Document · PDF

Bijlage 5 - Accountantsverslag 2024

Raadsvergadering 1 juli 2025, gemeente EindhovenBij agendapunt: Raadsvoorstel Jaarstukken 202414.944 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Digitally signed by Rein-Aart Van Vugt on 06 Jun 2025

Accountantsverslag 2024 Gemeente Eindhoven, 6 juni 2025

Digitally signed by Rein-Aart Van Vugt on 06 Jun 2025 Deloitte Accountants B.V. Flight Forum 1 5657 DA Eindhoven Postbus 376 5600 AJ Eindhoven Nederland Tel: 088 288 2888 www.deloitte.nl

Aan de gemeenteraad van de gemeente Eindhoven Postbus 90150 5600 RB EINDHOVEN Onderwerp Accountantsverslag 2024 Datum 6 juni 2025 Ons kenmerk 25069220ED/YW Behandeld door drs. R.M.J. van Vugt RA 06 5261 5738 rvanvugt@deloitte.nl

Geachte leden van de raad, Graag bieden wij u hierbij ons accountantsverslag aan met betrekking tot de controle van de jaarrekening 2024 van de gemeente Eindhoven. Deze rapportage beschrijft op hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening 2024 van de gemeente Eindhoven. De jaarrekening 2024 is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Eindhoven. Wij hebben separaat van dit accountantsverslag op 6 juni 2025 een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor het getrouwe beeld van deze jaarrekening. Onze controle is uitgevoerd in overeenstemming met onze opdrachtbevestiging d.d. 7 augustus 2024 en het met uw auditcommissie afgestemde auditplan d.d. 11 september 2024. Wij hebben het concept van dit accountantsverslag besproken met het college, uw portefeuillehouder financiën, de directie, en de betrokken medewerkers van de sector Control. Graag lichten wij deze rapportage ook toe aan de gemeenteraad en de auditcommissie tijdens de raadsbijeenkomsten op 3 en 10 juni 2025. Hoogachtend, Deloitte Accountants B.V.

D. Leus RA 06 5261 5083 dleus@deloitte.nl drs. R.M.J. van Vugt RA

Op alle opdrachten verricht door Deloitte, behoudens M&A Diensten, zijn de Algemene Voorwaarden Dienstverlening Deloitte Nederland, januari 2020 gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel van toepassing. Deloitte Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel onder nummer 24362853. Deloitte Accountants B.V. is een zogenoemde affiliate van Deloitte NSE LLP en maakt onderdeel uit van het internationale netwerk van Deloitte Touche Tohmatsu Limited.

Digitally signed by Rein-Aart Van Vugt on 06 Jun 2025

Inhoudsopgave Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

•

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

•

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen

Bevindingen jaarrekening

•

De financiële positie van de gemeente

•

Belangrijkste bevindingen uit onze controle

Interne beheersing

•

Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing

Bijlagen

•

Bijlage A - Niet-gecorrigeerde controleverschillen

•

Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2024

•

Bijlage C - Bevindingen bijlage Bereikbaarheidsakkoord 2024

•

Bijlage D - Onafhankelijkheidsbevestiging

Accountantsverslag 2024

25069220ED/YW/3

Digitally signed by Rein-Aart Van Vugt on 06 Jun 2025

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Accountantsverslag 2024

25069220ED/YW/4

Digitally signed by Rein-Aart Van Vugt on 06 Jun 2025

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole Onderwerp

Boodschap

Overall beeld opstelen controleproces jaarrekening 2024

Wij hebben de jaarrekeningcontrole 2024 van de gemeente Eindhoven uitgevoerd en hebben separaat van dit accountantsverslag op 6 juni 2025 een goedkeurende controleverklaring verstrekt bij het getrouwe beeld van de jaarrekening. Het opstel- en controleproces is op een vrijwel vergelijkbare wijze verlopen als over 2023, wat opnieuw heeft geresulteerd in een voldoende gestroomlijnd proces. Dit resultaat is te danken aan de inspanningen en de betrokkenheid van alle betrokken afdelingen, en het wederzijds commitment aan de planning. Wij achten dit met het oog op alle in- en externe ontwikkelingen – waaronder de recente implementatie van ERPx – een knappe prestatie. Ook constateren wij dat uw gemeente – ondanks bijvoorbeeld (sterk) toenemende (zorg)kosten – ultimo 2024 nog steeds beschikt over een gezonde financiële positie, waarop wij verderop meer gedetailleerd ingaan.

Voldoende gestroomlijnd proces, waarin verdere verbeteringen mogelijk en wenselijk zijn.

De controle van de qua aard, omvang en complexiteit belangrijkste onderdelen van de jaarrekeningcontrole – waaronder de grondexploitatie en Jeugd/Wmo – is goed en volgens afspraak verlopen: • Voor de grondexploitatie hebben wij op basis van de ons overlegde onderbouwingen en berekeningen geconcludeerd dat de waardering van het onderhanden werk ultimo 2024 juist is. • Bij de kosten Jeugd/Wmo hebben wij mede op basis van de dossiervorming op cliëntniveau c.q. niveau van zorgverlener vastgesteld dat de in de jaarrekening verantwoorde lasten getrouw zijn weergegeven.

Belangrijkste Uiteraard zijn er altijd zaken die (nog) beter kunnen of (blijvende) aandacht vragen, die wij hier beknopt en in het vervolg van dit accountantsverslag meer in detail toelichten: aandachtspunten blijven de voorspellende waarde • Voorspellende waarde van uw begroting: De absolute afwijking van de lasten, baten en het saldo ten opzichte van de begroting is groter in vergelijking met 2023, en vooral voor de lasten en in mindere mate de baten fors te noemen. In onze optiek is het mogelijk een nauwkeurigere raming en tussentijdse verwachting op te stellen. In dit kader vragen wij bij de turaps meer aandacht voor een interne beoordeling van de van de begroting (incl. analyses en onderbouwingen die ten grondslag liggen aan de in de turap gerapporteerde afwijkingen en verwachtingen, en specifiek de realiteit van de onderliggende plannen (bijvoorbeeld: Is het haalbaar en realisatiekracht), realistisch om het restant budget in de resterende maanden uit te nutten?). Ook is het belangrijk hier expliciet en continu de balans te bewaken tussen de politieke wensen en ambities versus de beschikbare beheersing van de kosten mensen en middelen. Ten slotte vragen wij aandacht voor het nut en de noodzaak om bij diverse programma’s c.q. activiteiten het saldo van baten en lasten ‘automatisch’ te verrekenen met hiertoe gevormde Jeugd/Wmo, en kwaliteit bestemmingsreserves.

Door overschotten c.q. voordelige saldi aan bestemmingsreserves toe te voegen, zijn deze middelen volgend jaar nog beschikbaar. Budgethouders hoeven zich hierdoor niet/minder druk van de verslaggeving. te maken over de verantwoording en afrekening van hun budget per jaareinde, en kijken hierdoor mogelijk minder kritisch naar de kwaliteit van de toelichtingen, analyses en onderbouwingen/plannen, en nut en noodzaak van inzet van de resterende middelen. •

Beheersing kosten Jeugd/Wmo: De interne beheersing rondom de kosten voor Jeugd/Wmo is op orde. Wel zien we landelijk en ook in Eindhoven dat financiële tekorten binnen het sociaal domein zorgen voor druk op de budgetten en het personeel, en in toenemende mate ook het beschikbaar hebben van voldoende en de juiste zorg een knelpunt is door personele krapte bij zorginstellingen. Het college erkent deze uitdagingen en is constant actief op zoek naar oplossingen; niet alleen om de financiële tekorten te beperken maar ook door bij te dragen aan het bereikbaar houden van zorg voor zij die de zorg hard nodig hebben. Het recente rapport ‘Advies Deskundigencommissie Hervormingsagenda Jeugd’ van de commissie Van Ark onderschrijft voorgaande en geeft ook weer dat gemeenten de financiële tekorten naar verwachting niet volledig (zelf) op kunnen lossen. Wij adviseren het college de impact van de verbetermaatregelen en de ontwikkelingen nauwgezet te blijven volgen zodat indien nodig tijdige bijstelling van de begroting kan plaatsvinden.

•

Kwaliteit verslaggeving: De qua omvang belangrijkste verschillen tussen de begrote en werkelijke baten en lasten zijn in de programmaverantwoording cijfermatig voldoende verklaard. Wij vragen opnieuw aandacht voor het verder verbeteren van de kwaliteit en transparantie van de jaarstukken door bij majeure afwijkingen (> € 1 miljoen) een echte oorzaakanalyse toe te voegen die antwoord geeft op de vragen waardoor de afwijking is ontstaan en waarom deze al dan niet eerder was te voorzien. Die analyses dragen ook bij aan de verdere ontwikkeling van het voorspellende vermogen en realiteitsgehalte van de begroting en tussentijdse informatievoorziening, die qua ramingen en tussentijdse verwachtingen beter aansluit bij de realisatiekracht van de organisatie. Wij constateren vanuit de antwoorden op onze vragen naar aanleiding van het doornemen van de jaarstukken dat de betreffende informatie binnen de organisatie grotendeels bekend c.q. voorhanden is. De betreffende antwoorden zijn verwerkt in de analyses en toelichtingen in de definitieve jaarrekening, maar omdat wij geen integrale review uitvoeren van de analyses en toelichtingen is hierin een verdere verbetering mogelijk en gewenst.

De uitdaging van het college en de organisatie blijft dan ook om de beschikbare kennis en inzichten zodanig en tijdig te verzamelen en bundelen, dat de toelichtingen en analyses hiermee de benodigde kwaliteitsimpuls krijgen.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2024

25069220ED/YW/5

Digitally signed by Rein-Aart Van Vugt on 06 Jun 2025

Bestuurlijke samenvatting Bestuurlijk relevante bevindingen en aanbevelingen jaarrekeningcontrole

Accountantsverslag 2024

25069220ED/YW/6

Digitally signed by Rein-Aart Van Vugt on 06 Jun 2025

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Getrouwheid

Rechtmatigheid

Welke positieve punten zien wij?

Welke aandachtspunten zien wij?

•

Wij hebben separaat van dit accountantsverslag een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor het getrouwe beeld van de jaarrekening, inclusief de rechtmatigheidsverantwoording van het college. De bij onze controle gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt afgerond € 13,9 miljoen respectievelijk € 41,7 miljoen. Na afronding van onze controle resteren ongecorrigeerde fouten in de jaarafgrenzing van € 7,0 miljoen en de overlopende activa/passiva en lasten/baten voor enkele SiSa-regelingen van per saldo € 0,7 miljoen (resultaat te hoog; de SiSa-bijlage is wel correct), en een onzekerheid in de bestedingen Jeugd/Wmo van € 3,4 miljoen, De fouten en de onzekerheid zijn kleiner dan de hiervoor genoemde materialiteit en hebben daardoor geen invloed op de strekking van ons oordeel. De fout in de jaarafgrenzing en onzekerheid Jeugd/Wmo lichten wij in het vervolg van dit accountantsverslag nader toe.

•

Wij hebben tijdens onze controle van de WNT geen niet-gecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd.

•

Het college heeft in haar rechtmatigheidsverantwoording geen fouten gerapporteerd groter dan de verantwoordingsgrens. In de paragraaf bedrijfsvoering zijn zodoende ook geen bevindingen groter dan de rapporteringstolerantie toegelicht door het college. De door het college gehanteerde verantwoordings- en rapportagegrens bedraagt afgerond € 13,9 miljoen respectievelijk € 0,5 miljoen.

•

Wij hebben geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd ten aanzien van zowel de SiSa-bijlage als bijlage Bereikbaarheidsakkoord, die als bijlagen bij de jaarstukken zijn opgenomen. In Bijlage B Bevindingen controle SiSa-bijlage 2024 en Bijlage C - Bevindingen bijlage Bereikbaarheidsakkoord 2024 zijn de voorgeschreven tabellen met fouten en onzekerheden opgenomen.

•

De jaarrekeningcontrole is op een vergelijkbare wijze verlopen als over 2023. Op basis van de evaluatie van de jaarrekening 2023 was er ook geen aanleiding belangrijke aanpassingen in het opstel- en controleproces door te voeren. Het bestaande proces heeft wederom geleid tot een voldoende gestroomlijnd controleproces, waarin wij enkele aandachtspunten zien die wij hierna nader toelichten.

•

Wij hebben een uitgebreide, toegankelijke analyse en onderbouwing van de kosten voor Jeugd/Wmo ontvangen inclusief de daarbij verkregen productieverantwoordingen. Dit was een adequate basis voor onze controlewerkzaamheden, waaruit geen bijzonderheden zijn gebleken. Vanwege de eerder ontstane en nog steeds aanwezige druk op de financiële positie van zorgaanbieders en het tekort aan zorgpersoneel om aan alle zorgvraag te kunnen voldoen, behoeft dit onderwerp blijvende aandacht van de organisatie. Bij Jeugd/Wmo lichten wij dit meer in detail toe.

•

Voor de periodieke actualisatie van de grondexploitaties – als basis voor het MPG 2025 – is sprake van een gedegen inhoudelijk proces, dat ook voorziet in toereikende dossiervorming inclusief benodigde onderbouwingen van uitgangspunten en aannames. Mede hierdoor zijn uit onze controle van de grondexploitatie geen belangrijke observaties gebleken.

•

De verantwoording over en interne controle van de SiSa-bijlage is van goede kwaliteit. Ondanks een verdere toename van het aantal regelingen is het controleproces soepel verlopen.

•

De gemeente Eindhoven besteedt op een goede manier aandacht aan de thema’s fraude en integriteit, en treedt daarover waar nodig tijdig met ons in contact.

•

Op onderdelen was sprake van meer vragen vanuit de controle en een (soms te) lange doorlooptijd in de beantwoording ervan. Ook constateerden wij een aantal fouten, bijvoorbeeld in de juiste jaarafgrenzing en balansrubricering, en foutieve correcties van eerder geconstateerde, te corrigeren fouten. Naar onze mening komt dit mogelijk door een aantal personele wisselingen bij betrokken afdelingen en/of de gelijktijdig lopende implementatie van ERPx. Verder zien wij als oorzaak dat geen centrale kwaliteitscontrole plaatsvindt op de beantwoording van onze vragen door de organisatie en de toereikendheid van de daarbij opgeleverde documentatie. Ook hier kan ‘werkdruk’ in de afgelopen periode een rol hebben gespeeld. Voorgaande zaken hebben geleid tot diverse aanvullende vragen. Om voornoemde zaken en een te lange doorlooptijd van de beantwoording van vragen te voorkomen en het controleproces te versnellen, adviseren wij het opstelproces meer in detail te evalueren en waar mogelijk verbeteringen in het proces door te voeren. Ook gaan wij in overleg met de organisatie de lijst met op te leveren stukken evalueren, en bezien welke aanpassingen hierin mogelijk/nodig zijn ter ondersteuning van de toereikendheid van het opstel- en controledossier.

•

Ondanks het toereikende proces voor de totstandkoming van de SiSa-bijlage vragen wij opnieuw blijvende aandacht voor dit onderwerp. Het aantal en de complexiteit van de regelingen is in 2024 namelijk opnieuw toegenomen. Wij adviseren dit proces continu te evalueren en hiervoor voldoende capaciteit te blijven reserveren zodat de kwaliteit van dit proces geborgd blijft.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2024

25069220ED/YW/7

Digitally signed by Rein-Aart Van Vugt on 06 Jun 2025

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Welke aandachtspunten zien wij? (vervolg)

•

Bij de controle van de grondexploitatie hebben wij gezien dat een geraamde grondverkoop is gebaseerd op een taxatie die meerdere jaren oud is. De taxatieprijs is jaarlijks wel geïndexeerd met de geraamde opbrengstenstijging en zou daarmee redelijkerwijs marktconform moeten zijn. De verkoopprijzen van grond zijn echter sterk afhankelijk van lokale ontwikkelingen in vraag en aanbod, en daarom is het belangrijk grondprijzen periodiek (bijvoorbeeld eens in de 3 tot 4 jaar) opnieuw te taxeren. Wij adviseren daarin te voorzien.

•

Uit onze controle is een drietal facturen gebleken voor prestaties die in 2024 zijn geleverd, maar waarbij de kosten/investeringen in 2025 zijn verantwoord. In één geval was deze fout intern ook geconstateerd maar niet opgevolgd. Naar aanleiding van de geconstateerde fouten hebben wij een aanvullende controle uitgevoerd, waaruit 17 fouten zijn gebleken. Alle geconstateerde fouten zijn gecorrigeerd in de definitieve jaarrekening. Wij hebben geen integrale controle uitgevoerd op de jaarafgrenzing en hebben daarom de gevonden fouten geëxtrapoleerd naar de niet-gecontroleerde massa. Dit resulteert in een geschatte fout van € 7,0 miljoen waarvan € 0,8 miljoen toeziet op de jaarafgrenzing van de exploitatielasten (resultaatimpact) en € 6,2 miljoen op de jaarafgrenzing van de materiële vaste activa (geen resultaatimpact). Wij adviseren een stringenter proces te implementeren dat een juiste jaarafgrenzing borgt. Daarnaast is het belangrijk een interne controle uit te voeren inclusief het adequaat opvolgen van eventuele bijzonderheden en tijdige, proactieve afstemming met ons team zodat wij samen de aard en planning van de aanvullende analyses en werkzaamheden kunnen bepalen.

Financiële positie

Realiteitsgehalte begroting

•

De relatieve omvang van het eigen vermogen is stabiel ten opzichte van 2023: het eigen vermogen bedraagt ultimo 2024 circa 44% en ultimo 2023 circa 43% van het balanstotaal.

•

De beschikbare weerstandscapaciteit ultimo 2024 bedraagt € 170 miljoen (2023: € 159 miljoen). Deze weerstandscapaciteit is hoger dan de door de gemeente Eindhoven onderkende en aanwezige risico’s van € 113 miljoen (2023: € 100 miljoen). Tegelijk constateren wij dat de weerstandscapaciteit ten opzichte van 2023 iets is gedaald: de weerstandsratio (= weerstandscapaciteit/risico’s) is afgenomen van 1,6 ultimo 2023 naar 1,5 ultimo 2024, maar nog steeds als ruim voldoende te kwalificeren.

•

Uit de jaarrekening blijkt een verschil tussen de begrote en werkelijke baten en lasten, wat resulteert in een voordelig rekeningresultaat 2024 van € 20,6 miljoen (2023: voordelig € 21,6 miljoen).

•

Het voordelig totaal saldo van baten en lasten (rekeningsaldo vóór mutaties in reserves) over 2024 bedraagt € 46,7 miljoen en is daarmee aanzienlijk groter dan het voordelig totaal saldo over 2023 van € 27,3 miljoen. Ook constateren wij dat ten opzichte van het begroot nadelig totaal saldo van € 31,0 miljoen sprake is van een in absolute zin forse afwijking. Ten slotte constateren wij dat de absolute afwijking in vooral de lasten (exclusief mutaties in reserves) ook fors is: begroot (na wijziging) bedroegen de lasten en baten € 1.385,5 miljoen resp. € 1.354,5 miljoen ten opzichte van een realisatie van € 1.222,2 miljoen resp. € 1.268,9 miljoen (verschil: 12% resp. 6%).

•

Een (oorzaak)analyse van het resultaat en het realiteitsgehalte van de begroting is sowieso complex, maar is voor uw gemeente extra gecompliceerd vanwege de diverse verrekeningen die jaarlijks plaatsvinden met reserves. Wij hebben vastgesteld dat de verrekeningen met en dus de mutaties in reserves hebben plaatsgevonden in overeenstemming met ter zake genomen (raads)besluiten, en daarmee zijn de verrekening/mutaties getrouw en rechtmatig. Deze methodiek leidt echter tot (soms forse) afwijkingen op de lasten voor mutaties in reserves én de mutaties in reserves. Per saldo hebben deze afwijkingen dan vaak een beperkt of geen effect op het gerealiseerde resultaat na mutaties in reserves. Wij adviseren nogmaals in dit kader te onderzoeken of en hoe deze mechanismen ook via de reguliere begroting kunnen lopen, bijvoorbeeld door begrotingswijzigingen bij de tussentijdse rapportages; dit voorkomt ‘administratief-technische’ afwijkingen tussen de begrote en werkelijke lasten.

•

In het licht van voorgaande observaties adviseren wij u de oorzaken van de afwijkingen nader te onderzoeken en eventueel maatregelen te nemen om de voorspellende waarde van de begroting van zowel de investeringen als de baten en lasten en de uitvoeringskracht ervan waar mogelijk (nog) dichter bij elkaar te brengen. De absolute afwijkingen geven ons de indruk dat de huidige ramingen in de begroting en tussentijdse informatievoorziening wat betreft (investerings)projecten en activiteiten in bepaalde gevallen nog steeds te ambitieus zijn en mogelijk niet geheel in lijn zijn met de beschikbare (personele) capaciteit om alle geplande (investerings)projecten en activiteiten daadwerkelijk in het boekjaar te realiseren. Ook lijken bepaalde afwijkingen eerder bekend te (moeten) zijn geweest, maar vindt geen bijstelling van het budget c.q. verwachte resultaat plaats. Mogelijk komt dit door een te ambitieus beeld van de realisatie in de resterende periode en/of een ‘angst’ om een deel van het budget af te ramen en later afgerekend te worden op een eventuele overschrijding van het neerwaarts bijgestelde budget. Wij adviseren ter zake een nadere oorzaakanalyse uit te voeren, en waar mogelijk maatregelen te treffen om de transparantie in en voorspellende waarde van de tussentijdse informatievoorziening en jaarrekening verder te vergroten.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2024

25069220ED/YW/8

Digitally signed by Rein-Aart Van Vugt on 06 Jun 2025

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Realiteitsgehalte begroting (vervolg)

•

Om opvolging te geven aan bovenstaande analyse en aanbevelingen, is het belangrijk te evalueren en keuzes te maken. Hiertoe hebben wij in het accountantsverslag 2023 aan het college en de ambtelijke organisatie een aantal benaderingen ter overweging gegeven, die wij hier volledigheidshalve herhalen: - Benader de opgaven vanuit de capaciteit van de organisatie; stuur primair op capaciteit. - Zet voornamelijk in op actie en uitvoering; maak uitvoering belangrijk naast de beleidsinhoudelijke werkzaamheden. - Zet in op (nog meer) innovatie, zoals verdere digitalisering van processen. - Structureer en borg de kennis in/van processen, zodat de organisatie bij onder andere de overdracht van werkzaamheden tussen medewerkers minder kwetsbaar is ook efficiencywinst realiseert. - Versterk de integraliteit door bij bijvoorbeeld de investeringsopgaven ook de benodigde capaciteit van en samenwerking met andere organisatieonderdelen en overheadtaken te betrekken (investeringen betekent bijvoorbeeld iets voor de gehele keten, zoals vergunningen, inkoop en aanbesteding, controlling, juridische zaken). - Voor de gehele gemeente (raad, college en ambtelijke organisatie) geldt daarnaast dat het belangrijk is om keuzes te durven maken. Met andere woorden: stel prioriteiten, parkeer onderwerpen, breng volgorde aan bij de onderwerpen.

Ook dit helpt om de (stapeling aan) opgaven dichter bij de realistische uitvoeringskracht te brengen.

Kwaliteit verslaggeving

•

Uw jaarstukken 2024 voldoen aan de vereisten uit het BBV. Wij hebben de jaarstukken integraal gelezen en daarbij – naast de verenigbaarheid van jaarverslag en jaarrekening – vanuit het belang en begrip van de gebruikers vooral gelet op de toereikendheid, toegankelijkheid en begrijpelijkheid van de toelichtingen en analyses. Onze belangrijkste observatie is dat de afwijkingen ten opzichte van de begroting en tussentijdse informatievoorziening cijfermatig veelal toereikend zijn verklaard, maar in diverse gevallen een inhoudelijke oorzaakanalyse ontbreekt die antwoord geeft op de vragen waardoor de afwijking is ontstaan en waarom de afwijking al dan niet eerder was te voorzien. Wij vragen uw aandacht voor deze oorzaakanalyses, omdat wij van mening zijn dat deze analyses waardevolle inzichten opleveren die bijdragen aan het verder ontwikkelen van de kwaliteit en transparantie van de jaarstukken, maar ook aan het verbeteren van de voorspellende waarde van de begroting en tussentijdse informatievoorziening.

•

Het college heeft eerder de bewuste keus gemaakt om naar aanleiding van de 2e turap geen begrotingswijziging te maken om daarmee de begroting en realisatie ‘kunstmatig’ bij elkaar te brengen. In de turap volstaat het college met het rapporteren over de aard, omvang en de oorzaken van de afwijkingen en de resultaatverwachting. Het gevolg hiervan is dat een (groot) deel van de cijfermatige afwijkingen tussen begroting en realisatie tekstueel is gemeld in de turap, maar niet cijfermatig in de begroting na wijziging tot uitdrukking komt. In de jaarstukken zijn de toelichtingen en analyses primair gericht op de afwijkingen tussen de begroting na wijziging en de realisatie. In die gevallen waarbij (een groot deel van) de afwijking bij de 2e turap is gesignaleerd en gerapporteerd, is het belangrijk in de analyses te vermelden welk deel van de afwijking bij de 2e turap is gesignaleerd en gerapporteerd, en wat de oorzaak is van een eventueel hogere/lagere afwijking dan bij de turap was verwacht. Deze toelichtingen ontbreken vooralsnog (alleen bij de analyse van het resultaat in het financieel beeld is een dergelijke analyse op hoofdlijnen opgenomen).

•

Wat ons bij de beantwoording van onze vragen en opmerkingen over de toelichtingen en analyses opnieuw opvalt, is dat in de respons van de organisatie betere en meer begrijpelijke toelichtingen en analyses zijn overlegd, die maar heel beperkt zijn verwerkt in de definitieve jaarstukken. Wij dagen het college en de organisatie uit de in de gemeente beschikbare kennis en inzichten op een zodanige wijze te verzamelen en bundelen dat hiermee de toelichtingen en analyses in de jaarrekening 2025 de gewenste kwaliteitsimpuls krijgen. Dit kan naar onze mening bijvoorbeeld door het inrichten van een ‘leesteam’ dat de concept jaarstukken kritisch leest en van vragen/opmerkingen voorziet, die de organisatie vervolgens integraal in de definitieve jaarstukken verwerkt.

•

Bij de interim-controle 2024 hebben wij een aantal aandachtspunten geïdentificeerd in de interne-beheersingsmaatregelen voor de financiële verslaggeving. Onze belangrijkste bevindingen zijn via de managementletter 2024 met het college en de gemeenteraad gedeeld en besproken. In het voorliggende accountantsverslag vindt u onze bevindingen naar aanleiding van de jaarrekeningcontrole.

•

Memoriaalboekingen zijn (correctie)boekingen die niet via de reguliere boekingsgang plaatsvinden. Deze boekingen zijn hierdoor in opzet meer risicovol en daarom besteden wij bij onze controle extra aandacht aan deze boekingen. Om de controle zo efficiënt en effectief mogelijk uit te voeren, en toe te spitsen op het specifieke risico en karakter van memoriaalboekingen, hebben wij onder andere gebruikgemaakt van een data-analyse tool. Uit onze werkzaamheden zijn geen onjuistheden, onrechtmatigheden of anderszins bijzonderheden gebleken.

•

Wij concluderen dat uw interne beheersing als basis voor de financiële beheersing en verantwoording – bezien vanuit onze opdracht voor de jaarrekeningcontrole – van een goed niveau is.

Interne beheersing

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2024

25069220ED/YW/9

Digitally signed by Rein-Aart Van Vugt on 06 Jun 2025

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen IT-omgeving

Jeugd/Wmo

•

Door de implementatie van ERPx ingaande 2025 heeft de organisatie logischerwijs in 2024 nog geen verdere opvolging gegeven aan de bestaande tekortkomingen in de IT-omgeving. Het gevolg ervan is wel dat de gemeente en wij voor de jaarrekeningcontrole 2024 niet zonder meer mogen steunen op de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking. Voor de jaarrekeningcontrole 2024 hebben wij daarom (net als in voorgaande jaren) extra gegevensgerichte werkzaamheden moeten verrichten, waaronder het uitvoeren van specifieke werkzaamheden om de betrouwbaarheid van data en lijstwerk vast te stellen. Hieruit zijn geen bijzonderheden gebleken.

•

Als onderdeel van de interim-controle 2025 verrichten wij opnieuw een IT-audit. Hierbij gaan wij enerzijds de actuele status na van de opvolging van onze eerdere observaties en aanbevelingen voor de IT-omgeving. Anderzijds beoordelen wij dan de opzet en het bestaan, en waar mogelijk de werking, van de beheersmaatregelen in ERPx. Over de uitkomsten van deze werkzaamheden rapporteren wij de in managementletter 2025.

•

De controle van de kosten Jeugd/Wmo is voorspoedig verlopen en opnieuw is voor het grootste deel van de zorguitgaven tijdig een productieverantwoording ontvangen. Op basis van de beoordeling van deze productieverantwoordingen heeft de gemeente beoordeeld en geconcludeerd dat de uitgaven getrouw zijn verantwoord en op een rechtmatige wijze tot stand zijn gekomen.

•

Uitzondering op de conclusie zijn de bestedingen Jeugd/Wmo waarvoor de gemeente nog geen productieverantwoording dan wel een productieverantwoording met een controleverklaring met een anders dan goedkeurend oordeel heeft ontvangen. In totaal betreft dit € 3,0 miljoen voor Jeugd en € 0,4 miljoen voor Wmo (2023: € 3,2 miljoen voor Jeugd en € 0,5 miljoen voor Wmo). De genoemde onzekerheid voor zowel Jeugd als Wmo ligt in lijn met 2023. Dit terugkerende vraagstuk c.q. deze terugkerende uitdaging om tijdig alle productieverantwoordingen te ontvangen en inhoudelijk te beoordelen (inclusief evaluatie van de strekking van de controleverklaringen daarbij) heeft ook een relatie met de kwetsbaarheid van de gemeente op dit terrein doordat sprake is van een groot aantal zorgaanbieders wat een tijdige afronding van dit proces bemoeilijkt. De totale onzekerheid voor Jeugd/Wmo samen van € 3,4 miljoen hebben wij opgenomen in onze foutenevaluatie (zie Bijlage A) maar heeft geen invloed op de strekking van ons oordeel.

•

Binnen het zorgdomein (Jeugd/Wmo) is sinds langere tijd een landelijke trend zichtbaar waarbij de lasten fors zijn toegenomen. Dit komt door meerdere oorzaken, waaronder een verdere stijging van de zorgvraag, stijgende lonen en huisvestingskosten bij zorginstellingen, personeelskrapte, en een toenemende zorgzwaarte en dus hogere kosten voor jeugdzorg. Deze trend is ook zichtbaar in Eindhoven en heeft uiteraard financiële consequenties, die lastig beheersbaar zijn omdat de gemeente normaliter zorg moet leveren indien iemand hierop recht heeft; daarmee zijn de keuze- en dus de kostenbesparingsmogelijkheden voor de gemeente beperkt. Het is daarom vooral belangrijk de kosten naar de toekomst toe zo nauwkeurig mogelijk te kunnen schatten. De organisatie heeft daarom de afgelopen jaren geïnvesteerd in data gedreven prognoses waarmee op basis van de zichtbare en verwachte ontwikkelingen een verwachting van de kosten is op te bouwen. Uit de verschillen tussen de begrote en werkelijke jeugdzorgkosten blijkt dit op onderdelen effect hebben gehad, maar tegelijk zien we op diverse productie nog (forse) afwijkingen ten opzichte van de begroting. Wij vragen dan ook uw blijvende aandacht voor dit onderwerp.

•

De beschreven ontwikkelingen binnen de zorg leiden ertoe dat de financiële positie van zorginstellingen in toenemende mate onder druk staat. Dit heeft niet alleen een prijsopdrijvend effect op de tarieven die gemeenten betalen, maar er landelijk ook jeugdzorgaanbieders die (bijna) niet meer aan de financiële verplichtingen kunnen voldoen, waarbij aan gemeenten op basis van het convenant ‘Bevorderen continuïteit jeugdhulp’ een (verplichte) bijdrage aan deze instellingen is opgelegd.

•

Potentiële financiële risico’s bij zorgaanbieders kunnen gevolgen hebben voor de gemeente Eindhoven, bijvoorbeeld in de vorm van gemaakte kosten waarvoor bij een faillissement geen prestaties meer worden ontvangen of het ontbreken van continuïteit in de zorgverlening. Om de risico’s ter zake in beeld te brengen en houden, monitort de gemeente de financiële prestaties en mogelijke risico’s van zorginstelling zo goed mogelijk op basis van de beschikbare informatie. Hiermee is een goede vorm van monitoring van de financiële risico’s ingericht. Op dit moment zijn voor de gemeente Eindhoven nog geen belangrijke (financiële) risico’s bekend op dit terrein.

•

Een zo realistisch en nauwkeurige mogelijke (tussentijdse) prognose van de uitgaven voor Jeugd/Wmo blijft gegeven alle ontwikkelingen naar verwachting ook de komende jaren complex, en daarmee een blijvend punt van aandacht. Inherent hieraan is dat de gemeente ieder jaar – na afloop van het boekjaar, op basis van de ontvangen productieverantwoordingen – een slotboeking moet maken om de werkelijke zorgkosten over het betreffende boekjaar in de jaarrekening te verwerken.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2024

25069220ED/YW/10

Digitally signed by Rein-Aart Van Vugt on 06 Jun 2025

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Grondexploitatie

Frauderisicoanalyse

•

Bij de controle van de waardering van de grondexploitatie hebben wij het proces, de dossiervorming en de onderbouwingen beoordeeld waarop het management de geactualiseerde schattingen heeft gebaseerd. Wij hebben onder andere de realisatie en de geactualiseerde schattingen ultimo 2024 versus de schattingen in de jaarrekening 2023 geanalyseerd en geëvalueerd (‘backtesting’).

•

In lijn met de afspraak met de organisatie hebben wij in het 1e kwartaal van 2025 – gelijktijdig met de interne controle – onze werkzaamheden voor de waardering van de grondexploitatie ultimo 2024 opgestart en zover mogelijk afgerond. Hierin zijn wij mede dankzij de goede voorbereidingen van de organisatie, op de afwikkeling van een aantal laatste vragen na, grotendeels geslaagd.

•

Op basis van de uitkomsten van onze werkzaamheden zijn wij van mening dat de waardering van de grondexploitatie een getrouw beeld geeft.

•

Het activiteitenniveau in de grondexploitatie is de afgelopen jaren toegenomen. Zo zijn in 2023 en 2024 diverse nieuwe grondexploitatieprojecten gestart, en ook in 2025 komen naar verwachting weer nieuwe projecten in uitvoering. De omvang van de geraamde lasten en baten is hierdoor sterk toegenomen: van € 136 miljoen lasten en € 206 miljoen baten ultimo 2023 tot € 260 miljoen lasten en € 310 miljoen baten ultimo 2024. Door deze ontwikkelingen neemt het belang van een adequate schatting en de impact van de parameters voor de grondexploitatie toe. In dat kader adviseren wij de gemeente de nog te bepalen parameters voor het MPG 2026 opnieuw extern te laten verifiëren, als extra waarborg dat sprake is van betrouwbare, marktconforme uitgangspunten.

•

Wij hebben – vanuit het perspectief van de jaarrekeningcontrole – kennisgenomen van de geactualiseerde, gemeentebrede frauderisicoanalyse. Op basis hiervan concluderen wij dat sprake is van een gedegen proces en analyse, die een toereikende basis vormen voor het in kaart brengen van de frauderisico’s en het treffen van toereikende interne beheersmaatregelen om deze risico’s te mitigeren dan wel te beheersen.

•

Als onderdeel van onze werkzaamheden voor de jaarrekeningcontrole hebben wij ook vastgesteld dat binnen uw organisatie op een adequate wijze opvolging is gegeven aan de integriteitsmeldingen.

•

Ten slotte hebben wij tijdens onze controle over 2024 geen meldingen van uw organisatie ontvangen van (mogelijke) fraudegevallen en zijn door ons geen (signalen voor mogelijke) fraudegevallen geconstateerd.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2024

25069220ED/YW/11

Digitally signed by Rein-Aart Van Vugt on 06 Jun 2025

Accountantsverslag 2024

25069220ED/YW/12

//12

Digitally signed by Rein-Aart Van Vugt on 06 Jun 2025

Bevindingen jaarrekening

Accountantsverslag 2024

25069220ED/YW/13

Digitally signed by Rein-Aart Van Vugt on 06 Jun 2025

De financiële positie van de gemeente De vermogenspositie van uw gemeente is stabiel Het BBV kent een expliciet onderscheid tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen worden gemuteerd. De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming. Het gerealiseerd totaal saldo van baten en lasten over 2024 bedraagt € 46,7 miljoen voordelig. Per saldo is tussentijds € 26,1 miljoen aan de reserves toegevoegd, zodat het uiteindelijk gerealiseerde voordelige resultaat over 2024 circa € 20,6 miljoen bedraagt. Dit resultaat is in overeenstemming met het BBV afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans.

Eigen vermogen (x € 1 miljoen)

2024

2023

2022

2021

Eigen vermogen per 1 januari

501,3

474,0

393,5

350,6

Tussentijdse resultaatbestemming

26,1

5,7

32,4

10,2

Gerealiseerd resultaat

20,6

21,6

48,1

32,7

Gerealiseerd totaal saldo baten en lasten

46,7

27,3

80,5

42,9

Eigen vermogen per 31 december

548,0

501,3

474,0

393,5

In het overzicht hiernaast hebben wij de meerjarige ontwikkeling van het eigen vermogen opgenomen. De omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2024 circa 44% van het balanstotaal (ultimo 2023: 43% van het balanstotaal) en is daarmee stabiel ten opzichte van c.q. vergelijkbaar met ultimo 2023.

Exploitatieresultaat (x € 1 miljoen) Totale baten

1.268,9

Saldo baten en lasten

Totale lasten

-/- 1.222,2

Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar is weergegeven als het gerealiseerd totaal saldo van baten en lasten. Daarnaast kent de gemeente het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerd totaal saldo van baten en lasten plus of min het saldo van de tussentijdse resultaatbestemming. De tussentijdse resultaatbestemming bestaat uit de onttrekkingen aan en stortingen in reserves gedurende het boekjaar. Deze mutaties in reserves vinden plaats op basis van door de gemeenteraad genomen besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van de eerdere politieke besluitvorming.

Gerealiseerd totaal saldo baten en lasten

46,7

Af: stortingen in reserves

-/- 168,2

Bij: onttrekkingen aan reserves

142,1

Saldo mutaties reserves

-/- 26,1

Gerealiseerd resultaat

20,6

Wat het voorgaande concreet betekent voor uw gemeente hebben wij in het overzicht hiernaast weergegeven.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2024

25069220ED/YW/14

Digitally signed by Rein-Aart Van Vugt on 06 Jun 2025

De financiële positie van de gemeente Het overzicht van baten en lasten over het boekjaar 2024 laat een voordelig gerealiseerd totaal saldo van baten en lasten van € 46,7 miljoen zien, ten opzichte van een begroot nadelig saldo van € 31,0 miljoen (begroting na wijziging).

Gerealiseerd totaal saldo baten en lasten (x € 1 miljoen) 90 60

De jaarrekening 2024 sluit – na verwerking van de mutaties in reserves – met een voordelig gerealiseerd resultaat van € 20,6 miljoen, ten opzichte van een begroot voordelig saldo van € 8,8 miljoen (begroting na wijziging).

In de programmaverantwoording geeft het college per programma op hoofdlijnen een verklaring voor de gerealiseerde afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. In de rechtmatigheidsparagraaf in de jaarrekening heeft het college de rechtmatigheid van begrotingsafwijkingen nader toegelicht. Verderop in dit accountantsverslag gaan wij hierop in.

2021

In absolute zin sprake is van een groot voordelig totaal saldo van baten en lasten van € 46,7 miljoen (2023: voordelig € 27,3 miljoen);

•

Per saldo sprake is van een dotatie aan de reserves van € 26,1 miljoen (2023: dotatie € 5,7 miljoen); en

•

30 20 10 2021

2022

2023

2024

Gerealiseerde resultaat (x € 1 miljoen)

Vanwege de absolute omvang van de hiervoor vermelde gerealiseerde resultaten en de afwijking ten opzichte van het begrote totaal saldo van baten en lasten resp. resultaat vragen wij uw blijvende aandacht voor het monitoren van en rapporteren over de realisatie ten opzichte van de begroting, en het op basis daarvan blijvend doorontwikkelen van de voorspellende waarde c.q. het realiteitsgehalte van de begroting en tussentijdse informatievoorziening. Ook verwijzen wij hier kortheidshalve naar onze analyse van en aanbevelingen bij het ‘Realiteitsgehalte begroting’ in de bestuurlijke samenvatting.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

2024

Het gerealiseerde resultaat – door een hoger totaal saldo van baten en lasten, en een nagenoeg even grote, hogere dotatie aan reserves – per saldo beperkt is afgenomen van € 21,6 miljoen naar € 20,6 miljoen.

2023

Saldo mutaties in reserves (x € 1 miljoen)

Op basis van de realisatie in 2024 ten opzichte van 2023 – zoals hiernaast is weergegeven – concluderen wij dat: •

2022

60 40 20 2021

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

2022

Interne beheersing

2023

2024

Accountantsverslag Bijlagen 2024

25069220ED/YW/15

Digitally signed by Rein-Aart Van Vugt on 06 Jun 2025

De financiële positie van de gemeente Kengetallen voor gemeente Eindhoven (begroot en werkelijk over de periode 2021-2024)

Solvabiliteit De solvabiliteit geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Als sprake is van een forse schuld en veel eigen vermogen (totaal van algemene en bestemmingsreserves), hoeft een hoge schuld geen probleem te zijn voor de financiële positie. Hoe hoger de solvabiliteitsratio, hoe groter de weerbaarheid van de gemeente. Grondexploitatiequote

Grondexploitatiequote

Solvabiliteit

50%

8% 7% 6% 5% 4% 3% 2% 1% 0%

40% 30%

De grondexploitatiequote geeft aan hoe groot de grondpositie (waarde van de grond) is ten opzichte van de totale baten van de gemeente. In de regel geldt: hoe hoger de grondexploitatiequote, hoe groter het risico dat de gemeente loopt.

20% 10%

Netto schuldquote Hoe hoger de schuld, hoe hoger de netto schuldquote. De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen en geeft een indicatie van de ‘druk’ van de rentelasten en aflossingen op de exploitatie.

0% 2021

Structurele exploitatieruimte Voor de beoordeling van de financiële positie is ook van belang te kijken naar de structurele baten en lasten. Structurele baten zijn bijvoorbeeld de algemene uitkering uit het gemeentefonds en de opbrengsten uit de onroerende zaakbelasting. Dit kengetal geeft aan hoe groot de structurele exploitatieruimte is, doordat wordt gekeken naar de structurele baten en lasten en deze worden vergeleken met de totale baten. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten (waaronder de rente en aflossing van leningen) te dekken.

2022

2023

Begroot

Werkelijk

60%

12%

50%

10%

40%

30%

20%

10%

Bestuurlijke samenvatting

2023

Begroot

Werkelijk

2024

0% 2021

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

2022

Structurele exploitatieruimte

Netto schuldquote

2021

2024

2022

2023

Begroot

Werkelijk

Bevindingen jaarrekening

2024

2021

Interne beheersing

2022

2023

Begroot

Werkelijk

Accountantsverslag Bijlagen 2024

2024

25069220ED/YW/16

Digitally signed by Rein-Aart Van Vugt on 06 Jun 2025

De financiële positie van de gemeente Voorspellende waarde van uw begroting De jaarrekening 2024 sluit met een positief gerealiseerd resultaat van circa € 20,6 miljoen, welk resultaat in lijn ligt met het voordelig resultaat over 2023 van € 21,6 miljoen. Tegelijk blijkt uit de hiernaast weergegeven cijfers dat in absolute zin sprake is van forse afwijkingen tussen de begrote en werkelijke baten en lasten. De begroting lijkt hiermee primair gebaseerd op uw politiek-bestuurlijke ambities en nog te weinig op wat uw gemeente daadwerkelijk met de beschikbare middelen en capaciteit kan realiseren (‘realisatiekracht’). Uw organisatie is zich al langer bewust van deze problematiek, en tracht het realiteitsgehalte en daarmee de voorspellende waarde van de begroting en tussentijdse informatievoorziening te verbeteren. Wij onderschrijven het belang hiervan aangezien de begroting voor uw gemeente een belangrijk sturingsinstrument is. Het is een kaderstellend document waarmee de gemeenteraad financiële en beleidsmatige kaders vaststelt waarbinnen het college haar beleid en doelen kan realiseren. Wij adviseren u dit vraagstuk te blijven monitoren en zonodig maatregelen te nemen om de voorspellende waarde van de begroting van zowel de investeringen als de baten en lasten en de uitvoeringskracht ervan waar mogelijk (nog) dichter bij elkaar te brengen.

Het is belangrijk hierbij ook de verrekeningen met reserves te betrekken, waarop wij hierna nader ingaan. Kwaliteit en transparantie van de jaarstukken Uw jaarstukken 2024 voldoen aan de vereisten uit het BBV. Wij hebben de jaarstukken integraal gelezen en daarbij – naast de verenigbaarheid van jaarverslag en jaarrekening – vanuit het belang en begrip van de gebruikers vooral gelet op de toereikendheid, toegankelijkheid en begrijpelijkheid van de toelichtingen en analyses. De belangrijkste observatie is dat afwijkingen ten opzichte van de begroting en tussentijdse informatievoorziening cijfermatig veelal toereikend zijn verklaard, maar in diverse gevallen een inhoudelijke oorzaakanalyse ontbreekt die antwoord geeft op de vragen waardoor de afwijking is ontstaan en waarom de afwijking al dan niet eerder was te voorzien.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Wij vragen uw aandacht voor deze oorzaakanalyses, omdat wij van mening zijn dat deze analyses waardevolle inzichten opleveren die bijdragen aan het verder ontwikkelen van de kwaliteit en transparantie van de jaarstukken, maar ook aan het verbeteren van de voorspellende waarde van de begroting en tussentijdse informatievoorziening. Een complicerende factor bij de toelichtingen en analyses van de afwijkingen ten opzichte van de begroting is dat uw gemeente geen begrotingswijziging maakt naar aanleiding van de 2e turap. Het is een bewuste keus van het college om begroting en realisatie niet ‘kunstmatig’ bij elkaar te brengen, maar in de turap sec te volstaan met het rapporteren over de aard, omvang en de oorzaken van de afwijkingen en de resultaatverwachting. Het nadeel hiervan is dat een (groot) deel van de cijfermatige afwijkingen tussen begroting en realisatie tekstueel is gemeld in de turap, maar niet cijfermatig in de begroting tot uitdrukking komt, en dus resulteert in belangrijke afwijkingen tussen begroting en realisatie. In die gevallen is het belangrijk in de analyses te vermelden welk deel van de afwijking bij de 2e turap is gesignaleerd en gerapporteerd, en wat de oorzaak is van een eventueel hogere/lagere afwijking dan bij de turap was verwacht.

Deze toelichtingen ontbreken vooralsnog (alleen bij de analyse van het resultaat in het financieel beeld is een dergelijke analyse op hoofdlijnen opgenomen). Wat ons bij de beantwoording van onze vragen en opmerkingen over de toelichtingen en analyses opnieuw opvalt, is dat in de respons van de organisatie betere en meer begrijpelijke toelichtingen en analyses zijn overlegd, die maar heel beperkt zijn verwerkt in de definitieve jaarstukken. Wij dagen het college en de organisatie uit de in de gemeente beschikbare kennis en inzichten op een zodanige wijze te verzamelen en bundelen dat hiermee de toelichtingen en analyses in de jaarrekening 2025 de gewenste kwaliteitsimpuls krijgen. Dit kan naar onze mening bijvoorbeeld door het inrichten van een ‘leesteam’ dat de concept jaarstukken kritisch leest en van vragen/opmerkingen voorziet, die de organisatie vervolgens integraal in de definitieve jaarstukken verwerkt.

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Totaal saldo baten en lasten | Begroting vs realisatie (x € 1 miljoen) 80 60 40 20 (20) (40) Begroting Realisatie 2022 2022

1.400

Begroting Realisatie 2023 2023

Begroting Realisatie 2024 2024

Baten | Begroting vs realisatie (x € 1 miljoen, excl. mutaties reserves)

1.300 1.200 1.100 1.000 Begroting Realisatie 2022 2022

1.400

Begroting Realisatie 2023 2023

Begroting Realisatie 2024 2024

Lasten | Begroting vs realisatie (x € 1 miljoen, excl. mutaties reserves)

1.300 1.200 1.100 1.000 Begroting Realisatie 2022 2022

Interne beheersing

Begroting Realisatie 2023 2023

Begroting Realisatie 2024 2024

Accountantsverslag Bijlagen 2024

25069220ED/YW/17

Digitally signed by Rein-Aart Van Vugt on 06 Jun 2025

Accountantsverslag 2024

25069220ED/YW/18

//18

Digitally signed by Rein-Aart Van Vugt on 06 Jun 2025

De financiële positie van de gemeente Het weerstandsvermogen is afgenomen Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit op basis van de door de gemeente geschatte risico’s. Beiden zijn gemuteerd in 2024; de ratio weerstandsvermogen is hierdoor per saldo met 0,1 afgenomen. De (weliswaar beperkte) afname van het weerstandsvermogen in combinatie met de naar verwachting in de komende jaren vanuit de schaalsprong toenemende risico’s en het mogelijk tot 2028 uitgestelde ‘ravijnjaar’ onderstrepen het blijvende belang van een continu en betrouwbaar inzicht in, en de beheersing van en rapportage over de ontwikkeling van de risico’s en (de relatie met) het weerstandsvermogen.

Uw weerstandscapaciteit van € 170 miljoen is nog steeds ruim toereikend in relatie tot de berekende risico’s van € 113 miljoen. De toename van de weerstandscapaciteit is vooral het gevolg van het voordelig resultaat over 2024. De bijna evenredige toename van de risico’s is vooral veroorzaakt door een hoger geschat risico van rijksbezuinigingen en landelijke ontwikkelingen overheid (totaal € 5 miljoen), en een toename van de risico’s voor het grondbedrag (circa € 6 miljoen). Per saldo resulteren voornoemde ontwikkelingen in een beperkte afname van uw ratio weerstandsvermogen. Voor een verdere specificatie en toelichting verwijzen wij naar de toelichting van het college in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag.

Weerstandscapaciteit (x € 1 miljoen) 200 180 160 140 120 100 80 2021

2022

2023

2024

Beschikbare weerstandscapaciteit

Benodigde weerstandscapaciteit

De door uw gemeente berekende beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt € 170 miljoen (2023: € 159 miljoen). De beschikbare weerstandscapaciteit is dus toegenomen ten opzichte van voorgaand jaar.

Beschikbare weerstandscapaciteit Norm weerstandsvermogen (10% van primitieve begroting)

Benodigde weerstandscapaciteit De inventarisatie van risico’s – die in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag is opgenomen – geeft een indicatie van de financiële omvang van de belangrijkste (specifieke) risico’s, inclusief een schatting van de kans dat het geïdentificeerde risico zich voordoet, om daarmee de benodigde weerstandscapaciteit te kunnen bepalen. Daarbij geeft het college een doorlopend inzicht in de grootste risico’s (qua financiële impact en kans) voor uw gemeente, en is vermeld welke risico’s zijn vervallen en/of nieuw zijn geïdentificeerd. Ook is een inhoudelijke toelichting gegeven op nieuw gedefinieerde en gewijzigde risico’s in de top van de belangrijkste risico’s.

Ratio weerstandsvermogen 2,20 2,00 1,80 1,60

Uw gemeente heeft op basis van deze risico-inventarisatie berekend wat de benodigde weerstandscapaciteit is. Het berekende bedrag voor specifieke risico’s bedraagt € 113 miljoen (2023: € 100 miljoen). Ten opzichte van 2023 is hiermee sprake van een qua omvang beperkte toename van de risico’s.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

1,40 2021

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

2022

2023

Accountantsverslag Bijlagen 2024

2024

25069220ED/YW/19

Digitally signed by Rein-Aart Van Vugt on 06 Jun 2025

Rechtmatigheidsverantwoording Inleiding

Begrotingscriterium

Het college heeft in de jaarrekening een rechtmatigheidsverantwoording opgenomen waarin zij zich verantwoordt over de uitkomsten van haar onderzoek naar de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties (inclusief begrotingsrechtmatigheid) over het boekjaar 2024.

Bij de rechtmatigheidsverantwoording vormt het begrotingscriterium een belangrijk toetsingscriterium. Financiële beheershandelingen dienen tot stand te komen binnen de grenzen van de geautoriseerde begroting. Het uitgangspunt is het niveau waarop de raad de budgetten in de begroting (bij Eindhoven zijn dit de programma’s) en bij investeringen geautoriseerd heeft.

Verantwoordings- en rapportagegrens Via de ‘Verordening financieel beleid, beheer en organisatie 2024 gemeente Eindhoven’ heeft de gemeenteraad de verantwoordingsgrens vastgesteld op 1% van de lasten inclusief toevoegingen aan reserves. Op basis van de jaarrekening is de verantwoordingsgrens berekend op € 13,9 miljoen. In dezelfde verordening is ook de rapportagegrens vastgelegd, die de diepgang van de toelichting van het college in de paragraaf bedrijfsvoering bepaalt. Als rapportagegrens is een bedrag vastgesteld van € 0,5 miljoen. Normenkader Het college heeft het voor de jaarrekening 2024 van toepassing zijnde normen- en toetsingskader in kaart gebracht. De gemeenteraad heeft dit kader op 26 november 2024 (kenmerk 24bst01019) vastgesteld. Wij hebben geconstateerd dat het college dit kader als basis heeft gebruikt voor het opstellen van de rechtmatigheidsverantwoording en toelichting in de paragraaf bedrijfsvoering. In de financiële verordening zijn specifieke richtlijnen opgenomen over de wijze en diepgang van rapporteren over rechtmatigheid, en de wijze waarop het college dient om te gaan met begrotingsafwijkingen. Wij hebben vastgesteld dat de rechtmatigheidsverantwoording van het college (inclusief begrotingsrechtmatigheid) voldoet aan de in de verordening vastgelegde eisen en voorwaarden.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

In de begroting zijn de bedragen voor de lasten en baten vermeld die door de raad zijn vastgesteld. Dit houdt in dat financiële beheershandelingen van het college dienen te passen binnen deze begrote bedragen. Wij hebben vastgesteld dat het college specifieke werkzaamheden heeft uitgevoerd op het begrotingscriterium. Hieruit blijkt dat op het niveau van de programma’s voor € 9,2 miljoen overschrijdingen van de begrote lasten hebben plaatsgevonden. Van de lastenoverschrijdingen is op basis van de ‘spelregels’ in de financiële verordening een bedrag van € 6,5 miljoen als acceptabel en een bedrag van € 2,7 miljoen als niet-acceptabel aangemerkt.

Uit de rechtmatigheidsverantwoording blijkt dat sprake is van afwijkingen en dus onrechtmatigheden op het voorwaardencriterium voor een bedrag van € 0,2 miljoen, welk bedrag kleiner is dan de rapporteringsgrens maar door het college volledigheidshalve wel is vermeld. Misbruik en oneigenlijk gebruik De rechtmatigheidsverantwoording ziet ook toe op de toetsing van de juistheid en volledigheid van de gegevens die door de belanghebbenden zijn verstrekt om het voldoen aan bepaalde voorwaarden aan te tonen. Dit ter voorkoming en bestrijding van misbruik en oneigenlijk gebruik van wet‐ en regelgeving (M&O‐criterium). Om misbruik en oneigenlijk gebruik zoveel mogelijk te voorkomen en op te sporen, heeft uw gemeente diverse beheersingsmaatregelen getroffen, zoals het opstellen van beleid en verordeningen, maar ook het periodiek uitvoeren van interne controles. Uit de rechtmatigheidsverantwoording blijkt dat geen sprake is van afwijkingen en dus onrechtmatigheden op het M&O-criterium.

Voorwaardencriterium

Conclusie

Het voorwaardencriterium heeft betrekking op de eisen die worden gesteld aan de uitvoering van de financiële beheershandelingen. De eisen c.q. voorwaarden zijn afkomstig uit de relevante wet- en regelgeving zoals opgenomen in het normen- en toetsingskader, en hebben betrekking op aspecten als doelgroep, termijn, grondslag, administratieve bepalingen, normbedragen, bevoegdheden, bewijsstukken, recht, hoogte en duur. Heel eenvoudig gezegd: Het voorwaardencriterium ziet toe op de voorwaarden die niet van invloed zijn op de verslaggeving c.q. het getrouwe beeld van de jaarrekening.

Uit de rechtmatigheidsverantwoording van het college blijkt een totaal aan onrechtmatigheden van € 9,4 miljoen, waarvan € 6,7 miljoen acceptabel en € 2,7 miljoen als niet-acceptabel is aangemerkt. De onrechtmatigheden zijn kleiner dan de verantwoordingsgrens, wat zorgt voor een positieve uiting van het college waaruit blijkt dat de in de jaarrekening verantwoorde baten, lasten en balansmutaties rechtmatig tot stand zijn gekomen. Omdat de totale rechtmatigheidsfout kleiner is dan de verantwoordingsgrens, is geen nadere toelichting opgenomen in de paragraaf bedrijfsvoering.

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Op grond van onze werkzaamheden hebben wij geen inhoudelijke observaties bij de rechtmatigheidsverantwoording.

Interne beheersing

Accountantsverslag Bijlagen 2024

25069220ED/YW/20

Digitally signed by Rein-Aart Van Vugt on 06 Jun 2025

Accountantsverslag 2024

25069220ED/YW/21

//21

Digitally signed by Rein-Aart Van Vugt on 06 Jun 2025

Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) Inleiding De voorraad onderhanden werk, waaronder de bouwgronden in exploitatie (grondexploitatie), is de balanspost met de belangrijkste schattingen in de jaarrekening. Het saldo ultimo 2024 van circa € 20 miljoen is relevant voor de accountantscontrole, maar ook door de genoemde schattingen die een rol spelen bij het ramen van de in 2025 e.v. nog te realiseren baten en lasten van € 310 miljoen resp. € 260 miljoen. De raming van de nog te realiseren baten en lasten vormt met de boekwaarde (= saldo van gerealiseerde baten en lasten) de basis voor de waardering in de jaarrekening, oftewel het verwachte resultaat bij afsluiting van de projecten. Dit leidt tot (tussentijdse) winstneming bij een verwachte winst en tot een voorziening indien het college verwacht dat het project verlieslatend is. Voor de waardering van de grondexploitatie dient de gemeente per project te bepalen of zij verwacht de boekwaarde plus de in de toekomst nog te realiseren kosten, naar haar beste schatting, kan terugverdienen met de nog te realiseren baten. De gemeente schat ultimo 2024 in dat de totale omvang van de niet terug te verdienen kosten op de gehele grondexploitatie circa € 6,5 miljoen bedraagt (2023: € 6,3 miljoen).

Hiervoor is een voorziening getroffen die – in overeenstemming met het BBV – in mindering is gebracht op de boekwaarde van de bouwgronden in exploitatie. De controle van de waardering van de voorraad onderhanden werk De risico’s voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot vijf zogenaamde P’s: •

Planning: Is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt. Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn.

•

Programmering: Economische ontwikkelingen (kunnen) leiden tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse gemaakt van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavels, appartementen, etc.) in de projecten, in relatie tot de huidige en verwachte toekomstige marktvraag in de gemeente?

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

•

Prijs: Er is nog steeds meer vraag naar dan aanbod van woningen, waardoor prijzen hoog zijn/blijven stijgen. Is voldoende evenwichtig afgewogen welke prijzen realistisch zijn (‘niet te hoog en niet te laag’)?

•

Parameters: Zijn parameters voor kosten- en opbrengstenontwikkeling opportuun, beredeneerd vanuit de huidige situatie, en de best mogelijke schatting van de toekomstige ontwikkeling van kosten en opbrengsten?

•

Plankosten: Door de blijvend hoge vraag naar woningen en dus naar bouwcapaciteit is sprake van stijgende c.q. blijvend hoge bouwkosten. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke prijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de hogere vraag naar dan het aanbod van woningen, en bijhorende prijsontwikkelingen?

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/15628076/4