGE 2
Successen planperiode 2019 - 2022
Bijlagenrapport Gemeentelijk Rioleringsplan | 15
Draagt bij aan: Communicatie en bewustwording
X
Samenwerking met waterpartners
Klimaatadaptatie
X
Oppervlaktewater
Grondwater zorgplicht
Hemelwater zorgplicht
Afvalwater zorgplicht Waterportaal en Klimaatportaal X In de afgelopen periode is het Waterportaal omgebouwd tot het Klimaatportaal. De focus is uitgebreid van het Bestuursakkoord Water naar de opgave uit het Delta Programma Ruimtelijke Adaptatie (DPRA). In het Klimaatportaal helpen de aangesloten gemeentes en het waterschap elkaar bij verschillende opgaven door kennisdelen en advisering. Zo is samengewerkt aan een tweetal regionale adaptatieprojecten: de vergroting van de capaciteit van De Gender in Veldhoven en het project rond het klimaatrobuust maken van het beeklandschap Tongelreep (Piekbuien en Beekdalen).
X
Daarnaast is het onderzoeksproject Kallisto opgezet om inzicht te krijgen in het effect van de afvalwaterketen op de kwaliteit van het oppervlaktewater. De ingrepen die nodig zijn om het oppervlaktewater te laten voldoen aan de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW: chemische en ecologische oppervlaktewaterkwaliteit) is voortgezet. In de planperiode zijn diverse ingrepen uitgevoerd door gemeenten en waterschap. Op de RWZI Eindhoven zijn ‘slimme buffers’ aangelegd, nabezinktanks opgehoogd, effluentbeluchting gerealiseerd en een eerste station voor oppervlaktewaterbeluchting in de Dommel aangelegd. Website eindhovenduurzaam.nl/klimaatadaptatie We hebben de website eindhovenduurzaam.nl/klimaatdaptatie uitgewerkt. Hierdoor kunnen onze inwoners en ondernemers eenvoudig het beleid van de gemeente vinden en achterhalen wat ze zelf kunnen doen om hun eigen perceel klimaatrobuust in te richten via afkoppelen, vergroening. Via de website kunnen particulieren subsidies aanvragen en inspirerende voorbeeldprojecten vinden.
X
Subsidieregeling tegel eruit groen erin, afkoppelen regenwater (inclusief aanleggen waterberging) en groene daken Veel mensen weten de subsidieregeling te vinden en het aantal aanvragen neemt jaarlijks toe. Waterschap de Dommel draagt financieel bij aan de regeling. Zie figuur 2-1.
X
X
X
X
Klimaatrobuust internationale Knoop XL Er is een masterplan klimaatadaptatie en riolering gemaakt als bouwsteen voor het integrale ontwerp van de openbare ruimte van de gebiedsontwikkeling Knoop XL.
X
X
X
X
X
Vergroten klimaatrobuustheid beekdallandschap Warmbeek Tongelreep Samen met 13 partners in het stroomgebied van de Warmbeek-Tongelreep is een samenwerkingsverband aangegaan om de klimaatrobuustheid van het beekdal te vergroten. Gemeente Eindhoven, Waterschap de Dommel en Provincie Noord-Brabant hebben in de planperiode een Inrichtingsplan Genneper Parken opgesteld waarin ook de maatregelen zijn opgenomen om het beekdal van de Tongelreep binnen gemeente Eindhoven klimaatrobuuster te maken. In de periode 2022-2027 voeren we (een deel van) deze maatregelen uit.
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
1000
788 412
0
'2019'
'2020'
'2021'
BIJLAGE 2
100
200
94.175
80
152
150
70.650
67.150
60
53.410
92
38.600
40 64
50
42
47 36
'2019'
'2020'
'2021'
4
Tegel eruit, groen erin
'2022 Q1-Q2'
6000 5.341
5000 4000
3.767
2.686
2000
2.826
2.633
2.461
1.544
1.559
Groen duurzaam dak
1.103
1000
788 412
0
'2019'
'2020'
'2021'
VERSTREKTE SUBSIDIES IN € 100
94.175
80 67.150
60
53.410
3.940
0
'2019'
7.795
Groen duurzaam dak
'2020'
5.515
'2021'
Afkoppelen regenwater 2.060 1.800
'2022 Q1-Q2'
Figuur 2-0-1: Overzicht resultaten subsidieregelingen van 2019 tot 2022 (Q1 + Q2)
AANTAL M2
3000
24.610
20
Afkoppelen regenwater
21 12
0
26.330
Groen duurzaam dak
32
26
25
Tegel eruit, groen erin '2022 Q1-Q2' Bijlagenrapport Gemeentelijk Rioleringsplan | 16
VERSTREKTE SUBSIDIES IN €
AANVRAGEN GEHONOREERD
100
Afkoppelen regenwater 180
70.650
Afkoppelen regenwater 180
'2022 Q1-Q2'
Tegel eruit, groen erin
Tegel eruit, groen erin
Bijlagenrapport Gemeentelijk Rioleringsplan | 17
Bijlage 3: Visie en strategische doelen 2050
Algemene Watervisie De ambitie en zes concrete stedelijke opgaven uit de Omgevingsvisie 1.0 resulteren in de volgende algemene Watervisie: Op een duurzame manier (!) bijdragen aan de stedelijke opgaven uit de omgevingsvisie 1.0: het behouden en realiseren van een gezonde, aantrekkelijke en leefbare stad; ‘Water als waarde voor een leefbare en gezonde stad’.
In de Omgevingsvisie 1.0 is onder de stedelijke opgave ‘gezonde groei en leefbare wijken’ een duidelijke link met de water en klimaatadaptatie opgave gelegd. Er staat: “door hittestress en stijgende temperaturen staat het leefklimaat in de stad onder druk. Door het versterken van het bodemen watersysteem spelen we in op de veranderende weersomstandigheden. Hiermee wordt de sponswerking van de bodem beter benut. Bij nieuwe ontwikkelingen vragen we meer ruimte voor het vasthouden van water. We zorgen voor schaduw op trottoirs en voldoende koele plekken in de stad. Daarnaast passen we de keuze van beplanting aan op het veranderende klimaat. Zo ontstaat een klimaatadaptieve leefomgeving.” De bijdrage aan deze opgave in de dagelijkse praktijk leveren wij vanuit onze verantwoordelijkheden voor de afval-, hemel-, grondwaterzorgplicht, oppervlaktewatertaken en de watergerelateerde klimaatadaptatie-opgave, zoals omschreven in de wetgeving en beleidskaders van hogere overheden en onze waterpartners, zie figuur 3-1.
BIJLAGE 3
Bijlagenrapport Gemeentelijk Rioleringsplan | 18
Visie afvalwaterzorgplicht 2050 Wettelijk kader water
Beleidskader water
Europees
Kaderrichtlijn Water Richtlijn Overstromingsrisico’s
Europees
Nationaal
Wet Milieubeheer, Waterwet, Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (WABO), Omgevingswet, Activiteiten besluit Lozingenbesluiten, Bouwbesluit
Nationaal Nationaal Bestuursakkoord Water
Provinciaal (interim) Omgevingsverordening Waterschap Waterschapswet Keur
Gemeente Paraplu bestemmingsplan
Stroomgebiedsbeheersplan Maas 2022 - 2027
Deltaplan Ruimtelijke adaptatie Deltaplan Hoge Zandgronden
Provinciaal Regionaal Water en Bodem Programma 2022 - 2027
Waterschap Waterbeheerprogramma 2022 – 2027 Beleidsnota’s en protocollen Beheer en Onderhoud Stedelijk Water Zuiveringsplannen, etc.
Gemeente Stedelijk Water- en Klimaat adaptatieplan Gemeente Eindhoven 2023 – 2026, Eindhovense Klimaattoets / watertoets
In 2050 hebben we een goed onderhouden en goed functionerend rioolstelsel en is de negatieve impact van overstortend afvalwater op de chemische en ecologische kwaliteit van het oppervlaktewater verder geminimaliseerd.
We werken aan een gezonde, aantrekkelijke en leefbare stad en omgeving door in te zetten op een goed functionerend en robuust rioolsysteem dat kan meebewegen met de ontwikkelingen van de toekomst. Samen met waterschap De Dommel streven we naar het optimaal inzamelen en transporteren van het te zuiveren afvalwater en het optimaal gebruik van afvalwater vanuit het perspectief van circulariteit: hergebruik van water, nutriënten en warmte. We houden vuil en schoon water, op een doelmatige wijze, zo veel als mogelijk gescheiden. We leggen de riolering zo optimaal mogelijk neer om ondergronds ruimte te behouden voor andere voorzieningen. Aandacht voor de beperkte ondergrondse ruimte is onderdeel van het ‘afwegingskader robuust rioolsysteem’. We denken mee en dragen bij aan decentrale oplossingen voor afvalwaterzuivering, omdat dit kansen geeft voor watercirculariteit en het tegengaan van droogte. Hierbij is gemeente niet de initiatiefnemer. We ondersteunen hierbij Waterschap de Dommel die verantwoordelijk is voor de afvalwaterzuivering.
Visie hemelwaterzorgplicht 2050
Figuur 3-1: Wettelijk en beleidskader water
Wij doen dit met betrokken en kundige mensen van Team Water en samen met de overige programmalijnen en gebiedsmanagement binnen het Ruimtelijk domein, onze waterpartners, inwoners, ondernemers en belanghebbenden. Altijd redenerend vanuit het algemeen belang binnen de complexiteit van de stad en maatschappelijk aanvaardbare kosten (doelmatig). Hiervoor is nauwe samenwerking nodig met alle programmalijnen en gebiedsmanagement binnen het ruimtelijk domein en de overige domeinen binnen onze gemeente, gericht op gewenste effecten die bijdragen aan de onder 3.1 genoemde 6 concrete stedelijke opgaven. Gebiedsgerichte integrale programma’s zijn nodig waarin slimme ingrepen vanuit verschillende thema’s elkaar versterken met merkbare positieve effecten voor de leefomgeving. Gebiedsgerichte aanpak gevuld vanuit de betrokken programmalijnen zorgt er bovendien voor dat we efficiënter onze middelen (menskracht en financiën) inzetten.
In 2050 hebben we een goed onderhouden en goed functionerend hemelwaterstelsel. De openbare ruimte is in 2050 zodanig ingericht dat schade aan gebouw en maatschappelijke overlast, door een regenbui van 60 mm in een uur, zoveel mogelijk wordt voorkomen. Hemelwater wordt zoveel mogelijk gescheiden van afvalwater ingezameld en zoveel mogelijk lokaal verwerkt. We werken aan een gezonde, aantrekkelijke en leefbare stad en omgeving door op een zorgvuldige manier om te gaan met het hemelwater dat valt op onze stad. Met speciale aandacht voor de verharde delen. We scheiden vuil en schoon water, op een doelmatige wijze, zo veel mogelijk. We zetten daarom in op een afname van het op de gemengde riolering aangesloten verhard oppervlak (afkoppelen). Bij voorkeur door verharde oppervlakken te ontharden en te vergroenen. We zorgen ervoor dat het hemelwater schoon blijft. Regenwater van verhardingen leiden we zoveel mogelijk direct of via (infiltratie)voorzieningen naar de bodem en via de bodem naar het
BIJLAGE 3
grondwater, of voeren we via bergingsvoorzieningen, vertraagd af naar het oppervlaktewater. Vanuit het perspectief van circulariteit benutten we het hemelwater zoveel mogelijk. Inwoners, ondernemers en overige belanghebbenden stimuleren we om hemelwater van verhardingen her te gebruiken of zoveel mogelijk op het eigen terrein vast en schoon te houden en in de bodem te infiltreren (waar dit op een voor de grondwater kwantiteit en kwaliteit verantwoorde wijze kan plaatsvinden).
Visie grondwaterzorgplicht 2050 We hebben en houden inzicht in de freatische grondwaterstanden in stedelijk gebied en de relatie daarvan met structureel nadelige gevolgen voor de aan de grond gegeven bestemming. Waar nodig blijven we vanuit de bestemming van de grond werken aan verbeteringsmaatregelen. In 2050 hebben we de sponswerking van de stad in beeld en zoveel mogelijk geoptimaliseerd door, waar mogelijk en wenselijk, het hemelwater op te vangen, te infiltreren en in de bodem vast te houden. We werken aan een gezonde, aantrekkelijke en leefbare stad en omgeving door te onderzoeken en te controleren of de grondwaterstand structureel negatieve gevolgen heeft voor de gebruiksfunctie en de aan de grond gegeven bestemming. Wij dragen de zorg om, voor zover doelmatig, maatregelen te treffen in de openbare ruimte die deze negatieve gevolgen voorkomen of – als dat niet lukt – beperken. Bijvoorbeeld door het aanleggen van drainage in de openbare ruimte, waarop een particuliere drainage aangesloten kan worden. We dragen waar mogelijk bij aan het structureel aanvullen van de grondwatervoorraad om verdroging tegen te gaan. Wij doen dit samen met de waterpartners (Waterschap De Dommel, Provincie Noord Brabant en Brabant Water) en perceeleigenaren die allen een eigen rol en verantwoordelijkheid in relatie tot het grondwater hebben.
Zo mogen nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen niet leiden tot een structureel hogere afvoer van grondwater of een ongewenste verhoging of verlaging van het grondwaterpeil. Dat wil zeggen een grondwaterpeil niet passend bij de bestemming van het gebied. Ook willen we het gebruik van grondwater (en drinkwater) op onder meer sportparken afbouwen en op termijn minimaliseren.
Bijlagenrapport Gemeentelijk Rioleringsplan | 19
Visie oppervlaktewater(zorgplicht) 2050 In 2050 hebben we een goed onderhouden en goed functionerend oppervlaktewatersysteem. Het oppervlaktewatersysteem is zodanig ingericht dat de risico’s op kwantitatieve overlast door extreme regenbuien of kwalitatieve overlast zoals blauwalgen of botulisme zoveel mogelijke worden voorkomen. De inrichting draagt optimaal bij aan ecologische waarden en biodiversiteit conform de doelen die we voor de verschillende oppervlaktewateren gaan opstellen. In 2050 is het recreatieve gebruik van het oppervlaktewater afgestemd op de gewenste ecologische en biodiversiteitwaarden. We werken aan een gezonde, aantrekkelijke en leefbare stad en omgeving door ervoor te zorgen dat het oppervlaktewater, (kanalen, beken, sloten en vijvers) een belangrijke schakel is voor het veilig- en drooghouden van onze stad. Daarnaast zorgen we ervoor dat het oppervlaktewater bijdraagt aan een klimaatbestendige leefomgeving voor de mensen in de stad, maar zeker ook voor planten en dieren! Het oppervlaktewater heeft een grote (recreatieve) gebruikswaarde (bijvoorbeeld hengelsport, roeien, varen, ‘suppen’ en zwemmen) en levert een belangrijke bijdrage aan de algehele belevingswaarde, gezondheid, ecologische waarden, verbindingen en biodiversiteit in onze stad.
De juiste stedelijke inpassing van oppervlaktewater door ontwerp, beheer en onderhoud wat aansluit op deze vele gebruikswaarden van het oppervlaktewater is daarmee belangrijk. Lokaal biedt het oppervlaktewatersysteem mogelijkheden voor economische ontwikkeling van de stad, bijvoorbeeld scheepvaart (alleen Beatrixkanaal) en horeca en de hogere waarde van vastgoed langs hoogkwalitatief oppervlaktewater. Door water zichtbaarder te maken in de stad (op dit moment beslaat het oppervlaktewater circa 4% van de openbare ruimte in onze stad) en zorg te dragen voor een goede waterkwaliteit vergroten we de waterbewustwording en verhogen we de belevingswaarde van de openbare ruimte.
BIJLAGE 3
Bijlagenrapport Gemeentelijk Rioleringsplan | 20
Visie klimaatadaptatie 2050 Sinds 2019 handelen we water- en klimaatrobuust bij elke ruimtelijke (her) inrichting, zowel voor privaat als openbaar terrein. Gemiddeld gaat de openbare ruimte eens in de 25 – 40 jaar ‘op de schop’. Als we bij elke (her)inrichting van de openbare ruimte deze water- en klimaatrobuust uitvoeren, werken we aan de doelstelling van het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie om in 2050 een water- en klimaatrobuuste stad (openbare ruimte) te hebben. Hier gaan we dan ook voor! Ondertussen stimuleren we onze inwoners en ondernemers (onder meer via subsidieregelingen) om hun eigen perceel ook water- en klimaatrobuust in te richten. Alle nieuwe bouwontwikkelingen voldoen aan ‘de rekentool’. Hierdoor zullen veel particuliere gebouwen en percelen in onze stad in 2050 water- en klimaatrobuust zijn. We werken aan een gezonde, aantrekkelijke en leefbare stad en omgeving door elke (her)inrichting van de openbare ruimte op een doelmatige wijze klimaatrobuust in te richten, afgestemd op de overige ruimtelijke wensen (toegankelijkheid, bereikbaarheid, verkeersveiligheid, etc.). Een klimaatrobuuste stad in 2050 betekent dat we beter bestand zijn tegen extreme regen, droogte en hitte, zie intermezzo 3. Om dit te behalen, zijn veel maatregelen nodig.
Hierbij proberen we tegelijkertijd ook kansen te verzilveren door de koppeling te maken met andere beleidsthema’s om win-win te bereiken. Denk hierbij aan de energietransitie, groen en biodiversiteit, sport en onderwijshuisvesting.
Klimaatimpactanalyse In het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie is afgesproken dat heel Nederland in 2050 waterrobuust en klimaatbestendig is ingericht. Het Deltaplan gebruikt hiervoor zeven ambities, waarvan ‘kwetsbaarheden in beeld brengen’ er één is. Om die kwetsbaarheden in beeld te krijgen, moesten alle overheden uiterlijk in 2019 een klimaatstresstest uitvoeren. Ook wij als gemeente Eindhoven hebben een klimaatstresstest uitgevoerd. Deze is te vinden in onze klimaatatlas.
De uitkomsten van deze klimaatstresstest zijn niet voor iedereen even duidelijk: Wat betekent klimaatverandering nu echt voor Eindhoven? Stel dat Eindhoven dezelfde regenbui krijgt te verwerken als Valkenburg vorig jaar, welke schade treedt dan op? Waar is de impact het grootst? Welke locaties in onze stad moeten prioriteit krijgen? Bovendien geeft ons Bestuursakkoord 2022 – 2026 ‘Samen morgen mooier maken’ ons een duidelijke opdracht mee: “We gaan de komende periode werken aan een stad die stevig bijdraagt aan het tegengaan van klimaatverandering, én die klaar is voor de weersveranderingen die daarbij horen. Tegelijk biedt het kansen om de stad groener en gezonder te maken en de openbare ruimte zo in te richten dat iedereen er graag gebruik van maakt om te spelen, te bewegen of te ontmoeten.” “We pakken de problemen in de stad stevig aan, én zien de kansen die dit biedt voor onze inwoners en regio. De aanpak van klimaatverandering draagt namelijk bij aan een groene, fijne stad om in te wonen en te leven.” Daarom hebben wij de uitkomsten van de klimaatstresstest door vertaald naar een klimaatimpactanalyse: het nulaternatief, verwachte schade bij niets doen. De resultaten hiervan kunt u bekijken in bijlage 14.
De weergegeven (jaarlijkse) schadekosten door het veranderende klimaat in bijlage 13 ‘bij niets doen’ zijn niet absoluut, maar moeten gezien worden met een betrouwbaarheidsmarge: Een zogenaamde bandbreedte. De komende jaren zullen de input gegevens, door metingen, monitoring en verbeterde analyses verbeteren. Ook de betrouwbaarheid van de te gebruiken kentallen zal de komende jaren (sterk) verbeteren op basis van ervaringen. Bij de herziening van dit plan zullen we daarom opnieuw een klimaatstresstest en aanvullend een klimaatimpact analyse uitvoeren. Wel geven deze (jaarlijkse) schadekosten een indicatieve inschatting van de orde grootte van de te verwachten schadekosten door een veranderend klimaat en kunnen we gebieden onderling- relatief met elkaar vergelijken.
BIJLAGE 3
Bijlagenrapport Gemeentelijk Rioleringsplan | 21
Samenvatting schadekosten bij ‘niets doen’ Hemelwateroverlast
Bij een bui van 60 mm/u wordt de potentiële schade geschat op 88 miljoen euro. Dit zijn eenmalige kosten van de totale schade als een dergelijke bui valt. Deze bui komt anno 2022 eens per 100 jaar voor. Door klimaatverandering neemt de kans op extreme neerslag toe. Eenzelfde bui komt in 2050 eens per 50 jaar voor. De gemiddelde jaarlijkse schadekosten door wateroverlast worden op basis van de beschikbare gegevens en kentallen geschat op 13 miljoen euro. Bij een hevige regenbui (60 mm/u) wordt 6% van de belangrijke hulproutes onbegaanbaar voor hulpdiensten. Daarnaast zorgt wateroverlast voor mogelijke risico’s voor de gezondheid door de gezondheidsklachten door vervuild water op straat.
Droogte
Voor Eindhoven is het geschatte risico voor zettingsschade 4.5 miljoen euro; dit kan oplopen tot 30 miljoen euro. In de binnenstad, Witte dame, Lakerlopen en Villapark is een verhoogd risico voor verzakkingsschade. Langere periode van droogte hebben in Eindhoven een grote invloed op de waterbeschikbaarheid en vormen een risico voor grondwaterdaling met mogelijke schade aan groen (en sportaccommodaties). Een permanente kostenverhogende factor in het beheer van de buitenruimte voor Eindhoven is zorgen voor voldoende water voor groen in periode van droogte. De droogteschade aan groen bedroeg in 2018 900.000 euro.
Hitte
Het wordt gemiddeld 1 tot 2.5 °Celsius warmer in Eindhoven t.o.v. het huidige klimaat. Gevoelstemperaturen van boven de 46 °Celsius komen op meerdere locaties in Eindhoven voor, met name in het centrum en omliggende wijken. Op hete dagen is het voor inwoners belangrijk om verkoeling te kunnen vinden op een plek met een relatief lagere gevoelstemperatuur. Voor één op de zes huishoudens is de afstand tot een koele plek meer dan 5 minuten lopen. Tijdens het slapen moet je lichaam herstellen en door warme temperaturen lukt dat slechter. Het heeft ook invloed op je werk. Je kunt je moeilijker concentreren en je hebt minder energie. Bij een hittegolf kan het ziekteverzuim oplopen tot 12%. De meest kwetsbare wijk voor effecten van warme nachten op slecht slapen is het centrum, Woensel-Noord en Woensel-Zuid. Juist in tijden van hitte zoeken inwoners naar verkoeling bij (zwem)water. Blauwalg groeit veel beter bij temperaturen boven 20°C. Ook andere ziekteverwekkers groeien vaak makkelijker in warm water en de verspreiding van ziektes kan door klimaatverandering veranderen. Naar verwachting hebben alle oppervlaktewateren (< 3m waterdiepte) in de gemeente Eindhoven risico op meer dan 20 achtereenvolgende dagen waarop de watertemperatuur meer dan 20 graden is. Zwemwaterlocatie de IJzeren man is een aandachtspunt waar door klimaatverandering de kans op blauwalg toeneemt.
In de warme zomer van 2018 is er bij de IJzeren man blauwalg aangetroffen.
BIJLAGE 3
Om de stad klimaatrobuust te maken wordt gebruik gemaakt van en de klimaatatlas van Eindhoven, de regels (hoofdstuk 3) en de beleidsuitgangspunten (paragraaf 4.1). Deze informatie is gebruikt voor het samenstellen van de watervisiekaart die een leidraad/ontwerp is voor het toekomstige watersysteem.
Watervisiekaarten Peter Glas, Deltacommissaris: “We moeten alles op alles zetten om een ramp voor te blijven, de gevolgen van extreem weer zoveel mogelijk te beperken en te zorgen dat elke investering, ‘iedere schop in de grond’, ook voor woningbouw, klimaatbestendig wordt uitgevoerd. Dit geldt voor de keuze waar gebouwd gaat worden én de manier waarop gebouwd gaat worden. Hiermee kunnen we voorkomen dat we nu investeringen doen waar we later spijt van krijgen en waarbij we veel kosten in de toekomst moeten maken om schades en gevolgen te compenseren.” Onlangs publiceerde Hugo de Jonge zijn ambitieuze Nationale Woon- en Bouwagenda. De kern: 900 duizend woningen tot 2030 waarvan tweederde betaalbaar om een eigen woning weer voor iedereen bereikbaar te maken. De focus ligt op versnelling en grootschalige woningbouw waarvoor 15 grootschalige gebieden zijn aangewezen. En, niet onbelangrijk in deze opgave, bodem en water zijn sturend voor de plannen. Een harde afspraak in deze agenda én in het regeerakkoord. Zo voorkomen we dat toekomstige generaties worden opgezadeld met schade die we nu kunnen voorkomen. Maar wat betekent dat eigenlijk om bodem en water sturend te maken? In Eindhoven hebben we deze vraag beantwoord door Watervisiekaarten uit te werken.
Deze watervisiekaarten zijn richtinggevend bij elke ruimtelijke transitie binnen de gemeente Eindhoven en vormen een onderlegger voor het Omgevingsplan. De Watervisiekaarten zijn dynamisch: ze zijn continu in ontwikkeling en we passen de Watervisiekaarten voortdurend aan op de laatste inzichten, meetresultaten, etc. De laatste versie van de Watervisiekaarten zijn te raadplegen via de klimaatatlas.
Samen worden we klimaatrobuust Onze stad en omgeving klimaatrobuust (her)inrichten kan de gemeente niet alleen. Hiervoor hebben we ook onze inwoners, ondernemers en overige (water)partners nodig. Immers circa twee derde deel van onze stad bestaat uit privaat terrein en in het buitengebied is dat percentage nog veel hoger. Als gemeente zijn we verantwoordelijk voor het klimaatrobuust (her)inrichten van de openbare ruimte en onze eigen assets,
Bijlagenrapport Gemeentelijk Rioleringsplan | 22
zoals ons maatschappelijk vastgoed. We stimuleren particulieren en private partijen om hun eigendommen klimaatrobuust in te richten. Klimaatadaptatie is geen ‘keuzevak’ en is ook niet iets van programmalijn Water alleen. De overstromingen in Zuid-Limburg in de zomer van 2021 maakt dit pijnlijk duidelijk. Daarom is het klimaatrobuust inrichten van onze openbare ruimte en eigen assets een randvoorwaarde (basiskwaliteit) voor het kunnen behalen van de ambities in onze Omgevingsvisie (zowel versie 1.0 als later versie 2.0) en daarmee een integrale opgave voor alle programmalijnen en gebiedsmanagement binnen het Ruimtelijk Domein. Vanuit programma Water pakken we hemel- en grondwateroverlast en de droogteproblematiek aan. Samen met waterschap De Dommel werken we aan het voorkomen van overstromingen. Via zoveel mogelijk ontharden en vergroenen, aanleg van (zoveel mogelijk groene) waterberging en infiltratie (daar waar het kan) dragen we ook zo veel mogelijk bij aan het verminderen van hittestress en het bevorderen van de biodiversiteit en de ecologische waarden in onze stad. Bij ieder ontwerp wordt bewust gekeken naar de schaduwwerking van bomen en gebouwen en het gebruik van bepaalde bouwmaterialen inclusief kleurkeuze. De keuze voor deze maatregelen en de handhaving op de toepassing ligt echter buiten het programma Water.
Wel zullen we voor het thema hittestress capaciteit reserveren om samen met de relevante programma’s te kunnen werken aan kennisontwikkeling en implementatie van het onderwerp hittestress in het beleid van de overige programma’s in het ruimtelijke domein. Alle nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen / herstructureringen moeten klimaatrobuust gerealiseerd worden binnen het eigen plangebied. Afwenteling van de klimaatadaptatie opgave van particulier terrein naar de openbare ruimte (of toekomstige openbare ruimte) is in beginsel niet toegestaan. Bij grootschalige gebiedsontwikkelingen waarbij particulier terrein en de openbare ruimte gezamenlijk ontworpen worden (bijvoorbeeld Knoop XL), kan hiervan worden afgeweken, indien dit integrale ontwerp optimaal bijdraagt aan de doelstellingen in onze Omgevingsvisie.
BIJLAGE 3
Bijlagenrapport Gemeentelijk Rioleringsplan | 23
Visie samenwerking met waterpartners
3.3 Strategische doelen 2050
We werken met onze (water)partners samen als ‘één overheid’. Dit betekent dat onze inwoners en ondernemers ‘er geen last van hebben’ dat de taken en verantwoordelijkheden voor het stedelijke waterbeheer en klimaatadaptatie over verschillende overheidsinstanties zijn verdeeld.
De strategische doelen zijn geformuleerd in de kaders. De daaronder weergegeven puntsgewijze opsomming zijn een nadere toelichting en uitwerking van de strategische doelen in de kaders.
Strategische doelen afvalwaterzorgplicht We werken aan een gezonde, aantrekkelijke en leefbare stad en omgeving door samen met onze (water)partners kennis te delen, te ontwikkelen en, indien doelmatig, gezamenlijk aan te besteden. Beleid van de (water)partners af te stemmen en elkaar te consulteren bij het opstellen daarvan. We pakken gemeente-overstijgende opgaven gezamenlijk met onze (water)partners op. Hierbij streven we ernaar dat de partij die de kennis en kunde in huis heeft om taken op te pakken dit ook doet. We werken samen met (water)partners in de stad om thematisch of gebiedsgericht te werken aan een water- en klimaatrobuuste stad.