Bijlage 5 - Bp Fietspad Eindhoven - Helmond
Tekst van het document
Vastgesteld bestemmingsplan
Fietspad Eindhoven Helmond
April 2023
Fietspad Eindhoven - Helmond
Inhoudsopgave Toelichting
5
Hoofdstuk 1 Inleiding
7
1.1
Aanleiding
7
1.2
Het plangebied verdeeld in deelgebieden
8
1.3
Voorgaande plannen
8
1.4
Leeswijzer
11
Hoofdstuk 2 Beschrijving plangebied
13
2.1
Historisch perspectief
13
2.2
Ruimtelijke karakteristiek
13
Hoofdstuk 3 Uitgangspunten, randvoorwaarden en beleidskaders
17
3.1
Inleiding
17
3.2
Rijksbeleid
17
3.3
Provinciaal beleid
19
3.4
Gemeentelijk beleid
27
3.5
Archeologische en cultuurhistorische waarden
31
3.6
Verkeer en parkeren
38
3.7
Natuur en Groen
39
3.8
Kabels en leidingen
44
Hoofdstuk 4 Milieuparagraaf
45
4.1
Milieueffectrapportage
45
4.2
Bedrijven en milieuzonering
46
4.3
Geluid
46
4.4
Luchtkwaliteit
47
4.5
Externe veiligheid
50
4.6
Duurzaamheid
51
4.7
Bodem
54
4.8
Natuur
55
Hoofdstuk 5 Waterparagraaf
59
5.1
Inleiding
59
5.2
Beleid
59
5.3
Beoordeling plan
63
Hoofdstuk 6 Juridische vormgeving
65
6.1
Algemeen
65
6.2
Planmethodiek
65
6.3
Verbeelding
65
6.4
Planregels
65
Hoofdstuk 7 Financiële aspecten 2
71 vastgesteld Fietspad Eindhoven - Helmond Gemeente Eindhoven
Hoofdstuk 8 Procedure en maatschappelijke uitvoerbaarheid
73
8.1
Bekendmaking ex artikel 1.3.1. Bro
73
8.2
Overleg ex artikel 3.1.1 Bro
73
8.3
Inspraak en samenspraak
73
8.4
Zienswijzen
74
Bijlagen bij de toelichting
75
Regels
77
Hoofdstuk 1 Inleidende regels
79
Artikel 1
Begrippen
79
Artikel 2
Wijze van meten
87
Hoofdstuk 2 Bestemmingsregels
89
Artikel 3
Natuur - 1
89
Artikel 4
Verkeer - Verblijfsgebied
93
Artikel 5
Leiding - Hoogspanning bovengronds
95
Artikel 6
Leiding - Leidingstrook
97
Artikel 7
Waarde - Archeologie - 5
99
Artikel 8
Waarde - Archeologie - 6
101
Artikel 9
Waarde - Archeologie - 7
103
Artikel 10
Waarde - Cultuurhistorie - 2
105
Artikel 11
Waterstaat - Water
107
Artikel 12
Waterstaat - Waterbergingsgebied
109
Hoofdstuk 3 Algemene regels
111
Artikel 13
Anti-dubbeltelregel
111
Artikel 14
Algemene gebruiksregels
113
Artikel 15
Algemene aanduidingsregels
115
Artikel 16
Algemene afwijkingsregels
119
Artikel 17
Voorwaardelijke verplichting waterberging
121
Hoofdstuk 4 Overgangs- en slotregels
123
Artikel 18
Overgangsrecht
123
Artikel 19
Slotregel
125
vastgesteld Fietspad Eindhoven - Helmond
3
Gemeente Eindhoven
4
vastgesteld Fietspad Eindhoven - Helmond Gemeente Eindhoven
Toelichting
vastgesteld Fietspad Eindhoven - Helmond Gemeente Eindhoven
5
6
vastgesteld Fietspad Eindhoven - Helmond Gemeente Eindhoven
Hoofdstuk 1
1.1
Inleiding
Aanleiding
Het verkeers- en vervoerbeleid in Eindhoven en in de regio is erop gericht de vraag naar mobiliteit te faciliteren op een zodanige wijze dat betrouwbare reistijden worden gerealiseerd met behoud van een prettig en gezond leefmilieu. De fiets wordt als een steeds aantrekkelijker alternatief gezien voor de auto. De concurrentiepositie van de fiets wordt onder andere verbeterd door het aanleggen van snelle en comfortabele (regionale) snelfietsroutes. Omdat naast snelheid en comfort ook directheid en veiligheid belangrijke aspecten zijn spreken we bij voorkeur over doorfietsroute. Een van die fietsroutes is de route Eindhoven – Nuenen C.A. – Geldrop-Mierlo - Helmond, gelegen aan de noordzijde van het spoor. Naast deze fietsroutes worden er ook fietsroutes gerealiseerd tussen Eindhoven – Tilburg en Eindhoven – Den Bosch.
De gewenste ontwikkeling past niet binnen de geldende bestemmingsplannen van de gemeente Eindhoven en Nuenen. Om het fietspad te kunnen realiseren, dient daarom een nieuw bestemmingsplan te worden opgesteld.
Dit bestemmingsplan bestaat uit een digitale en analoge verbeelding met de daarbij behorende regels. Bij het bestemmingsplan is ook een toelichting gevoegd. In deze toelichting wordt aangegeven waarom het bestemmingsplan is opgesteld en welke afwegingen hebben plaatsgevonden in het kader van een goede ruimtelijke ordening. Naast de digitale versie is er ook een papieren versie van het bestemmingsplan beschikbaar. De digitale versie is juridisch bindend.
Het beoogde fietspad is gelegen in de gemeente Eindhoven en gemeente Nuenen, Gerwen en Nederwetten. Er is voor gekozen om één bestemmingsplan op te stellen waarbij de toelichting voor beide gemeentes (grotendeels) gelijk is. De verbeelding en de planregels zijn specifiek voor de gemeente Eindhoven of Nuenen, Gerwen en Nederwetten gemaakt.
Figuur 1.1: Situatieschets snelfietsroute Helmond - Eindhoven
vastgesteld Fietspad Eindhoven - Helmond Gemeente Eindhoven
7
1.2
Het plangebied verdeeld in deelgebieden
Het plangebied bestaat uit twee onderdelen.
Fietspadtracé Het tracé van het fietspad loopt binnen de gemeente Eindhoven parallel ten noorden van de spoorweg Eindhoven-Venlo. Het fietspadtracé loopt tussen de Loostraat in stadsdeel Tongelre in gemeente Eindhoven tot de Eeneind in gemeente Nuenen, Gerwen en Nederwetten. Het tracé is gelegen in het buitengebied.
Figuur 1.2: Luchtfoto van het plangebied (rood omlijnd)
Twee percelen t.b.v. waterberging Ten noorden van het fietspadtracé tussen het spoor en de Eisenhouwerlaan maken twee percelen onderdeel uit van het plangebied van dit bestemmingsplan. Deze gronden worden ingezet voor waterbergingslocaties.
1.3
Voorgaande plannen
Eindhoven Het beoogde fietstracé ligt binnen het geldende bestemmingsplan 'Buitengebied' (vastgesteld op 22 augustus 2006).
8
vastgesteld Fietspad Eindhoven - Helmond Gemeente Eindhoven
Figuur 1.3: Uitsnede bestemmingsplan 'Buitengebied' (tracégebied globaal met blauw omlijnd)
Het tracé van het fietspad heeft volgens het geldende bestemmingsplan de bestemmingen 'Spoorwegdoeleinden' en 'Bos en Natuur (GHS)'. Daarnaast dragen de gronden de dubbelbestemmingen 'Beschermingszone natte natuurparel' en heeft een deel van het plangebied de dubbelbestemming 'Leiding - Hoogsspanningsleiding'. Ten slotte draagt het plangebied geheel dan wel gedeeltelijk de aanduidingen 'Gebied met historische verkaveling', 'Radarverstoringsgebied', 'Reservering waterberging', 'Waardevol landschapselement' en '50 db(A) contour'. Binnen dit kader is de realisatie van een nieuw fietspad niet mogelijk.
Momenteel wordt het bestemmingsplan Buitengebied geactualiseerd. Het geactualiseerde bestemmingsplan is op 14 februari 2019 als voorontwerp gepubliceerd. Het beoogde fietspad is hierin (vooralsnog) niet meegenomen en doorloopt een aparte procedure.
Figuur 1.4: Uitsnede bestemmingsplan 'Buitengebied' (fase: voorontwerp, tracégebied globaal met rood omlijnd)
Nuenen, Gerwen en Nederwetten vastgesteld Fietspad Eindhoven - Helmond Gemeente Eindhoven
9
Het beoogde fietstracé ligt binnen het geldende bestemmingsplan 'Buitengebied Nuenen' (vastgesteld op 1 november 2018) en 'Eeneind' (vastgesteld op 23 juni 2010).
Figuur 1.5: Uitsnede bestemmingsplan 'Buitengebied Nuenen' (tracegebied globaal met rood omlijnd)
Het tracé van het fietspad heeft volgens het geldende bestemmingsplan 'Buitengebied Nuenen' de bestemmingen 'Agrarisch met waarden - Natuur- en landschappelijke waarden' en 'Verkeer'. Daarnaast is er een functieaanduiding 'specifieke vorm van verkeer – fietspad' opgenomen, echter past het fietspad hier niet volledig in.
Figuur 1.6: Uitsnede bestemmingsplan 'Eeneind' (tracégebied globaal met rood omlijnd)
Het tracé van het fietspad heeft volgens het geldende bestemmingsplan 'Eeneind' de bestemmingen 'Groenvoorzieningen' en 'spoorwegdoeleinden'. Binnen dit kader is de realisatie van een nieuw fietspad niet mogelijk.
Momenteel wordt het bestemmingsplan 'Eeneind' geactualiseerd. Het geactualiseerde bestemmingsplan 'Eeneind 2018' is op 17 september 2021 als ontwerp gepubliceerd. Het 10
vastgesteld Fietspad Eindhoven - Helmond Gemeente Eindhoven
beoogde fietspad is hierin (vooralsnog) niet meegenomen en doorloopt een aparte procedure.
Figuur 1.7: Uitsnede ontwerpbestemmingsplan 'Eeneind 2018'
Twee percelen t.b.v. waterberging De twee percelen ten noorden van het fietspadtracé worden één op één overgenomen. Ze krijgen alleen de extra dubbelbestemming 'Waterstaat - Waterbergingsgebied''.
1.4
Leeswijzer
Deze toelichting bestaat uit 9 hoofdstukken.Na deze inleiding volgt hoofdstuk 2. Hierin is de bestaande situatie beschreven. Hoofdstuk 3 bevat de uitgangspunten bij, de randvoorwaarden en zo nodig de beleidskaders voor het opstellen van het bestemmingsplan. Hoofdstuk 4 geeft inzicht in en een verantwoording van alle relevante milieuaspecten. Hoofdstuk 5 bevat de waterparagraaf. In deze paragraaf is de wijze beschreven waarop rekening wordt gehouden met de gevolgen van het bestemmingsplan voor de waterhuishouding. De juridische vormgeving van het bestemmingsplan is verwoord in hoofdstuk 6 en in hoofdstuk 7 wordt aandacht besteed aan de handhaving van het bestemmingsplan. De financiële uitvoerbaarheid is verantwoord in hoofdstuk 8. Hoofdstuk 9 gaat ten slotte in op de gevolgde procedure, inclusief een paragraaf over de resultaten van het gevoerde overleg.
vastgesteld Fietspad Eindhoven - Helmond Gemeente Eindhoven
11
12
vastgesteld Fietspad Eindhoven - Helmond Gemeente Eindhoven
Hoofdstuk 2
Beschrijving plangebied
In dit hoofdstuk wordt zowel het gebied waar de ontwikkeling plaats gaat vinden als het project zelf beschreven. Tevens wordt ingegaan op de stedenbouwkundige en ruimtelijke effecten van het project.
2.1
Historisch perspectief
2.1.1
Historie plangebied
Het plangebied ligt er op basis van een topografische kaart uit ca. 1900 al lange tijd zo bij. De weg Loostraat-Molendijk is praktisch onveranderd, evenals de loop van de Kleine Dommel en het bos ten westen van de Kleine Dommel. Ten oosten van de Kleine Dommel waren de gronden (zoals nu) als agrarische grond in gebruik. In Eeneind was in die tijd een station aanwezig. Dit station is in 1972 echter gesloopt. De toenmalige stationsweg heet nu Parallelweg.
Figuur 2.1: Topografische kaart uit ca. 1900 2.1.2
Huidige situatie
Het plangebied is gelegen in het Buitengebied. Het plangebied betreft een zone van ongeveer 13 meter breed en circa 1 kilometer lang die parallel aan het spoor loopt. De zone bevat een deel van het talud waarop het spoor is gelegen en verder een groenstrook parallel aan het spoor met daarop diverse bomen en struiken en een sloot. Dit deel van het tracé loopt vanaf de Loostraat in het westen tot aan de weg Eeneind in het oosten. De Kleine Dommel vormt de grens tussen gemeente Eindhoven en gemeente Nuenen, Gerwen en Nederwetten. Ter hoogte van de Kleine Dommel loopt het tracé door een bos.
2.2
Ruimtelijke karakteristiek
Het beoogde fietstracé is geprojecteerd direct ten noorden en parallel aan de spoorweg Eindhoven-Venlo. Het maaiveld wordt ter plaatse van het nieuwe tracé verhoogd. Het tracé heeft een lengte van circa 1 kilometer. Het fietspad wordt circa 4,0 meter breed. Aan de zuidzijde van het fietspad is een hekwerk aanwezig, ter afscheiding van de spoorweg. Het beleid van ProRail is dat binnen 6 meter hart spoor geen werken mogen worden vastgesteld Fietspad Eindhoven - Helmond Gemeente Eindhoven
13
aangelegd. In het ontwerp is hier rekening mee gehouden door het fietspad vanaf de 7 meter lijn op te bouwen. Op bijna het gehele tracé ligt de rand fundering op 7 meter of verder van hart spoor. De enige uitzondering is het stuk (circa 100 meter) vanaf de Eeneind. Daar ligt het fietspad dichter bij het spoor. De bestaande haag aan de zijde van de woningen blijft staan. Net als het geluidsscherm aan de zijde van het spoor. Met ProRail is overeenstemming over het gebruik van die strook grond.
Figuur 2.2: Ontwerptekening fietspadtracé
Komende vanaf de Loostraat ligt het eerste rechte stuk van het fietspad iets verder van het spoor af. De reden hiervoor is dat in dit stuk ondergrondse voorzieningen worden getroffen in verband met de aanwezigheid van de Japanse Duizendknoop.
Langs het fietspad tussen de Loostraat en de Kleine Dommel komt geen sloot te liggen. De bestaande laagte in het veld wordt gebruikt om het water vertraagd af te voeren. Deze laagte is dus nodig voor het functioneren van het fietspad.
Langs het fietspad ten oosten van de Kleine Dommel komt een nieuwe watergang. Op verzoek van het Waterschap is de berm tussen het fietspad en de sloot verbreed tot 2 meter. Ter hoogte van Eeneind wordt het fietspad ook 4 meter breed. Hier komt geen sloot maar wordt gewerkt met een molgoot. Tussen het fietspad en de tuin wordt een hekwerk geplaatst.
Bij de oversteek van de Kleine Dommel wordt een brug aangelegd. Het fietspad zal worden verlicht.
Figuur 2.3: Schets dwarsprofiel fietspad aan de westzijde van de Kleine Dommel (Eindhoven)
14
vastgesteld Fietspad Eindhoven - Helmond Gemeente Eindhoven
Figuur 2.4: Schets dwarsprofiel fietspad aan de oostzijde van de Kleine Dommel (Nuenen)
vastgesteld Fietspad Eindhoven - Helmond Gemeente Eindhoven
15
16
vastgesteld Fietspad Eindhoven - Helmond Gemeente Eindhoven
Hoofdstuk 3 Uitgangspunten, randvoorwaarden en beleidskaders
3.1
Inleiding
In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de ruimtelijke beleidskaders op rijks-, provinciaal en gemeentelijk niveau die relevant zijn voor het (bestemmingsplan) buitengebied van Eindhoven. Verantwoord wordt dat de voorgenomen ontwikkeling past in het (toekomstig) ruimtelijk beleid. Er worden geen complete samenvattingen gegeven van alle beleidsaspecten. Uitsluitend de relevante beleidskaders voor het plangebied zijn in dit hoofdstuk beschreven.
3.2
Rijksbeleid
3.2.1
Ladder duurzame verstedelijking
De ladder voor duurzame verstedelijking is opgenomen in artikel 3.1.6 lid 2 Bro. Daarin staat: De toelichting bij een bestemmingsplan dat een nieuwe stedelijke ontwikkeling mogelijk maakt, bevat een beschrijving van de behoefte aan die ontwikkeling, en, indien het bestemmingsplan die ontwikkeling mogelijk maakt buiten het bestaand stedelijk gebied, een motivering waarom niet binnen het bestaand stedelijk gebied in die behoefte kan worden voorzien.
Voorafgaand aan het doorlopen van de ladder voor duurzame verstedelijking is het belangrijk om te bepalen of met het bestemmingsplan een nieuwe stedelijke ontwikkeling mogelijk wordt gemaakt en of derhalve de ladder voor duurzame verstedelijking aan de orde is op de betreffende ontwikkeling. In dit bestemmingsplan gaat het om het realiseren van een fietstracé met een totale lengte van circa 1 kilometer.
Uit jurisprudentie (ECLI:NL:RVS:2015:448 en ECLI:NL:RVS:2015:2929) is gebleken dat de aanleg van een weg of een busbaan niet kan worden aangemerkt als een stedelijke ontwikkeling zoals bedoeld in artikel 3.6.1, tweede lid van het Bro. Daarbij heeft de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State het volgende afgewogen: “Gelet op de nota van toelichting en de strekking van de regeling die mede gericht is op het tegengaan van leegstand, is de Afdeling van oordeel dat de busbaan, evenals een weg, niet kan worden aangemerkt als een stedelijke ontwik keling, als bedoeld in artikel 3.1.6, tweede lid, in samenhang met artikel 1.1.1, aanhef en eerste lid, onder i, van het Bro.”
Dit plan voorziet in de realisatie van een fietspad tussen Eindhoven en Nuenen, parallel aan het spoor. De aanleg van fietspad zal niet zorgen voor leegstand elders. In lijn met de voorgenoemde jurisprudentie kan dan ook worden geconcludeerd dat de aanleg van een fietspad niet als een stedelijke ontwikkeling in de zin van het Bro kan worden aangemerkt. Een toets aan de ladder voor duurzame verstedelijking kan dan ook achterwege blijven.
Goede ruimtelijke ordening In het kader van een goede ruimtelijke ordening wordt hieronder alsnog stilgestaan bij de behoefte aan deze fietsverbinding en de locatiekeuze. vastgesteld Fietspad Eindhoven - Helmond Gemeente Eindhoven
17
De voorgenomen ontwikkeling van het fietspad maakt onderdeel uit van een fietsverbinding tussen Eindhoven en Helmond. Eindhoven en Helmond zijn gelegen binnen de Brainport Zuidoost-Nederland. Dit gebied is economisch gezien van groot belang voor Nederland. Een goede bereikbaarheid is cruciaal voor de Brainport. Vanwege een toenemende mobiliteit vindt er de laatste jaren echter steeds meer congestie plaats binnen de regio Eindhoven-Helmond. Met name het woon-werkverkeer tussen Eindhoven en Helmond heeft hier flink last van. Om deze congestie tegen te gaan, is de gemeente Eindhoven van plan om te investeren in het verkeers- en vervoersysteem binnen de regio. Dit geldt voor alle modaliteiten. Met name de ontsluiting van Eindhoven per auto en (hoogwaardig) openbaar vervoer heeft de afgelopen jaren flink de aandacht gehad. Gemeente Eindhoven wil echter, ook met het oog op duurzaamheid, een andere modaliteit stimuleren, namelijk het fietsgebruik. In Eindhoven worden op verschillende plaatsen snelfietspaden aangelegd. Een verbinding met het centrum van Helmond ontbreekt echter. Met de realisatie van dit fietspad zijn de centra van beide steden ook per fiets met elkaar verbonden, waardoor de forens naast de auto of het openbaar vervoer voortaan nog een mogelijkheid extra heeft om zich binnen de regio te verplaatsen.
Het fietspad wordt parallel aan het spoor aangelegd. Dit is enerzijds de kortste weg, waardoor een snelle fietsverbinding tot stand komt. Anderzijds past dit binnen de gedachte van het bundelen van verkeersstromen, waardoor de claim op de beschikbare ruimte beperkt blijft. Om die reden is gekozen voor het betreffende tracé.
Het fietspad wordt aangelegd door een gebied dat deels is aangemerkt als Natuur Netwerk Brabant (NNB). De NNB is aangemerkt als natuur van nationaal belang, als onderdeel van Natuur Netwerk Nederland (NNN). Door de aanleg van het fietspad zal ter plaatse een deel van de NNB verdwijnen. Deze aantasting kan nabij de locatie niet binnen het niet-gerealiseerde deel van de NNB worden gecompenseerd. Om deze reden wordt gekozen voor een financiële compensatie (zie paragraaf 3.3.2).
Op basis van het voorgaande kan worden geconcludeerd dat onderhavig plan geen belemmering ondervindt als gevolg van de 'Ladder voor duurzame verstedelijking'. Het plan voorziet in een duurzame verstedelijking.
3.2.2
Besluit algemene regels ruimtelijke ordening (Barro)
Het Besluit algemene regels ruimtelijke ordening (Barro), ook wel AMvB Ruimte bevat regels ter borging van een aantal nationale belangen. Het gaat onder meer over rijksbelangen zoals rijksvaarwegen, zones buisleidingen, zones van hoogspanningsleidingen en militaire objecten.
Voor de regio Eindhoven is de zone van de 380 Kv hoogspanningsleiding van toepassing. Dit is de bestaande hoogspanningsleiding gelegen in Eindhoven Noord en (deels) Oost. Artikel 2.8.7 (bestemmingen hoogspanningsverbindingen) van het Barro is hierbij van toepassing. In dit bestemmingsplan wordt rekening gehouden met de hoogspanningsleiding door deze aan te duiden met de dubbelbestemming 'Leiding - Hoogspanningsverbinding' en de gebiedsaanduiding 'veiligheidszone - hoogspanningsverbinding'. In de planregels zijn aan deze dubbelbestemming en gebiedsaanduiding voorschriften verbonden waarmee bebouwing binnen de veiligheidszone wordt beperkt.
Op basis van het voorgaande kan worden geconcludeerd dat in voldoende mate rekening wordt gehouden met de nationale belangen die zijn verankerd in het Barro. 18
vastgesteld Fietspad Eindhoven - Helmond Gemeente Eindhoven
3.3
Provinciaal beleid
3.3.1
Omgevingsvisie
De Brabantse Omgevingsvisie bevat de belangrijkste ambities voor de fysieke leefomgeving voor de komende jaren. Op 14 december 2018 is de omgevingsvisie vastgesteld. Daarna volgt een doorvertaling in een Omgevingsverordening en programma's. Tot die zijn vastgesteld blijven bestaande beleidsplannen voor natuur, ruimtelijke ordening, verkeer en vervoer en milieu en water van kracht. Daarmee wil Brabant op tijd klaar zijn voor de Omgevingswet wanneer deze in 2021 wordt ingevoerd. In de Omgevingswet staan waarden als veiligheid, gezondheid en duurzame omgevingskwaliteit centraal. De Brabantse Omgevingsvisie voegt daar ambities aan toe voor vier hoofdopgaven: de energietransitie, een klimaatproof Brabant, Brabant als slimme netwerkstad en een concurrerende, duurzame economie. Voor ieder van deze opgaven geeft de omgevingsvisie aan wat de ambities op lange termijn zijn: wat is er nodig om Brabant in 2050 een gezonde, veilige en prettige leefomgeving te laten zijn? Maar ook een concreet tussendoel: waar moeten we in 2030 op zijn minst staan om dat langetermijndoel te halen? De omgevingsvisie geeft ook aan op welke nieuwe manieren de provincie met betrokkenen wil samenwerken aan omgevingsvraagstukken en welke waarden daarbij centraal staan.
3.3.2
Interim omgevingsverordening Noord-Brabant (IOV)
3.3.2.1 Algemeen De Interim omgevingsverordening is vastgesteld door Provinciale Staten op 25 oktober 2019 en vervangt een aantal provinciale verordeningen: provinciale milieuverordening verordening natuurbescherming verordening ontgrondingen verordening ruimte verordening water en verordening wegen. Om straks klaar te zijn als de Omgevingswet in werking treedt, heeft de provincie eerst een Interim omgevingsverordening (verder: de Verordening of IOV) vastgesteld. Het is een 'Interim' omgevingsverordening om zo te benadrukken dat dit een tussenstap is naar de 'definitieve' omgevingsverordening gebaseerd op de Omgevingswet. De Verordening is gebaseerd op de huidige wetgeving en moet aan de wettelijke bepalingen van die wetgeving voldoen. Dat betekent dat nieuwe mogelijkheden uit de nieuwe Omgevingswet nog niet zijn verwerkt (die wet geldt immers nog niet). Er is wel zo veel mogelijk aansluiting gezocht bij (het ontwerp van) de Omgevingswet en de voorwaarden voor een omgevingsverordening (bijvoorbeeld bij de opbouw en de digitale vormgeving). De Verordening voegt de bestaande regels over de fysieke leefomgeving zoveel mogelijk samen in één verordening en is beleidsneutraal. Alleen aanpassingen die nodig zijn vanwege de samenvoeging of vanwege al vastgesteld beleid, zoals de omgevingsvisie, worden meegenomen.
In de Interim omgevingsverordening staan regels voor: Burgers en bedrijven: dit zijn zogenoemde rechtstreeks werkende regels voor activiteiten. Deze regels bevatten voorwaarden om zo’n activiteit te verrichten en geven ook aan of je bijvoorbeeld eerst een melding moet doen voordat je mag beginnen. bestuursorganen van de overheid (gemeenten en waterschappen): dit zijn de zogenoemde instructieregels. Met deze regels kan de provincie een opdracht geven aan gemeenten vastgesteld Fietspad Eindhoven - Helmond Gemeente Eindhoven
19
over onderwerpen die zij in het bestemmingsplan moeten opnemen. Of aan het waterschap over de manier waarop ze hun taken uitvoeren. Rechtstreeks werkende regels voor burgers en bedrijven Het gaat hier om regels die naast een eventuele vergunningplicht gelden. Er zijn in de Interim Omgevingsverordening voor de volgende thema's rechtstreekse regels opgenomen: grondwaterbescherming, grondwateronttrekking, bodemsanering, stortplaatsen, ontgrondingen, varend ontgassen, stiltegebied, wegen, natuur en landbouw. De meeste van deze regels waren eerst opgenomen in de Provinciale milieuverordening, de Verordening wegen, de Verordening ontgrondingen en de Verordening natuurbescherming.
Binnen het plangebied zijn rechtstreekse regels van toepassing voor grondwateronttrekking. Volgens Kaart 1 uit de Interim omgevingsverordening: Rechtstreeks werkende regels: milieubeschermingsgebieden, natuur en wegen van de Interim omgevingsverordening Noord-Brabant is het plangebied in zijn geheel aangeduid als 'Diep grondwaterlichaam' en 'Geen attentiezone waterhuishouding'. Volgens artikel 2.20 van de Interim omgevingsverordening is de onconventionele winning van koolwaterstoffen verboden boven, in of onder een diep grondwaterlichaam. Artikel 2.21 regelt dat onder bepaalde voorwaarden geen vergunning tot het onttrekken van grondwater ten behoeve van een bodemenergiesysteem, bedoeld in artikel 6.4, eerste lid, onder b, Waterwet, is vereist als sprake is van de zone 'Geen Attentiezone waterhuishoud ing'.
Instructieregels voor gemeenten Dit zijn de regels die voorheen waren opgenomen in de Verordening ruimte Noord-Brabant. De regels zijn gekoppeld aan de aanduidingen die op de verschillende kaarten van de Interim omgevingsverordening zijn opgenomen.
Figuur 3.1: Uitsnede ruimtelijkeplannen.nl)
kaart
6
Interim
omgevingsverordening
Noord-Brabant
(bron:
Een bestemmingsplan dat een ruimtelijke ontwikkeling mogelijk maakt in Landelijk Gebied bepaalt dat die ruimtelijke ontwikkeling gepaard gaat met een fysieke verbetering van de landschappelijke kwaliteit van het gebied of de omgeving.
20
vastgesteld Fietspad Eindhoven - Helmond Gemeente Eindhoven
Zorgplicht voor een goede omgevingskwaliteit Een bestemmingsplan geeft bij de evenwichtige toedeling van functies invulling aan een goede omgevingskwaliteit met een veilige, gezonde leefomgeving. Voor een goede omgevingskwaliteit en een veilige, gezonde leefomgeving wordt rekening gehouden met zorgvuldig ruimtegebruik, de waarden in een gebied (toepassing van de lagenbenadering) en meerwaardecreatie.
Zorgvuldig ruimtegebruik Zorgvuldig ruimtegebruik houdt in dat de toedeling van functies in beginsel plaatsvindt binnen bestaand ruimtebeslag voor bebouwing. In sommige gevallen is uitbreiding mogelijk, wanneer er feitelijk of vanuit kwalitatieve overwegingen onvoldoende ruimte is. Zorgvuldig ruimtegebruik houdt verder in dat toepassing is gegeven aan artikel 3.1.6, tweede lid, Besluit ruimtelijke ordening (ladder voor duurzame verstedelijking). Ten slotte moeten gebouwen, bijbehorende bouwwerken en andere permanente voorzieningen binnen een bouwperceel worden geconcentreerd.
In paragraaf 3.2.1 is toepassing gegeven aan de ladder voor duurzame verstedelijking. De ontwikkeling betreft een gewijzigd tracé van de beoogde fietsverbinding tussen Eindhoven en Helmond. Eindhoven en Helmond zijn gelegen binnen de Brainport Zuidoost-Nederland. Dit gebied is economisch gezien van groot belang voor Nederland. Een goede bereikbaarheid is cruciaal voor de Brainport. Vanwege een toenemende mobiliteit vindt er de laatste jaren echter steeds meer congestie plaats binnen de regio Eindhoven-Helmond. Met name het woon-werkverkeer tussen Eindhoven en Helmond heeft hier flink last van. Om deze congestie tegen te gaan, is de gemeente van plan om te investeren in het verkeers- en vervoersysteem binnen de regio. Met de realisatie van dit fietspad zijn de centra van beide naastgelegen steden ook per fiets met elkaar verbonden, waardoor de forens naast de auto of het openbaar vervoer voortaan nog een duurzame mogelijkheid extra heeft om zich binnen de regio te verplaatsen.
Het fietspad wordt parallel aan het spoor aangelegd. Dit is enerzijds de kortste weg, waardoor een snelle fietsverbinding tot stand komt. Anderzijds past dit binnen de gedachte van het bundelen van verkeersstromen, waardoor de claim op de beschikbare ruimte beperkt blijft. Om die reden is gekozen voor het betreffende tracé. Zodoende is er sprake van zorgvuldig ruimtegebruik.
Waarden in het gebied (lagenbenadering) De lagenbenadering legt de fysieke leefomgeving uit aan de hand van drie lagen. De eerste laag bestaat uit de fysieke ondergrond, het watersysteem en het biotisch systeem. De volgende laag bevat netwerken van infrastructuur met onder meer wegen, spoorlijnen en waterwegen. Tot slot de laag met de menselijke activiteiten zoals wonen, werken en recreëren en de effecten daarvan. Dit plan voorziet in een tracé van een fietspad en zet juist in op het bundelen van duurzame verkeersstromen, waardoor de claim op de beschikbare ruimte beperkt blijf. Verderop in hoofdstuk 3 en in de hoofdstukken 4 en 5 komen de verschillende aspecten van de diverse lagen aan de orde. Daaruit blijkt dat deze waarden voldoende bij het plan zijn betrokken.
Meerwaardecreatie Meerwaardecreatie omvat een evenwichtige benadering van de economische, ecologische en sociale aspecten die in een gebied en bij een ontwikkeling zijn betrokken, waaronder de vastgesteld Fietspad Eindhoven - Helmond Gemeente Eindhoven
21
mogelijkheid om opgaven en ontwikkelingen te combineren waardoor er meerwaarde ontstaat of de bijdrage van een ontwikkeling aan andere opgaven en belangen dan die rechtstreeks met de ontwikkeling gemoeid zijn. Daarnaast kan de fysieke verbetering van de landschappelijke kwaliteit deel uitmaken van de meerwaardecreatie.
De meerwaarde in onderhavig planvoornemen betreft het verbinden van twee naastgelegen steden met een fietspad, waardoor de forens naast de auto of het openbaar vervoer voortaan nog een duurzame mogelijkheid extra heeft om zich binnen de regio te verplaatsen.
Groenblauwe mantel Artik el 3.32 Landschappelijke waarden in de groenblauwe mantel Lid 1 Een bestemmingsplan van toepassing op de Groenblauwe mantel: strekt tot behoud, herstel of duurzame ontwikkeling van het watersysteem en de daarmee samenhangende ecologische waarden en kenmerken en landschappelijke waarden en kenmerken; stelt regels ter bescherming van de ecologische, landschappelijke en hydrologische waarden en kenmerken van het gebied; borgt dat een ontwikkeling gepaard gaat met een positieve bijdrage aan de bescherming en ontwikkeling van de ecologische waarden en kenmerken en landschappelijke waarden en kenmerken. Lid 2 De toelichting bij een bestemmingsplan als bedoeld in het eerste lid bevat een beschrijving van de aanwezige ecologische waarden en kenmerken en landschappelijke waarden en kenmerken.
Het plangebied is voor een groot gedeelte gelegen binnen de Groenblauwe mantel. Omdat het gaat om een fietspad direct langs de bestaande spoorlijn en niet om bouwwerken is de aantasting van het landschap miniem. In het plan is voorzien in het verleggen van sloten dat bijdraagt aan een duurzame ontwikkeling van het watersysteem en de daarmee samenhangende ecologische en landschappelijke waarden en kenmerken. Daarbij zal de aanpassing van de bosrand (zie NNB) een positieve bijdrage leveren aan de bescherming en ontwikkeling van de ecologische en landschappelijke waarden en kenmerken.
Daar komt bij dat het fietspad zorgt voor een verbetering van de extensieve recreatieve mogelijkheden van het gebied en de omgeving. Eén van de punten die specifiek genoemd wordt in de Interim Omgevingsverordening als mogelijkheid tot kwaliteitsverbetering van het landschap. Verder worden de bermen langs het fietspad ecologisch beheerd, wat een positief effect heeft op de natuurlijke en landschappelijke waarden. Door deze vorm van inpassing wordt het zicht op het omliggende landschap niet beperkt. Deze vorm van inpassing is in lijn met het oriënterende gesprek met de provincie in het kader van het bestemmingsplan.
Kwaliteitsverbetering landschap Vanuit het bereiken van een goede omgevingskwaliteit geldt in Brabant sinds 2014 de regeling Kwaliteitsverbetering landschap. Een bestemmingsplan dat een ontwikkeling mogelijk maakt in Landelijk gebied voorziet daartoe in een regeling.
22
vastgesteld Fietspad Eindhoven - Helmond Gemeente Eindhoven
Op diverse plaatsen in de verordening zijn verbijzonderingen van de kwaliteitsverbetering landschap opgenomen. De verplichtingen die daaruit voortvloeien, maken deel uit van de kwaliteitsverbetering landschap als bedoeld in dit artikel, zoals bijvoorbeeld verplichtingen tot sloop van bebouwing, het saneren van windturbines of de vastgelegde minimale verplichting voor een landschappelijke inpassing bij veehouderijen en mestbewerking.
Soms is nadrukkelijk bepaald dat dit artikel niet van toepassing is omdat de regeling zelf al voorziet in kwaliteitsverbetering, zoals de ontwikkeling van ruimte voor ruimte woningen en landgoederen. Er is derhalve geen sprake van een stapeling van regelingen. Om alle onduidelijkheid over het begrip landschap weg te nemen is duidelijk aangegeven dat het begrip landschap niet alleen betrekking heeft op groenontwikkeling maar ook betrekking heeft op de sloop of uiterlijke verschijningsvorm van bebouwing.
Omdat het plangebied binnen 'Landelijk Gebied' gelegen is betekent dit dat conform artikel 3.9 IOV ruimtelijke ontwikkelingen in landelijk gebied gepaard moeten gaan met een kwaliteitsverbetering van het landschap. Deze kwaliteitsverbetering is beschreven in paragraaf 3.3.2 waarin het project o.a. aan de gemeentelijke 'Landschapsinvesteringsregeling Nuenen c.a. 2015' wordt getoetst.
Aanleg fietspad in het Natuurnetwerk Brabant Er is sprake van directe aantasting van de NNB, in de vorm van ruimtebeslag (4.648 m2). Negatieve effecten op de ecologische waarden en kenmerken van het NNB in het plangebied kunnen niet worden uitgesloten.
Figuur 3.2: Uitsnede Natuurnetwerk Brabant over plangebied (rood omlijnd)
Aangezien sprake is van ruimtebeslag binnen het NNB op de locatie, kan het project alleen doorgang vinden door herbegrenzing van het NNB. Gezien de aard en omvang van de ingreep dient de herbegrenzing plaats te vinden met gebruikmaking van artikel 3.21 van de Interim Omgevingsverordening Noord-Brabant (geconsolideerd). Hier zijn de volgende voorwaarden vanuit de omgevingsverordening aan verbonden:
Lid 1. Een bestemmingsplan kan een ontwikkeling binnen Natuur Netwerk Brabant mogelijk mak en in het geval dat:
vastgesteld Fietspad Eindhoven - Helmond Gemeente Eindhoven
23
de aantasting van areaal Natuur Netwerk Brabant kleinschalig is; de ontwikkeling slechts leidt tot een beperkte aantasting van de ecologische waarden en kenmerken van het Natuur Netwerk Brabant; de ontwikkeling leidt tot een kwalitatieve of kwantitatieve versterking van de ecologische waarden en kenmerken van het Natuur Netwerk Brabant als geheel; er een afweging van alternatieven heeft plaatsgevonden; er sprake is van een goede landschappelijke en natuurlijke inpassing; er bij verlies van ecologische waarden en kenmerken wordt voldaan aan artikel 3.22 Compensatie; op welke wijze de uitvoering en monitoring zijn verzekerd. Lid 2. Voor een bestemmingsplan als bedoeld in het eerste lid doen burgemeester en wethouders een verzoek als bedoeld in artikel 6.2 Procedure grenswijziging werkingsgebied op verzoek.
De herbegrenzing van het NNB dient uitgewerkt te worden in een NNN-compensatieplan (artikel 3.22 Interim Omgevingsverordening). In het NNN-compensatieplan wordt de compensatie nader uitgewerkt.
Externe werking Naast directe aantasting van het NNB is er mogelijk ook sprake van een indirecte aantasting op omliggende NNB-gebieden. Hier is de focus voornamelijk gelegen op het aansluitende NNB gebied, aan het plangebied.
Geluid/trilling overlast In verband met de nabijgelegen spoorlijn zal het fietspad geen hogere geluidsbelasting opleveren. Geluid dat wordt veroorzaakt door op het fietspad toegestane motorvoertuigen, zoals scooters, is veelal lager dan dat van passerende treintoestellen. Om de geluidverstoring van treinen en het fietspad te verminderen kan een nieuwe dicht begroeide bosrand worden gecreëerd, welke als afscherming van het NNB gebied kan dienen. Deze bosrand draagt tevens bij aan visuele afscherming van het fietspad ten opzichte van het NNB. Wanneer een bosrand wordt gecreëerd en deze voor voldoende afscherming zorgt van het fietspad, zijn negatieve effecten als gevolg van geluidsoverlast uitgesloten.
Lichtoverlast Verlichting langs het fietspad kan voor lichtverstoring zorgen. Daarnaast geldt dit ook als een optische verstoring gedurende de nacht. Met name vleermuizen zijn lichtgevoelig en kunnen hier effecten van ondervinden. De aanleg van een bosrand kan ook hier als afscherming van het fietspad dienen. Wanneer daarnaast de lampen naar beneden worden gericht is de lichtverstoring op vleermuizen minimaal. Uit onderzoek blijkt daarnaast dat gewone dwergvleermuizen en laatvliegers ook verlichting langs fietspaden opzoeken in de loop van de nacht (www.vleermuis.net). Wanneer de verlichting naar beneden wordt gericht en van het NNB gebied af schijnt, zijn negatieve effecten als gevolg van lichtverstoring uitgesloten.
Creëren bosrand (ecologische gradiënt) Een ecologische gradiënt is een geleidelijke overgang van het ene biotoop/ecosysteem naar het andere. In het verloop van het fietspad naar het bos toe dient daardoor een opgaande vegetatiestructuur gecreëerd te worden. 24
vastgesteld Fietspad Eindhoven - Helmond Gemeente Eindhoven
Bij een meer natuurlijke overgang bestaat een bosrand veel vaker uit een geleidelijke gradiënt van lage planten, via middelhoge struiken naar hoge bomen. Dit wordt ook wel zoom- of mantelvegetatie genoemd. Deze overgangen vormen soortenrijke structuren, zowel voor planten als voor dieren.
In de zogeheten zoom kunnen bomen tot aan de stam worden onttakt en daar omheen struikvormende planten aangeplant, hierbij kan gedacht worden aan een zone van circa vijf meter breed. Geschikte beplanting zijn onder andere braam, meidoorn en hazelaar. Ook zullen zich hier lage eenjarige planten gaan vestigen wat voor een soortenrijke structuur zorgt en zal de bosrand een afbakening tussen het fietspad en het bos vormen. De locatie waar een bosrand gevormd dient te worden is hieronder weergegeven.
Figuur 3.3: Bosrand te creëren ten noorden van het fietspad
Effecten NNB als gevolg van project Het tracé voor het fietspad bevindt zich gedeeltelijk in NNB-gebied. Op locatie wordt een oppervlakte NNB met voor een groot deel bestaand 'Rivier- en beekbegeleidend bos' aangetast. Dit natuurbeheertype vormt tevens de ambitie.
vastgesteld Fietspad Eindhoven - Helmond Gemeente Eindhoven
25
Figuur 3.4: Ligging natuurbeheertypen 'Nog om te vormen landbouwgrond naar natuur' (in zalmrose), 'Rivier- en beekbegeleidend bos' (lichtblauw), 'Vochtig bos met productie' (donkergroen) en 'Beek en Bron' (donkerblauw) binnen plangebied (rode lijn). Bron: kaartviewer Natuurbeheerplan Noord-Brabant (2020).
Naast ruimtebeslag zal sprake zijn van beperkte toename van verstoring binnen het NNB. Het fietspad wordt weliswaar gebundeld met de spoorlijn, die vanwege het intensieve treinverkeer al een aanmerkelijke verstoringsbron is. Echter, na de realisatie van het fietspad verschuift de randzone van het NNB verder weg van de spoorlijn, zodat de verstoring in de rand iets minder zal zijn.
In de gebruiksfase van het fietspad zal menselijke aanwezigheid in het gebied een aanvullende verstoringsbron zijn. Met het creëren van een dichte bosrand welke voor afscherming zorgt tussen het fietspad en het aangrenzende NNB-gebied zal verstoring zodanig beperkt zijn dat dit niet zal leiden tot aantasting van de ecologische waarden en kenmerken van het NNB.
Advies herbegrenzing NNB Op basis van voorgaande wordt geconcludeerd dat in het deeltraject van het fietspad met overlap in het NNB sprake is van ruimtebeslag binnen het NNB. Dit is aanleiding voor het indienen van een voorstel voor 'wijziging van de begrenzing op verzoek voor kleinschalige ingrepen' (Interim Omgevingsverordening Noord-Brabant Artikel 3.21). Voor het succesvol doorlopen van de herbegrenzing dient te worden voldaan aan de bijbehorende voorwaarden uit de omgevingsverordening, waaronder het opstellen van een NNB-compensatieplan. De herbegrenzing van het NNB wordt gekoppeld aan de planologische procedure voor vaststelling van het fietspad.
Compensatie Natuur Netwerk Brabant Artikel 3.22 van de Interim omgevingsverordening bepaalt dat compensatie van het verlies aan NNB naar keuze plaats kan vinden door fysieke of financiële compensatie. De omvang van de compensatie wordt bepaald door de omvang van het vernietigde of verstoorde areaal en de ontwikkeltijd van de aangetaste natuur. In dit geval is sprake van de vernietiging van NNB in een bosgebied, bestaande uit doorgeschoten elzen- en essenhakhoutbos. Dit bos maakt deel uit van de bosvegetatie (N14.01 Rivier- en beekbegeleidend bos) in het dal van de Kleine 26
vastgesteld Fietspad Eindhoven - Helmond Gemeente Eindhoven
Dommel.
Aangezien de leeftijd van het bos als ouder dan 25 jaar wordt geschat, is voor de compensatie een toeslag van 2/3 van toepassing in verband met de ontwikkelingsduur van de vegetatie (Artikel 3.21 lid 2 sub c). De compensatieoppervlakte bedraagt 7.762 m2 (4.648 m2 x 1,67). Deze compensatie kan nabij de locatie niet fysiek gecompenseerd worden. Om deze reden wordt gekozen voor een financiële compensatie conform het bepaalde in artikel 3.24 van de interim omgevingsverordening Noord-Brabant.
Voor het bepalen van de hoogte van de financiële compensatie wordt gerekend met kosten voor de planontwikkeling en planuitvoering; kosten van de aanschaf van vervangende grond; kosten van de basisinrichting; kosten van ontwikkelingsbeheer gedurende de ontwikkelingstijd. Het normbedrag voor financiële compensatie € 10 per m2. In dit bedrag is ook de compensatie van de te kappen bomen meegenomen. Voor het kappen van de bomen zal later termijn een kapmelding worden gedaan.
De financiële compensatie wordt conform artikel 3.24 lid 2 IOV uiterlijk zes weken na de vaststelling van het bestemmingsplan gestort in de provinciale compensatievoorziening ter uitvoering van de geformuleerde compensatietaakstelling.
3.4
Gemeentelijk beleid
3.4.1
Omgevingsvisie Eindhoven
Samen met de stad heeft de gemeente Eindhoven een omgevingsvisie opgesteld. Met ons hebben meegedacht: inwoners, ondernemers, belangenorganisaties, GGD, Veiligheidsregio, Omgevingsdienst, woningcorporaties, projectontwikkelaars, investeerders en andere overheden (buurgemeentes, provincie, rijk). Op 16 juni 2020 is de omgevingsvisie vastgesteld door de gemeenteraad. De omgevingsvisie is een integraal verbindende visie voor de fysieke leefomgeving die focus aanbrengt bij het inrichten van onze stad en stimuleert om samen te werken aan de stedelijke opgaven. De omgevingsvisie is gebaseerd op bestaand beleid. Het hebben van een omgevingsvisie is onder de nieuwe Omgevingswet verplicht. Omdat een omgevingsvisie allesomvattend is, willen we die lerende wijs ontwikkelen. Dat betekent concreet dat we, eerder dan wettelijk verplicht, met een omgevingsvisie komen. Maar dan wel een 'light-variant' (versie 1.0), die we één of twee jaar later gaan aanvullen en verfijnen. Deze omgevingsvisie (versie 1.0) is gebaseerd op het bestaand beleid. Het document vervangt niet de bestaande beleidsdocumenten, maar is een aanvullend beleidsdocument. De interim structuurvisie blijft daarom nog steeds van kracht. Bij het opstellen van een omgevingsvisie versie 2.0 wordt de interim structuurvisie wel ingetrokken.
Brainportregio De Brainportregio is een technologische topregio en één van de belangrijkste pijlers van de Nederlandse economie. De sleutel tot dit succes is samenwerking. Het is een regio van contrasten en dat maakt ons uniek: een hecht netwerk van steden, stedelijke buurgemeenten, vastgesteld Fietspad Eindhoven - Helmond Gemeente Eindhoven
27
dorpen en bewoond landelijk gebied. Je bent snel in de stad of juist in het groen, er is cultuur én natuur. We zijn sterk in high tech, design en innovaties en kennen een dynamische economie en een gastvrije bourgondische levensstijl. De strategie van de regio is gericht op het sterker maken van deze kwaliteiten door aan te haken op de eigen kracht en identiteit van de deelgebieden.
Ambitie Als centrumstad vervult Eindhoven een cruciale rol bij de versterking van Brainport Eindhoven als economische wereldspeler op het gebied van kennisintensieve maakindustrie en design. Om internationaal concurrerend te blijven, streeft Eindhoven samen met de regio naar een excellent woon- en werkklimaat. Eindhoven zet daarom in op gezonde en duurzame verstedelijking met behoud van stedelijke en dorpse kwaliteiten en met bijzondere aandacht voor sociale cohesie en inclusie. Eindhoven is in staat om zich snel aan te passen aan de steeds veranderende vraag naar geschikte en betaalbare ruimte om te wonen, werken, verblijven en recreëren. Deze ambitie vertaalt zich naar vier deelambities. Eindhoven als: economische wereldspeler; gezonde en toekomstbestendige stad; een sociale, inclusieve en gastvrije stad en een authentieke stad met sterke gebieden. Van ambitie naar stedelijke opgaven Als we onze ambities leggen naast de huidige kwaliteiten en structuren van de stad en de actuele trends en ontwikkelingen, zien we een aantal stedelijke opgaven voor de stad. Brainport Eindhoven blijft groeien, mede door de sterke economische positie. De ambities en groei vragen om ruimte voor nieuwe woningen, bedrijven en voorzieningen. Ruimte die we bieden door te verdichten in het gebied binnen de Ring en door te verdichten nabij voorzieningen als HOV en winkelcentra.
Met name binnen de Ring is voldoende ruimte om te verdichten, omdat er nog relatief weinig mensen wonen. Met de keuze voor verdichten binnen de Ring gaan we duurzaam om met de (groene) ruimte die de stad heeft. We behouden hiermee de kwaliteit van de groenstedelijke woonwijken, de landschapsparken en het buitengebied. De keuze voor een compact stedelijke woonmilieu gaat gepaard met forse investeringen in o.a. bereikbaarheid, luchtkwaliteit, groen en voorzieningen. Eindhoven wil een leefbare en een inclusieve stad zijn waar iedereen kan profiteren van het succes van de Brainport. Dat vraagt om keuzes ten aanzien van het woning- en voorzieningenaanbod. Het verschil tussen de ambitie en de huidige stand van zaken in Eindhoven leidt tot zes concrete stedelijke opgaven: Werken aan een gezonde groei van de stad Werken aan een aantrekkelijk en hoogstedelijk centrum Werken aan leefbare, sociale wijken met een sterke identiteit Werken aan een duurzame en concurrerende economie Werken aan de energietransitie van de stad Werken aan een goede stedelijke bereikbaarheid. Samen werken aan de stedelijke opgaven Dit zijn de opgaven waar we als gemeente de komende jaren samen met onze partners aan werken. Wij werken zelf aan deze opgaven, maar stimuleren ook andere partijen in de stad om dit te doen. We bepalen samen met de stad en regio wat kansrijke initiatieven en locaties zijn.
We geven prioriteit aan initiatieven die bijdragen aan meerdere stedelijke opgaven tegelijkertijd en kwaliteit toevoegen aan de stad. Hiernaast zetten we in op het beschermen 28
vastgesteld Fietspad Eindhoven - Helmond Gemeente Eindhoven
en versterken van de stedelijke en groene hoofdstructuur van de stad. De gemeente organiseert het werken aan de stedelijke opgaven met thematische en gebiedsprogramma's en stimuleert o.a. via regels en uitgangspunten zoals opgenomen in de omgevingsvisie dat ook andere initiatiefnemers bijdragen aan het realiseren van de opgaven.
Plangebied De voorgenomen ontwikkeling van het fietspad maakt onderdeel uit van een fietsverbinding tussen Eindhoven en Helmond. Eindhoven en Helmond zijn gelegen binnen de Brainport Zuidoost-Nederland. Dit gebied is economisch gezien van groot belang voor Nederland. Een goede bereikbaarheid is cruciaal voor de Brainport. Vanwege een toenemende mobiliteit vindt er de laatste jaren echter steeds meer congestie plaats binnen de regio Eindhoven-Helmond. Met name het woon-werkverkeer tussen Eindhoven en Helmond heeft hier flink last van. Om deze congestie tegen te gaan, is de gemeente Eindhoven van plan om te investeren in het verkeers- en vervoersysteem binnen de regio. Dit geldt voor alle modaliteiten. Met name de ontsluiting van Eindhoven per auto en (hoogwaardig) openbaar vervoer heeft de afgelopen jaren flink de aandacht gehad. Gemeente Eindhoven wil echter, ook met het oog op duurzaamheid, een andere modaliteit stimuleren, namelijk het fietsgebruik. In Eindhoven worden op verschillende plaatsen snelfietspaden aangelegd. Een verbinding met het centrum van Helmond ontbreekt echter. Met de realisatie van dit fietspad zijn de centra van beide steden ook per fiets met elkaar verbonden, waardoor de forens naast de auto of het openbaar vervoer voortaan nog een mogelijkheid extra heeft om zich binnen de regio te verplaatsen.
Het planvoornemen past goed binnen het opgestelde beleidskader van de gemeente Eindhoven. 3.4.2
Structuurvisie Nuenen c.a.
De gemeenteraad van Nuenen heeft op 28 mei 2020 de 'Structuurvisie Nuenen c.a. wijziging 2020' vastgesteld. In de structuurvisie worden de visie en ambities voor de toekomst van de gemeente Nuenen uiteengezet.
Plangebied Dit bestemmingsplan voorziet in een nieuwe fietsverbinding en past binnen de hoofdlijnen van de structuurvisie. Aangegeven wordt dat oost-west gerichte ontwikkelingen zich vooral moeten richten op het versterken van de infrastructurele verbindingen. Onderhavig planvoornemen voorziet hierin.
3.4.3
Omgevingsvisie Nuenen
De Omgevingsvisie Nuenen is vastgesteld op 30 september 2021. De eerder vastgestelde Structuurvisie Nuenen maakt onderdeel uit van dit gemeentelijk beleid.
Vanuit de Omgevingswet krijgt de gemeente de basistaak om de kwaliteit van de fysieke leefomgeving te borgen. Bij ontwikkelingen moet altijd onderzoek plaatsvinden naar de gezondheidseffecten daarvan. Daarbij gaat het op de eerste plaats om 'gezondheidsbescherming', het borgen van milieukwaliteit en fysieke veiligheid. Nieuw is dat het beleid zich ook gaat richten op de 'gezondheidsbevordering'. Hierbij gaat de gemeente de fysieke leefomgeving inzetten om een gezonde leefstijl te faciliteren. Bijvoorbeeld door de aanleg van goede fietspaden die uitnodigen om de fiets te pakken in plaats van de auto.
Daarnaast vragen verschillende trends en ontwikkelingen en hieruit voortvloeiende wettelijke taken veel van de gemeente. Al deze ontwikkelingen zijn in meer of mindere mate van invloed vastgesteld Fietspad Eindhoven - Helmond Gemeente Eindhoven
29
op de inrichting van de fysieke leefomgeving. Zo gaan de ontwikkelingen op het gebied van mobiliteit snel. Denk aan (gedeeltelijk) zelfrijdende voertuigen, elektrisch rijden, mobiliteit als een dienst (in plaats van eigen autobezit) en de opkomst van e-bikes. Dit heeft effect op de verkeersdoorstroming, de infrastructuur en de inrichting van de openbare ruimte (laadpalen, snelfietsroutes, etc.). Nieuwe technologieën bieden kansen voor een betere doorstroming en verminderde uitstoot. Tegelijkertijd blijft de vraag naar mobiliteit in de regio fors toenemen. Het is zeer de vraag of traditionele groei van het aantal autoverplaatsing op termijn kan worden volgehouden. Het is nodig om in regionaal verband te anticiperen op de mobiliteitstransitie.
Figuur 3.5: Regionale fietsverbinding in uitsnede kaart Omgevingsvisie Nuenen
Voorliggend planvoornemen is als 'regionale verbinding – fiets' opgenomen in de kaart van de Omgevingsvisie Nuenen. Daarnaast draagt het planvoornemen bij aan 'gezondheidsbevordering' en anticipeert het op de huidige 'mobiliteitstransitie'.
3.4.4
Landschapsstudie Buitengebied Nuenen 2020
Landschap is een belangrijk onderdeel van de gemeente. Veel ontwikkelingen vinden plaats in dit landschap of maken juist gebruik van het landschap. In mei 2020 is de 'Landschapsstudie Buitengebied Nuenen' afgerond. Deze studie beschrijft het landschap in Nuenen en geeft richtlijnen hoe ruimtelijke projecten dienen te worden ingepast. De studie vormt een onderdeel van de toets bij aanvragen om Ruimte voor Ruimte woningen, grootschalige energieopwekking en andere bestemmingsplanwijzigingen.
Het landschap van de gemeente in onder te verdelen in landschapseenheden. Onderhavig plangebied ligt binnen het 'Kampen- en hoevenlandschap' en 'Beekdallandschap'. Dit gebied is te kenmerken als een gebied met een relatief open landschap met blokverkaveling waarbinnen slingerende wegen met wegbeplanting lopen. Het beekdal van de Dommel/ Kleine Dommel is daarnaast ook duidelijk herkenbaar in het landschap.
30
vastgesteld Fietspad Eindhoven - Helmond Gemeente Eindhoven
3.4.5
Regeling Kwaliteitsverbetering van het landschap
De kwaliteitsverbetering van het landschap binnen gemeente Nuenen, Gerwen en Nederwetten dient conform de 'Landschapsinvesteringsregeling Nuenen c.a. 2020' van de gemeente Nuenen plaats te vinden. Gemeente Eindhoven heeft geen specifiek beleid in het kader van kwaliteitsverbetering van het landschap. Wel kan aangesloten worden bij het geldende beleid van omliggende gemeenten en de handreiking die provincie Noord-Brabant hiervoor heeft opgesteld.
Voor het bepalen van de benodigde kwaliteitsverbetering is de categorie-indeling van de ruimtelijke ontwikkelingen buiten bestaand stedelijk gebied van toepassing: categorie 1: geen ruimtelijke impact; geen tegenprestatie nodig; categorie 2: beperkte impact; landschappelijke inpassing volstaat; categorie 3: grote impact; landschappelijke inpassing én berekende kwaliteitsverbetering van het landschap, tezamen tenminste 20% van de waardevermeerdering van de grond bedragende. Voorliggend initiatief valt onder een categorie 2-ontwikkeling. Daarom is gekeken of het fietspad landschappelijk ingepast kan worden. Geconcludeerd is dat voor het tracé dat geheel gelegen is langs (het bestaande hekwerk) van het spoor, te weinig ruimte is voor een landschappelijke inpassing van het fietspad.
In het verloop van het fietspad naar het bos toe zal een opgaande vegetatiestructuur gecreëerd worden (zie paragraaf 3.3.2). Bij de overgang naar het open agrarische landschap wordt voorgesteld geen landschapselementen toe te voegen, om de openheid en doorzichten richting het landschap te benadrukken. Bij het gekozen tracé is het zoveel mogelijk behouden van verschillende bomen en begroeiing uitgangspunt geweest. Hiermee wordt getracht de landschapswaarden te behouden. Omdat het fietspad hetzelfde tracé volgt als het spoorlijn, worden geen landschapsstructuren aangetast en is de landschappelijke impact klein.
Het belang van het fietspad voor de verkeersveiligheid is echter groot. Bovendien is het een belangrijk onderdeel van het recreatief netwerk ter plaatse. Ook op die manier draagt het plan bij aan de beleving van het landschap in bredere zin.
3.5
Archeologische en cultuurhistorische waarden
3.5.1
Archeologie
Wettelijk en beleidsmatig karakter Nationaal beleid Het Verdrag van Valletta (Malta) verplicht de Europese overheden tot het beschermen van archeologisch erfgoed. Hierbij wordt als uitgangspunt gehanteerd dat archeologische waarden in situ bewaard moeten blijven. Dat wil zeggen, dat er naar gestreefd moet worden om de waarden op de locatie te behouden. Als dit niet mogelijk blijkt, bijvoorbeeld bij bouwplannen, dan moeten de waarden worden opgegraven en ex situ worden bewaard. Het Verdrag van Valletta is vertaald in de Monumentenwet 1988, zoals deze gewijzigd is in september 2007. Sinds deze wijziging van september 2007 is de gemeente bevoegd gezag op het gebied van archeologie. Per 1 juli 2016 is de Erfgoedwet van kracht. De uitgangspunten uit het Verdrag van Valletta (Malta) blijven in de Erfgoedwet de basis van de omgang met archeologie. Gemeenten houden een belangrijke rol in het archeologische stelsel. In bestemmingsplannen vastgesteld Fietspad Eindhoven - Helmond Gemeente Eindhoven
31
en het toekomstig omgevignsplan houden ze rekening met (te verwachten) archeologische waarden door het stellen van regels. Het al dan niet stellen van regels ten aanzien van archeologie dient te rusten op voldoende informatie over de archeologische situatie. Deze informatie kan worden verkregen door gebiedsdekkende kaarten waarop de archeologische (te verwachten) waarden in de ondergrond zichtbaar zijn. Op basis hiervan kan archeologisch beleid worden ontwikkeld.
Archeologisch kader De van oorsprong hoger gelegen oude bouwlanden met een dik plaggendek, waaruit een groot deel van het gemeentelijk grondgebied bestond, blijken een goed geconserveerd bodemarchief te herbergen. Maar ook andere landschappelijke eenheden - zoals de nattere beekdalen en de flanken daarvan, de vennen of het 'restveen' - blijken vaak een waardevol archeologisch gegevensbestand te bevatten. Het gemeentelijk bodemarchief geeft blijk van een bewoningsgeschiedenis van duizenden jaren en herbergt archeologische resten daterend uit de (late) prehistorie, de Romeinse tijd, de vroege middeleeuwen, de late middeleeuwen en nieuwe tijd. Deze gegevens zijn van groot belang voor de reconstructie van het verleden, temeer omdat geschreven bronnen in Eindhoven nagenoeg ontbreken. Een bijzondere betekenis heeft de historische kern van Eindhoven, die als stad al in de loop van de late middeleeuwen een belangrijke regionale economische en bestuurlijke rol vervulde. Daarnaast kent de gemeente uit deze periode een aantal (verdwenen) hoeven, kasteeltjes, kerken, (water)molens en dergelijke die zowel archeologisch en cultuurlandschappelijk van hoge waarde zijn.
Archeologische waarnemingen binnen en ook buiten de van oorsprong laatmiddeleeuwse historische kernen bieden mogelijkheden om meer te weten te komen over de ontstaansgeschiedenis, ontwikkeling en bewoningsdynamiek tussen de plattelandsdorpen en de stad in wording en kunnen daarmee een verrijking vormen voor de lokale en regionale geschiedenis. Daarnaast zijn in de gemeente resten van ondergronds militair erfgoed te verwachten. In de Tweede Wereldoorlog lag hier bijvoorbeeld een militair vliegveld ('Fliegerhorst Eindhoven') en de gemeente maakte deel uit van het operatieterrein 'Market Garden' van het geallieerde bevrijdingsleger.
Gemeentelijk beleid Eindhoven De gemeente Eindhoven beschikt, als invulling van haar verantwoordelijkheid volgens de Erfgoedwet, over een eigen Archeologische verwachtingen- en waardenkaart. Met deze kaart wil de gemeente het ondergronds cultureel erfgoed van Eindhoven behouden door behoedzame ontwikkeling en beheer. De geactualiseerde Archeologische verwachtingen- en waardenkaart (vastgesteld op 21 juni 2022) wordt beschouwd als een bureauonderzoek op gemeentelijk schaalniveau en geldt vanaf het moment van vaststelling als onderlegger voor nieuwe bestemmingsplannen en – na inwerkingtreding van de Omgevingswet – het omgevingsplan. Op de archeologische verwachtingen- en waardenkaart zijn de archeologische waarden en verwachtingen binnen de gemeentegrenzen aangegeven door middel van categorieën (de categorieën 1 tot en met 8). Ter bescherming van de archeologische waarden worden deze (met uitzondering van categorie 8) op de verbeelding van dit bestemmingsplan opgenomen als dubbelbestemming Waarde – Archeologie. Hieraan zijn per categorie regels gekoppeld. Deze regels geven aan wanneer archeologisch onderzoek verplicht is. (Bouw)werkzaamheden die binnen de in de regels vermelde oppervlakten én diepte vallen worden vrijgesteld van archeologisch onderzoek.
Hierdoor kunnen bij ruimtelijke ordeningsprocedures sneller beslissingen worden genomen en kan de archeologie in een vroeg stadium in het proces worden meegenomen.
Archeologische waarden plangebied Eindhoven 32
vastgesteld Fietspad Eindhoven - Helmond Gemeente Eindhoven
Figuur 3.6: Uitsnede Archeologische verwachtingen- en waardenkaart 2022, gemeente Eindhoven. (plangebied fietspadtracé is blauwe lijn)
Figuur 3.7: Uitsnede Archeologische verwachtingen- en waardenkaart 2022, gemeente Eindhoven. (plangebied waterbergingsgebied, blauw omkaderd)
In het plangebied gelden volgens de Archeologische verwachtingen- en waardenkaart 2022 'hoge archeologische verwachting', 'middelhoge archeolgische verwachting' en 'lage archeologische verwachting'. Deze gebieden hebben in dit bestemmingsplan de dubbelbestemmingen 'Waarde - Archeologie 5', 'Waarde - Archeologie 6' en 'Waarde Archeologie 7' gekregen, waarbij onderscheid is gemaakt in verschillende waarderingen:
(dubbel)bestemming
Waarde/verw achting archeologie
vastgesteld Fietspad Eindhoven - Helmond Gemeente Eindhoven
Vrijstellingsgrenzen
33
Diepte bodemingreep (onder maaiveld)
Oppervlakte bodemingreep
Waarde - Archeologie gebieden met hoge archeologische verwachting -5 (categorie 5)
0,3 m
> 250 m2
Waarde - Archeologie gebieden met middelhoge archeologische -6 verwachting (categorie 6)
0,3 m
> 2.500 m2
Waarde - Archeologie gebieden met lage archeologische verwachting -7 (categorie 7).
0,3 m
> 25.000 m2
Door middel van de bouwregels en een vergunningvereiste voor het verrichten van bepaalde werken en werkzaamheden, worden de op en/of in deze gronden voorkomende of verwachte archeologische waarden beschermd en veiliggesteld. Binnen deze dubbelbestemming mogen grondverstoringen pas plaatsvinden als het archeologisch belang dit toelaat.
Toetsing aan de archeologische verwachtingen- en waardenkaart 2022 heeft ertoe geleid dat archeologisch onderzoek benodigd is.
Gemeentelijk beleid Nuenen, Gerwen en Nederwetten Gemeente Nuenen, Gerwen en Nederwetten heeft een beleidskaart ten behoeve van het behoud van archeologische waarden vastgesteld. Op de archeologische beleidskaart zijn gebieden waarvoor dezelfde beleidsuitgangspunten gelden samengevoegd tot zes verschillende categorieën, variërend in het beschermingsregime van de mogelijk in de bodem aanwezige archeologische waarden.
Figuur 3.8: Uitsnede Archeologische beleidsadviskaart gemeente Nuenen (plangebied blauwomlijnd)